{"id":117957,"date":"2020-01-14T08:14:42","date_gmt":"2020-01-14T05:14:42","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=117957"},"modified":"2020-01-14T08:14:42","modified_gmt":"2020-01-14T05:14:42","slug":"ilham-%c9%99liyevin-yaninda-2019-cu-ilin-yekunlarina-h%c9%99sr-olunmus-musavir%c9%99-kecirilib-yenil%c9%99nib-foto-video","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=117957","title":{"rendered":"\u0130lham \u018fliyevin yan\u0131nda 2019-cu ilin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f m\u00fc\u015favir\u0259 ke\u00e7irilib &#8211; YEN\u0130L\u018fN\u0130B + FOTO\/V\u0130DEO"},"content":{"rendered":"<p>Yanvar\u0131n 13-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin yan\u0131nda 2019-cu ilin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f m\u00fc\u015favir\u0259 ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0<\/strong>x\u0259b\u0259r verir ki, d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 giri\u015f nitqi s\u00f6yl\u0259di.<\/p>\n<div><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyevin<\/strong><strong>\u00a0nitqi<\/strong><\/div>\n<p>&#8211; Bu g\u00fcn biz \u00f6t\u0259n ilin yekunlar\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015faca\u011f\u0131q, g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259r bar\u0259d\u0259 fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131lacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 2019-cu il \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn u\u011furlu il olmu\u015fdur. \u0130lin \u0259vv\u0259lind\u0259 qar\u015f\u0131m\u0131za qoydu\u011fumuz b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259r u\u011furla icra edildi, \u00f6lk\u0259mizin dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u0131 t\u0259min olundu. Bel\u0259likl\u0259, h\u0259m siyasi, h\u0259m iqtisadi, h\u0259m d\u0259 sosial sah\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck u\u011furlar \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan sabitlik \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Sabitlik h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015f\u0259rtdir.<\/p>\n<p>Biz il \u0259rzind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rd\u0259 g\u0259rginliyin artmas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrd\u00fck. Qanl\u0131 toqqu\u015fmalar, m\u00fcharib\u0259l\u0259r, k\u00fctl\u0259vi etiraz aksiyalar\u0131, polis zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131, insan haqlar\u0131n\u0131n kobudcas\u0131na pozulmas\u0131, demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259rin tapdalanmas\u0131 \u2013 b\u00fct\u00fcn bunlar d\u00fcnyan\u0131n dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn yerl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunurdu. Avropada, Asiyada, Lat\u0131n Amerikas\u0131nda, postsovet m\u0259kan\u0131nda, bizim b\u00f6lg\u0259mizd\u0259, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259, d\u00fcnyada g\u0259rginlik art\u0131r. Az\u0259rbaycan is\u0259 sabitlik m\u0259kan\u0131 kimi inki\u015faf edir. Az\u0259rbaycanda sabitliyin t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131 Az\u0259rbaycan xalq\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n irad\u0259si Az\u0259rbaycanda sabitliyin \u0259sas t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Xalq t\u0259r\u0259find\u0259n biz\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u0259st\u0259k, bizim siyas\u0259timiz\u0259 veril\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t h\u0259m bizi daha da ruhland\u0131r\u0131r v\u0259 eyni zamanda, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 siyasi v\u0259 iqtisadi sah\u0259l\u0259rd\u0259 sabitliyi t\u0259min edir. Sabitlik pozulanda \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6hran, xaotik prosesl\u0259r ba\u015f verir, \u00f6lk\u0259l\u0259r b\u00f6y\u00fck z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Biz bunu 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u00f6z tariximizd\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fck. Az\u0259rbaycanda sabitlik pozulmu\u015fdu, \u00f6lk\u0259 b\u00f6hran i\u00e7ind\u0259 idi, bizim b\u00f6y\u00fck itkil\u0259rimiz olmu\u015fdur. Amma art\u0131q 26 ildir ki, Az\u0259rbaycan sabitlik \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fay\u0131r v\u0259 bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259miz \u00e7ox b\u00f6y\u00fck inki\u015faf yolu ke\u00e7mi\u015fdir. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, \u00f6lk\u0259miz \u0259sr\u0259 b\u0259rab\u0259r inki\u015faf yolu ke\u00e7mi\u015fdir v\u0259 bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan d\u00fcnya miqyas\u0131nda g\u00fccl\u00fc \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n il bizim beyn\u0259lxalq m\u00f6vqel\u0259rimiz daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndi. Az\u0259rbaycanda bir ne\u00e7\u0259 m\u00f6t\u0259b\u0259r beyn\u0259lxalq t\u0259dbir ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu t\u0259birl\u0259r \u00f6lk\u0259mizin d\u00fcnyadak\u0131 m\u00f6vqeyini h\u0259m \u0259ks etdirir, h\u0259m d\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirir. Az\u0259rbaycan d\u00fcnya m\u00fcst\u0259visind\u0259 \u00e7ox etibarl\u0131 t\u0259r\u0259fda\u015f kimi tan\u0131n\u0131r v\u0259 bizim beyn\u0259lxalq g\u00fcc\u00fcm\u00fcz d\u0259 ild\u0259n-il\u0259 art\u0131r. \u0130l \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 40-dan \u00e7ox d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 s\u0259f\u0259r etmi\u015fdir, h\u0259m ikit\u0259r\u0259fli formatda, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak \u00fc\u00e7\u00fcn. Eyni zamanda, bizim qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 il\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rim olubdur v\u0259 bu g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. \u00c7\u00fcnki qon\u015fularla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131 hesab edir\u0259m ki, h\u0259r bir \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet olmal\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z qon\u015fular\u0131 il\u0259 \u00e7ox m\u00f6hk\u0259m v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraqlar \u0259sas\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015f \u0259laq\u0259l\u0259ri m\u00f6vcuddur. Bu \u0259laq\u0259l\u0259r ke\u00e7\u0259n il daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndi. Eyni zamanda, ke\u00e7\u0259n il Az\u0259rbaycana Avropa \u0130ttifaq\u0131 \u015euras\u0131n\u0131n prezidentinin s\u0259f\u0259ri Avropa \u0130ttifaq\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri d\u0259 \u0259ks etdirir. Bu s\u0259f\u0259r bu \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 vermi\u015fdir. Bildiyiniz kimi, haz\u0131rda Avropa \u0130ttifaq\u0131 il\u0259 biz yeni sazi\u015f \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yirik v\u0259 \u00fcmid edir\u0259m ki, bu i\u015fl\u0259r n\u0259tic\u0259 ver\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irilmi\u015fdir v\u0259 Az\u0259rbaycan bu t\u0259\u015fkilata s\u0259drliyi \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Eyni zamanda, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 120 \u00fczv \u00f6lk\u0259nin yekdil q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan BMT-d\u0259n sonra bu ikinci b\u00f6y\u00fck beyn\u0259lxalq t\u0259sisata s\u0259drliyi \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu fakt\u0131 x\u00fcsusil\u0259 qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. \u00c7\u00fcnki Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131nda birl\u0259\u015f\u0259n b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259r, bel\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrs\u0259, bir-biri il\u0259 yola getmirl\u0259r, \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r, ixtilaflar var. Buna baxmayaraq, b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n namiz\u0259dliyini d\u0259st\u0259kl\u0259di. Bu, bir daha onu g\u00f6st\u0259rir ki, beyn\u0259lxalq arenada biz\u0259 olan h\u00f6rm\u0259t v\u0259 etimad y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259dir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya dini liderl\u0259rinin II Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycana 70 \u00f6lk\u0259nin dini liderl\u0259ri g\u0259lmi\u015f, bizim reall\u0131qlar\u0131m\u0131zla tan\u0131\u015f olmu\u015f v\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 dinl\u0259raras\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 istiqam\u0259td\u0259 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t vermi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda UNESKO-nun D\u00fcnya \u0130rs Komit\u0259sinin sessiyas\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu da d\u00fcnya miqyas\u0131nda \u00e7ox m\u00f6t\u0259b\u0259r t\u0259dbirdir. Bu sessiya \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u015e\u0259ki Xan Saray\u0131, \u015e\u0259kinin m\u0259rk\u0259zi hiss\u0259si UNESKO-nun D\u00fcnya \u0130rs Siyah\u0131s\u0131na daxil edilmi\u015fdir. Hesab edir\u0259m ki, bu, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck hadis\u0259dir. \u00c7\u00fcnki bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r Qobustan v\u0259 \u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259r, \u015eirvan\u015fahlar saray\u0131 bu m\u00f6t\u0259b\u0259r siyah\u0131ya daxil edilmi\u015fdir. Hesab edir\u0259m ki, \u015e\u0259ki Xan Saray\u0131n\u0131n bu siyah\u0131da olmas\u0131 h\u0259m \u0259dal\u0259tlidir, h\u0259m d\u0259 bizim n\u00f6vb\u0259ti b\u00f6y\u00fck u\u011furumuzdur.<\/p>\n<p>M\u0259n bir beyn\u0259lxalq t\u0259dbir\u0259 d\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259k ist\u0259rdim. Bu da ke\u00e7\u0259n il Va\u015finqtonda ke\u00e7irilmi\u015f D\u00fcnya Astronavtika Konqresidir. Bu, astronavtika sah\u0259sind\u0259 \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r t\u0259dbirdir. Bu konqres \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 D\u00fcnya Astronavtika Konqresinin 2022-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir. Bu da \u00e7ox \u00f6n\u0259mli hadis\u0259dir &#8211; h\u0259m konqresin ke\u00e7irilm\u0259si b\u00f6y\u00fck hadis\u0259dir, eyni zamanda, Bak\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r, daha \u00fc\u00e7 b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259r bu yar\u0131\u015fda i\u015ftirak edirdi \u2013 Rio-de-Janeyro, Sinqapur v\u0259 Dehli \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri. Bu \u00e7\u0259tin yar\u0131\u015fda Az\u0259rbaycan qalib g\u0259ldi. Y\u0259ni, bu, bizim g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz i\u015fl\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck diqq\u0259tdir v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycana g\u00f6st\u0259ril\u0259n n\u00f6vb\u0259ti etimadd\u0131r. Onu da bildirm\u0259liy\u0259m ki, t\u0259xmin\u0259n 50 il bundan \u0259vv\u0259l &#8211; 1973-c\u00fc ild\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131nda c\u0259mi bir d\u0259f\u0259 D\u00fcnya Astronavtika Konqresi ke\u00e7irilmi\u015fdir, \u00f6z\u00fc d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259. O vaxt Heyd\u0259r \u018fliyevin s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 sovet m\u0259kan\u0131nda m\u0259hz Bak\u0131 bu konqresin ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn se\u00e7ilmi\u015fdir. T\u0259xmin\u0259n 50 ild\u0259n sonra n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 Bak\u0131da bu konqres ke\u00e7iril\u0259c\u0259k, art\u0131q m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 bir \u00e7ox \u00f6n\u0259mli hadis\u0259l\u0259r ba\u015f verdi. Sad\u0259c\u0259 olaraq, m\u0259n \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetirir\u0259m. Art\u0131q dediyim faktlar \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, beyn\u0259lxalq m\u00f6vqel\u0259rimiz kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u00f6hk\u0259mdir v\u0259 ke\u00e7\u0259n il bu m\u00f6vqel\u0259r daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bizim h\u0259rbi potensial\u0131m\u0131z da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndi. Ke\u00e7\u0259n il bir \u00e7ox silahlar, sursatlar, h\u0259rbi texnika al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 Az\u0259rbaycanda istehsal olunmu\u015fdur. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, Az\u0259rbaycan Ordusu h\u0259rbi potensial\u0131na, maddi-texniki t\u0259chizat\u0131na v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyada 52-ci yerd\u0259dir. Ke\u00e7\u0259n il \u0259ld\u0259 edilmi\u015f n\u0259tic\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n h\u0259rbi \u015f\u0259h\u0259rcikl\u0259rin tikilm\u0259si, t\u0259miri, yeni m\u00fcasir texnika il\u0259 t\u0259chizat m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin h\u0259lli bizim h\u0259rbi g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc daha da art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n il iqtisadi sah\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir. Bu n\u0259tic\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, bizim siyas\u0259timiz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f siyas\u0259tdir. Hesab edir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan 2019-cu ild\u0259 iqtisadi sah\u0259d\u0259 qar\u015f\u0131da duran b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ri u\u011furla icra etmi\u015fdir. T\u0259kc\u0259 r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 baxanda dem\u0259k kifay\u0259tdir ki, 2019-cu il iqtisadi inki\u015faf bax\u0131m\u0131ndan \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn u\u011furlu olmu\u015fdur. D\u00fcnya Bank\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131 20 \u0259n islahat\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259 siyah\u0131s\u0131na salm\u0131\u015fd\u0131r, bu, b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tdir. Bu, onu g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 apar\u0131lan k\u00f6kl\u00fc islahatlar apar\u0131c\u0131 beyn\u0259lxalq qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 t\u0259qdirl\u0259 q\u0259bul edilir. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 2019-cu il d\u0259rin islahatlar ili olmu\u015fdur &#8211; h\u0259m siyasi, iqtisadi, sosial sah\u0259l\u0259rd\u0259, h\u0259m d\u0259 kadr v\u0259 struktur islahatlar\u0131 sah\u0259l\u0259rind\u0259. Bu islahatlar inki\u015faf\u0131m\u0131z\u0131n bundan sonra daha da u\u011furlu olaca\u011f\u0131na imkan ver\u0259c\u0259k, o c\u00fcml\u0259d\u0259n iqtisadi art\u0131m daha da b\u00f6y\u00fck r\u0259q\u0259ml\u0259rl\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>Hesab edir\u0259m ki, ke\u00e7\u0259n il iqtisadi sah\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f n\u0259tic\u0259l\u0259r q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015fdir. Bel\u0259likl\u0259, \u00fcmumi daxili m\u0259hsul 2,2 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r, bu, yax\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259dir, x\u00fcsusil\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, qeyri-neft sektorunda bu art\u0131m 3,5 faizdir. S\u0259naye istehsal\u0131 1,5 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r, ancaq qeyri-neft sektorunda s\u0259naye istehsal\u0131 14 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. Bu da son ill\u0259r \u0259rzind\u0259 s\u0259naye sah\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259rin t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Az\u0259rbaycanda s\u0259naye istehsal\u0131 h\u0259m d\u00f6vl\u0259t v\u0259saiti hesab\u0131na, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u0259l sektorun f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fmin\u0259m ki, bu art\u0131m bundan sonra da dayan\u0131ql\u0131 olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 t\u0259xmin\u0259n 7 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 bitki\u00e7ilikd\u0259 bu art\u0131m daha b\u00f6y\u00fck olmu\u015fdur &#8211; 10 faizd\u0259n \u00e7ox. Bu da g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259sidir. \u0130nflyasiya c\u0259mi 2,6 faiz, \u0259halinin pul g\u0259lirl\u0259ri is\u0259 7,4 faiz olmu\u015fdur. Y\u0259ni, bu, onu g\u00f6st\u0259rir ki, \u0259halinin pul g\u0259lirl\u0259ri inflyasiyan\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259yib. Bel\u0259likl\u0259, \u0259halinin real g\u0259lirl\u0259ri artm\u0131\u015fd\u0131r. Hesab edir\u0259m ki, bu, h\u0259r bir \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Bizim qeyri-neft ixrac\u0131m\u0131z 14 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. Bu da \u00e7ox yax\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259dir. Son ill\u0259rd\u0259 \u00f6z\u0259l sektorun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n diqq\u0259t, g\u00fcz\u0259\u015ftli kreditl\u0259rin verilm\u0259si, subsidiyalarla ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan islahatlar v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r bu art\u0131m\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirdi.<\/p>\n<p>Valyuta ehtiyatlar\u0131m\u0131z is\u0259 6,4 milyard dollar artm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 rekord h\u0259dd\u0259 &#8211; 51 milyard dollara \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Bildirm\u0259liy\u0259m ki, adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n valyuta ehtiyatlar\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan MDB m\u0259kan\u0131nda birinci yerd\u0259dir. Xarici ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin m\u00fcsb\u0259t saldosu is\u0259 6 milyard dollar t\u0259\u015fkil edir v\u0259 bu, \u00e7ox g\u00f6z\u0259l g\u00f6st\u0259ricidir. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin m\u00fctl\u0259q \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 xarici ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 m\u0259nfi saldo m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur, bizd\u0259 is\u0259 m\u00fcsb\u0259t saldodur. Bu, s\u00f6zs\u00fcz, h\u0259m manat\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259sinin sabit v\u0259ziyy\u0259td\u0259 saxlanmas\u0131na, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 makroiqtisadi v\u0259ziyy\u0259tin sabit olmas\u0131na xidm\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir. Bel\u0259likl\u0259, iqtisadi sah\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f n\u0259tic\u0259l\u0259r v\u0259 r\u0259q\u0259ml\u0259r art\u0131q bir daha t\u0259sdiql\u0259yir ki, bizim siyas\u0259timiz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 hesablanm\u0131\u015f siyas\u0259tdir.<\/p>\n<p>Vergi v\u0259 g\u00f6mr\u00fck orqanlar\u0131nda apar\u0131lm\u0131\u015f islahatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 x\u0259zin\u0259y\u0259 plandan \u0259lav\u0259 1 milyard manat v\u0259sait daxil edilmi\u015fdir. Bu, \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 imkan verdi ki, biz \u00e7ox geni\u015f sosial paketi \u0259haliy\u0259 t\u0259qdim ed\u0259k v\u0259 bunu etdik. Hesab edir\u0259m ki, h\u0259m m\u00fcasir Az\u0259rbaycan\u0131n tarixind\u0259, h\u0259m d\u0259 MDB m\u0259kan\u0131nda bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck sosial paket bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r realla\u015fmam\u0131\u015fd\u0131r. Bu, bizim bu sah\u0259d\u0259 birinci t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcm\u00fcz deyil. Yax\u015f\u0131 xat\u0131rlay\u0131r\u0131q ki, sovet vaxt\u0131ndan qalm\u0131\u015f v\u0259 bir n\u00f6v dondurulmu\u015f \u0259man\u0259tl\u0259rin qaytar\u0131lmas\u0131nda da biz bu \u0259man\u0259tl\u0259ri v\u0259t\u0259nda\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u0259qbul prinsip \u0259sas\u0131nda, \u0259n m\u0259qbul \u0259msalla qaytard\u0131q v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 d\u0259 MDB m\u0259kan\u0131nda birinci olduq. \u00d6t\u0259n il h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n sosial paket 4,2 milyon insan\u0131 \u0259hat\u0259 etdi v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n maddi v\u0259ziyy\u0259ti yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131. Minimum \u0259m\u0259khaqq\u0131 2 d\u0259f\u0259, minimum pensiya 70 faiz, b\u0259zi m\u00fcavin\u0259tl\u0259r 50 faiz, b\u0259zi m\u00fcavin\u0259tl\u0259r 2 d\u0259f\u0259 art\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bir s\u00f6zl\u0259, ke\u00e7\u0259n il apar\u0131lm\u0131\u015f islahatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 biz \u0259ld\u0259 edilmi\u015f \u0259lav\u0259 g\u0259lirl\u0259ri, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, m\u0259hz sosial sah\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259ltdik. M\u0259n ke\u00e7\u0259n ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 bunu b\u0259yan etmi\u015fdim. Demi\u015fdim ki, y\u0131\u011f\u0131lacaq b\u00fct\u00fcn \u0259lav\u0259 v\u0259sait sosial sah\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259ldil\u0259c\u0259kdir v\u0259 bunu da etdik. H\u0259r zaman oldu\u011fu kimi, s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259 dururuq. Sosial sah\u0259d\u0259 ged\u0259n m\u00fcsb\u0259t prosesl\u0259r v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n rifah hal\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet m\u0259s\u0259l\u0259 olaraq qal\u0131r.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, u\u011furlu iqtisadi siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 sosial infrastrukturla ba\u011fl\u0131 b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr, 60 tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259si, 84 m\u0259kt\u0259b tikilmi\u015f v\u0259 t\u0259mir edilmi\u015fdir. M\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259n 50-si modul tiplidir. Bu m\u0259kt\u0259bl\u0259r ki\u00e7ik v\u0259 ucqar k\u0259ndl\u0259rd\u0259 in\u015fa edilib. Bu, onu g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259mizin h\u0259r bir yerind\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259r \u00fcmumi inki\u015faf\u0131m\u0131z\u0131n potensial\u0131ndan b\u0259hr\u0259l\u0259nir.<\/p>\n<p>\u0130nfrastruktur layih\u0259l\u0259ri icra edildi, elektrik enerjisi sah\u0259sind\u0259 \u201c\u015eimal-2\u201d elektrik stansiyas\u0131 istismara verildi. Bu stansiyan\u0131n istehsal g\u00fcc\u00fc 400 meqavatd\u0131r. Bununla paralel olaraq Ming\u0259\u00e7evir \u0130stilik Elektrik Stansiyas\u0131nda v\u0259 dig\u0259r m\u00f6vcud stansiyalarda apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259mir-b\u0259rpa i\u015fl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 biz t\u0259xmin\u0259n 400 meqavat itirilmi\u015f generasiya g\u00fcc\u00fcn\u00fc b\u0259rpa etdik. Bel\u0259likl\u0259, ke\u00e7\u0259n il 800 meqavat \u0259lav\u0259 generasiya g\u00fcc\u00fc \u0259ld\u0259 etdik. