{"id":105975,"date":"2019-12-11T09:49:17","date_gmt":"2019-12-11T06:49:17","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=105975"},"modified":"2019-12-11T09:49:17","modified_gmt":"2019-12-11T06:49:17","slug":"az%c9%99rbaycanda-uzunomurlul%c9%99r-daha-cox-hansi-bolg%c9%99d%c9%99-yasayir-t%c9%99dqiqatcidan-sok-aciqlama","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=105975","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r daha \u00e7ox hans\u0131 b\u00f6lg\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131r? &#8211; T\u0259dqiqat\u00e7\u0131dan \u015eOK A\u00c7IQLAMA"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda 15148 n\u0259f\u0259rin ya\u015f\u0131 90 v\u0259 daha \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>Y\u0259ni \u00f6lk\u0259d\u0259 bu ya\u015flarda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc insan ya\u015fay\u0131r. D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2015-ci ild\u0259 bu r\u0259q\u0259m 10171, 2016-c\u0131 ild\u0259 10880, 2017-ci ild\u0259 11820 n\u0259f\u0259r olub. Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin \u00e7oxu qad\u0131nlard\u0131r.<\/p>\n<p>Statistikaya g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycanda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin 2680 n\u0259f\u0259ri Bak\u0131da ya\u015fay\u0131r. Onlar\u0131n 1262-si ki\u015fi, 1418 n\u0259f\u0259ri qad\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p>Ya\u015f\u0131 90 v\u0259 daha yuxar\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r Bak\u0131dan sonra \u0259sas\u0259n A\u011fdam, \u015e\u0259mkir, G\u0259d\u0259b\u0259y, Tovuz rayonlar\u0131nda ya\u015fay\u0131rlar. A\u011fdam rayonunda ya\u015f\u0131 90 v\u0259 daha yuxar\u0131 olan 387 n\u0259f\u0259r (119 ki\u015fi, 268 qad\u0131n), \u015e\u0259mkir rayonunda 346 n\u0259f\u0259r (74 ki\u015fi, 272 qad\u0131n), G\u0259d\u0259b\u0259y rayonunda 335 n\u0259f\u0259r (91 ki\u015fi, 244 qad\u0131n), Tovuz rayonunda 270 n\u0259f\u0259r (82 ki\u015fi, 188 qad\u0131n) ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>100 v\u0259 yuxar\u0131 ya\u015fda \u0259hali daha \u00e7ox Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 (114 n\u0259f\u0259r, ki\u015fil\u0259r &#8211; 39, qad\u0131nlar &#8211; 75), A\u011fdam rayonunda (41 n\u0259f\u0259r, ki\u015fil\u0259r &#8211; 6, qad\u0131nlar &#8211; 35), La\u00e7\u0131n rayonunda (15 n\u0259f\u0259r, ki\u015fil\u0259r &#8211; 2, qad\u0131nlar &#8211; 13), Bab\u0259k rayonunda (14 n\u0259f\u0259r, ki\u015fil\u0259r &#8211; 4, qad\u0131nlar &#8211; 10) v\u0259 L\u0259nk\u0259ran \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 (13 n\u0259f\u0259r, ki\u015fil\u0259r &#8211; 5, qad\u0131nlar &#8211; 8) ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r hesab edir ki, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin h\u0259qiqi say\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 kompleksli herontoloji t\u0259dqiqatlar aparmaq z\u0259ruridir. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin d\u0259qiq say\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiril\u0259r, h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn m\u00fcqayis\u0259li x\u0259rit\u0259sini t\u0259rtib etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olar. Bundan ba\u015fqa, b\u00fct\u00fcn regionlarda t\u0259dqiqat apar\u0131larsa, h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259rin hans\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n daha uzun \u00f6m\u00fcr ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r toplan\u0131lar. M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n (AMEA) apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, biologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent, eyni zamanda akademik Abdulla Qarayev ad\u0131na Fiziologiya \u0130nstitutunun \u201cG\u0259nc Alim v\u0259 M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u015euras\u0131\u201dn\u0131n s\u0259dri, herontologiya \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis Zenfira Q\u0259dimova il\u0259 s\u00f6hb\u0259t etdik.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar h\u0259r zaman uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc olmaq ist\u0259yib<\/p>\n<p>Z.Q\u0259dimovan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, insanlar\u0131n sa\u011flam v\u0259 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc ya\u015famas\u0131 problemi b\u0259\u015f\u0259r tarixi boyunca tibb v\u0259 biologiya elminin daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olub v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 aktuald\u0131r: \u201c\u00d6lk\u0259l\u0259rin bir \u00e7oxunda elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmaqla uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn sirl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131laraq, h\u0259m d\u0259 qocalma prosesinin mexanizml\u0259ri v\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259ri \u00f6yr\u0259nilir. H\u0259l\u0259 ke\u00e7\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n bu sah\u0259d\u0259 t\u0259dqiqatlar apar\u0131l\u0131b, indiy\u0259d\u0259k qocalma mexanizml\u0259ri haqq\u0131nda 250-d\u0259n \u00e7ox n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r haz\u0131rlan\u0131b. T\u0259klif olunan n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rin he\u00e7 biri 100 faiz \u00f6z t\u0259sdiqini tapmay\u0131b, y\u0259ni qocalma mexanizmini universal d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 izah ed\u0259 bilm\u0259yib. Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u0259 konkret olaraq hans\u0131 amilin s\u0259b\u0259b oldu\u011funu t\u0259yin etm\u0259k, fizioloji v\u0259 patoloji qocal\u0131\u011f\u0131n mexanizml\u0259rini ara\u015fd\u0131rmaq v\u0259 ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq bu g\u00fcn d\u0259 herontologiya elminin qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Bizim d\u0259 herontoloq kimi qar\u015f\u0131m\u0131za qoydu\u011fumuz m\u0259qs\u0259d \u00f6lk\u0259 \u0259halisinin ya\u015f strukturunda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259k, insan orqanizmind\u0259 ba\u015f ver\u0259n qocalma mexanizml\u0259rinin sistemli analizl\u0259rini t\u0259hlil etm\u0259kdir. M\u0259hz bu prinsip b\u00fct\u00f6v bir orqanizmin adaptiv, funksional v\u0259 kompensator imkanlar\u0131n\u0131, davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u0259sas verir\u201d.<\/p>\n<p>Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r fizioloji qocalmaya n\u00fcmun\u0259dir<\/p>\n<p><img class=\"imgbcodecent\" src=\"https:\/\/upload.az\/foto\/arxiv\/balaken_31576045598.jpg\" alt=\"Az\u0259rbaycanda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r daha \u00e7ox hans\u0131 b\u00f6lg\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131r? - T\u0259dqiqat\u00e7\u0131dan \u015eOK A\u00c7IQLAMA\" \/><\/p>\n<p>100 ya\u015fl\u0131 Balak\u0259n sakini<\/p>\n<p>M\u00fcsahibimizin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycanda insanlar ah\u0131ll\u0131q v\u0259 qocal\u0131q d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ke\u00e7ib, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck ya\u015f\u0131na \u00e7ata bilmir: \u201c\u0130nsanlar\u0131m\u0131z\u0131n n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ah\u0131l v\u0259 qoca ya\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ke\u00e7\u0259 bilm\u0259diyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqatlar apar\u0131l\u0131r. Ya\u015f t\u0259snifat\u0131na g\u00f6r\u0259 60-74 ya\u015f interval\u0131nda olan \u015f\u0259xsl\u0259r ah\u0131l, 75-89-ya\u015f interval\u0131nda olanlar qoca, ya\u015f\u0131 90-dan \u00e7ox olanlar is\u0259 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc hesab edilir. \u0130nsan orqanizminin qocalmas\u0131 \u00f6z t\u0259bi\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 fizioloji proses olsa da, haz\u0131rk\u0131 d\u00f6vrd\u0259 insanlar\u0131n qocalmas\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259r fonunda yaranan patoloji v\u0259 erk\u0259n qocalmad\u0131r. X\u0259st\u0259likl\u0259r is\u0259 orqanizmin h\u0259yat f\u0259aliyy\u0259tinin pozulmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu anlay\u0131\u015fa \u0259saslanaraq, insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn uzad\u0131lmas\u0131 \u00fcsullar\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi m\u00fch\u00fcm d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 patoloji qocal\u0131qla m\u00fcbariz\u0259y\u0259 h\u0259sr olunmal\u0131d\u0131r. Qocalma prosesind\u0259 orqanizmin reaktivlik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rd\u0259 fizioloji prosesl\u0259rin gedi\u015fat\u0131n\u0131 izl\u0259m\u0259k vacibdir. \u00c7\u00fcnki ah\u0131l v\u0259 qoca ya\u015fl\u0131larla m\u00fcqayis\u0259d\u0259, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rd\u0259 patoloji qocalman\u0131n s\u0259rt \u0259lam\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmur\u201d.