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, bu, h\u0259m bizim t\u0259l\u0259bat\u0131m\u0131z\u0131 tam \u00f6d\u0259yir, h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck ixrac imkan\u0131m\u0131z yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Haz\u0131rda bizim t\u0259l\u0259bat\u0131m\u0131zdan art\u0131q 1000 meqavat generasiya g\u00fccl\u0259rimiz var. Elektrik t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n yenil\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, dem\u0259k kifay\u0259tdir ki, bu istiqam\u0259td\u0259 \u00e7ox ciddi i\u015f apar\u0131l\u0131bd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 qazla\u015fd\u0131rma 96 faiz\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Qaz\u0131lm\u0131\u015f 345 subartezian quyusu y\u00fczl\u0259rl\u0259 k\u0259ndin su il\u0259 t\u0259minat\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131racaq. Onu da bildirm\u0259liy\u0259m ki, bu il 400-d\u0259n \u00e7ox subartezian quyusu qaz\u0131lacaq. Art\u0131q b\u00fct\u00fcn rayonlar\u0131n k\u0259ndl\u0259rinin adlar\u0131 siyah\u0131da var v\u0259 biz il \u0259rzind\u0259 investisiya proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 bunu ed\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>Yol tikintisin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, bu il h\u0259m magistral, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259raras\u0131, k\u0259ndl\u0259raras\u0131 v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259daxili yollarla ba\u011fl\u0131 b\u00f6y\u00fck layih\u0259l\u0259r icra edil\u0259c\u0259k. Bak\u0131-Sumqay\u0131t-Rusiya s\u0259rh\u0259di yeni yolunun, G\u0259nc\u0259-G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259rh\u0259di yolunun, Astara-\u0130ran s\u0259rh\u0259di yolunun tikintisi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulubdur. Ke\u00e7\u0259n il 1300 kilometr yol \u00e7\u0259kilmi\u015fdir. Biz t\u0259qrib\u0259n min kilometr planla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131q, ancaq il \u0259rzind\u0259 Prezidentin ehtiyat fondundan v\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259n yaranm\u0131\u015f \u0259lav\u0259 g\u0259lirl\u0259r hesab\u0131na 1300 kilometr uzunlu\u011funda yol \u00e7\u0259kdik.<\/p>\n<p>\u0130nfrastruktur layih\u0259l\u0259ri ke\u00e7\u0259n ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f regionlar\u0131n sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bu, be\u015fillik proqramd\u0131r. Bundan \u0259vv\u0259lki \u00fc\u00e7 proqram m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 icra edildi. \u018fmin\u0259m ki, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc proqram\u0131n icras\u0131nda da he\u00e7 bir problem olmayacaq. Bel\u0259likl\u0259, hesab edir\u0259m ki, proqram ba\u015fa \u00e7atanda art\u0131q bizim b\u00fct\u00fcn infrastruktur layih\u0259l\u0259rimiz, o c\u00fcml\u0259d\u0259n sosial infrastrukturla ba\u011fl\u0131 layih\u0259l\u0259r \u00f6z h\u0259llini tapacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u015eamax\u0131, A\u011fsu, \u0130smay\u0131ll\u0131 rayonlar\u0131nda b\u00f6y\u00fck z\u0259lz\u0259l\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi. Xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n he\u00e7 bir insan itkisi olmam\u0131\u015fd\u0131r. Ancaq minl\u0259rl\u0259 ev da\u011f\u0131nt\u0131ya m\u0259ruz qald\u0131. Z\u0259lz\u0259l\u0259d\u0259n d\u0259rhal sonra b\u00f6lg\u0259d\u0259 olark\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015flara s\u00f6z verdim ki, q\u0131\u015f g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn evl\u0259r yenid\u0259n tikil\u0259c\u0259k, t\u0259mir olunacaq, b\u0259rpa edil\u0259c\u0259k. H\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi, yen\u0259 d\u0259 s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259 durduq v\u0259 art\u0131q z\u0259lz\u0259l\u0259nin b\u00fct\u00fcn \u0259sas f\u0259sadlar\u0131 aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131, minl\u0259rl\u0259 yeni ev tikildi, t\u0259mir olundu, b\u0259rpa edildi. Bu, bir daha onu g\u00f6st\u0259rir ki, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n probleml\u0259rinin h\u0259lli diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir.<\/p>\n<p>M\u0259n bunu \u0259vv\u0259ll\u0259r d\u0259 demi\u015f\u0259m, bir daha dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, Az\u0259rbaycanda m\u00fclkiyy\u0259tin s\u0131\u011fortalanmas\u0131 prosesi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. V\u0259t\u0259nda\u015flar bilm\u0259lidirl\u0259r ki, evl\u0259r, \u0259mlak s\u0131\u011fortalanmal\u0131d\u0131r. N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, Az\u0259rbaycanda bu sah\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck bo\u015fluqlar var, d\u00f6vl\u0259t b\u00fct\u00fcn maliyy\u0259 y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcbd\u00fcr. \u018flb\u0259tt\u0259, bu, b\u00f6y\u00fck v\u0259sait t\u0259l\u0259b edirdi, ancaq yen\u0259 d\u0259 deyir\u0259m, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n rahatl\u0131\u011f\u0131, onlar\u0131n rifah\u0131, normal ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259dir. Ancaq hesab edir\u0259m ki, bu il v\u0259 bundan sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u0259mlak\u0131n s\u0131\u011fortalanmas\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n maarifl\u0259ndirm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7ox ciddi add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irilm\u0259lidir, at\u0131lacaq add\u0131mlar haqq\u0131nda v\u0259t\u0259nda\u015flara \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verilm\u0259lidir. H\u00f6kum\u0259t\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131ram ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 diqq\u0259t yetirsin. Eyni zamanda, bu, \u00f6lk\u0259mizin s\u0131\u011forta sektorunun inki\u015faf\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n il TANAP qaz k\u0259m\u0259ri istismara verildi. Hesab edir\u0259m ki, bu, tarixi nailiyy\u0259tdir. \u00c7\u00fcnki TANAP C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin \u0259sas hiss\u0259sidir. M\u0259hz 2012-ci ild\u0259 TANAP \u00fczr\u0259 imzalanm\u0131\u015f sazi\u015fd\u0259n sonra \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201d qaz-kondensat yata\u011f\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn sanksiya verilmi\u015fdir. \u018fg\u0259r TANAP imzalanmasayd\u0131, \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201dnin i\u015fl\u0259nilm\u0259si ba\u015flamayacaqd\u0131 v\u0259 bu g\u00fcn biz bu \u0259lav\u0259 qaz h\u0259cmini \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kdik. Bu, b\u00f6y\u00fck probleml\u0259r yarada bil\u0259rdi. Ona g\u00f6r\u0259 h\u0259m TANAP \u00fczr\u0259 sazi\u015fin imzalanmas\u0131, h\u0259m d\u0259 bu qaz k\u0259m\u0259rinin vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l istismara verilm\u0259si v\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f v\u0259sait\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck q\u0259na\u0259t edilm\u0259si do\u011frudan da b\u00f6y\u00fck tarixi nailiyy\u0259timizdir. C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin qalan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc layih\u0259si d\u0259 u\u011furla icra edilir. TAP layih\u0259sinin icra s\u0259viyy\u0259si 90 faizi ke\u00e7ibdir. \u018fmin\u0259m ki, biz bu il TAP-\u0131n istismara verilm\u0259sini d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f vaxtda qeyd ed\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>Bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m. Bu da o m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n beyn\u0259lxalq arenadak\u0131 m\u00f6vqel\u0259rimiz, bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 dostluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimizin qurulmas\u0131, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u0259n sabitlik v\u0259 \u0259min-amanl\u0131q &#8211; b\u00fct\u00fcn bunlar turizmin inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u0259kan vermi\u015fdir. \u00c7\u00fcnki m\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 demi\u015f\u0259m ki, turizmin inki\u015faf\u0131 yaln\u0131z tarixi abid\u0259l\u0259rl\u0259, yaxud da hans\u0131sa diqq\u0259ti, mara\u011f\u0131 c\u0259lb ed\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyada el\u0259 bir b\u00f6lg\u0259 yoxdur ki, orada problem olmas\u0131n, \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00e7ox ciddi problem. Qeyd etdiyim kimi, m\u00fcharib\u0259l\u0259r, qar\u015f\u0131durmalar, \u00e7evrili\u015fl\u0259r, k\u00fctl\u0259vi etirazlar, polis zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131, insan haqlar\u0131n\u0131n tapdalanmas\u0131 &#8211; \u0259lb\u0259tt\u0259, o \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ki, dediyim b\u00fct\u00fcn bu m\u0259nz\u0259r\u0259 m\u00f6vcuddur, orada turist ax\u0131n\u0131 da t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011fray\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda m\u00f6vcud olan sabitlik, beyn\u0259lxalq m\u00f6vqel\u0259rimizin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259r turizmin inki\u015faf\u0131na xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u00d6t\u0259n il turistl\u0259rin s\u0259f\u0259rl\u0259ri rekord h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b \u2013 3 milyon 170 min xarici qonaq \u00f6lk\u0259miz\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. M\u0259n\u0259 veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, t\u0259kc\u0259 bank kartlar\u0131 il\u0259 xarici turistl\u0259r Az\u0259rbaycanda 1 milyard 260 milyon manat pul x\u0259rcl\u0259mi\u015fl\u0259r. Ancaq b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131y\u0131q ki, g\u0259l\u0259n turistl\u0259r \u0259sas\u0259n qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ndir v\u0259 bizd\u0259 oldu\u011fu kimi, orada da h\u0259l\u0259 ki, na\u011fd hesabla\u015fmalar \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. \u00dcmumi hesablama g\u00f6st\u0259rir ki, xarici turistl\u0259r Az\u0259rbaycanda b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 4,3 milyard manat pul x\u0259rcl\u0259yibl\u0259r. M\u0259n bunu manatla deyir\u0259m, amma, \u0259slind\u0259, bu, valyutad\u0131r. Bu valyuta, eyni zamanda, bir n\u00f6v ixrac n\u00f6v\u00fcd\u00fcr. Bizim makroiqtisadi v\u0259ziyy\u0259timizin sabit olmas\u0131nda da bunun \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rolu var. \u018flb\u0259tt\u0259, biz \u0259sas valyutan\u0131 neft-qaz sat\u0131\u015f\u0131ndan qazan\u0131r\u0131q. Halbuki qeyri-neft sektorunda ixrac\u0131n 14 faiz artmas\u0131 indi bu sektordan da valyuta ax\u0131n\u0131n\u0131 t\u0259min edir. Turizmin inki\u015faf\u0131 bundan sonra da diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, 2019-cu ild\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f u\u011furlar haqq\u0131nda saatlarla dan\u0131\u015fmaq olar. M\u0259n, sad\u0259c\u0259 olaraq, Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na \u0259sas hesab etdiyim m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00e7atd\u0131rd\u0131m. Bir daha dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, biz 2020-ci ild\u0259 bu u\u011furlar yolu il\u0259 ged\u0259c\u0259yik. \u018fmin\u0259m ki, 2020-ci il d\u0259 \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn u\u011furlu olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ndi is\u0259 ke\u00e7\u0259k m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259. Biz ke\u00e7\u0259n il Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 h\u0259cm bax\u0131m\u0131ndan \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sini q\u0259bul etdik. \u0130cmal b\u00fcdc\u0259 30 milyard manata yax\u0131nd\u0131r, t\u0259qrib\u0259n 17,6 milyard dollard\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259t daha g\u00fccl\u00fc olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Maliyy\u0259 naziri h\u0259m b\u00fcdc\u0259nin \u0259sas parametrl\u0259ri v\u0259 h\u0259m d\u0259 bu il g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumat versin.<\/p>\n<p>Maliyy\u0259 naziri Samir \u015e\u0259rifov\u00a0\u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k deyib:<\/p>\n<p>&#8211; M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident.<\/p>\n<p>H\u00f6rm\u0259tli m\u00fc\u015favir\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n 2019-cu ild\u0259 inaml\u0131 inki\u015faf\u0131, \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun artmas\u0131 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin icras\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verib. Bel\u0259 ki, 2019-cu ilin d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin m\u0259daxil proqnozu 23 milyard 168 milyon manata qar\u015f\u0131 24 milyard 200 milyon manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 icra olunmu\u015fdur. Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, 1 milyard 32 milyon manat v\u0259 ya 4,5 faiz art\u0131q m\u0259daxil t\u0259min edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259liy\u0259m ki, bu m\u0259lumatlar operativ xarakter da\u015f\u0131sa da, \u00fcmumi meyill\u0259ri g\u00f6st\u0259rir. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, onu da qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin x\u0259rcl\u0259rinin icras\u0131 25 milyard 190 milyon manat proqnoza qar\u015f\u0131 24 milyard 405 milyon manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 v\u0259 yaxud 97 faiz s\u0259viyy\u0259sind\u0259 icra edilmi\u015fdir. Bel\u0259likl\u0259, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin 2019-cu ild\u0259 k\u0259siri c\u0259mi 205 milyon manat t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, 2018-ci ild\u0259 t\u0259sdiq olunmu\u015f 2 milyard 22 milyon manat b\u00fcdc\u0259 k\u0259siri proqnozu 2019-cu il \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fcdc\u0259 q\u0259bul edildikd\u0259 t\u0259xmin\u0259n 10 faiz az olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259si k\u0259sirinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalmas\u0131, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, onunla ba\u011fl\u0131d\u0131r ki, fiskal orqanlar\u0131 &#8211; h\u0259m vergi, h\u0259m d\u0259 g\u00f6mr\u00fck orqanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fcdc\u0259 daxilolmalar\u0131 \u00fczr\u0259 proqnozlar art\u0131qlamas\u0131 il\u0259 icra edilmi\u015fdir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259si x\u0259rcl\u0259rinin b\u0259zi madd\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 q\u0259na\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir. Burada, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, Sosial M\u00fcdafi\u0259 Fondu \u00fczr\u0259 transferti qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim. Bel\u0259 ki, 2019-cu ild\u0259 biz d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sin\u0259 d\u00fcr\u00fcstl\u0259\u015fm\u0259 aparark\u0259n D\u00f6vl\u0259t Sosial M\u00fcdafi\u0259 Fonduna transferti art\u0131q 150 milyon manat azaltm\u0131\u015fd\u0131q. \u0130lin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 faktiki olaraq \u0259lav\u0259 transfert\u0259 ehtiyac olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259xmin\u0259n 180 milyon manata q\u0259d\u0259r q\u0259na\u0259t \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Bu da onun hesab\u0131na ba\u015f vermi\u015fdir ki, sosial s\u0131\u011forta haqlar\u0131n\u0131n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, icmal b\u00fcdc\u0259nin g\u0259lirl\u0259ri d\u0259 faktiki olaraq n\u0259z\u0259rd\u0259 tutuldu\u011fundan xeyli \u00e7ox daxil olmu\u015fdur, \u00fcmumi daxilolmalar\u0131m\u0131z daha \u00e7ox olmu\u015fdur. \u0130cmal b\u00fcdc\u0259nin g\u0259lirl\u0259ri 29 milyard 235 milyon manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lsa da, faktiki icra 33 milyard 818 milyon manat v\u0259 yaxud 15,7 faiz art\u0131q, y\u0259ni, 4 milyard 583 milyon manat \u00e7ox t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. \u0130cmal b\u00fcdc\u0259nin x\u0259rcl\u0259ri is\u0259 27 milyard 371 milyon manata qar\u015f\u0131 26 milyard 476 milyon manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 v\u0259 yaxud 97 faiz\u0259 yax\u0131n icra edilmi\u015fdir. N\u0259tic\u0259d\u0259 icmal b\u00fcdc\u0259d\u0259 d\u0259 profisit yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Profisit 7 milyard 343 milyon manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 olmu\u015fdur. Bu da proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lan k\u0259sirl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 t\u0259xmin\u0259n 4 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Y\u0259ni, n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f profisit 1,8 milyard manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131, amma bundan t\u0259xmin\u0259n 4 d\u0259f\u0259 \u00e7ox oldu. Bu da n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, D\u00f6vl\u0259t Neft Fondunun g\u0259lirl\u0259rinin art\u0131m\u0131 hesab\u0131na ba\u015f vermi\u015fdir. Bu art\u0131m da, \u0259sas\u0259n, iki istiqam\u0259t\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259 bil\u0259r. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, neftin b\u00fcdc\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f qiym\u0259tinin faktiki qiym\u0259tl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 az olmas\u0131, y\u0259ni, b\u00fcdc\u0259d\u0259 60 dollarl\u0131q qiym\u0259t n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdusa, Neft Fondunun m\u0259daxil \u00fc\u00e7\u00fcn orta illik qiym\u0259ti t\u0259qrib\u0259n 64-65 dollar aras\u0131nda g\u00f6st\u0259rilir. Amma \u00f6t\u0259n il \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131m daha \u00e7ox Neft Fondunun v\u0259saitl\u0259rinin idar\u0259 edilm\u0259sind\u0259n \u0259ld\u0259 olunan g\u0259lirl\u0259rind\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Y\u0259ni, n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan 1,4 milyard manat m\u0259daxil\u0259 qar\u015f\u0131 3,5 milyard manatdan yuxar\u0131 m\u0259daxil, y\u0259ni, 2 milyard manat art\u0131q v\u0259sait toplanm\u0131\u015fd\u0131r. Eyni zamanda, icmal b\u00fcdc\u0259nin profisitinin dig\u0259r s\u0259b\u0259bi d\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259 k\u0259sirin olmamas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu amill\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n maliyy\u0259 m\u00f6vqeyinin daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6lk\u0259mizin maliyy\u0259 m\u00f6vqeyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan ard\u0131c\u0131l siyas\u0259tinin n\u0259tic\u0259sinin m\u00fcsb\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259ridir.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, 2019-cu ild\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin x\u0259rcl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f vermi\u015fdir. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, ona g\u00f6r\u0259 ki, x\u0259rcl\u0259rin strukturunda m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r olmu\u015fdur. Bu da onunla ba\u011fl\u0131d\u0131r ki, m\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, Sizin sosial sah\u0259d\u0259 apard\u0131\u011f\u0131n\u0131z siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259si olaraq il \u0259rzind\u0259 minimum \u0259m\u0259khaqq\u0131 iki d\u0259f\u0259 art\u0131r\u0131laraq, onun maliyy\u0259 t\u0259minat\u0131 t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdir. Pensiyan\u0131n minimum m\u0259bl\u0259\u011fi d\u0259 art\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin sosial m\u00fcavin\u0259tl\u0259rin d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli art\u0131m\u0131 ba\u015f vermi\u015fdir. Bu t\u0259dbirl\u0259r 2019-cu ilin d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir d\u00fcr\u00fcstl\u0259\u015fm\u0259 apar\u0131lmadan tam t\u0259min edilmi\u015fdir. Bu da d\u00f6vl\u0259tin bu sah\u0259d\u0259 olan siyas\u0259tini v\u0259 prioritetl\u0259rini tam a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 b\u00fcruz\u0259 vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Hesab edir\u0259m ki, 2019-cu ilin b\u00fcdc\u0259sind\u0259 vacib elementl\u0259rd\u0259n biri d\u0259, c\u0259nab Prezident, Sizin humanist F\u0259rman\u0131n\u0131zla ba\u011fl\u0131 idi. Bu is\u0259 fiziki \u015f\u0259xsl\u0259rin problemli kreditl\u0259rinin h\u0259ll edilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar 2019-cu ilin d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir v\u0259 640 milyon manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 v\u0259sait d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259n M\u0259rk\u0259zi Banka m\u00fcvafiq banklar\u0131n hesablar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259min edilmi\u015fdir. Bunun hesab\u0131na 593 min fiziki \u015f\u0259xs \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdiyi kreditl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar d\u00f6vl\u0259td\u0259n faktiki olaraq b\u00f6y\u00fck bir yard\u0131m alm\u0131\u015fd\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, Sizin F\u0259rman\u0131n\u0131zla n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan fiziki \u015f\u0259xsl\u0259rin problemli kreditl\u0259rinin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259 vacib add\u0131m manat ifad\u0259si il\u0259 verilmi\u015f kreditl\u0259rin \u00f6d\u0259m\u0259 m\u00fcdd\u0259tinin be\u015f il\u0259d\u0259k uzad\u0131lmas\u0131 v\u0259 eyni zamanda, faiz d\u0259r\u0259c\u0259sinin 1 faiz s\u0259viyy\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si idi. Bununla ba\u011fl\u0131 214,5 milyon manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 verilmi\u015f kreditl\u0259r M\u0259rk\u0259zi Bank t\u0259r\u0259find\u0259n Maliyy\u0259 Nazirliyinin d\u00f6vl\u0259t z\u0259man\u0259ti il\u0259 t\u0259min edilmi\u015fdir. Bel\u0259likl\u0259, bu da d\u00f6vl\u0259tin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi sosial siyas\u0259tin dig\u0259r bir vacib elementidir.<\/p>\n<p>M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, onu da qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda duran b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259 v\u0259 funksiyalar &#8211; h\u0259m m\u00fcdafi\u0259, milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, h\u0259m d\u0259 sosial, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, idman sah\u0259l\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rin tam ah\u0259ngdar maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. X\u0259zin\u0259darl\u0131q orqanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, sosial \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rin vaxt\u0131nda tam icras\u0131 t\u0259min olunmu\u015fdur. 2020-ci il d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin haz\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar da m\u00fcvafiq t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Art\u0131q bu b\u00fcdc\u0259 t\u0259r\u0259finizd\u0259n imzalanm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 bu da Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 x\u0259rc bax\u0131m\u0131ndan \u0259n b\u00f6y\u00fck b\u00fcdc\u0259dir. Bu b\u00fcdc\u0259nin icras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0Xarici borcun azald\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r v\u0259sait n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub?<\/p>\n<p><strong>Samir \u015e\u0259rifov:<\/strong>\u00a0M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, d\u00f6vl\u0259t borcunun uzunm\u00fcdd\u0259tli idar\u0259 edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Sizin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyiniz strategiyaya uy\u011fun olaraq m\u00fcvafiq t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259dir. Haz\u0131rda bizim birba\u015fa g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fcm\u00fcz xarici d\u00f6vl\u0259t borcumuz 17,2 faiz t\u0259\u015fkil edir. Eyni zamanda, d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n, y\u0259ni&#8230;<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev<\/strong>: Onlar ayd\u0131nd\u0131r, y\u0259ni, 17,2 faiz. Y\u0259ni, bu il n\u0259 q\u0259d\u0259r v\u0259sait n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub? M\u0259n sad\u0259 sual verir\u0259m, s\u0259n ba\u015flay\u0131rsan leksiya oxuma\u011fa.<\/p>\n<p><strong>Samir \u015e\u0259rifov:<\/strong>\u00a0Bu il 1,7 milyard manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0Onda hans\u0131 s\u0259viyy\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k?<\/p>\n<p><strong>Samir \u015e\u0259rifov:<\/strong>\u00a0C\u0259nab Prezident, biz bu il b\u0259zi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259yi n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturuq. Siz\u0259 m\u0259ruz\u0259 olundu\u011fu kimi, biz b\u0259zi daha bahal\u0131 borclar\u0131 daha ucuz borclarla \u0259v\u0259z etm\u0259k ist\u0259yirik. Bununla \u0259laq\u0259dar b\u0259zi t\u0259dbirl\u0259r 2019-cu ild\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u00fcb, 2020-ci ild\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k. Biz \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131q ki, xarici d\u00f6vl\u0259t borcumuz t\u0259xmin\u0259n 1 faiz azals\u0131n.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0\u00c7al\u0131\u015f\u0131n ki, daha da ensin.<\/p>\n<p><strong>Samir \u015e\u0259rifov:<\/strong>\u00a0\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, \u00fcmumi daxili m\u0259hsuldan da daxil olacaq. Burada bir m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 var, c\u0259nab Prezident, y\u0259ni, s\u0131rf texniki m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 olsa, \u00fcmumi daxili m\u0259hsulumuz manat ifad\u0259sind\u0259 praktiki olaraq, burada inflyasiyan\u0131n s\u0259viyy\u0259si, deflyator rol oynay\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 biz onu dollara ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 orada m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259sirl\u0259r olur. Odur ki, nisb\u0259t bax\u0131m\u0131ndan burada \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259tli azalma olmayacaq.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0\u0130ndi bizim xarici d\u00f6vl\u0259t borcumuz onsuz da \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259dir, 17 faiz \u0259traf\u0131nda v\u0259 bu il daha da d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k. Ancaq bizim maliyy\u0259 imkan\u0131m\u0131z var ki, tez bir zamanda xarici borcumuzu daha da endir\u0259k. \u00c7\u00fcnki qeyd etdiyim kimi, t\u0259kc\u0259 ke\u00e7\u0259n il biz 6,4 milyard dollar \u0259lav\u0259 v\u0259sait qazanm\u0131\u015f\u0131q. Bu il d\u0259 neftin qiym\u0259ti t\u0259qrib\u0259n 65 dollar s\u0259viyy\u0259sind\u0259dir. Bizim b\u00fcdc\u0259mizd\u0259 is\u0259 neftin qiym\u0259ti 55 dollar g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Biz neftin qiym\u0259tini \u00e7ox konservativ, y\u0259ni, a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutduq. Buna baxmayaraq, b\u00fcdc\u0259miz rekord h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 \u0259min\u0259m ki, bu il biz\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259lav\u0259 xarici valyuta ax\u0131n\u0131 olacaq. Ona g\u00f6r\u0259 nisb\u0259t\u0259n y\u00fcks\u0259k faizl\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f borclar\u0131 h\u0259m a\u015fa\u011f\u0131 faizl\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k borclarla \u0259v\u0259zl\u0259m\u0259k olar, eyni zamanda, kreditorlarla dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131la bil\u0259r ki, biz bu borclar\u0131 vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l qaytaraq. \u00c7\u00fcnki hesab edir\u0259m ki, xarici d\u00f6vl\u0259t borcu n\u0259 q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131 olsa, o q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131d\u0131r. Bir d\u0259 ki, biz indi xarici kreditl\u0259ri d\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck ehtiyatla al\u0131r\u0131q. Ancaq texnoloji layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn kreditl\u0259r al\u0131na bil\u0259r. Yoxsa, \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 hans\u0131sa tikintil\u0259r\u0259, yol tikintisin\u0259 v\u0259 b\u0259zi tikintil\u0259r\u0259 kreditl\u0259r g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bunun he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 yoxdur. \u00c7\u00fcnki g\u00f6r\u00fcl\u0259n bu i\u015fl\u0259r dollartutumlu i\u015fl\u0259r deyil. Ona g\u00f6r\u0259 h\u00f6kum\u0259t\u0259 kreditl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 bir daha tap\u015f\u0131r\u0131q verir\u0259m ki, \u00e7ox ehtiyatla davrans\u0131nlar. Bizim, \u0259slind\u0259, xarici kreditl\u0259r\u0259 ehtiyac\u0131m\u0131z yoxdur. Biz indi \u00f6z\u00fcm\u00fcz kreditoruq. Beyn\u0259lxalq \u0130nki\u015faf Agentliyinin hesabat\u0131nda da Az\u0259rbaycan donor \u00f6lk\u0259 kimi tan\u0131n\u0131r. O ki qald\u0131, D\u00f6vl\u0259t Neft Fondunun \u0259lav\u0259 v\u0259sait qazanmas\u0131na, \u0259lb\u0259tt\u0259, bu, \u00e7ox m\u00fcsb\u0259t hald\u0131r. \u0130dar\u0259etm\u0259d\u0259n daha \u00e7ox pul qazan\u0131l\u0131b. Ancaq yen\u0259 d\u0259 D\u00f6vl\u0259t Neft Fondunun strategiyas\u0131 ondan ibar\u0259t olmal\u0131d\u0131r ki, biz pulumuzu azriskli instrumentl\u0259r\u0259 yat\u0131raq. \u00c7\u00fcnki bizim \u0259sas m\u0259qs\u0259dimiz bu v\u0259saiti qorumaqd\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, m\u0259bl\u0259\u011f artd\u0131qca, qazanc da artacaq. \u018fmin\u0259m ki, Neft Fondunun idar\u0259etm\u0259d\u0259n \u0259ld\u0259 olunacaq g\u0259lirl\u0259ri ild\u0259n-il\u0259 artacaq. Biz valyuta ehtiyatlar\u0131m\u0131z\u0131 bundan sonra da art\u0131raca\u011f\u0131q. H\u0259tta \u0259n \u00e7\u0259tin ill\u0259rd\u0259 &#8211; 2015-ci, 2016-c\u0131, 2017-ci ill\u0259rd\u0259 bel\u0259 biz valyuta ehtiyatlar\u0131m\u0131z\u0131 qoruya v\u0259 art\u0131ra bilmi\u015fik.<\/p>\n<p>Bizim xarici ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rimiz art\u0131r. Ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 qeyri-neft ixrac\u0131n\u0131n 14 faiz artmas\u0131 bilavasit\u0259 bu f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bizim ikit\u0259r\u0259fli h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 komissiyalar\u0131m\u0131z f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Biz bir ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan ticar\u0259t evl\u0259rini yaratd\u0131q. Ba\u015f Nazirin m\u00fcavini \u015eahin Mustafayev bir \u00e7ox ikit\u0259r\u0259fli komissiyalara r\u0259hb\u0259rlik edir, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 &#8211; Rusiya il\u0259, \u0130ranla, h\u0259m\u00e7inin bizim \u0259sas ticar\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131m\u0131z \u00c7in il\u0259. Ona g\u00f6r\u0259 bu il bu istiqam\u0259td\u0259 hans\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir? Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verin. M\u0259n h\u00f6kum\u0259t\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q vermi\u015fdim, h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 komissiyalar\u0131n bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas m\u0259qs\u0259di ondan ibar\u0259tdir ki, Az\u0259rbaycan m\u0259hsullar\u0131n\u0131 o \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 ixrac etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yerli \u015firk\u0259tl\u0259rin xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti, tenderl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar ara\u015fd\u0131r\u0131ls\u0131n, eyni zamanda, bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 biz bu istiqam\u0259td\u0259 kontraktlar\u0131 da icra ed\u0259 bil\u0259k. Ke\u00e7\u0259n ill\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0131sa m\u0259lumat verin.<\/p>\n<p>Ba\u015f Nazirin m\u00fcavini \u015eahin Mustafayev\u00a0\u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k deyib:<\/p>\n<p>-M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, qeyd etdiyiniz kimi, \u0259sas ticar\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131m\u0131zla apar\u0131lan i\u015fl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 ke\u00e7\u0259n il u\u011furlu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, bu i\u015f yax\u0131n qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7ox s\u0131x \u0259laq\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Qeyd etdiyiniz kimi, qeyri-neft ixrac\u0131nda 14 faizlik art\u0131m m\u0259hz bu i\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, Rusiya Federasiyas\u0131 bizim qeyri-neft ixrac\u0131 \u00fczr\u0259 \u0259sas ticar\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131m\u0131zd\u0131r. Az\u0259rbaycan qeyri-neft ixrac\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n iri bazar m\u0259hsulu sertifikasiyas\u0131d\u0131r. Sizin g\u00f6st\u0259ri\u015finiz \u0259sas\u0131nda Rusiya Federasiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n ilk ticar\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi yarad\u0131l\u0131b v\u0259 art\u0131q iki ild\u0259n \u00e7oxdur f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Rusiya Federasiyas\u0131nda ticar\u0259t v\u0259 \u015f\u0259rab evl\u0259rinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 ba\u015f tutmu\u015fdur. Eyni zamanda, Sizin t\u0259r\u0259finizd\u0259n h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 komissiya \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n yol x\u0259rit\u0259si t\u0259sdiq olunmu\u015fdur. Yol x\u0259rit\u0259sind\u0259 d\u0259 v\u0259 yol x\u0259rit\u0259sinin \u0259lav\u0259si olan t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131nda da \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u0259sas\u0259n ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan add\u0131mlar da bir-bir qeyd olunmu\u015fdur. Rusiya Federasiyas\u0131 il\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si ke\u00e7\u0259n ilin 11 ay\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 20 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r idi, \u0259min\u0259m ki, illik n\u0259tic\u0259l\u0259r elan olunanda t\u0259xmin\u0259n o s\u0259viyy\u0259d\u0259 d\u0259 qalacaqd\u0131r. Qeyd etdiyim yol x\u0259rit\u0259sind\u0259 bu \u00f6lk\u0259 il\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259, h\u0259m\u00e7inin \u00f6lk\u0259l\u0259raras\u0131, strukturlararas\u0131 elektron m\u00fcbadil\u0259, apar\u0131lan prosedurlar\u0131n sad\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si, infrastruktur t\u0259minat\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 kimi t\u0259dbirl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Sizin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u0259sas\u0131nda Rusiya Federasiyas\u0131 il\u0259 yol infrastrukturunun yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ke\u00e7\u0259n il \u00f6n\u0259mli ill\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur. Ke\u00e7\u0259n ilin sonunda \u00e7oxdan g\u00f6zl\u0259nil\u0259n Samur \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 yeni k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn in\u015fas\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r, a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 ba\u015f tutmu\u015fdur. Hesab edir\u0259m ki, bu infrastruktur layih\u0259sinin icra olunmas\u0131 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda ticar\u0259t m\u00fcbadil\u0259sin\u0259 \u00e7ox ciddi m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir. Eyni zamanda, h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 komissiya \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 yeni infrastruktur layih\u0259l\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259r apar\u0131l\u0131r. Rusiya Federasiyas\u0131 il\u0259 bizim \u00fc\u00e7 s\u0259rh\u0259d-ke\u00e7id m\u0259nt\u0259q\u0259miz var. Biz bu il v\u0259 g\u0259l\u0259n ill\u0259rd\u0259 o yeni s\u0259rh\u0259d-ke\u00e7id m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 infrastruktur t\u0259minat\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259r aparaca\u011f\u0131q. H\u0259m\u00e7inin Siz qeyd etdiyiniz kimi, turizmin inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan Rusiya Federasiyas\u0131ndan g\u0259l\u0259n turistl\u0259rin say\u0131 \u00f6n\u0259mli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131r. Sizin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131zla art\u0131q m\u0259hz na\u011fds\u0131z \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n \u201cMir\u201d sisteminin Az\u0259rbaycanda t\u0259tbiqi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00f6yr\u0259nilir v\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bizim iqtisadiyyata v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin maraqlar\u0131na uy\u011fun g\u0259l\u0259rs\u0259, bu sistemin d\u0259 t\u0259tbiqi ba\u015f tutacaqd\u0131r. Sistemin t\u0259tbiqi n\u0259tic\u0259sind\u0259 turizm imkanlar\u0131n\u0131n, eyni zamanda, Az\u0259rbaycana valyuta daxilolmalar\u0131n\u0131n art\u0131m\u0131 da g\u00f6zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>\u00c7inl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r bax\u0131m\u0131ndan ke\u00e7\u0259n il u\u011furlu il olmu\u015fdur. Siz \u00c7ind\u0259 \u201cBir k\u0259m\u0259r, bir yol\u201d beyn\u0259lxalq konfrans\u0131nda i\u015ftirak etmisiniz. Siz bu konfrans \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u00c7inin lideri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irmi\u015fdiniz. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 10-a yax\u0131n s\u0259n\u0259d imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. El\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 800 milyon dollar h\u0259cmind\u0259 kontraktlar imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. O kontraktlar\u0131n icras\u0131na ba\u015flan\u0131l\u0131bd\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n \u00c7in\u0259 ixrac\u0131nda art\u0131q \u0259vv\u0259lki ill\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n art\u0131m\u0131n m\u00fcsb\u0259t dinamikas\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. \u00c7ind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 ticar\u0259t v\u0259 \u015f\u0259rab evi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Biz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, \u00c7in bazar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n emal olunmu\u015f k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcsb\u0259t rol oynaya bil\u0259r v\u0259 \u00c7inl\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan bu i\u015fl\u0259rin davam etdirilm\u0259si z\u0259ruri hesab olunur v\u0259 t\u0259r\u0259finizd\u0259n laz\u0131mi g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r verilmi\u015fdir. Eyni zamanda, qeyd etm\u0259liy\u0259m ki, \u00c7ind\u0259 Sizin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131zla ikinci ticar\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Ticar\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 qeyri-neft ixrac\u0131 v\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin art\u0131m\u0131nda \u00f6n\u0259mli n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur. \u00c7inl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, bir s\u0131ra istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r inki\u015faf edir, o c\u00fcml\u0259d\u0259n n\u0259qliyyat, logistika sektorunda u\u011furlar \u0259ld\u0259 olunur. Art\u0131q \u00c7ind\u0259n konteyner qatarlar\u0131n Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisin\u0259 ke\u00e7idi t\u0259min olunur. \u018fmin\u0259m ki, bu istiqam\u0259td\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 b\u00f6y\u00fck u\u011furlara g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n \u0130ranla da ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259mizd\u0259 v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, dig\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6n\u0259mli n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur. \u0130ranla ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 30 faizd\u0259n yuxar\u0131 art\u0131m olmu\u015fdur. \u00dcmumilikd\u0259, Siz \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131z\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 qeyd etdiyiniz kimi, d\u00fcnyada ged\u0259n prosesl\u0259r, b\u00f6lg\u0259d\u0259 olan m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259ziyy\u0259t v\u0259 dig\u0259r probleml\u0259r fonunda bu n\u0259tic\u0259l\u0259rin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131, do\u011frudan da Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tdir v\u0259 apard\u0131\u011f\u0131n\u0131z siyas\u0259tin bariz g\u00f6st\u0259ricisidir. Eyni zamanda, Az\u0259rbaycan Rusiya v\u0259 \u0130ran vasit\u0259sil\u0259 \u015eimal-C\u0259nub n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin inki\u015faf etdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 \u00f6n\u0259mli i\u015fl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irir. Siz qeyd etdiyiniz kimi, art\u0131q avtomagistral yollar in\u015fa olunur, d\u0259mir yolu t\u0259mir olunur. Az\u0259rbaycan \u00f6z \u0259razisind\u0259 i\u015fl\u0259rin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sini art\u0131q ba\u015fa \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 yaxud ba\u015fa \u00e7atd\u0131rmaq \u00fczr\u0259dir. Bu il Az\u0259rbaycan-\u0130ran s\u0259rh\u0259dind\u0259 yeni avtomobil k\u00f6rp\u00fcs\u00fcn\u00fcn in\u015fas\u0131na ba\u015flamaq planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, g\u0259l\u0259n il o k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn d\u0259 tikintisi ba\u015fa \u00e7atacaq. Bak\u0131dan Rusiya Federasiyas\u0131 s\u0259rh\u0259din\u0259 q\u0259d\u0259r olan magistral yolun tikintisi g\u0259l\u0259n il ba\u015fa \u00e7atd\u0131qda, bu, Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n y\u00fck avtomobill\u0259rinin ke\u00e7idi bax\u0131m\u0131ndan t\u0259xmin\u0259n iki d\u0259f\u0259y\u0259d\u0259k vaxt itkisinin azalmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaqd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u015eimal-C\u0259nub, \u015eimal-Q\u0259rb, C\u0259nub-Q\u0259rb istiqam\u0259tind\u0259 y\u00fck avtomobill\u0259rinin h\u0259r\u0259k\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015f olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezident, qeyd etdiyiniz kimi, qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 apar\u0131lan ciddi v\u0259 \u00f6n\u0259mli siyas\u0259t say\u0259sind\u0259 h\u0259m ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin, h\u0259m qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 investisiya layih\u0259l\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri onu g\u00f6st\u0259rir ki, bu siyas\u0259t m\u00fcsb\u0259tdir, d\u00fczg\u00fcnd\u00fcr v\u0259 \u00f6z b\u0259hr\u0259l\u0259rini verm\u0259kd\u0259dir. Ke\u00e7\u0259n il oldu\u011fu kimi, bu il d\u0259 biz \u0259lav\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259r g\u00f6zl\u0259yirik.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev<\/strong>: Bizim qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7ox m\u00fcsb\u0259t hald\u0131r. B\u00fct\u00fcn qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si art\u0131b. T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 bizim ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259miz ke\u00e7\u0259n il 4 milyard dollara \u00e7at\u0131bd\u0131r. Bu, b\u00f6y\u00fck art\u0131md\u0131r. Ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259miz Rusiya il\u0259 20-25 faiz, \u0130ranla 30 faiz art\u0131bd\u0131r. G\u00fcrc\u00fcstanla da ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si art\u0131b. H\u0259m ikit\u0259r\u0259fli formatda, h\u0259m \u00e7oxt\u0259r\u0259fli formatda biz u\u011furla f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259ririk. O c\u00fcml\u0259d\u0259n energetika v\u0259 n\u0259qliyyat sah\u0259l\u0259rind\u0259. M\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 demi\u015f\u0259m ki, he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259 qon\u015fularla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q olmadan tranzit \u00f6lk\u0259y\u0259 \u00e7evril\u0259 bilm\u0259z. Biz a\u00e7\u0131q d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 olmayan \u00f6lk\u0259 kimi bu g\u00fcn beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fik. N\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259? D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f siyas\u0259t\u0259, qon\u015fularla yax\u0131n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimiz\u0259 g\u00f6r\u0259. Ona g\u00f6r\u0259 qon\u015fularla ba\u011fl\u0131 h\u0259m ikit\u0259r\u0259fli, h\u0259m \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli formatda bu il d\u0259 apar\u0131lacaq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olmal\u0131d\u0131r, b\u00fct\u00fcn infrastruktur layih\u0259l\u0259ri icra edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Rusiya s\u0259rh\u0259din\u0259 ged\u0259n yolun b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si bu il tamamlanmal\u0131d\u0131r. Astara \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n \u0130ran s\u0259rh\u0259din\u0259 q\u0259d\u0259r yeni avtomagistral yolun tikintisi \u0259min\u0259m ki, tam ba\u015fa \u00e7atacaqd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin G\u0259nc\u0259-G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259rh\u0259di avtomobil yolunun d\u00f6rd zola\u011fa geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si layih\u0259si d\u0259. Bu layih\u0259nin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si bu il ba\u015fa \u00e7atmal\u0131d\u0131r. Eyni zamanda, onu da bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, ke\u00e7\u0259n ilin sonunda Rusiya-Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dind\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f yeni k\u00f6rp\u00fc t\u0259kc\u0259 Rusiya-Az\u0259rbaycan ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259y\u0259c\u0259k, eyni zamanda, bu, \u015eimal-C\u0259nub n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Astara-R\u0259\u015ft d\u0259mir yolunun tikintisin\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6z mara\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fdir, m\u00fcvafiq s\u0259n\u0259dl\u0259r d\u0259 imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fmin\u0259m ki, bu istiqam\u0259td\u0259 bizim f\u0259aliyy\u0259timiz bu il t\u0259sirli olacaqd\u0131r. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, beyn\u0259lxalq ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir, h\u0259m \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q, eyni zamanda, ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 investisiya qoyulu\u015fu bax\u0131m\u0131ndan. Biz h\u0259m qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n investisiya al\u0131r\u0131q, h\u0259m d\u0259 investisiya qoyuruq. Qoyulan investisiyalar da n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 biz\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u0259lirl\u0259r g\u0259tirir.<\/p>\n<p>Qeyd etdiyim kimi, ke\u00e7\u0259n il makroiqtisadi v\u0259ziyy\u0259t sabit olmu\u015fdur, inflyasiya c\u0259mi 2,6 faiz t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Baxmayaraq ki, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck sosial paket icra edildi. Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259n dedim. Eyni zamanda, problemli kreditl\u0259rin qaytar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck v\u0259sait t\u0259min edildi. Buna baxmayaraq, inflyasiya \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131r. Makroiqtisadi v\u0259ziyy\u0259tin sabit qalmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu il d\u0259 \u0259lav\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k. M\u0259rk\u0259zi Bank 2019-cu il \u0259rzind\u0259 \u00f6z valyuta ehtiyatlar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131bd\u0131r. M\u0259n\u0259 veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, 630 milyon dollar s\u0259viyy\u0259sind\u0259 v\u0259sait daxil edilib. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n 6,2 milyard dollar s\u0259viyy\u0259sind\u0259 valyuta ehtiyatlar\u0131 var. Ke\u00e7\u0259n il M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n funksiyalar\u0131 geni\u015fl\u0259ndirildi. \u00dcmumiyy\u0259tc\u0259, bu il inflyasiya hans\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, \u0259lav\u0259 funksiyalar\u0131n icras\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 bank sektorunda hans\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur? Bu bar\u0259d\u0259 q\u0131sa m\u0259lumat verin.<\/p>\n<p>M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n s\u0259dri Elman R\u00fcst\u0259mov\u00a0\u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k deyib:<\/p>\n<p>&#8211; M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, Siz \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131zda qeyd etdiniz ki, \u00f6t\u0259n il b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu tariximizd\u0259 sabitlik, inki\u015faf, iqtisadi islahatlar v\u0259 sosial rifah\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 ili kimi qalacaqd\u0131r. T\u0259bii ki, makroiqtisadi sabitlik bu i\u015fl\u0259rd\u0259 olduqca fundamental rol oynay\u0131r. M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n mandat\u0131na g\u00f6r\u0259, onun ba\u015fl\u0131ca funksiyas\u0131 iqtisadiyyatda qiym\u0259tl\u0259r sabitliyinin t\u0259min olunmas\u0131d\u0131r. Art\u0131q Siz inflyasiya g\u00f6st\u0259ricisini qeyd etdiniz, 2,6 faiz s\u0259viyy\u0259sind\u0259dir. Bu, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 MDB m\u0259kan\u0131nda \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 inflyasiya s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259n biridir v\u0259 2018-ci ild\u0259ki a\u015fa\u011f\u0131 inflyasiya s\u0259viyy\u0259sini d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, son iki ild\u0259 Az\u0259rbaycanda c\u0259mi 2,1 faiz inflyasiya s\u0259viyy\u0259si qeyd olunmu\u015fdur. Art\u0131q qeyd edildiyi kimi, bu, olduqca m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir \u015f\u0259raitd\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir &#8211; \u00f6t\u0259n il olduqca b\u00f6y\u00fck h\u0259cmli sosial paket, kreditl\u0259rin restrukturizasiyas\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u0259n x\u00fcsusi qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim, d\u00fcnyada \u0259rza\u011f\u0131n qiym\u0259tl\u0259rinin 12 faiz bahala\u015fmas\u0131 fonunda. Bizim iqtisadiyyat\u0131m\u0131z \u00e7ox \u0259laq\u0259li bir iqtisadiyyatd\u0131r v\u0259 bel\u0259 bir fonda, pul k\u00fctl\u0259si h\u0259cminin t\u0259xmin\u0259n 24 faiz qalxd\u0131\u011f\u0131 bir \u015f\u0259raitd\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 inflyasiyaya nail olunmu\u015fdur. Apar\u0131lan sor\u011fular g\u00f6st\u0259rir ki, \u0259halinin inflyasiya g\u00f6zl\u0259ntil\u0259ri, y\u0259ni makroiqtisadi sabitlik, manat\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259sinin sabitliyi fonunda olduqca stabil v\u0259 \u0259halinin a\u015fa\u011f\u0131 inflyasiya g\u00f6zl\u0259ntil\u0259ri var. Bu da g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 inflyasiyan\u0131n idar\u0259 olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox m\u00fch\u00fcm amill\u0259rd\u0259n biridir.<\/p>\n<p>Siz art\u0131q t\u0259diy\u0259 balans\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca g\u00f6st\u0259ricil\u0259rini qeyd etdiniz. C\u0259nab Prezident, valyuta ehtiyatlar\u0131m\u0131z b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun s\u0259viyy\u0259sini \u00f6t\u00fcb ke\u00e7mi\u015fdir. Siz Yeni il t\u0259brikinizd\u0259 qeyd etdiyiniz kimi, valyuta ehtiyatlar\u0131m\u0131z xarici borcu 5 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox \u00fcst\u0259l\u0259yir. Ke\u00e7\u0259n il M\u0259rk\u0259zi Bank, D\u00f6vl\u0259t Neft Fondu v\u0259 Maliyy\u0259 Nazirliyi \u00f6z ehtiyatlar\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 g\u0259lirlilik \u0259h\u0259miyy\u0259tli olmu\u015fdur. T\u0259xmin\u0259n toplam olaraq h\u0259r iki qurum birlikd\u0259 ehtiyatlar\u0131n idar\u0259 olunmas\u0131ndan 700 milyon dollardan yuxar\u0131 g\u0259lir \u0259ld\u0259 etmi\u015fdir. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259, y\u0259ni neftin qiym\u0259tinin ke\u00e7\u0259n il h\u0259m \u201cAz\u0259ri Layt\u201d, h\u0259m \u201cBrent\u201d \u00fczr\u0259 bir q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, 6 milyardl\u0131q xarici ticar\u0259t profisiti v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 xarici valyuta m\u0259nb\u0259l\u0259rinin bazara \u015fax\u0259l\u0259nm\u0259si \u015f\u0259raitind\u0259, h\u0259m turizmd\u0259n, h\u0259m qeyri-neft sektorundan v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259klifin oldu\u011fu bir \u015f\u0259raitd\u0259 manat\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259si sabit qalm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 is\u0259 t\u0259xmin\u0259n bazardan Maliyy\u0259 Nazirliyi, x\u0259zin\u0259darl\u0131q v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Bank 700 milyon dollardan yuxar\u0131 v\u0259saiti sterilizasiya etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131 ki, manat\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259sin.<\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n il pul siyas\u0259tinin yum\u015fald\u0131lmas\u0131 il\u0259 d\u0259 xarakteriz\u0259 olub. Bu, h\u0259r iki istiqam\u0259td\u0259 ba\u015f verib. 2018-ci v\u0259 2019-cu ill\u0259rd\u0259, y\u0259ni biz o y\u00fcks\u0259k inflyasiya ill\u0259rind\u0259 faiz d\u0259r\u0259c\u0259sini 15 faiz\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131q, t\u0259xmin\u0259n 2 d\u0259f\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131n\u0131bd\u0131r v\u0259 bu g\u00fcn u\u00e7ot d\u0259r\u0259c\u0259si 7,5 faizdir. \u00d6t\u0259n il biz 8 d\u0259f\u0259 u\u00e7ot d\u0259r\u0259c\u0259sini m\u00fczakir\u0259 edib, onun 7-d\u0259 faiz d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rini a\u015fa\u011f\u0131 salm\u0131\u015f\u0131q. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 biz bu siyas\u0259tin \u00fcmumi faizl\u0259r\u0259 d\u0259 t\u0259sirini g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Son iki ild\u0259 x\u00fcsusi olaraq biznes kreditl\u0259ri \u00fczr\u0259 faiz d\u0259r\u0259c\u0259sinin 5 faiz a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fck. T\u0259xmin\u0259n 16 faizd\u0259n 11 faiz\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. Dig\u0259r istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 d\u0259 faiz d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rinin t\u0259dric\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fck. T\u0259bii ki, bunun s\u0259viyy\u0259si bizi h\u0259l\u0259 qane etmir v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 i\u015fl\u0259r davam etdiril\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>M\u0259n art\u0131q qeyd etdim, d\u00f6vriyy\u0259d\u0259 olan pul k\u00fctl\u0259sinin h\u0259cmi 24 faizd\u0259n \u00e7ox artm\u0131\u015fd\u0131r, bu da pul siyas\u0259tini yum\u015faltma dem\u0259kdir v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 banklara 2 milyard manatdan \u00e7ox v\u0259sait verilmi\u015fdir. T\u0259bii ki, onlar da o v\u0259saitl\u0259rd\u0259n kreditl\u0259rin verilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. C\u0259nab Prezident, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycanda son 3 ild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 inflyasiya, m\u00f6hk\u0259m v\u0259 sabit m\u0259z\u0259nn\u0259, \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 konservativ azalan xarici borc, m\u00f6hk\u0259m xarici m\u00f6vqel\u0259rimiz \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yarad\u0131r. M\u0259n onu qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, bayaq Siz dediniz, Az\u0259rbaycan\u0131n xarici kreditor m\u00f6vqeyi iki d\u0259f\u0259d\u0259n yuxar\u0131d\u0131r, y\u0259ni bizim xaricd\u0259 yerl\u0259\u015fdirdiyimiz v\u0259saitl\u0259rin h\u0259cmi 100 milyard dollardan yuxar\u0131 olmaqla, \u00f6hd\u0259likl\u0259rimizd\u0259n iki d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Bu, onu g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycanda m\u00f6hk\u0259m makroiqtisadi sabitlik v\u0259 dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259saslar\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 t\u0259dric\u0259n bu dayan\u0131ql\u0131l\u0131q v\u0259 makroiqtisadi sabitlik iqtisadi art\u0131mda v\u0259 iqtisadi inki\u015fafda m\u00fch\u00fcm rol oynama\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bu, iqtisadi inki\u015fafa transformasiya olunur.<\/p>\n<p>Siz art\u0131q qeyd etdiyiniz kimi, \u00f6t\u0259n il M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n mandat\u0131 bir q\u0259d\u0259r geni\u015fl\u0259ndirildi. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 maliyy\u0259 sektorunda m\u00fcsb\u0259t meyill\u0259r var, baxmayaraq ki, bir s\u0131ra h\u0259ssasl\u0131qlar qal\u0131bd\u0131r. Biz kreditl\u0259\u015fm\u0259nin artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck, \u00f6t\u0259n il kreditl\u0259r 16 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 biznes kreditl\u0259ri. Y\u0259ni, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat subyektl\u0259rin\u0259 veril\u0259n kreditl\u0259r 11 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130stehlak kreditl\u0259ri, \u0259haliy\u0259 veril\u0259n kreditl\u0259r is\u0259 t\u0259xmin\u0259n 20 faizd\u0259n bir q\u0259d\u0259r \u00e7ox artm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 bizim t\u0259bii ki, cari ild\u0259 g\u00f6r\u0259c\u0259yimiz \u0259sas i\u015fl\u0259rd\u0259n biri iqtisadiyyat\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 ki\u00e7ik m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin mikrokreditl\u0259\u015fm\u0259 vasit\u0259sil\u0259 a\u015fa\u011f\u0131, uzunm\u00fcdd\u0259tli kreditl\u0259r\u0259 \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Cari il yanvar ay\u0131n\u0131n 10-da M\u0259rk\u0259zi Bank, Banklar Assosiasiyas\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 biznes ictimaiyy\u0259ti il\u0259 geni\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irildi. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 maliyy\u0259 sektoru il\u0259 i\u015f adamlar\u0131 aras\u0131nda biznes sah\u0259sind\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin formalar\u0131, burada olan m\u00f6vcud probleml\u0259r m\u00fczakir\u0259 olundu, i\u015f adamlar\u0131 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r qald\u0131rd\u0131lar. Bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r sisteml\u0259\u015fdirilir, M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tind\u0259 olan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259fimizd\u0259n h\u0259ll olunacaqd\u0131r. Dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r is\u0259 m\u00fcvafiq qurumlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Nazirl\u0259r Kabinetinin m\u00fczakir\u0259sin\u0259 t\u0259qdim edil\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0259man\u0259tl\u0259r d\u0259 art\u0131b. Manatla m\u00fcdd\u0259tli \u0259man\u0259tl\u0259r 27 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. Bu, onu g\u00f6st\u0259rir ki, sosial sah\u0259d\u0259 atd\u0131\u011f\u0131n\u0131z add\u0131mlar n\u0259inki \u0259halinin y\u00fcks\u0259k istehlak s\u0259viyy\u0259sini t\u0259min edir, h\u0259m d\u0259 \u0259halinin y\u0131\u011f\u0131mlar\u0131 da t\u0259min olunur. \u00d6d\u0259ni\u015f sistemind\u0259 ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259dimiz t\u0259bii ki, qeyri-na\u011fd \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rin s\u0259viyy\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, na\u011fd \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rin is\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ke\u00e7\u0259n il milli \u00f6d\u0259ni\u015f sistemi vasit\u0259sil\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rin h\u0259cmi 10 faiz, say\u0131 is\u0259 41 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. O c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00f6d\u0259ni\u015f kartlar\u0131n\u0131n say\u0131 13 faiz v\u0259 kart \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rinin say\u0131 29 faiz, kartlar vasit\u0259sil\u0259 qeyri-na\u011fd \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rin h\u0259cmi 57 faiz, elektron-bankinq, elektron ticar\u0259t \u00fczr\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259r is\u0259 93 faiz y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. Burada m\u00fcsb\u0259t dinamika \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Bu, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00f6t\u0259n il bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan islahatlar\u0131n, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259bii ki, \u015f\u0259ffafla\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ridir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015f sisteminin modernl\u0259\u015fdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259, &#8211; Sizin imzalad\u0131\u011f\u0131n\u0131z na\u011fd \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131 realla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, &#8211; t\u0259dbirl\u0259r \u00f6z n\u0259tic\u0259sini verir. Amma burada g\u00f6r\u0259c\u0259yimiz i\u015fl\u0259r olduqca \u00e7oxdur. Hesab edir\u0259m ki, cari ild\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259m M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131nda olduqca m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r durur.<\/p>\n<p>Cari ilin \u0259sas v\u0259zif\u0259si, c\u0259nab Prezident, ba\u015fl\u0131ca olaraq t\u0259bii ki, yen\u0259 d\u0259 inflyasiyad\u0131r. Siz bu m\u0259s\u0259l\u0259nin \u0259h\u0259miyy\u0259tini qeyd etdiniz. Bu, h\u0259m \u0259halinin g\u0259lirl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131nda, h\u0259m manat\u0131n al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tinin qorunmas\u0131nda, h\u0259m \u0259halinin aktivl\u0259rinin, y\u0131\u011f\u0131mlar\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259rsizl\u0259\u015fm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda olduqca prinsipiald\u0131r. Cari ild\u0259 d\u0259 h\u00f6kum\u0259tin r\u0259smi baza proqnozu m\u0259lumdur. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n proqnozu d\u0259yi\u015fmir, inflyasiyan\u0131n 4 faiz \u0259traf\u0131nda sabitl\u0259\u015fdirilm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bu istiqam\u0259td\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259 birlikd\u0259 s\u0131x koordinasiyada b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u0259c\u0259yik ki, bu inflyasiya s\u0259viyy\u0259sin\u0259 nail olaq. T\u0259bii ki, burada bir s\u0131ra amill\u0259r d\u0259 var. Bu amill\u0259rd\u0259n \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 manat\u0131n sabitliyidir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, h\u00f6kum\u0259tin r\u0259smi baza proqnozunda 55 dollarda bel\u0259 t\u0259diy\u0259 balans\u0131m\u0131z bu il d\u0259 m\u00fcsb\u0259t olacaqd\u0131r v\u0259 valyuta ehtiyatlar\u0131n\u0131 y\u0131\u011fma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259kdir. Ancaq biz \u00fcmid edirik ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n neftin faktiki qiym\u0259tinin daha da y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 v\u0259 valyuta v\u0259saitl\u0259rinin, valyuta g\u0259lirl\u0259rinin \u015fax\u0259l\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n t\u0259dbirl\u0259r imkan ver\u0259c\u0259kdir ki, daha tarazl\u0131 valyuta bazar\u0131na malik olaq. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, bu il d\u0259 manat\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259sinin sabitliyi qorunacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezident, Siz s\u0131\u011forta haqq\u0131nda dediniz, bu, olduqca m\u00fch\u00fcmd\u00fcr. M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n indiki mandat\u0131nda da s\u0131\u011forta i\u015fin\u0259 n\u0259zar\u0259t m\u00fch\u00fcm yer tutur. Burada, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u0259mlak\u0131n s\u0131\u011fortalanmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si \u00f6n\u0259mli rol oynay\u0131r. Siz \u00e7ox d\u00fczg\u00fcn prioritetl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiniz &#8211; maarifl\u0259ndirm\u0259, marketinq, \u0259hali il\u0259 i\u015f. Hesab edir\u0259m ki, h\u00f6kum\u0259tl\u0259 birlikd\u0259 h\u0259m d\u0259 yerli icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131 da bu i\u015f\u0259 f\u0259al qo\u015fulmal\u0131d\u0131rlar. \u00c7\u00fcnki rayon yerl\u0259rind\u0259, k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 hadis\u0259l\u0259r ba\u015f verir. Hesab edir\u0259m ki, biz bu i\u015fi \u00e7ox ciddi t\u0259\u015fkil etm\u0259liyik. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 burada g\u00f6r\u00fclm\u0259li i\u015fl\u0259r h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>Kapital bazarlar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131, c\u0259nab Prezident, olduqca x\u00fcsusi, b\u00f6y\u00fck bir m\u0259s\u0259l\u0259dir. Az\u0259rbaycanda kapital bazarlar\u0131 inki\u015faf etm\u0259yib. Biz indi ara\u015fd\u0131rma apar\u0131r\u0131q, g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, birjada, listinqd\u0259 olan kampaniyalar\u0131n \u00e7oxlar\u0131n\u0131n he\u00e7 bir \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 yoxdur. Biz \u0130qtisadiyyat Nazirliyi, h\u00f6kum\u0259tl\u0259 birlikd\u0259 baxmal\u0131y\u0131q ki, hans\u0131 \u00e7empionlar yarada bil\u0259rik, hans\u0131 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rimiz haz\u0131rd\u0131rlar ki, bu g\u00fcn \u00f6z s\u0259hml\u0259ri, qiym\u0259tli ka\u011f\u0131zlar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n qiym\u0259tli ka\u011f\u0131zlar bazar\u0131na \u00e7\u0131xs\u0131n v\u0259 buradan v\u0259saitl\u0259ri c\u0259lb etsinl\u0259r.<\/p>\n<p>\u00d6d\u0259ni\u015f sistemi haqq\u0131nda art\u0131q dedim, \u00e7ox m\u00fch\u00fcm prioritetl\u0259rimiz var, \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131q ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 2020-ci il bu istiqam\u0259td\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f ill\u0259rind\u0259n biri olsun. T\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0Dollarla\u015fma il\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259dir? \u00c7\u00fcnki bir ne\u00e7\u0259 il bundan \u0259vv\u0259l haradasa dollarda qoyulan \u0259man\u0259tl\u0259rin h\u0259cmi 80 faizi \u00f6t\u00fcrd\u00fc. \u0130ndi v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259dir?<\/p>\n<p><strong>Elman R\u00fcst\u0259mov:<\/strong>\u00a0C\u0259nab Prezident, dollarla\u015fma azalmaqda davam edir, bu, daha \u00e7ox \u0259man\u0259tl\u0259rd\u0259 hiss olunur.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0B\u0259li, \u0259man\u0259tl\u0259rd\u0259.<\/p>\n<p><strong>Elman R\u00fcst\u0259mov:<\/strong>\u00a0Bilirsiniz ki, \u0259man\u0259tl\u0259rd\u0259 faiz d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259ri daha y\u00fcks\u0259kdir. Biz g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, kreditl\u0259rd\u0259 t\u0259xmin\u0259n 3 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r, \u0259man\u0259tl\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox, 6 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r dollarla\u015fma s\u0259viyy\u0259si a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0Faiz nisb\u0259ti n\u0259 q\u0259d\u0259rdir?<\/p>\n<p><strong>Elman R\u00fcst\u0259mov:<\/strong>\u00a0Kreditl\u0259rin dollarla\u015fmas\u0131 38 faizd\u0259n 35 faiz\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb, fiziki \u015f\u0259xsl\u0259rin \u0259man\u0259tl\u0259rind\u0259 is\u0259 62 faizd\u0259n 54 faiz\u0259 enib. T\u0259xmin\u0259n 12 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0U\u00e7ot d\u0259r\u0259c\u0259si d\u0259 iki d\u0259f\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p><strong>Elman R\u00fcst\u0259mov:<\/strong>\u00a0Son iki ild\u0259.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0B\u0259li, bu il d\u0259 y\u0259qin ki, bu meyil davam etdiril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>Elman R\u00fcst\u0259mov<\/strong>: T\u0259bii ki, c\u0259nab Prezident, inflyasiya s\u0259viyy\u0259sind\u0259n, inflyasiya proqnozunun yerin\u0259 yetirilm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq yum\u015faltma prosesi davam etdiril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0Bu da iqtisadiyyat\u0131n sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 dem\u0259kdir. Y\u0259ni, \u0259sas indikatorlardan biridir.