<\/p>\n<p>Qad\u0131nlar aras\u0131nda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin say\u0131n\u0131n \u00e7oxlu\u011funu n\u0259 il\u0259 izah etm\u0259k olar?<\/p>\n<p>M\u00fcsahibimiz bildirib ki, d\u00fcnya praktikas\u0131nda, ad\u0259t\u0259n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r aras\u0131nda qad\u0131nlar sayca ki\u015fil\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir: \u201c\u0130ndiy\u0259 q\u0259d\u0259r apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259dqiqatlarda da bu tendensiyan\u0131n \u015fahidi olmu\u015fuq. Lakin bu il Balak\u0259n rayonunda apard\u0131\u011f\u0131m t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 bir az f\u0259rqli m\u0259nz\u0259r\u0259 il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131m. Bal\u0259k\u0259nd\u0259 qeydiyyata ald\u0131\u011f\u0131m uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r s\u0131ras\u0131nda uzun \u00f6m\u00fcr ya\u015fayan ki\u015fil\u0259rin say\u0131 da kifay\u0259t q\u0259d\u0259r oldu. \u00dcmumilikd\u0259 Balak\u0259n rayonunda 42 n\u0259f\u0259r uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc ya\u015fay\u0131r. Onlardan 25-i qad\u0131n, 17-si ki\u015fidir. Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc ki\u015fil\u0259rin bir \u00e7oxu B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 veteranlar\u0131d\u0131r. 42 n\u0259f\u0259r uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcd\u0259n c\u0259mi iki n\u0259f\u0259rinin ya\u015f\u0131 100-d\u0259n yuxar\u0131d\u0131r, onlar\u0131n h\u0259r iksi qad\u0131nd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Z.Q\u0259dimovan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00fcnya praktikas\u0131nda indiy\u0259d\u0259k apar\u0131lan elmi t\u0259dqiqatlarda qad\u0131nlar\u0131n ki\u015fil\u0259rd\u0259n n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox ya\u015famas\u0131n\u0131n elmi s\u0259b\u0259bl\u0259ri ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131lmay\u0131b. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bununla ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra fikirl\u0259r-cinsi xromosomlar\u0131n strukturu, hormonal status, ki\u015fil\u0259rin z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015fl\u0259r\u0259 daha \u00e7ox alud\u0259 olmas\u0131 v\u0259 bunun da \u00f6m\u00fcr uzunlu\u011funa m\u0259nfi t\u0259siri v\u0259 s. s\u0259sl\u0259ndirils\u0259 d\u0259, \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rini molekulyar-gen s\u0259viyy\u0259sind\u0259 elmi ara\u015fd\u0131rmalar aparmaqla m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k olar.<\/p>\n<p>M\u00fcsahibimiz bildirib ki, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck ya\u015f\u0131na \u00e7atan ki\u015fil\u0259r h\u0259m zahir\u0259n, h\u0259m d\u0259 fizioloji durumuna g\u00f6r\u0259 qad\u0131nlardan daha g\u00fcmrah v\u0259 sa\u011flam olurlar: \u201c\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, insanlar\u0131n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc olmas\u0131nda irsiyy\u0259t, h\u0259yat t\u0259rzi, qidalanma, fiziki m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259t v\u0259 dig\u0259r amill\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin \u00e7oxu k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 ya\u015fayanlard\u0131r. Onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti f\u0259al h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 malikdir, ya\u015f\u0131na v\u0259 orqanizmin potensial imkanlar\u0131na uy\u011fun h\u0259y\u0259tl\u0259rind\u0259 fiziki \u0259m\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurlar. \u018fm\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r fizioloji bax\u0131mdan daha sa\u011flam olurlar. Onlarda \u00fcr\u0259k-qan-damar sistemi fiziki f\u0259aliyy\u0259t imkanlar\u0131 m\u0259hdud olan uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 nisb\u0259t\u0259n sa\u011flam olur, bu da onlar\u0131n orqanizminin adaptiv imkanlar\u0131n\u0131n daha davaml\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259dqiqatlarda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin \u00fcmumi fizioloji v\u0259ziyy\u0259tinin g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri, \u00fcr\u0259yin bioelektrik f\u0259aliyy\u0259tinin t\u0259dqiqi d\u0259 bunu bir daha s\u00fcbut etdi\u201d.