<\/p>\n<p><strong>Elman R\u00fcst\u0259mov:<\/strong>\u00a0\u0130qtisadiyyat\u0131n sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, kreditl\u0259rin ucuzla\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0\u0130ndi siz deyirsiniz ki, banklara 2 milyard manat resurs verilib v\u0259 yen\u0259 d\u0259 kreditl\u0259\u015fm\u0259d\u0259 istehlak kreditl\u0259ri \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. Bu da \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259li tendensiya ola bil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 biz el\u0259 etm\u0259liyik ki, bank sektoru daha \u00e7ox real sektoru d\u0259st\u0259kl\u0259sin. Ona g\u00f6r\u0259 biznes kreditl\u0259rinin verilm\u0259sind\u0259 bax\u0131n, hans\u0131 mexanizm olmal\u0131d\u0131r ki, banklar da bunda maraql\u0131 olsunlar. H\u0259m d\u0259 ki, M\u0259rk\u0259zi Bank da buna n\u0259zar\u0259t etsin. Yoxsa, biz bunu ba\u015fl\u0131-ba\u015f\u0131na buraxa bilm\u0259rik. \u018flb\u0259tt\u0259, b\u0259zi banklar \u00fc\u00e7\u00fcn istehlak kreditl\u0259ri daha da asand\u0131r, daha \u0259lveri\u015flidir. Ancaq \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn biznes kreditl\u0259ri \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. Ona g\u00f6r\u0259 \u0130qtisadiyyat Nazirliyi il\u0259 birlikd\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fczakir\u0259 edin. \u0130ndi \u0130qtisadiyyat Nazirliyinin, Sahibkarlara K\u00f6m\u0259k Fondunun x\u0259tti il\u0259 t\u0259qrib\u0259n 170 milyon manat g\u00fcz\u0259\u015ftli kreditl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. U\u00e7ot d\u0259r\u0259c\u0259si d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259 art\u0131q \u00f6z\u0259l banklar t\u0259r\u0259find\u0259n veril\u0259n kreditl\u0259rin d\u0259 faiz d\u0259r\u0259c\u0259si g\u00fcz\u0259\u015ftli kreditl\u0259rin s\u0259viyy\u0259sin\u0259 yax\u0131nla\u015facaqd\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 burada uzla\u015fma olmal\u0131d\u0131r. Bank sektoru b\u00f6y\u00fck bir al\u0259tdir, y\u0259ni iqtisadiyyat\u0131n real sektoruna d\u0259st\u0259k verm\u0259lidir. Bank sektorundan he\u00e7 bir s\u00fcrpriz olmamal\u0131d\u0131r. Bu il onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, kreditl\u0259rin verilm\u0259sin\u0259 \u00e7ox g\u00fccl\u00fc n\u0259zar\u0259t olmal\u0131d\u0131r. O c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259li kreditl\u0259rin verilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 mexanizm olmal\u0131d\u0131r ki, biz art\u0131q hadis\u0259 ba\u015f ver\u0259nd\u0259n sonra yox, b\u0259ri ba\u015fdan bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bil\u0259k. Bank sektorunun m\u0259suliyy\u0259ti d\u0259 art\u0131bd\u0131r, \u00e7\u00fcnki biz b\u00fct\u00fcn \u0259man\u0259tl\u0259rin s\u0131\u011fortalanmas\u0131n\u0131 davam etdirmi\u015fik. Bu da d\u00fcnya miqyas\u0131nda nadir hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Biz bunu bir ne\u00e7\u0259 il bundan \u0259vv\u0259l ona g\u00f6r\u0259 etdik ki, etimad\u0131 art\u0131raq. Haz\u0131rda bank sektoruna etimad hesab edir\u0259m ki, y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. Manat\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259si 3 ild\u0259n \u00e7oxdur ki, sabitdir, iqtisadiyyat m\u00f6hk\u0259ml\u0259nir, t\u0259diy\u0259 balans\u0131n\u0131n saldosu 6 milyard dollard\u0131r. Y\u0259ni, he\u00e7 bir t\u0259hl\u00fck\u0259 yoxdur. Ona g\u00f6r\u0259 \u0259man\u0259tl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n tam s\u0131\u011fortalanmas\u0131 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck add\u0131md\u0131r v\u0259 bu, bank sektorunun m\u0259suliyy\u0259tini art\u0131r\u0131r. N\u0259zar\u0259t el\u0259 olmal\u0131d\u0131r ki, s\u00fcrpriz olmas\u0131n v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Banka verilmi\u015f yeni s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r hesab edir\u0259m ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259llin\u0259 k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Elman R\u00fcst\u0259mov<\/strong>: Bunlar\u0131 ed\u0259c\u0259yik c\u0259nab Prezident.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0Sosial sah\u0259d\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f i\u015fl\u0259r haqq\u0131nda m\u0259n art\u0131q giri\u015f s\u00f6z\u00fcmd\u0259 m\u0259lumat verdim, bu il hans\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6zl\u0259nilir. Biz ke\u00e7\u0259n il plandan \u0259lav\u0259 900-d\u0259n \u00e7ox \u015f\u0259hid ail\u0259sin\u0259 m\u0259nzil t\u0259qdim etdik v\u0259 bu il bu r\u0259q\u0259m daha da artacaq. DOST m\u0259rk\u0259zi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Art\u0131q iki m\u0259rk\u0259z yarad\u0131l\u0131bd\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verin. \u00dcnvanl\u0131 sosial yard\u0131mla ba\u011fl\u0131 i\u015fl\u0259r n\u0259 yerd\u0259dir, m\u0259n ke\u00e7\u0259n il siz\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f vermi\u015fdim ki, bu v\u0259saiti, yard\u0131m\u0131 alan ail\u0259l\u0259rin say\u0131 art\u0131r\u0131ls\u0131n v\u0259 meyarlara da yenid\u0259n bax\u0131ls\u0131n. \u00c7\u00fcnki b\u0259zi hallarda \u00e7ox s\u0259rt meyarlar qoyulubdur. Bu, \u0259dal\u0259tli olmal\u0131d\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, son vaxtlar sosial sah\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck islahatlar apar\u0131l\u0131r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00fcnvanl\u0131 yard\u0131m\u0131n verilm\u0259sind\u0259. \u00c7\u00fcnki \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 ehtiyac\u0131 olmayanlar hans\u0131sa t\u0259m\u0259nna qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bunu al\u0131rd\u0131lar. \u0130ndi is\u0259 v\u0259ziyy\u0259t sa\u011flamla\u015f\u0131r, elektron xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rilir, amma, eyni zamanda, insan amili d\u0259 \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. Ona g\u00f6r\u0259 bu il \u00fcnvanl\u0131 sosial yard\u0131m\u0131n verilm\u0259si v\u0259 \u00d6z\u00fcn\u00fcm\u0259\u015f\u011fulluq proqram\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumat verin. Bu imkandan daha \u00e7ox ail\u0259 faydalan\u0131r. Ancaq d\u00fcnya praktikas\u0131 var, siz d\u0259 bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat vermi\u015fdiniz. D\u00fcnya praktikas\u0131nda veril\u0259n v\u0259sait n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259qrib\u0259n 50 faiz u\u011furlu layih\u0259l\u0259r ba\u015f tutur. Ona g\u00f6r\u0259 biz el\u0259 etm\u0259liyik ki, Az\u0259rbaycanda bu u\u011furlu layih\u0259l\u0259rin say\u0131 v\u0259 faizi daha da art\u0131q olsun. D\u00fcnya Bank\u0131 m\u0259nim t\u0259klifiml\u0259 bu proqrama qo\u015fulubdur. Bu il D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n bu sah\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259d\u0259n ibar\u0259t olacaqd\u0131r? Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verin.<\/p>\n<p>\u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial M\u00fcdafi\u0259si naziri Sahil Babayev\u00a0deyib:<\/p>\n<p>&#8211; M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident. Siz art\u0131q \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131zda bildirdiniz, Sizin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fczl\u0259, imzalad\u0131\u011f\u0131n\u0131z f\u0259rman v\u0259 s\u0259r\u0259ncamlarla 2019-cu ild\u0259 sosial sah\u0259d\u0259 \u00e7ox d\u0259rin islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irildi v\u0259 \u0259halinin 42 faizinin g\u00fcnd\u0259lik g\u0259lirl\u0259rinin, onlar\u0131n rifah\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu islahatlar\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck qolu, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u0259m\u0259k m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri idi. Bununla ba\u011fl\u0131 at\u0131lan add\u0131mlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 1 milyon 350 min insan\u0131n \u0259m\u0259khaqq\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 artd\u0131. Qeyd etdiyiniz kimi, minimum \u0259m\u0259khaqq\u0131n\u0131n iki d\u0259f\u0259 artmas\u0131 d\u00f6vl\u0259t sektorunda \u00e7al\u0131\u015fan, m\u00fcxt\u0259lif kateqoriyada i\u015fl\u0259y\u0259n insanlar\u0131n \u0259m\u0259khaqlar\u0131n\u0131n ciddi \u015f\u0259kild\u0259, 20 faizl\u0259 100 faiz aras\u0131 art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n minimum \u0259m\u0259khaqq\u0131na g\u00f6r\u0259 MDB m\u0259kan\u0131nda al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti \u00fczr\u0259 ikinci yer\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r inzibati t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 2019-cu il \u0259rzind\u0259 153 min \u0259m\u0259k m\u00fcqavil\u0259si artd\u0131. T\u0259qdir\u0259layiqdir ki, bunun 99 mini, y\u0259ni, b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si m\u0259hz \u00f6z\u0259l sektorun, 54 mini is\u0259 d\u00f6vl\u0259t sektorunun pay\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc. \u018fm\u0259khaqq\u0131 fondu 42,3 faiz artd\u0131, bu da \u00e7ox b\u00f6y\u00fck r\u0259q\u0259m idi, c\u0259mi bir il \u0259rzind\u0259 \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259dir. \u018fm\u0259khaqq\u0131n\u0131n sosial \u0259dal\u0259tli b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fcn g\u00f6st\u0259ricisi olan median \u0259m\u0259khaqq\u0131 is\u0259 c\u0259mi bir ild\u0259 52 faiz artd\u0131, bu da sosial \u0259dal\u0259tin geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259tbiqind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n islahatlar\u0131n m\u0259hz azt\u0259minatl\u0131 k\u0259sim\u0259 y\u00f6n\u0259lm\u0259sini g\u00f6st\u0259r\u0259n bir g\u00f6st\u0259rici idi. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, pensiya sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan islahatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 minimum pensiyan\u0131n art\u0131m\u0131 bizi MDB m\u0259kan\u0131nda al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti \u00fczr\u0259 birinci yer\u0259 \u00e7\u0131xarmaqla yana\u015f\u0131, x\u00fcsusi \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 pensiya t\u0259yinat\u0131 olan h\u0259rb\u00e7il\u0259rimizi \u0259hat\u0259 ed\u0259n b\u00f6y\u00fck bir kontingentd\u0259 d\u0259 30 faizlik bir art\u0131m oldu. Bu islahatlar\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 orta pensiya 2019-cu ild\u0259 15 faiz artd\u0131, ya\u015fa g\u00f6r\u0259 pensiya 15 faiz, \u0259n h\u0259ssas kateqoriya olan \u0259lilliy\u0259 g\u00f6r\u0259 pensiya is\u0259 22 faiz artd\u0131.<\/p>\n<p>Pensiya t\u0259yinat\u0131n\u0131n avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 2019-cu ild\u0259 pensiya t\u0259yinat\u0131 alan insanlar\u0131n 80 faizi, t\u0259qrib\u0259n 15 min \u015f\u0259xs \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz proaktiv elektron qaydada &#8211; h\u0259r hans\u0131 bir \u00fcnvana getm\u0259d\u0259n pensiya t\u0259yinat\u0131 apar\u0131ld\u0131. Sosial m\u00fcavin\u0259tl\u0259r v\u0259 t\u0259qa\u00fcdl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 islahatlara g\u0259ldikd\u0259, burada \u00e7ox b\u00f6y\u00fck bir proqram t\u0259tbiq etdiniz v\u0259 1,3 milyon insan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n geni\u015f bir paket icra olundu. Bu paketin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si m\u0259hz \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 aid idi. Bu sah\u0259d\u0259 d\u0259 Sizin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131za m\u00fcvafiq olaraq elektronla\u015fma t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6r\u00fcld\u00fc v\u0259 art\u0131q 2019-cu ilin sonuna 19 n\u00f6v sosial m\u00fcavin\u0259t v\u0259 t\u0259qa\u00fcd elektron qaydada proaktiv \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n h\u0259r hans\u0131 bir m\u00fcraci\u0259ti olmadan t\u0259yin edilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. \u00d6t\u0259n il art\u0131q 20 min t\u0259yinat bu \u015f\u0259kild\u0259 edildi. Bu avtomatla\u015fma t\u0259dbirl\u0259ri son n\u0259tic\u0259d\u0259 2020-ci ild\u0259 200 min pensiya, m\u00fcavin\u0259t v\u0259 t\u0259qa\u00fcd t\u0259yinat\u0131n\u0131n elektron qaydada proaktiv \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131lmas\u0131na imkan ver\u0259c\u0259k ki, \u0259lb\u0259tt\u0259, bu da v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131za xidm\u0259t bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox \u00f6n\u0259mli bir g\u00f6st\u0259rici olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259 D\u00f6vl\u0259t Sosial M\u00fcdafi\u0259 Fondunun g\u0259lirl\u0259ri proqnozdan 5,4 faiz art\u0131q icra olunaraq 150 milyon \u0259lav\u0259 g\u0259lir \u0259ld\u0259 edildi. Elektronla\u015fma \u0259sass\u0131z pensiya v\u0259 \u0259lillik t\u0259yinatlar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi n\u0259tic\u0259sind\u0259 x\u0259rcl\u0259r proqnozdan 180 milyon manat a\u015fa\u011f\u0131 oldu. Bunlar\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 2 d\u0259f\u0259 olmaqla ilin ortas\u0131nda 150 milyon, ilin sonunda is\u0259 170 milyon manat, c\u0259mi 320 milyon manat v\u0259sait d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sin\u0259 geri qaytar\u0131ld\u0131. D\u00f6vl\u0259t \u00f6hd\u0259likl\u0259rinin \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan v\u0259sait m\u0259bl\u0259\u011fi bu q\u0259d\u0259r azald\u0131ld\u0131 v\u0259 D\u00f6vl\u0259t Sosial M\u00fcdafi\u0259 Fondunda builki islahatlar\u0131n icras\u0131na y\u00f6n\u0259ldilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 olaraq 190 milyon manat ehtiyat yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Birinci vitse-prezidentimizin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc olan v\u0259 Sizin m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam\u0131n\u0131zla yarad\u0131lan DOST Agentliyi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131 v\u0259 \u00f6t\u0259n il \u00e7ox u\u011furlu bir il oldu. Sizin i\u015ftirak\u0131n\u0131zla may\u0131n 9-da birinci DOST M\u0259rk\u0259zi, dekabr\u0131n 24-d\u0259 ikinci DOST M\u0259rk\u0259zi istifad\u0259y\u0259 verildi. C\u0259mi s\u0259kkiz ay \u0259rzind\u0259 birinci DOST M\u0259rk\u0259zind\u0259 63 min v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z q\u0259bul edildi, \u00fcmumilikd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259mnunluq s\u0259viyy\u0259si d\u0259 95,2 faiz\u0259 b\u0259rab\u0259r oldu. DOST m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 konsepsiyaya uy\u011fun olaraq k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck proqramlar\u0131 geni\u015f v\u00fcs\u0259t al\u0131b. Orada h\u0259m \u201cG\u0259nc DOST\u201d k\u00f6n\u00fcll\u00fc proqram\u0131, h\u0259m d\u0259 ah\u0131l \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cG\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc DOST\u201d v\u0259 \u201cVirtual DOST\u201d proqramlar\u0131 icraya verildi. C\u0259mi 6 ay \u0259rzind\u0259 6900 k\u00f6n\u00fcll\u00fc bu proqrama m\u00fcraci\u0259t edib. Onlardan 250 n\u0259f\u0259r bizim m\u0259rk\u0259zl\u0259rimizd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b. Sizin dig\u0259r bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fczl\u0259 ba\u015flayan dig\u0259r bir geni\u015f proqram haqq\u0131 \u00f6d\u0259nil\u0259n ictimai i\u015fl\u0259r proqram\u0131d\u0131r. Bununla ba\u011fl\u0131 \u00f6t\u0259n il DOST i\u015f m\u0259rk\u0259zl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 38 min i\u015f yeri yarad\u0131ld\u0131. Burada 45 mind\u0259n art\u0131q v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u0259\u015f\u011fullu\u011fu t\u0259min edildi. D\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 28 min i\u015f yeri yarad\u0131ld\u0131. Bu proqramlar\u0131n icras\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck bir k\u0259sim, y\u0259ni, faktiki olaraq 64 min insan\u0131n il \u0259rzind\u0259 m\u0259\u015f\u011fullu\u011fu t\u0259min edildi. Sizin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq bu proqram\u0131n da cari ild\u0259 davam etdirilm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6z\u00fcn\u00fcm\u0259\u015f\u011fulluq proqram\u0131 Sizin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq daha da geni\u015fl\u0259ndirildi. 2019-cu ild\u0259 10 min 354 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z bu proqrama c\u0259lb edildi. Onlar m\u00fcvafiq t\u0259liml\u0259ri ba\u015fa vurdular, \u00f6z biznes planlar\u0131n\u0131 u\u011furla m\u00fcdafi\u0259 etdil\u0259r v\u0259 art\u0131q 8 min 500 n\u0259f\u0259ri \u00f6z aktivl\u0259rini al\u0131b. Aktivl\u0259rin paylanma prosesi davam edir v\u0259 ay\u0131n sonuna q\u0259d\u0259r qalanlar\u0131 da aktivl\u0259rl\u0259 tam \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259min olunacaqd\u0131r. BMT \u0130nki\u015faf Proqram\u0131n\u0131n, eyni zamanda, Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun Regional \u0130nki\u015faf \u0130ctimai Birliyinin bu proqrama qo\u015fulmas\u0131, \u0259lav\u0259 500 n\u0259f\u0259rin aktivl\u0259rl\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 proseduru m\u0259hz bu iki layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 icra olunur. Bu proqram\u0131n da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259, D\u00fcnya Bank\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n yekunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na dair Sizin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131z olmu\u015fdur. Biz art\u0131q D\u00fcnya Bank\u0131 il\u0259 ilkin m\u00fczakir\u0259ni yekunla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f\u0131q. Kredit sazi\u015fi \u00fczr\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar yanvar ay\u0131n\u0131n 18-n\u0259 t\u0259yin olunub. Bu dan\u0131\u015f\u0131qlar yekunla\u015fd\u0131qdan, D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n proseduruna uy\u011fun onun \u015euras\u0131nda t\u0259sdiq olunduqdan sonra iyun ay\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yirik. Lakin h\u0259m Maliyy\u0259 Nazirliyi, eyni zamanda, D\u00fcnya Bank\u0131 il\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 bel\u0259 q\u0259rara g\u0259linib ki, m\u00fcqavil\u0259 imzalanana q\u0259d\u0259r d\u0259 retroaktiv maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259 prinsipi \u0259sas\u0131nda haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259rini art\u0131q fevral ay\u0131ndan ba\u015flayaraq icra ed\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>2019-cu ild\u0259 \u00fcnvanl\u0131 sosial yard\u0131m proqram\u0131 \u00e7ox geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259, 70 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131r\u0131ld\u0131, \u00fcmumilikd\u0259 296 min \u00fczv\u00fc olan 72 min ail\u0259ni \u0259hat\u0259 etdi, ail\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015fin m\u0259bl\u0259\u011fi d\u0259 artaraq 209 manata b\u0259rab\u0259r oldu. Bu proqram\u0131n da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 dair Sizin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131z olmu\u015fdur. 2020-ci ild\u0259 d\u0259 bu proqram geni\u015fl\u0259ndiril\u0259c\u0259k. Bir \u00e7ox meyarlar y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirildi. Bunun \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259r m\u00fct\u0259madi olaraq davam ed\u0259c\u0259k v\u0259 Az\u0259rbaycanda \u00fcnvanl\u0131 sosial yard\u0131m proqram\u0131n\u0131n tam \u015f\u0259ffaf, tam t\u0259kmil h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fczr\u0259 Sizin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131z tam icra olunacaq.<\/p>\n<p>Sosial t\u0259minat sah\u0259sind\u0259, c\u0259nab Prezident, Sizin \u0259n \u00f6n\u0259mli t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rinizd\u0259n biri \u015f\u0259hid ail\u0259l\u0259rin\u0259 11 min manatl\u0131q bird\u0259f\u0259lik \u00f6d\u0259ni\u015fin verilm\u0259si idi. Bu proqram 98 faiz icra olundu. On iki min \u015f\u0259hidimizin 18 min v\u0259r\u0259s\u0259sin\u0259 bu v\u0259saitl\u0259r tam \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6d\u0259nildi. Y\u0259ni, haz\u0131rda 300 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n \u015f\u0259hidimizin v\u0259r\u0259s\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n, sad\u0259c\u0259, m\u00fcraci\u0259t olmay\u0131b. M\u00fcraci\u0259t ed\u0259n h\u0259r bir \u015f\u0259xs v\u0259saiti \u0259ld\u0259 etdi. M\u0259nzil t\u0259minat\u0131 proqram\u0131 \u00e7ox geni\u015fl\u0259ndi. 2018-ci ild\u0259 \u015f\u0259hid ail\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 \u0259lill\u0259rin\u0259 628 m\u0259nzil, 2019-cu ild\u0259 934 m\u0259nzil t\u0259qdim edildi. Bu da \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259 idi, dekabr\u0131n 24-d\u0259 Siz \u00f6z ad g\u00fcn\u00fcn\u00fczd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir binan\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 da etdiniz v\u0259 96 m\u0259nzil Nizami rayonunda \u015f\u0259hid ail\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 \u0259lill\u0259rin\u0259 t\u0259qdim olundu. Eyni zamanda, \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 avtomobil t\u0259minat\u0131 proqram\u0131 davam etdi v\u0259 onlara 600 avtomobil t\u0259qdim edildi ki, bu da \u00f6n\u0259mli istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n biri idi.<\/p>\n<p>Sosial infrastruktur bax\u0131m\u0131ndan Sizin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131z\u0131n icras\u0131 olaraq Naftalan, Yevlax, M\u0259rd\u0259kan Reabilitasiya m\u0259rk\u0259zl\u0259ri tam f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131, Protez-Ortopedik M\u0259rk\u0259zin istehsalat sexi istifad\u0259y\u0259 verildi. G\u0259nc\u0259d\u0259 pensiya\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn sosial xidm\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259si v\u0259 Pe\u015f\u0259 Haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 M\u0259rk\u0259zi istifad\u0259y\u0259 verildi. Sosial infrastruktura geni\u015f maliyy\u0259 t\u0259minat\u0131 yarad\u0131ld\u0131. \u00d6t\u0259n ild\u0259n davam ed\u0259n i\u015fl\u0259rin icras\u0131 olaraq bu il d\u0259 10 reabilitasiya m\u0259rk\u0259zi v\u0259 sosial xidm\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcl\u0259n bu i\u015fl\u0259r\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t verilib. X\u00fcsusi olaraq vur\u011fulamaq ist\u0259rdim ki, Sizin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131zla biz Beyn\u0259lxalq Sosial T\u0259minat Agentliyi il\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r apard\u0131q v\u0259 may ay\u0131nda Az\u0259rbaycanda Avropa Sosial Forumu ke\u00e7irildi. Forumda Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sosial t\u0259minat v\u0259 pensiya fondlar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri i\u015ftirak edirdi. Bu forum \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi d\u00f6rd layih\u0259 Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259 m\u00fckafatlar\u0131n\u0131 \u0259ld\u0259 etdi. Bunlar \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u0259\u015f\u011fulluq layih\u0259si, \u00fcnvanl\u0131 sosial yard\u0131m layih\u0259si, \u0259lillik proqram\u0131m\u0131z v\u0259 qeyri-formal m\u0259\u015f\u011fulluqla m\u00fcbariz\u0259 proqram\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0Bu, qeyri-formal m\u0259\u015f\u011fulluqla ba\u011fl\u0131 m\u00fcbariz\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f verdi. Y\u0259ni, bu \u0259m\u0259k m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri, sad\u0259c\u0259 olaraq, r\u0259smil\u0259\u015fdirildi. Bu, birinci onu g\u00f6st\u0259rir ki, biz d\u00fczg\u00fcn yolday\u0131q v\u0259 apar\u0131lan siyas\u0259t n\u0259tic\u0259 verir, amma, eyni zamanda, h\u0259l\u0259 ki, k\u00f6lg\u0259 iqtisadiyyat\u0131nda minl\u0259rl\u0259, on minl\u0259rl\u0259 insan i\u015fl\u0259yir. Ona g\u00f6r\u0259 k\u00f6lg\u0259 iqtisadiyyat\u0131ndan \u00e7\u0131xmaqla ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn qurumlar f\u0259al i\u015fl\u0259m\u0259lidir v\u0259 burada \u00e7ox ciddi koordinasiya apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. M\u0259n Nazirl\u0259r Kabinetin\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q verir\u0259m ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ayr\u0131ca m\u00fc\u015favir\u0259 ke\u00e7irsin v\u0259 aidiyy\u0259ti qurumlar \u00f6z t\u0259klifl\u0259rini versinl\u0259r. Qurumlar aras\u0131nda da \u00e7ox ciddi koordinasiya i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. 153 min \u0259m\u0259k m\u00fcqavil\u0259sinin r\u0259smil\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00e7ox b\u00f6y\u00fck hadis\u0259dir. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, h\u0259m \u015f\u0259ffafl\u0131\u011fa xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir, eyni zamanda, pensiya t\u0259minat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 bunun \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti var.<\/p>\n<p>\u0130ctimai \u00f6d\u0259ni\u015fli i\u015f yerl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs m\u0259nim t\u0259r\u0259fimd\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fcld\u00fc, o vaxt ki, d\u00f6vl\u0259t investisiya x\u0259rcl\u0259ri k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc. Bunu da biz m\u0259cburiyy\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda etdik. \u00c7\u00fcnki neftin qiym\u0259ti d\u00f6rd d\u0259f\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc, g\u0259lirl\u0259rimiz azalm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 b\u00fcdc\u0259miz ixtisar edilmi\u015fdi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n investisiya proqram\u0131 da b\u00f6y\u00fck d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 ixtisara u\u011frad\u0131. \u0130\u015fsizliyin qaba\u011f\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259nim t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcml\u0259 on minl\u0259rl\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015fli ictimai i\u015f yeri yarad\u0131lmal\u0131 idi. Ancaq \u0259fsuslar olsun ki, biz bu proqram\u0131n icras\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck pozuntulara rast g\u0259ldik. X\u00fcsusil\u0259 yerli icra orqanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n vicdans\u0131zcas\u0131na bu v\u0259saitin talanmas\u0131 v\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015f kartlar\u0131n\u0131n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131, ondan sonra oradan pulun \u00e7\u0259kilm\u0259si, yaxud da \u00f6z yax\u0131n adamlar\u0131n\u0131n, bu i\u015fl\u0259rl\u0259 qohumlar\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, d\u00f6z\u00fclm\u0259z faktd\u0131r v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 art\u0131q bu pozuntulara yol ver\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r c\u0259zaland\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 bu i\u015fl\u0259r davam etdiril\u0259c\u0259k. Bu, h\u0259r k\u0259s\u0259 d\u0259rs olmal\u0131d\u0131r. Amma, eyni zamanda, el\u0259 bir mexanizm i\u015fl\u0259nm\u0259lidir ki, bu pozuntulara \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, imkan olmas\u0131n. Ona g\u00f6r\u0259 \u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial M\u00fcdafi\u0259si Nazirliyin\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q verildi ki, onlar bu i\u015fin koordinasiyas\u0131n\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrs\u00fcnl\u0259r v\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015fli ictimai i\u015fl\u0259r\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015flar m\u0259hz \u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial M\u00fcdafi\u0259si Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259smil\u0259\u015fdirilsin. \u0130ndi haz\u0131rda ke\u00e7\u0259n il 38 min bel\u0259 i\u015fl\u0259 t\u0259min olunan \u015f\u0259xs var. \u0130ndi bu il n\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur v\u0259 bunun n\u0259zar\u0259t mexanizmi n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259dir?<\/p>\n<p><strong>Sahil Babayev:<\/strong>\u00a0C\u0259nab Prezident, Sizin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq biz \u00f6t\u0259n ilin ortalar\u0131ndan etibar\u0259n monitorinql\u0259r\u0259 ba\u015flad\u0131q v\u0259 monitorinql\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u0259qrib\u0259n \u00fc\u00e7 min \u015f\u0259xs i\u015fl\u0259rd\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131, yeni \u015f\u0259xsl\u0259r c\u0259lb edildi. Ard\u0131nca ikinci bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs olaraq Siz\u0259 ictimai a\u00e7\u0131ql\u0131\u011f\u0131n t\u0259min edilm\u0259sini m\u0259ruz\u0259 etdik v\u0259 Sizin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131zla m\u00fcvafiq portal yaratd\u0131q. \u0130ctimai i\u015fl\u0259r\u0259 c\u0259lb edil\u0259n b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsl\u0259r h\u0259r rayon \u00fczr\u0259 ictimaiyy\u0259t\u0259 tam \u015f\u0259kild\u0259 a\u00e7\u0131qlan\u0131r. \u0130\u015f\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 dair m\u0259lumatlar onlayn portalda yerl\u0259\u015fdirilir. Bu da ictimai a\u00e7\u0131ql\u0131\u011f\u0131 xeyli t\u0259min etdi. \u00dcmumilikd\u0259 qeyd edim ki, 38 min i\u015f yerin\u0259 2019-cu ild\u0259 47 min \u015f\u0259xs g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Y\u0259ni, bu, o dem\u0259kdir ki, il \u0259rzind\u0259 d\u0259 ciddi t\u0259mizl\u0259nm\u0259 olub, \u0259lav\u0259 9 min n\u0259f\u0259rlik d\u0259 t\u0259mizl\u0259nm\u0259 olub. B\u00fct\u00fcn icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131 il\u0259 ciddi m\u00fczakir\u0259l\u0259r aparm\u0131\u015f\u0131q v\u0259 cari ilin yanvar ay\u0131ndan etibar\u0259n b\u00fct\u00fcn siyah\u0131lar\u0131n yenil\u0259nm\u0259si v\u0259 onlar\u0131n t\u0259qdim edilm\u0259sini ist\u0259mi\u015fik. \u00c7\u00fcnki b\u0259zi hallarda obyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259r d\u0259 meydana \u00e7\u0131x\u0131r. \u0130nsanlar m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r i\u015fl\u0259dikd\u0259n sonra b\u0259zi ictimai i\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k ist\u0259mirl\u0259r. \u0130\u015f\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259nl\u0259r, m\u0259hdud g\u0259l\u0259nl\u0259r v\u0259 ya yeni i\u015f yeri tapanlar da olur. \u00dcmumilikd\u0259 bu sah\u0259d\u0259ki neqativl\u0259rin h\u0259r biri ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 haqq\u0131nda m\u00fcvafiq t\u0259dbir g\u00f6r\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259m h\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131na, h\u0259m d\u0259 aidiyy\u0259ti orqanlara t\u0259qdimatlar verilir. X\u00fcsusi olaraq vur\u011fulay\u0131m ki, onlayn portalda b\u00fct\u00fcn siyah\u0131lar\u0131n a\u00e7\u0131qlanmas\u0131ndan sonra bu istiqam\u0259td\u0259 xeyli ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259rimiz var.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0\u00d6z\u00fcn\u00fcm\u0259\u015f\u011fulluq proqram\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bizim t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcm\u00fczl\u0259 D\u00fcnya Bank\u0131 da bu proqrama d\u0259v\u0259t olundu. Burada \u0259sas m\u0259qs\u0259d, t\u0259bii ki, D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n v\u0259saitind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k deyil. Halbuki bu da \u00f6n\u0259mlidir. \u018fsas m\u0259s\u0259l\u0259 onlar\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n yararlanmaqd\u0131r. \u00c7\u00fcnki D\u00fcnya Bank\u0131 bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ox\u015far proqramlar\u0131 icra edib v\u0259 onlar\u0131n bu sah\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u0259cr\u00fcb\u0259si var. Ona g\u00f6r\u0259 imzalanacaq sazi\u015f\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t veririk. \u018fmin\u0259m ki, sazi\u015f imzalanandan sonra D\u00fcnya Bank\u0131 il\u0259 bu istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 bizim yeni \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259rimiz d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edil\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>\u00dcnvanl\u0131 sosial yard\u0131mla ba\u011fl\u0131 70 faiz art\u0131m \u00e7ox ciddi art\u0131md\u0131r v\u0259 art\u0131q siz qeyd etdiniz ki, 72 min ail\u0259 \u0259hat\u0259 olunur v\u0259 burada da \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 \u0259dal\u0259tdir. M\u0259hz o ail\u0259l\u0259r ki, do\u011frudan da, ehtiyac i\u00e7ind\u0259dir, o ail\u0259l\u0259r ki, onlar\u0131n maddi v\u0259ziyy\u0259ti a\u011f\u0131rd\u0131r, onlar bu yard\u0131mdan istifad\u0259 etm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u015e\u0259hid ail\u0259l\u0259ri v\u0259 Qaraba\u011f \u0259lill\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bu il daha \u00e7ox evl\u0259r tikilm\u0259lidir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259n Siz\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f vermi\u015f\u0259m. \u018fg\u0259r ke\u00e7\u0259n il 934 m\u0259nzil verilmi\u015fdis\u0259, bu il hesab edir\u0259m ki, 1500 m\u0259nzil verilm\u0259lidir. Maliyy\u0259 Nazirliyi v\u0259 \u0130qtisadiyyat Nazirliyi bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcvafiq g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r versinl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, \u0259g\u0259r biz buna nail olsaq, \u0259min\u0259m ki, buna nail olaca\u011f\u0131q, onda n\u00f6vb\u0259d\u0259 c\u0259mi 2000 ail\u0259 qalacaq. Onlar\u0131 da biz yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 evl\u0259rl\u0259 t\u0259min ed\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>Bizim indi iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rimiz, hesab edir\u0259m ki, m\u00fcsb\u0259tdir, x\u00fcsusil\u0259 qeyri-neft s\u0259naye istehsal\u0131 qeyd etdim ki, 14 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 t\u0259xmin\u0259n 7 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ndi \u0130qtisadiyyat naziri m\u0259lumat versin ki, bu ilin iqtisadi inki\u015fafla ba\u011fl\u0131 hans\u0131 proqnozlar\u0131 var. \u0130nvestisiya proqram\u0131 ke\u00e7\u0259n ay t\u0259sdiql\u0259ndi v\u0259 vaxt itirm\u0259d\u0259n icra edilm\u0259lidir. Bizim qeyri-neft ixrac\u0131m\u0131z 14 faiz art\u0131b. Bu, b\u00f6y\u00fck art\u0131md\u0131r. Ancaq qeyri-neft ixrac\u0131n\u0131n art\u0131m\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u0259ng\u0259ll\u0259y\u0259n obyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259r var. Onlardan birincisi \u0259halinin art\u0131m\u0131d\u0131r. Y\u0259ni, biz daha \u00e7ox daxild\u0259 istehlak edirik. \u0130kinci amil turistl\u0259rin say\u0131n\u0131n artmas\u0131d\u0131r. Y\u0259ni, \u0259g\u0259r 5 il bundan \u0259vv\u0259l 2 milyondan az adam g\u0259lirdis\u0259, indi 3 milyondan \u00e7ox adam g\u0259lir. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, daxili istehlak v\u0259 daxili t\u0259l\u0259bat art\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 qeyri-neft ixrac\u0131n\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli strategiyas\u0131 i\u015fl\u0259nm\u0259lidir v\u0259 h\u0259m bu strategiya m\u00f6vcud olan bazarlarla ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r, perspektiv bazarlara \u00e7\u0131x\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131 i\u015fl\u0259r apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, biz indi bilirik ki, h\u0259r il \u0259hali \u0259n az\u0131 100 min art\u0131r. Bunu biz uzunm\u00fcdd\u0259tli proqnoz kimi g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k daxili t\u0259l\u0259bat\u0131n h\u0259cmini d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259liyik. \u00c7\u00fcnki biz \u0259g\u0259r istehsal\u0131, qeyri-neft istehsal\u0131n\u0131 art\u0131rmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bizim qeyri-neft ixrac\u0131m\u0131z daha da a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k, n\u0259inki artacaq. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 burada emal s\u0259nayesinin stimulla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri g\u00fcnd\u0259likd\u0259dir. Ona g\u00f6r\u0259 \u0130qtisadiyyat Nazirliyi K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyi il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259d\u0259 olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki bizim \u0259sas qeyri-neft ixrac\u0131m\u0131z k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 mallar\u0131d\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verin. D\u00f6vl\u0259t \u0130nvestisiya Proqram\u0131 art\u0131q t\u0259sdiql\u0259ndi v\u0259 bunun \u0259sas m\u0259qs\u0259di iqtisadi art\u0131m\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir. Ancaq, eyni zamanda, d\u00f6vl\u0259t haz\u0131rda \u0259sas investor kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Ancaq biz ist\u0259yirik ki, qeyri-neft sah\u0259sind\u0259 \u0259sas investor \u00f6z\u0259l sektor olsun.<\/p>\n<p>Ki\u00e7ik v\u0259 orta biznesin inki\u015faf\u0131 \u2013 bu da prioritet m\u0259s\u0259l\u0259dir. Biz yax\u015f\u0131 bilirik ki, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun \u0259sas hiss\u0259sini ki\u00e7ik v\u0259 orta sahibkarl\u0131q t\u0259min edir. Az\u0259rbaycanda biz bu istiqam\u0259td\u0259 birinci add\u0131mlar\u0131 at\u0131r\u0131q v\u0259 burada ki\u00e7ik v\u0259 orta biznes\u0259 d\u0259st\u0259k y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmal\u0131d\u0131r. M\u0259lumat verin bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259.<\/p>\n<p>\u0130qtisadiyyat naziri Mikay\u0131l Cabbarov\u00a0deyib:<\/p>\n<p>&#8211; M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, neft bumu d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 milli iqtisadiyyat\u0131n s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f\u0131 v\u0259 t\u0259qibedici art\u0131m n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k Sizin r\u0259hb\u0259rliyinizl\u0259 \u00f6lk\u0259mizin ortag\u0259lirli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r s\u0131ras\u0131na daxil olmas\u0131na imkan vermi\u015fdir. Bu g\u00fcn postneft m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 Sizin qar\u015f\u0131m\u0131zda qoydu\u011funuz \u0259sas strateji v\u0259zif\u0259 ortam\u00fcdd\u0259tli d\u00f6vrd\u0259 iqtisadi art\u0131m\u0131n d\u00fcnya \u00fczr\u0259 orta iqtisadi art\u0131mdan geri qalmamas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k, uzunm\u00fcdd\u0259tli d\u00f6vrd\u0259 is\u0259 iqtisadi art\u0131m templ\u0259rinin d\u00fcnya \u00fczr\u0259 art\u0131m\u0131n \u00fcst\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 nail olmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n Siz art\u0131q qeyd etdiniz, 2019-cu ild\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r v\u0259 2020-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn olan iqtisadi inki\u015faf proqnozlar\u0131 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri z\u0259min yarad\u0131r. Sizin x\u00fcsusi toxundu\u011funuz s\u0259rmay\u0259l\u0259rin &#8211; ist\u0259r d\u00f6vl\u0259t s\u0259rmay\u0259l\u0259rinin, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, \u00f6z\u0259l s\u0259rmay\u0259l\u0259rin c\u0259lb edilm\u0259sini biz ba\u015fl\u0131ca al\u0259timiz kimi g\u00f6r\u00fcr\u00fck. \u00c7\u00fcnki d\u00fcnyan\u0131n iqtisadi tarixi v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fd\u0259ki t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, iqtisadi art\u0131m\u0131n s\u00fcr\u0259ti v\u0259 dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u0259hz investisiyalarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. 2019-cu ild\u0259 bizim \u0259sas kapitala investisiyalar\u0131n \u00fcmumi daxild\u0259ki pay\u0131 23,2 faiz t\u0259\u015fkil edib. Bizim h\u0259d\u0259fimiz, he\u00e7 olmasa, 25 faiz\u0259 \u00e7atmaq v\u0259 ondan daha yuxar\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 qalmaqd\u0131r. Bu prizmadan baxsaq, \u00f6z\u0259l s\u0259rmay\u0259l\u0259rin c\u0259lb edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olan \u015f\u0259rtl\u0259rin v\u0259 \u015f\u0259raitl\u0259rin \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131 daxilind\u0259 yarad\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bizim \u0259sas v\u0259zif\u0259miz d\u00f6vl\u0259t investisiyalar\u0131n\u0131n iqtisadi s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, eyni zamanda, Sizin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq, d\u00f6vl\u0259t investisiyalar\u0131n\u0131n resipiyentl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0259m\u0259r\u0259lilik t\u0259l\u0259bl\u0259rinin s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 bu investisiyalar\u0131n prioritet sektorlar\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 s\u0131x uzla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq, bu sah\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f nailiyy\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq x\u00fcsusil\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda xam m\u0259hsulun m\u00f6vcudlu\u011funu v\u0259 s\u0259viyy\u0259sini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, biz 2020-ci ild\u0259 v\u0259 n\u00f6vb\u0259ti ill\u0259rd\u0259 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyi v\u0259 dig\u0259r aidiyy\u0259ti qurumlarla birg\u0259 \u0259lav\u0259 z\u0259ncir d\u0259y\u0259rinin t\u0259min edilm\u0259si, y\u0259ni, emal s\u0259nayesinin d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Sahibkarl\u0131\u011fa K\u00f6m\u0259k Milli Fondunun bank sektoru v\u0259 assosiasiyalarla birlikd\u0259 \u00e7al\u0131\u015faraq bunu qar\u015f\u0131m\u0131zda prioritet v\u0259zif\u0259 kimi g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bu, eyni zamanda, bizim qeyri-neft ixrac\u0131m\u0131z\u0131n co\u011frafiyas\u0131n\u0131n, h\u0259m\u00e7inin nomenklaturas\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 daha dayan\u0131ql\u0131 olmas\u0131na imkanlar yaradacaq.<\/p>\n<p>Verdiyiniz suala g\u0259ldikd\u0259, ilkin t\u0259hlill\u0259r onu g\u00f6st\u0259rir ki, emal s\u0259nayesinin v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 s\u0259rmay\u0259l\u0259rin c\u0259lb edilm\u0259sinin yeni bazarlar\u0131 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fark\u0259n Az\u0259rbaycanda yarad\u0131lan siyasi makroiqtisadi sabitlikd\u0259n yararlanaraq h\u0259m \u0259halisi, h\u0259m d\u0259 turist ax\u0131n\u0131 artan \u00f6lk\u0259 bazar\u0131m\u0131za, h\u0259m\u00e7inin d\u0259 dig\u0259r bazarlara \u00e7\u0131x\u0131\u015f imkanlar\u0131 yaratmal\u0131y\u0131q. Bu, ist\u0259r xarici, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 yerli \u00f6z\u0259l s\u0259rmay\u0259\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Sizin icaz\u0259nizl\u0259 biz g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 h\u0259min yeni bazarlara uy\u011fun olan ticar\u0259t sazi\u015fl\u0259ri \u2013 ist\u0259r s\u0259rb\u0259st ticar\u0259t sazi\u015fl\u0259ri, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi rejimli ticar\u0259t sazi\u015fl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259klifl\u0259ri haz\u0131rlay\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p>Qeyri-neft iqtisadiyyat\u0131n\u0131n v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 qeyri-neft ixrac\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n iqtisadi art\u0131m\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 dair g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259riniz\u0259 \u0259sas\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 aqro klaster, neft-kimya s\u0259nayesi v\u0259 bu sah\u0259y\u0259 qoyulmu\u015f irih\u0259cmli s\u0259rmay\u0259l\u0259r v\u0259 \u0259ld\u0259 olunan u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259traf\u0131nda b\u00f6y\u00fck, ki\u00e7ik v\u0259 orta biznes klasterinin yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>\u0130nan\u0131r\u0131q ki, xidm\u0259t turizmi, \u0259yl\u0259nc\u0259 industriyas\u0131, n\u0259qliyyat v\u0259 ticar\u0259t logistikas\u0131 v\u0259 dig\u0259r bu kimi klasterl\u0259r istiqam\u0259tind\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k. Bu, ixrac\u0131n h\u0259m \u0259mt\u0259\u0259 t\u0259rkibinin, h\u0259m d\u0259 co\u011frafiyas\u0131n\u0131n \u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 geni\u015f imkanlar a\u00e7\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, h\u0259m\u00e7inin onu da qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, sahibkarl\u0131\u011f\u0131n kompetensiyalar\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n xarici bazarlarda r\u0259qab\u0259t\u0259davaml\u0131 m\u0259hsuldar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri add\u0131mlar da planla\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q. \u00c7\u00fcnki t\u0259cr\u00fcb\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, bir \u00e7ox hallarda keyfiyy\u0259tli mal v\u0259 m\u0259hsula malik oldu\u011fumuz halda da xarici bazarlara \u00e7\u0131x\u0131\u015fda b\u0259z\u0259n \u00f6z\u0259l sektorda bilik, bacar\u0131q \u00e7at\u0131\u015fm\u0131r v\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n bununla ba\u011fl\u0131 z\u0259ruri d\u0259st\u0259k mexanizml\u0259ri haz\u0131rlan\u0131b t\u0259klif olunacaq.