<\/p>\n<div id=\"AdviadNativeVideo0\" class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Ah\u0131l v\u0259 qocalarda \u00fcr\u0259k-damar sisteminin x\u0259st\u0259likl\u0259ri \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir<\/p>\n<p>Z.Q\u0259dimovan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin n\u0259zdind\u0259 olan \u015e.H\u0259s\u0259nov ad\u0131na \u201cSa\u011flaml\u0131q zonas\u0131\u201d poliklinikas\u0131nda, eyni zamanda Qax-Zaqatala rayonlar\u0131nda ah\u0131l, qoca v\u0259 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc ya\u015f kateqoriyas\u0131na m\u0259nsub olan \u015f\u0259xsl\u0259rin fizioloji durumu, x\u00fcsusil\u0259 \u00fcr\u0259k-qan-damar siteminin f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 davaml\u0131 elmi ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131b: \u201cAh\u0131l v\u0259 qoca ya\u015f qrupunda olan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 \u00fcr\u0259k-damar sisteminin x\u0259st\u0259likl\u0259ri \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. Bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan herontoloji ya\u015f qrupu il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259, \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisind\u0259 daha \u00e7ox m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. X\u0259st\u0259xanalarda m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259r \u00fczr\u0259 qeyd edil\u0259n yekun statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 baxanda birinci yerd\u0259 \u00fcr\u0259k-qan-damar sisteminin x\u0259st\u0259likl\u0259ri durur. \u0130knci yerd\u0259 \u015f\u0259k\u0259rli diabet, daha sonra onkoloji, nevroloji v\u0259 s. x\u0259st\u0259likl\u0259r g\u0259lir\u201d.<\/p>\n<p><img class=\"imgbcodecent\" src=\"https:\/\/upload.az\/foto\/arxiv\/100yas.jpg\" alt=\"Az\u0259rbaycanda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r daha \u00e7ox hans\u0131 b\u00f6lg\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131r? - T\u0259dqiqat\u00e7\u0131dan \u015eOK A\u00c7IQLAMA\" \/><\/p>\n<p>100 ya\u015fl\u0131 n\u0259n\u0259<\/p>\n<p>Z.Q\u0259dimova deyib ki, son ill\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn regionlar\u0131nda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin say\u0131, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri t\u0259dqiq olunmay\u0131b v\u0259 regionlar \u00fczr\u0259 m\u00fcqayis\u0259li x\u0259rit\u0259 t\u0259rtib olunmay\u0131b: \u201c\u018fg\u0259r Statistika Komit\u0259sinin g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 \u0259saslansaq, Tovuz v\u0259 G\u0259d\u0259b\u0259yd\u0259 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r sayca daha \u00e7oxdur. Amma verifikasiya metodu il\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131lsa, bu say\u0131 daha d\u0259qiq t\u0259sdiq ed\u0259r. B\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 elmi ekspedisiya t\u0259\u015fkil olunmal\u0131, ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sad\u0259c\u0259, Statistika Komit\u0259sinin qeyd etdiyi r\u0259q\u0259ml\u0259rl\u0259 bu bar\u0259d\u0259 d\u0259qiq m\u0259lumat verm\u0259k do\u011fru deyil. \u00c7\u00fcnki ke\u00e7\u0259n \u0259srin 30-cu ill\u0259rin\u0259d\u0259k anadan olan \u015f\u0259xsl\u0259rin t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u0259rinin t\u0259xmini yaz\u0131lmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n haz\u0131rda ya\u015fayan uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin ya\u015f\u0131n\u0131n \u201c\u015fi\u015firdilm\u0259si\u201d hallar\u0131na \u00f6z praktikam\u0131zda tez-tez rast g\u0259lirik. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6nc\u0259 verifikasiya metoduna \u0259saslan\u0131b uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck ya\u015f\u0131n\u0131 t\u0259yin edirik. Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcn\u00fcn ya\u015f\u0131n\u0131n t\u0259yini h\u0259min regiona m\u0259xsus t\u0259bi\u0259t v\u0259 tarixi hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir, onlar\u0131n ilk \u00f6vlad\u0131n\u0131n t\u0259v\u0259ll\u00fcd\u00fc d\u0259 x\u00fcsusi qeyd edilir\u201d.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin say\u0131 azal\u0131r<\/p>\n<p>M\u00fcsahibimiz bildirib ki, insan\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131nda, uzun \u00f6m\u00fcr ya\u015famas\u0131nda birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 tibbi xidm\u0259tin rolu \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r: \u201cFinlandiya, Yaponiya, \u0130taliya v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin say\u0131 art\u0131r. H\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 s\u0259hiyy\u0259 xidm\u0259ti y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck indeksi h\u0259min \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015fayan ah\u0131l v\u0259 qocalar\u0131n say\u0131na nisb\u0259td\u0259 hesablan\u0131r. \u018fhalinin ah\u0131l v\u0259 qoca ya\u015fl\u0131 kontingentinin say\u0131 \u00e7oxdursa v\u0259 bu \u015f\u0259xsl\u0259r daha sa\u011flamd\u0131rsa, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 onlar\u0131n uzun \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u0259k, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck statusunu qazanmaq \u015fans\u0131 daha \u00e7oxdur. Ancaq bizim \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ah\u0131l v\u0259 qoca ya\u015fl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 kompleks x\u0259st\u0259likl\u0259r (arterial hipertoniya, \u015f\u0259k\u0259rli diabet, artrit, ateroskleroz, nevrotik m\u0259n\u015f\u0259li sindromlar v\u0259 s.) daha \u00e7ox rast g\u0259lindiyind\u0259n onlar\u0131n uzun \u00f6m\u00fcr ya\u015famas\u0131 sual alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn fizioloji proqnozunu verm\u0259k bir q\u0259d\u0259r t\u0259r\u0259dd\u00fcd yarad\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, ara\u015fd\u0131rmalarda ah\u0131l v\u0259 qoca ya\u015f kateqoriyas\u0131nda olan \u015f\u0259xsl\u0259r aras\u0131nda tam fizioloji sa\u011flam insana rast g\u0259l\u0259 bilmirik\u201d.<\/p>\n<p><img class=\"imgbcodecent\" src=\"https:\/\/upload.az\/foto\/arxiv\/96_11576045697.jpg\" alt=\"Az\u0259rbaycanda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r daha \u00e7ox hans\u0131 b\u00f6lg\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131r? - T\u0259dqiqat\u00e7\u0131dan \u015eOK A\u00c7IQLAMA\" \/><\/p>\n<p>96 ya\u015fl\u0131 Az\u0259rbaycan sakini<\/p>\n<p>Z.Q\u0259dimova bildirib ki, \u00fcmumilikd\u0259 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn t\u0259dqiqin\u0259 kompleks yana\u015fma t\u0259l\u0259b olunur. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu i\u015fd\u0259 tibb m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri v\u0259 bioloqlarla birlikd\u0259 demoqraflar\u0131n, sosioloq, ekoloq, antropoloq v\u0259 etnoqraflar\u0131n da elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259r v\u0259 yeni nailiyy\u0259tl\u0259r qazan\u0131lmas\u0131na imkan ver\u0259r.<\/p>\n<p>Z.Q\u0259dimovan\u0131n fikrinc\u0259, c\u0259miyy\u0259timiz \u00fc\u00e7\u00fcn unikal olan uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r \u00f6lk\u0259mizin milli genofondudur: Ya\u015f\u0131 90-dan \u00e7ox olan insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin sosial-m\u0259i\u015f\u0259t h\u0259yat\u0131n\u0131n \u00e7\u0259tin oldu\u011funu qeyd ed\u0259n m\u00fcsahibimiz h\u0259min insanlara x\u00fcsusi d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n vacib oldu\u011funu da vur\u011fulay\u0131b: \u201cUzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rimiz c\u0259miyy\u0259timizin canl\u0131 fenomenl\u0259ridir\u201d.<\/p>\n<p>G\u0259lin\u0259n n\u0259tic\u0259 n\u0259 dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir?<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 qeyd edib ki, m\u0259nfi ekoloji amill\u0259r, qida rasionu, \u00fcr\u0259k-damar sistemind\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r v\u0259 qeyri-sa\u011flam h\u0259yat t\u0259rzi fizioloji qocal\u0131\u011f\u0131n gedi\u015fat\u0131na \u0259ks t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k patoloji qocal\u0131\u011f\u0131n formala\u015fmas\u0131na \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir: \u201cUzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin qidalanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallardan v\u0259 veril\u0259n cavablardan m\u0259lum olur ki, onlar \u00e7ox az qidalan\u0131rlar. \u018fsas\u0259n bitki m\u0259n\u015f\u0259li qidalara, a\u011fart\u0131 m\u0259hsullar\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. T\u0259dqiq etdiyimiz uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rd\u0259 art\u0131q b\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kisi problemin\u0259 dem\u0259k olar ki, he\u00e7 rast g\u0259lm\u0259mi\u015fik.