<\/p>\n<p>Sizin x\u00fcsusi tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131z ki\u00e7ik v\u0259 orta sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunun yolunu biz qeyd etdiyimiz klasterl\u0259rin v\u0259 d\u00f6vl\u0259t mexanizml\u0259rinin istifad\u0259 edilm\u0259si il\u0259 m\u0259hz ki\u00e7ik v\u0259 orta sahibkarl\u0131\u011f\u0131n, x\u00fcsusi olaraq qad\u0131n v\u0259 g\u0259ncl\u0259r sahibkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si al\u0259tl\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. H\u0259m\u00e7inin d\u00f6vl\u0259tin Az\u0259rbaycanda b\u00f6y\u00fck iqtisadiyyatda rolunu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq d\u00f6vl\u0259t sat\u0131nalmalar\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak\u0131n t\u0259\u015fviq olunmas\u0131, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn sat\u0131nalman\u0131n \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha da art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 qar\u015f\u0131m\u0131zda \u0259sas m\u0259qs\u0259d v\u0259 v\u0259zif\u0259 kimi g\u00f6r\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p>2020-ci ilin d\u00f6vl\u0259t investisiya proqram\u0131 Sizin t\u0259r\u0259finizd\u0259n t\u0259sdiq olunub. Orada bizim \u0259sas \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131m\u0131z ondan ibar\u0259tdir ki, m\u00f6vcud v\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015f layih\u0259l\u0259rin h\u0259cmi il\u0259 \u0259limizd\u0259 olan resurslar\u0131n h\u0259cmini d\u00fczg\u00fcn d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259r\u0259k n\u00f6vb\u0259ti ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t s\u0259rmay\u0259l\u0259rinin s\u0259m\u0259r\u0259liliyini art\u0131raq. Amma yen\u0259 d\u0259 ba\u015fl\u0131ca v\u0259zif\u0259 kimi n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, m\u00fcasir d\u00fcnya daha m\u00fcasir m\u0259hsullar\u0131 ortaya \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edir. Bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 texnologiyalar t\u0259l\u0259b edir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259llini xarici v\u0259 yerli investorlar\u0131n, \u00f6z\u0259l investorlar\u0131n, bu texnologiyaya sahib olan investorlar\u0131n \u00f6lk\u0259miz\u0259 c\u0259lb edilm\u0259sind\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin orada daha \u00e7ox d\u0259st\u0259kl\u0259yici rolunun t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0D\u00f6vl\u0259t investisiya proqram\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 burada bir ne\u00e7\u0259 m\u0259qs\u0259d dayan\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, ba\u015flanm\u0131\u015f layih\u0259l\u0259r ba\u015fa \u00e7atmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox yar\u0131m\u00e7\u0131q layih\u0259l\u0259r d\u0259 qal\u0131rd\u0131. Yar\u0131m\u00e7\u0131q layih\u0259l\u0259r icra olunmadan biz yeni layih\u0259l\u0259r\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131q v\u0259 bel\u0259likl\u0259, g\u00fcc\u00fcm\u00fcz d\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nirdi, maliyy\u0259 resurslar\u0131m\u0131z da imkan vermirdi ki, layih\u0259l\u0259ri laz\u0131m olan h\u0259cmd\u0259 icra ed\u0259k. Ona g\u00f6r\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, ba\u015flanm\u0131\u015f layih\u0259l\u0259r ba\u015fa \u00e7atmal\u0131d\u0131r. \u0130nfrastruktur layih\u0259l\u0259rin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, dem\u0259k olar ki, \u0259sas infrastruktur layih\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycanda icra edilib. D\u00fczd\u00fcr, n\u00f6vb\u0259ti ill\u0259rd\u0259 bu layih\u0259l\u0259rin icras\u0131na ehtiyac var. \u00c7\u00fcnki bir daha qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m, \u0259halinin art\u0131m\u0131 bunu dikt\u0259 edir. O \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki \u0259hali artm\u0131r, orada yeni infrastruktur layih\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259 ehtiyac qalm\u0131r. Amma bizd\u0259 \u0259hali art\u0131r, ona g\u00f6r\u0259 yeni m\u0259kt\u0259bl\u0259r, u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131, x\u0259st\u0259xanalar, yol infrastrukturu, kommunikasiyalar &#8211; b\u00fct\u00fcn bunlar daim diqq\u0259t t\u0259l\u0259b edir. Ona g\u00f6r\u0259 birinci v\u0259zif\u0259 budur. \u0130kinci v\u0259zif\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, investisiya proqram\u0131m\u0131z infrastruktur layih\u0259l\u0259rinin icras\u0131 il\u0259 paralel olaraq iqtisadiyyat\u0131n real sektoruna d\u0259st\u0259k verm\u0259lidir. O c\u00fcml\u0259d\u0259n bu infrastruktur layih\u0259l\u0259rinin real sektora olan t\u0259siri d\u0259 bir n\u00f6v t\u0259hlil edilm\u0259li v\u0259 m\u0259n\u0259 m\u0259lumat t\u0259qdim edilm\u0259lidir. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, yeni infrastruktur tutaq ki, bu v\u0259 ya dig\u0259r rayonda iqtisadiyyat\u0131n real sektoruna n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t investisiya proqram\u0131n\u0131n dig\u0259r x\u00fcsusiyy\u0259ti ondan ibar\u0259tdir ki, bu, i\u015f yerl\u0259ri yaradan v\u0259 m\u00f6vcud olan i\u015f yerl\u0259ri saxlayan bir prosesdir. Ke\u00e7\u0259n il \u00f6lk\u0259mizd\u0259 98 min yeni i\u015f yeri yarad\u0131l\u0131b. Bu, b\u00f6y\u00fck bir r\u0259q\u0259mdir. Ancaq yen\u0259 d\u0259 deyir\u0259m, \u0259hali 100 min art\u0131b v\u0259 h\u0259r il 100 min n\u0259f\u0259r artacaq. N\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox \u0259hali artsa, n\u00f6vb\u0259ti ill\u0259rd\u0259 illik art\u0131m da \u00e7oxalacaq. Biz indi bunu \u0259halisi s\u00fcr\u0259tl\u0259 artan \u00f6lk\u0259l\u0259rin timsal\u0131nda g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bu, b\u00f6y\u00fck probleml\u0259r g\u0259tirir. Artan \u0259hali b\u00f6y\u00fck \u00fcst\u00fcnl\u00fckd\u00fcr, t\u0259biidir v\u0259 eyni zamanda, bizim iqtisadi siyas\u0259timizin v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00f6vcud olan sabitliyin t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Ancaq, eyni zamanda, bu, \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck probleml\u0259r d\u0259 ehtiva edir. Haz\u0131rda \u00e7ox s\u00fcr\u0259tl\u0259 artan \u00f6lk\u0259l\u0259rin probleml\u0259ri t\u0259hlil edilm\u0259lidir. Bu, t\u0259kc\u0259 \u0130qtisadiyyat Nazirliyinin i\u015fi deyil. \u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial M\u00fcdafi\u0259si Nazirliyi \u0259m\u0259k resurslar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131, K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyi, dig\u0259r aidiyy\u0259ti qurumlar, hesab edir\u0259m ki, Nazirl\u0259r Kabineti bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi t\u0259hlil aparmal\u0131d\u0131r v\u0259 biz proqnozu bilm\u0259liyik. Bizim resurslar\u0131m\u0131z\u0131 d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259liyik. Bizim m\u00f6vcud \u0259razimiz, \u0259kin sah\u0259l\u0259rimiz, t\u0259bii resurslar\u0131m\u0131z b\u0259llidir. Onlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyil. Ona g\u00f6r\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar hesablanmal\u0131d\u0131r ki, 20 ild\u0259n sonra, 30 ild\u0259n sonra hans\u0131 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>Yen\u0259 d\u0259 deyir\u0259m, haz\u0131rda \u0259halisi s\u00fcr\u0259tl\u0259 artan \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259cr\u00fcb\u0259si d\u0259qiq t\u0259hlil edilm\u0259lidir. Beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 qurumlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 biz uzunm\u00fcdd\u0259tli strategiyan\u0131 i\u015fl\u0259m\u0259liyik. M\u0259n yen\u0259 d\u0259 deyir\u0259m, indi bizim v\u0259sait\u0259 ehtiyac\u0131m\u0131z yoxdur. Amma biz beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 qurumlar\u0131 il\u0259 ona g\u00f6r\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edirik ki, onlarda b\u00f6y\u00fck t\u0259cr\u00fcb\u0259 var. Onlar d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn yerl\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Bu problem t\u0259kc\u0259 bizim problemimiz deyil. D\u00fczd\u00fcr, bu g\u00fcn bu problem m\u00f6vcud deyil. \u018fhali artmal\u0131d\u0131r. Amma bir g\u00fcn bu, problem\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259k. Ona g\u00f6r\u0259 bizim iqtisadi art\u0131m\u0131m\u0131z artan \u0259haliy\u0259 uy\u011fun olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130qtisadiyyat\u0131n real sektorunun inki\u015faf\u0131nda k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n x\u00fcsusi rolu var. Art\u0131q m\u0259n burada qeyd etdim ki, n\u00f6vb\u0259ti d\u00f6vrd\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 emal\u0131na biz b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259liyik. \u00c7\u00fcnki bizim k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 istehsal\u0131m\u0131z art\u0131r. Bizim \u0259n\u0259n\u0259vi sah\u0259l\u0259rimiz inki\u015faf edir v\u0259 b\u0259rpa olunur v\u0259 yeni k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259l\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. Burada k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n birba\u015fa s\u0259naye il\u0259 uzla\u015fmas\u0131 var. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, ke\u00e7\u0259n il meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z istehsal\u0131 b\u00f6y\u00fck d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131bd\u0131r. Bizim kifay\u0259t q\u0259d\u0259r emal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rimiz olmal\u0131d\u0131r. Onlar haz\u0131rda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r deyil. O emal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri imkan vermir ki, biz \u00f6z meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259zimizi daha da b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 emal ed\u0259k v\u0259 haz\u0131r m\u0259hsul kimi ixrac ed\u0259k. Ona g\u00f6r\u0259 \u015fir\u0259l\u0259r, kompotlar, konservl\u0259r, qurudulmu\u015f meyv\u0259 &#8211; b\u00fct\u00fcn bu sah\u0259 g\u0259r\u0259k \u00e7ox ciddi d\u0259st\u0259k als\u0131n, h\u0259m d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n, h\u0259m \u00f6z\u0259l sektor da bu i\u015fl\u0259r\u0259 qo\u015fulmal\u0131d\u0131r. Y\u0259ni, \u00f6z\u0259l sektor onsuz da bu i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fcr, y\u0259ni \u00f6z v\u0259saiti hesab\u0131na bu i\u015fl\u0259ri g\u00f6rm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Bizd\u0259 ke\u00e7\u0259n il \u00fcz\u00fcm istehsal\u0131 k\u0259skin art\u0131b. Bunun da ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi bu sah\u0259y\u0259 d\u00f6vl\u0259t d\u0259st\u0259yinin olmas\u0131d\u0131r. 25 faiz art\u0131b v\u0259 190 min tondan \u00e7ox \u00fcz\u00fcm y\u0131\u011f\u0131l\u0131b. Son ill\u0259r \u0259rzind\u0259 bu, \u0259n b\u00f6y\u00fck r\u0259q\u0259mdir v\u0259 bilavasit\u0259 bunun \u015f\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131\u011fa b\u00f6y\u00fck t\u0259siri olacaq v\u0259 biz bunu g\u00f6r\u00fcr\u00fck. \u015e\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q da ixracy\u00f6n\u00fcml\u00fc m\u0259hsuldur. Y\u0259ni, bazar olmadan biz \u015f\u0259rab\u0131 sata bilm\u0259y\u0259c\u0259yik. Ona g\u00f6r\u0259 biz b\u0259zi dost \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 i\u015fl\u0259r aparm\u0131\u015f\u0131q. B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 kvotalar var, idxal kvotalar\u0131 var v\u0259 biz bu kvotalar\u0131 \u0259ld\u0259 etmi\u015fik. Ona g\u00f6r\u0259 bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan \u015f\u0259rab\u0131 bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 sat\u0131l\u0131r v\u0259 bunun h\u0259cmi artmal\u0131d\u0131r. M\u0259n hesab edir\u0259m ki, \u015f\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn bazarlarla ba\u011fl\u0131 problem olmayacaq. \u00c7\u00fcnki \u0259n\u0259n\u0259vi bazarlar var v\u0259 yeni, misal \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00c7in kimi b\u00f6y\u00fck bazar var. Az\u0259rbaycan \u015f\u0259rablar\u0131 art\u0131q ora ixrac edilir.<\/p>\n<p>T\u00fct\u00fcn istehsal\u0131 bizd\u0259 son ill\u0259r \u0259rzind\u0259 art\u0131bd\u0131r &#8211; d\u00f6vl\u0259t d\u0259st\u0259yi hesab\u0131na qurutma kameralar\u0131, subsidiyalar, dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r. Ke\u00e7\u0259n il Az\u0259rbaycanda b\u00f6y\u00fck siqaret fabriki a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Y\u0259ni, biz daxili t\u0259l\u0259bat\u0131 yerli istehsal hesab\u0131na t\u0259min etm\u0259liyik, m\u00f6vcud olan siqaret fabriki yenid\u0259n qurulub. Bu da paradoksdur. Biz t\u00fct\u00fcn istehsal ed\u0259n \u00f6lk\u0259yik, ancaq siqareti idxal edirik, o \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n ki, orada t\u00fct\u00fcn bitmir. Onlar t\u00fct\u00fcn\u00fc bizd\u0259n al\u0131r, emal edir, siqaret burax\u0131r, biz\u0259 sat\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 buna son qoyulmal\u0131d\u0131r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir.<\/p>\n<p>Barama\u00e7\u0131l\u0131q bizd\u0259 dem\u0259k olar ki, tamamil\u0259 itirilmi\u015fdi, 2015-ci ild\u0259 c\u0259mi 200 kiloqram barama y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Ancaq ke\u00e7\u0259n il 630 ton oldu. \u201c\u015e\u0259ki \u0130p\u0259k\u201d f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131, orada y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan i\u015fl\u0259yir. \u0130p\u0259k\u00e7ilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f konsepsiya olmal\u0131d\u0131r. Pamb\u0131q istehsal\u0131 da ke\u00e7\u0259n il rekord h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b &#8211; 294 min ton. M\u0259hsuldarl\u0131q 29,4 sentner, y\u0259ni, 30 sentner\u0259 yax\u0131nd\u0131r. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 c\u0259mi iki, ya \u00fc\u00e7 il \u0259rzind\u0259 bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131q olmu\u015fdu. Bu da emal s\u0259nayesini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n sah\u0259dir. Art\u0131q iplik fabrikl\u0259ri var, ancaq iplik fabrikl\u0259ri m\u0259hsulun c\u0259mi 50 faizini emal edir.<\/p>\n<p>Biz iplik fabrikl\u0259rind\u0259n o t\u0259r\u0259f\u0259 getmirik. Amma par\u00e7a istehsal olunmal\u0131d\u0131r &#8211; haz\u0131r m\u0259hsul. Ona g\u00f6r\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259 elektron k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 proqram\u0131 art\u0131q nazirlik t\u0259r\u0259find\u0259n icra edilir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 v\u0259 subsidiyalarla ba\u011fl\u0131 m\u0259lumat verin.<\/p>\n<p>K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 naziri \u0130man K\u0259rimov\u00a0deyib:<\/p>\n<p>&#8211; M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, 2019-cu il Sizin t\u0259r\u0259finizd\u0259n aqrar sah\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n islahatlar v\u0259 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u0259sasl\u0131 art\u0131m\u0131 il\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259nir. \u0130slahatlarla ba\u011fl\u0131, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, lizinq f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f islahat n\u0259tic\u0259sind\u0259 bazarda art\u0131q azad v\u0259 r\u0259qab\u0259tli \u015f\u0259rait formala\u015f\u0131b. Bel\u0259 ki, texnika v\u0259 damazl\u0131q heyvanlara t\u0259tbiq edil\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r b\u00fct\u00fcn \u00f6z\u0259l \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 t\u0259tbiq edilir. \u00d6t\u0259n il fermerl\u0259r\u0259 sat\u0131lan 4117 texnikan\u0131n t\u0259xmin\u0259n 3 mini \u00f6z\u0259l \u015firk\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n fermerl\u0259rimiz\u0259 sat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. O c\u00fcml\u0259d\u0259n tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyi \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini fermerl\u0259r\u0259 yax\u0131nl\u0131q prinsipi \u0259sas\u0131nda qurmu\u015fdur v\u0259 b\u00fct\u00fcn rayonlarda D\u00f6vl\u0259t Aqrar \u0130nki\u015faf m\u0259rk\u0259zl\u0259ri art\u0131q formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 bu m\u0259rk\u0259zl\u0259rd\u0259 fermerl\u0259rimiz\u0259 \u201cBir p\u0259nc\u0259r\u0259\u201d prinsipin\u0259 uy\u011fun 60-a yax\u0131n xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n istehsal\u0131n\u0131n subsidiyala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259r\u0259finizd\u0259n tamamil\u0259 yeni qaydalar \u0259sas\u0131nda t\u0259sdiql\u0259nmi\u015fdir v\u0259 yeni subsidiya qaydalar\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259di bu sah\u0259d\u0259 ixrac potensial\u0131m\u0131z\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda m\u0259\u015f\u011fullu\u011fu daha da art\u0131rmaqd\u0131r. Art\u0131q yeni subsidiyalar alternativsiz olaraq elektron k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sistemi \u00fcz\u0259rind\u0259n veril\u0259c\u0259k v\u0259 bu g\u00fcn\u0259 kimi elektron k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sistemind\u0259 449 min fermer qeydiyyatdan ke\u00e7mi\u015fdir. Fermerl\u0259rimiz pay\u0131zl\u0131q b\u0259yanlar\u0131n\u0131 etmi\u015fl\u0259r v\u0259 haz\u0131rda g\u00fcbr\u0259, pestisid v\u0259 toxum t\u0259chizat\u00e7\u0131lar\u0131 qeydiyyatdan ke\u00e7m\u0259kd\u0259dir, o c\u00fcml\u0259d\u0259n heyvandarl\u0131q sah\u0259sind\u0259 subsidiyan\u0131n verilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn heyvanlar\u0131n qeydiyyat\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 baytar h\u0259kiml\u0259rin v\u0259 s\u00fcni mayalanma ekspertl\u0259rinin qeydiyyat\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259dir. 2020-ci ild\u0259 Sizin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131za \u0259sas\u0259n elektron k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n tam t\u0259tbiqi ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lacaq.<\/p>\n<p>Dig\u0259r vacib t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n biri kimi Sizin t\u0259r\u0259finizd\u0259n \u201cAqrar s\u0131\u011forta haqq\u0131nda\u201d Qanun t\u0259sdiql\u0259nmi\u015fdir v\u0259 Aqrar S\u0131\u011forta Fondu art\u0131q formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu il \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259rd\u0259n biri k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259sind\u0259 aqrar s\u0131\u011fortan\u0131n t\u0259tbiqidir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u0259n vacib t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n biri olaraq fermerl\u0259rimiz aras\u0131nda geni\u015f maarifl\u0259ndirm\u0259 t\u0259dbirl\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, qar\u015f\u0131m\u0131za qoydu\u011funuz vacib v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259sind\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, diqq\u0259t yetirs\u0259k, bu il \u0259kin balans\u0131n\u0131n \u0259sas hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259n tax\u0131l\u00e7\u0131l\u0131qda 3 milyon 538 min ton m\u0259hsul istehsal olunmu\u015fdur ki, bu da \u00f6t\u0259n il\u0259 nisb\u0259t\u0259n 6,9 faiz \u00e7oxdur. Bu\u011fdan\u0131n m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 t\u0259xmin\u0259n 32,4 faiz sentner t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir, art\u0131m \u00f6t\u0259n il\u0259 nisb\u0259t\u0259n t\u0259qrib\u0259n 2 sentner \u00e7oxdur v\u0259 yaxud 7,6 faizdir. Pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131qda \u00fcmumi m\u0259hsul art\u0131m\u0131 26,4 faiz olmu\u015f, m\u0259hsuldarl\u0131q is\u0259 67,6 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin g\u00fcn\u0259baxan istehsal\u0131 43,3 faiz, kartof istehsal\u0131 11,7 faiz, t\u0259r\u0259v\u0259z 12,17 faiz, bostan m\u0259hsullar\u0131 11,4 faiz v\u0259 meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z istehsal\u0131 is\u0259 8,8 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. Sizin d\u0259 qeyd etdiyiniz kimi, \u0259sas art\u0131m sah\u0259l\u0259rind\u0259n birini, h\u0259m\u00e7inin \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. Heyvandarl\u0131qla ba\u011fl\u0131 art\u0131ma g\u0259linc\u0259, \u0259t diri \u00e7\u0259kid\u0259 3 faiz, s\u00fcd 2,4 faiz, yumurta istehsal\u0131 9 faiz, yun istehsal\u0131 1,6 faiz, barama istehsal\u0131 is\u0259 25,3 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. Qar\u015f\u0131m\u0131zda qoydu\u011funuz \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri bu il bu sah\u0259d\u0259 m\u00f6vcud resurslar\u0131m\u0131zdan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n daha da art\u0131r\u0131lmas\u0131, m\u00fct\u0259r\u0259qqi texnikalar\u0131n v\u0259 metodlar\u0131n t\u0259tbiq edilm\u0259sidir.<\/p>\n<p>M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, 2020-ci ild\u0259 qar\u015f\u0131m\u0131zda duran \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259r fermerl\u0259rimizin toxum, g\u00fcbr\u0259 v\u0259 texnikaya \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da asanla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259kdir, h\u0259m\u00e7inin aqrar s\u0131\u011fortan\u0131n t\u0259tbiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259\u015fkilati t\u0259dbirl\u0259rin icras\u0131d\u0131r. H\u0259m\u00e7inin fermerl\u0259rimizin bu g\u00fcn \u0259n \u00e7ox \u00fczl\u0259\u015fdikl\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 onlar\u0131n ki\u00e7ikh\u0259cmli kreditl\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 daha da asanla\u015fd\u0131rmaqd\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, bu il K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyinin dig\u0259r qurumlarla birg\u0259 \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 \u0259sas sah\u0259l\u0259r intensiv heyvandarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u00fct\u00fcn\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn v\u0259 pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha da art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 bizim \u0259sas ixrac m\u0259hsullar\u0131m\u0131z\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 emal s\u0259nayesi il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131 olan meyv\u0259\u00e7iliyin v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259z\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131d\u0131r. Burada intensiv meyv\u0259 ba\u011flar\u0131n\u0131n geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 \u0259sas prioritet istiqam\u0259tl\u0259rimizd\u0259n biri olacaq. Qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, subsidiya sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259dbirl\u0259r g\u00fcbr\u0259 bazar\u0131nda da liberalla\u015fma il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259k v\u0259 fermerl\u0259rimizin g\u00fcbr\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 daha da asanla\u015facaq.<\/p>\n<p>Aqrar sah\u0259d\u0259 fermerl\u0259rimizin maarifl\u0259ndirilm\u0259si, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi metodlar\u0131n, innovasiyalar\u0131n t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 maarifl\u0259ndirilm\u0259si vacib istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu sah\u0259 f\u0259aliyy\u0259timizin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rini t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259kdir. Sizin vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131n\u0131z elektron k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi 2020-ci ilin sonuna q\u0259d\u0259r tam formala\u015facaq. B\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rin elektron k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 vasit\u0259sil\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>Aqrar emal s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Sizin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131za \u0259sas\u0259n haz\u0131rda \u0130qtisadiyyat Nazirliyi il\u0259 birg\u0259 i\u015f apar\u0131l\u0131r v\u0259 tezlikl\u0259 t\u0259klifl\u0259r paketi Sizin diqq\u0259tiniz\u0259 t\u0259qdim olunacaq. \u00c7ox sa\u011f olun.