<\/p>\n<p>Bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259ldim ki, uzun \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti nikbin \u0259hvall\u0131, \u00e7ox m\u00fclayim xarakterli, h\u0259yata inam\u0131 g\u00fccl\u00fc olan insanlard\u0131r. Bunu da x\u00fcsusi vur\u011fulamaq ist\u0259rdim ki, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r ya\u015fayan ail\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259sl Az\u0259rbaycan ail\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259xsus olan a\u011fsaqqala, a\u011fbir\u00e7\u0259y\u0259 h\u00f6rm\u0259t, d\u0259y\u0259r \u00e7ox y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259dir.<\/p>\n<p>Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti maddi c\u0259h\u0259td\u0259n \u00e7ox imkans\u0131z ail\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq, ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck mehriban m\u00fcnasib\u0259tl\u0259, qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131rlar. B\u0259lk\u0259 d\u0259 onlara uzun \u00f6m\u00fcr ya\u015fadan m\u0259hz bu mehriban ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri, a\u011fsaqqal-a\u011fbir\u00e7\u0259k kimi m\u00f6vqeyinin \u00fcst\u00fcn tutulmas\u0131, c\u0259miyy\u0259t\u0259, ail\u0259y\u0259 g\u0259r\u0259kli oldu\u011funu hiss etm\u0259l\u0259ridir\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda 15148 n\u0259f\u0259rin ya\u015f\u0131 90 v\u0259 daha \u00e7oxdur. Y\u0259ni \u00f6lk\u0259d\u0259 bu ya\u015flarda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc insan ya\u015fay\u0131r. D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2015-ci ild\u0259 bu r\u0259q\u0259m 10171, 2016-c\u0131 ild\u0259 10880, 2017-ci ild\u0259 11820 n\u0259f\u0259r olub. Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin \u00e7oxu qad\u0131nlard\u0131r. Statistikaya g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycanda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin 2680 n\u0259f\u0259ri Bak\u0131da ya\u015fay\u0131r. Onlar\u0131n 1262-si ki\u015fi, 1418 n\u0259f\u0259ri qad\u0131nd\u0131r. Ya\u015f\u0131 90 v\u0259 daha yuxar\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r Bak\u0131dan sonra \u0259sas\u0259n A\u011fdam, \u015e\u0259mkir, G\u0259d\u0259b\u0259y, Tovuz rayonlar\u0131nda ya\u015fay\u0131rlar. A\u011fdam rayonunda ya\u015f\u0131 90 v\u0259 daha yuxar\u0131 olan 387 n\u0259f\u0259r (119 ki\u015fi, 268 qad\u0131n), \u015e\u0259mkir rayonunda 346 n\u0259f\u0259r (74 ki\u015fi, 272 qad\u0131n), G\u0259d\u0259b\u0259y rayonunda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":105976,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296.jpg",648,359,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296.jpg",648,359,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296.jpg",648,359,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296-300x166.jpg",300,166,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296.jpg",640,355,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296.jpg",648,359,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296.jpg",648,359,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/bas_81576046296.jpg",648,359,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycanda 15148 n\u0259f\u0259rin ya\u015f\u0131 90 v\u0259 daha \u00e7oxdur. Y\u0259ni \u00f6lk\u0259d\u0259 bu ya\u015flarda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc insan ya\u015fay\u0131r. D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2015-ci ild\u0259 bu r\u0259q\u0259m 10171, 2016-c\u0131 ild\u0259 10880, 2017-ci ild\u0259 11820 n\u0259f\u0259r olub. Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin \u00e7oxu qad\u0131nlard\u0131r. Statistikaya g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycanda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin 2680 n\u0259f\u0259ri Bak\u0131da ya\u015fay\u0131r. Onlar\u0131n 1262-si ki\u015fi, 1418 n\u0259f\u0259ri qad\u0131nd\u0131r. Ya\u015f\u0131 90 v\u0259 daha yuxar\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105975"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=105975"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105975\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/105976"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=105975"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=105975"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=105975"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}