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev: Ke\u00e7\u0259n il, qeyd etdiyim kimi, vergi v\u0259 g\u00f6mr\u00fck orqanlar\u0131 plandan \u0259lav\u0259 1 milyard manat v\u0259sait \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. Bu, \u00e7ox g\u00f6z\u0259l g\u00f6st\u0259ricidir. \u0130ndi D\u00f6vl\u0259t G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259sinin s\u0259dri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat versin. Bu il hans\u0131 i\u015fl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur?<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259sinin s\u0259dri S\u0259f\u0259r Mehdiyev deyib:<\/p>\n<p>-M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident, m\u0259ruz\u0259 etm\u0259k ist\u0259rdim ki, 2019-cu il komit\u0259 \u00fczr\u0259 makrog\u00f6st\u0259ricil\u0259r bax\u0131m\u0131ndan u\u011furlu bir il olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, 2018-ci ilin ilkin proqnoz g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2019-cu ild\u0259 g\u00f6mr\u00fck \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rind\u0259n faktiki olaraq 1 milyard 970 milyon \u0259lav\u0259 v\u0259sait toplanaraq d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. C\u0259nab Prezident, Sizin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 apard\u0131\u011f\u0131n\u0131z u\u011furlu islahatlar\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq g\u00f6mr\u00fck sistemind\u0259 d\u0259 son iki ild\u0259 apar\u0131lan islahatlar say\u0259sind\u0259 \u0259vv\u0259lki ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 ke\u00e7\u0259n il bir milyard, bu il 2 milyarda yax\u0131n v\u0259saitin d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si t\u0259min edilmi\u015fdir. Bu da iki d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezident, 2019-cu ilin b\u00fcdc\u0259 proqnozu 3 milyard 702 milyon manat n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu. B\u00fcdc\u0259nin icras\u0131 is\u0259 4 milyard 408 milyon manat t\u0259\u015fkil etmi\u015f, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sin\u0259 706,6 milyon manat \u0259lav\u0259 v\u0259sait k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 icraya 119,1 faiz \u0259m\u0259l olunmu\u015fdur. 2019-cu il \u0259rzind\u0259 vergitutma bazas\u0131 \u0259vv\u0259lki ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, idxal mallar\u0131na 50 faiz h\u0259cmind\u0259 vergi imtiyaz\u0131 verilib, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r t\u0259tbiq olunur. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na idxal olunan mallara t\u0259tbiq edil\u0259n g\u00f6mr\u00fck r\u00fcsumlar\u0131 \u00fczr\u0259 azadolman\u0131n h\u0259cmi 65 faiz, idxal olunan mallara t\u0259tbiq edil\u0259n \u0259lav\u0259 d\u0259y\u0259r vergisinin azadolman\u0131n h\u0259cmi is\u0259 35 faiz t\u0259\u015fkil edib. \u00dcmumilikd\u0259 bu kontekstd\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz i\u015fl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u00f6lg\u0259 iqtisadiyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 riskl\u0259rin idar\u0259 edilm\u0259si m\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259lumatlar\u0131n \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n sistem\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 \u015f\u0259ffafl\u0131q t\u0259min olunmu\u015f, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n, ixracat\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lumatlar\u0131n sistem\u0259 daxil olmas\u0131 il\u0259 sahibkarlar\u0131n qiym\u0259t azaltma tendensiyas\u0131 2019-cu ild\u0259 azalm\u0131\u015fd\u0131r. Bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan ciddi n\u0259zar\u0259t funksiyalar\u0131na baxmayaraq, yen\u0259 d\u0259 900 milyon dollara yax\u0131n mallar\u0131n d\u0259y\u0259rini a\u015fa\u011f\u0131 salma\u011fa c\u0259hdl\u0259r edilmi\u015fdir, bunun qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 300 milyondan art\u0131q \u0259lav\u0259 v\u0259saitin d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si t\u0259min edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezident, ticar\u0259t\u00e7il\u0259rin, xarici ticar\u0259t i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck u\u011furlar\u0131ndan biri 2019-cu ild\u0259 \u201cYa\u015f\u0131l d\u0259hliz\u201din t\u0259tbiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 vermi\u015f oldu\u011funuz F\u0259rmand\u0131r. Bu F\u0259rman\u0131n icras\u0131na fevral\u0131n 1-d\u0259n ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 530-a yax\u0131n xarici iqtisadi f\u0259aliyy\u0259t i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131na h\u0259m idxalda, h\u0259m ixracda bu status tan\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 illik 8 milyard dollara yax\u0131n ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu layih\u0259 \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 d\u00fcnyada ilk olmaqla yana\u015f\u0131, \u0259n modern layih\u0259l\u0259rd\u0259n biri kimi q\u0259bul olunur. Eyni zamanda, iki istiqam\u0259td\u0259 sahibkarlar bundan m\u0259mnunlu\u011funu bildirir. Birinci istiqam\u0259t sahibkarlar\u0131n on milyonlarla \u0259lav\u0259 v\u0259saitin g\u0259lir olaraq kassalar\u0131nda qalmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir. Bu layih\u0259nin t\u0259tbiqi il\u0259 sahibkarlar logistika v\u0259 anbar x\u0259rcl\u0259rind\u0259n azad olunur. Eyni zamanda, ikinci m\u0259s\u0259l\u0259 \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n tam t\u0259min olunmas\u0131d\u0131r. Qanuni ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan sahibkarlar g\u00f6mr\u00fck orqanlar\u0131na g\u0259lm\u0259d\u0259n v\u0259 he\u00e7 bir g\u00f6mr\u00fck m\u0259muru il\u0259 t\u0259masa girm\u0259d\u0259n b\u00fct\u00fcn \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131 elektron \u015f\u0259kild\u0259 idar\u0259 edir v\u0259 r\u0259smil\u0259\u015fdirm\u0259ni ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezident, elektron xidm\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, sahibkarlar\u0131m\u0131za 4 milyondan art\u0131q elektron xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir v\u0259 bunun say\u0131na v\u0259 h\u0259cmin\u0259 g\u00f6r\u0259 komit\u0259nin xidm\u0259tl\u0259ri ilk yerl\u0259rd\u0259 dayan\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, qa\u00e7aqmal\u00e7\u0131l\u0131qla m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan i\u015fl\u0259r 2019-cu ild\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck n\u0259tic\u0259l\u0259rin \u0259ld\u0259 edilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Qa\u00e7aqmal\u00e7\u0131l\u0131qla ba\u011fl\u0131 g\u00f6mr\u00fck h\u00fcquqpozmalar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 geni\u015fl\u0259ndirilmi\u015f v\u0259 13 min 443 h\u00fcquqpozma fakt\u0131 a\u015fkar edilmi\u015fdir. Onlardan 866-s\u0131 cinay\u0259t xarakterli faktlar olmu\u015fdur ki, bunun da \u0259ks\u0259riyy\u0259tini narkotik vasit\u0259l\u0259rin qanunsuz d\u00f6vriyy\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olanlar t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 t\u0259r\u0259fimizd\u0259n 2 tondan \u00e7ox narkotik vasit\u0259 a\u015fkarlanaraq d\u00f6vriyy\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 2019-cu ild\u0259 qa\u00e7aqmal\u00e7\u0131l\u0131q yolu il\u0259 g\u0259tiril\u0259rk\u0259n tutulan mallar\u0131n \u00fcmumi d\u0259y\u0259ri 300 milyon dollardan art\u0131q olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezident, Sizin yol infrastrukturu il\u0259 ba\u011fl\u0131 tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq yollar\u0131m\u0131z\u0131n yenid\u0259n tamamil\u0259 qurulmas\u0131 tranzit potensial\u0131m\u0131z\u0131n artmas\u0131n\u0131 lab\u00fcd edirdi v\u0259 bu tendensiya il\u0259 art\u0131q son iki ild\u0259 tranzit potensial\u0131m\u0131z \u0259vv\u0259lki ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox art\u0131b. S\u0259rh\u0259d-ke\u00e7id m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 Sizin m\u00fcvafiq tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259r yeni avadanl\u0131qla t\u0259chiz edilib. H\u0259m t\u0131rlar\u0131n, h\u0259m d\u0259 minik avtomobill\u0259rinin rahat ke\u00e7idini t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yeni rentgen qur\u011fular\u0131 qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 bu i\u015fl\u0259r cari ild\u0259 d\u0259 davam etdiril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, m\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, 2018-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2019-cu ild\u0259 2 milyon daha \u00e7ox v\u0259t\u0259nda\u015f giri\u015f v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir. Bunu Siz qeyd el\u0259diyiniz kimi, 3 milyon 170 mini xarici turistl\u0259r t\u0259\u015fkil edib. Qalanlar\u0131 is\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 gedib-g\u0259l\u0259n Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131d\u0131r. Bu ax\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131lanmas\u0131, onlara x\u00fcsusi xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, h\u0259m insanlar\u0131n, h\u0259m d\u0259 y\u00fcng\u00fcl n\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259rinin yoxlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn rentgen qur\u011fular\u0131 al\u0131n\u0131b. S\u0259rh\u0259dd\u0259 s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 art\u0131q biz h\u00f6kum\u0259td\u0259 d\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r aparm\u0131\u015f\u0131q. Sizin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 h\u0259m ixrac\u0131 v\u0259 idxal\u0131, h\u0259m d\u0259 tranzit potensial\u0131m\u0131z\u0131 qar\u015f\u0131lamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 ist\u0259r q\u0259rb, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u015fimal istiqam\u0259tind\u0259 yeni ke\u00e7id m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin tikilm\u0259si i\u015fin\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131b v\u0259 bu i\u015fl\u0259r cari ild\u0259 d\u0259 davam etdiril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyev:<\/strong>\u00a0\u018fmin\u0259m ki, bu il d\u0259 g\u00f6mr\u00fck sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan islahatlar davam etdiril\u0259c\u0259k v\u0259 bu, biz\u0259 imkan ver\u0259c\u0259k ki, biz yen\u0259 d\u0259 plandan \u0259lav\u0259 v\u0259sait toplayaq v\u0259 b\u00fcdc\u0259miz\u0259 daxil ed\u0259k. G\u00f6mr\u00fck-ke\u00e7id m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 verdiyim tap\u015f\u0131r\u0131qlar icra edilir. \u00c7al\u0131\u015f\u0131n ki, bizim b\u00fct\u00fcn ke\u00e7idl\u0259rimiz \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259mir edilsin. \u00c7\u00fcnki biz vaxtil\u0259 b\u00fct\u00fcn ke\u00e7id m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini yenid\u0259n qurmu\u015fuq, amma art\u0131q vaxt ke\u00e7ib, on ild\u0259n \u00e7ox vaxt ke\u00e7ib. Ona g\u00f6r\u0259 orada yeni avadanl\u0131\u011f\u0131n qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, v\u0259t\u0259nda\u015flar, ma\u015f\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn daha rahat ke\u00e7idin t\u0259min edilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259 m\u00fctl\u0259q baxmaq laz\u0131md\u0131r. S\u0259rh\u0259d Xidm\u0259ti il\u0259 birlikd\u0259 bu sah\u0259d\u0259 d\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmal\u0131d\u0131r, h\u0259m v\u0259t\u0259nda\u015flar aras\u0131nda, h\u0259m d\u0259 sizin i\u015f\u00e7il\u0259riniz aras\u0131nda. \u00c7\u00fcnki h\u0259l\u0259 d\u0259 b\u0259zi hallarda \u015fikay\u0259tl\u0259r daxil olur, b\u0259zi v\u0259t\u0259nda\u015flar \u015fikay\u0259t edirl\u0259r, h\u0259m yerli v\u0259t\u0259nda\u015flar, h\u0259m xarici v\u0259t\u0259nda\u015flar ki, kobudluq, h\u00f6rm\u0259tsizlik g\u00f6st\u0259rilir. Bu hallara yol verm\u0259k olmaz. H\u0259r bir g\u00f6mr\u00fck-ke\u00e7id m\u0259nt\u0259q\u0259si, h\u0259r bir hava liman\u0131 \u00f6lk\u0259mizin giri\u015f qap\u0131s\u0131d\u0131r v\u0259 h\u0259r g\u0259l\u0259n qonaq ilkin t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 oradan \u0259ld\u0259 edir. Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 da \u00e7ox rahat ke\u00e7m\u0259lidirl\u0259r v\u0259 xarici qonaqlar da. Bizim s\u0259rh\u0259dl\u0259rimiz cinay\u0259tkarlar \u00fc\u00e7\u00fcn, qa\u00e7aqmal\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r, ancaq dostlar\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131q olmal\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 burada bu tarazl\u0131\u011f\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha da f\u0259al i\u015fl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><strong>xxx<\/strong><\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 yekun nitqi s\u00f6yl\u0259yib.<\/p>\n<div><strong>Prezident \u0130lham \u018fliyevin yekun\u00a0<\/strong><strong>nitqi<\/strong><\/div>\n<p>&#8211; Bir s\u00f6zl\u0259, art\u0131q bu g\u00fcn apar\u0131lan m\u00fczakir\u0259l\u0259r h\u0259m ke\u00e7\u0259n il g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259r\u0259 yekun vurur, eyni zamanda, bu il g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n m\u0259nz\u0259r\u0259 formala\u015f\u0131r. \u018fmin\u0259m ki, bu il d\u0259 u\u011furlu olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 d\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259k ist\u0259rdim. Son vaxtlar siz d\u0259 bunu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri \u00f6z \u00f6lk\u0259sinin d\u0131rnaqaras\u0131 u\u011furlar\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n Erm\u0259nistan\u0131 Az\u0259rbaycanla m\u00fcqayis\u0259 edir. Onun g\u0259ldiyi q\u0259na\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistan Az\u0259rbaycan\u0131 bir \u00e7ox parametrl\u0259r \u00fczr\u0259 qabaqlay\u0131r. B\u0259ri ba\u015fdan bildirir\u0259m v\u0259 bunu he\u00e7 s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 ehtiyac yoxdur ki, bel\u0259 bir f\u0259rziyy\u0259nin he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 yoxdur. Az\u0259rbaycan Erm\u0259nistan\u0131 b\u00fct\u00fcn \u0259sas parametrl\u0259r \u00fczr\u0259 b\u00f6y\u00fck f\u0259rql\u0259 qabaqlay\u0131r. Bunu t\u0259sdiql\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, sad\u0259c\u0259 olaraq, bir ne\u00e7\u0259 hadis\u0259ni v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 r\u0259q\u0259mi s\u0259sl\u0259ndirm\u0259k ist\u0259rdim.<\/p>\n<p>Bildiyiniz kimi, Az\u0259rbaycan 2011-ci ild\u0259 155 \u00f6lk\u0259nin d\u0259st\u0259yi il\u0259 BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131na qeyri-daimi \u00fczv se\u00e7ilmi\u015fdir. Y\u0259ni, bu, \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir g\u00f6st\u0259ricidir. Birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259, ona g\u00f6r\u0259 ki, biz ilk d\u0259f\u0259 bu b\u00f6y\u00fck, \u015f\u0259r\u0259fli missiyaya nail olduq v\u0259 o vaxt m\u00fcst\u0259qilliyimizin c\u0259mi 20 ya\u015f\u0131 tamam olmu\u015fdu. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, bu, Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzuna bilavasit\u0259 d\u0259lal\u0259t ed\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri idi. \u00c7\u00fcnki d\u00fcnya birliyinin m\u00fctl\u0259q \u0259ks\u0259riyy\u0259ti biz\u0259 inand\u0131, biz\u0259 etimad g\u00f6st\u0259rdi v\u0259 biz\u0259 \u00f6z s\u0259sini vermi\u015fdi. Bu hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259n \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r geni\u015f m\u0259lumat vermi\u015fdim. Amma bir m\u0259s\u0259l\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qal\u0131r, bir \u00e7oxlar\u0131 bunu bilmir. H\u0259qiq\u0259t is\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, 2011-ci ild\u0259 bizd\u0259n \u0259vv\u0259l Erm\u0259nistan da \u00f6z namiz\u0259dliyini vermi\u015fdi. Ancaq biz namiz\u0259dliyi ver\u0259nd\u0259n sonra onlar g\u00f6t\u00fcr-qoy etdil\u0259r v\u0259 g\u00f6rd\u00fcl\u0259r ki, biziml\u0259 r\u0259qab\u0259td\u0259 onlar 100 faiz uduzacaqlar, \u00e7ox sakitc\u0259, qorxaqcas\u0131na \u00f6z namiz\u0259dliyini geri g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r. \u00c7\u00fcnki bilirdil\u0259r ki, BMT-d\u0259 biz onlara b\u00f6y\u00fck f\u0259rql\u0259 qalib g\u0259l\u0259c\u0259yik v\u0259 bel\u0259likl\u0259, onlar r\u00fcsvay olacaqlar. Y\u0259ni, bu, 9 il bundan \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259dir v\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00f6rm\u0259ti v\u0259 \u00e7\u0259kisi n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 f\u0259rql\u0259nir. BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131na se\u00e7ilm\u0259yimiz bizim b\u00f6y\u00fck siyasi v\u0259 diplomatik q\u0259l\u0259b\u0259mizdir v\u0259 eyni zamanda, Erm\u0259nistan \u00fcz\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259 idi.<\/p>\n<p>2016-c\u0131 ild\u0259 Erm\u0259nistan dinc Az\u0259rbaycan \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259rbi t\u0259xribat t\u00f6r\u0259dib v\u0259 bu t\u0259xribat n\u0259tic\u0259sind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 dinc v\u0259t\u0259nda\u015f h\u0259lak olub. Onlar\u0131n aras\u0131nda u\u015faqlar da olub. Az\u0259rbaycan buna cavab olaraq u\u011furlu \u0259ks-h\u00fccum \u0259m\u0259liyyat\u0131 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k A\u011fd\u0259r\u0259, F\u00fczuli, C\u0259bray\u0131l rayonlar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sini, minl\u0259rl\u0259 hektar torpa\u011f\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lardan azad etdi v\u0259 o torpaqlarda Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131 ucald\u0131ld\u0131. Bu, bizim h\u0259rbi q\u0259l\u0259b\u0259miz idi. N\u00f6vb\u0259ti h\u0259rbi q\u0259l\u0259b\u0259 2018-ci ild\u0259 t\u0259min edilmi\u015fdir. U\u011furlu Nax\u00e7\u0131van \u0259m\u0259liyyat\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 10 mind\u0259n \u00e7ox hektar \u0259razi i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lardan, erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259mizl\u0259ndi v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 \u00f6n\u0259mli strateji y\u00fcks\u0259klik azad edildi. Bu y\u00fcks\u0259klikl\u0259r imkan verir ki, biz Erm\u0259nistan\u0131n strateji kommunikasiyalar\u0131na tam n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bil\u0259k. Bu, bizim ikinci h\u0259rbi q\u0259l\u0259b\u0259miz idi.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc ordular\u0131 reytinqind\u0259 Az\u0259rbaycan 52-ci, Erm\u0259nistan is\u0259 96-c\u0131 yerd\u0259dir. O c\u00fcml\u0259d\u0259n hava g\u00fcc\u00fc \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan 63-c\u00fc, Erm\u0259nistan 86-c\u0131 yerd\u0259dir. D\u0259niz g\u00fcc\u00fc \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan 67-ci yerd\u0259dir, Erm\u0259nistanda d\u0259niz yoxdur. Tank g\u00fcc\u00fc \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan 32-ci, Erm\u0259nistan 78-ci yerd\u0259dir. M\u0259nb\u0259 \u201cGlobal Firepower 2019\u201d hesabat\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ndi \u0259sas makroiqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetirir\u0259m. Bel\u0259likl\u0259, 2019-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fcmumi daxili m\u0259hsulu dollar ekvivalentind\u0259 47,6 milyard dollard\u0131r, Erm\u0259nistanda is\u0259 c\u0259mi 13 milyard dollar. Al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan 187 milyard dollar daxili m\u0259hsula sahibdir, Erm\u0259nistan 33 milyard, f\u0259rq 5,6 d\u0259f\u0259dir. Adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n \u00fcmumi daxili m\u0259hsul Az\u0259rbaycanda 4800 dollar, Erm\u0259nistanda 4500 dollard\u0131r. Al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n \u00fcmumi daxili m\u0259hsul Az\u0259rbaycanda 18 min 600 dollar, Erm\u0259nistanda 11 min dollard\u0131r. Valyuta ehtiyatlar\u0131 Az\u0259rbaycanda 51 milyard dollar, Erm\u0259nistanda 2 milyard dollard\u0131r, f\u0259rq 25 d\u0259f\u0259dir. Xarici ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si Az\u0259rbaycanda 33,6 milyard, Erm\u0259nistanda 7,4 milyard dollard\u0131r, f\u0259rq 4,5 d\u0259f\u0259dir. \u0130xrac &#8211; Az\u0259rbaycan 19,6 milyard, Erm\u0259nistan 2,4 milyard, f\u0259rq 8,1 d\u0259f\u0259dir. M\u00fcsb\u0259t saldo Az\u0259rbaycanda 6 milyard dollar, Erm\u0259nistanda m\u0259nfi saldo 2,6 milyard dollard\u0131r. S\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015fu &#8211; ke\u00e7\u0259n il Az\u0259rbaycana 13,5 milyard dollar qoyulubdur, Erm\u0259nistana 900 milyon, f\u0259rq 15 d\u0259f\u0259dir. Xarici d\u00f6vl\u0259t borcu &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n xarici d\u00f6vl\u0259t borcu 7,9 milyard dollar, Erm\u0259nistan\u0131n 6 milyard dollard\u0131r. Az\u0259rbaycanda xarici d\u00f6vl\u0259t borcu \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun 17 faizini t\u0259\u015fkil edir, Erm\u0259nistanda 40 faizd\u0259n \u00e7oxdur. Valyuta ehtiyatlar\u0131 Az\u0259rbaycanda xarici d\u00f6vl\u0259t borcundan 6,4 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur, Erm\u0259nistanda xarici d\u00f6vl\u0259t borcu valyuta ehtiyatlar\u0131ndan 2,3 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n xarici borc Az\u0259rbaycanda 799 dollar, Erm\u0259nistanda 1900 dollard\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fm\u0259khaqlar\u0131 v\u0259 pensiyalara dair m\u0259lumat\u0131 t\u0259qdim edir\u0259m. Bel\u0259likl\u0259, 2019-cu ilin dekabr ay\u0131nda Az\u0259rbaycanda orta \u0259m\u0259khaqq\u0131 723 manat &#8211; bu, 425 dollar t\u0259\u015fkil edir, Erm\u0259nistanda 369 dollar. Al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 orta \u0259m\u0259khaqq\u0131 \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan MDB-d\u0259 ikinci, Erm\u0259nistan doqquzuncu yerd\u0259dir. Minimum pensiya Az\u0259rbaycanda 200 manat, y\u0259ni 118 dollar, Erm\u0259nistanda 55 dollard\u0131r. Minimum pensiyaya g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan MDB-d\u0259 ikinci, Erm\u0259nistan doqquzuncu yerd\u0259dir. Minimum pensiyan\u0131n al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan MDB-d\u0259 birinci, Erm\u0259nistan onuncu, y\u0259ni ax\u0131r\u0131nc\u0131 yerd\u0259dir. Orta pensiya Az\u0259rbaycanda 262 manat, y\u0259ni 154 dollar, Erm\u0259nistanda 84 dollard\u0131r. MDB-d\u0259 orta pensiyaya g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc, Erm\u0259nistan s\u0259kkizinci yerd\u0259dir. Orta pensiyan\u0131n al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan MDB-d\u0259 ikinci, Erm\u0259nistan ax\u0131r\u0131nc\u0131 \u2013 onuncu yerd\u0259dir. Yoxsulluq s\u0259viyy\u0259si Az\u0259rbaycanda 4,8 faiz, Erm\u0259nistanda 24 faizdir, f\u0259rq be\u015f d\u0259f\u0259dir. \u015e\u0259hid ail\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 \u0259lill\u0259rin\u0259 2019-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycanda 934 m\u0259nzil verilibdir, Erm\u0259nistanda s\u0131f\u0131r. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycanda bu kateqoriyadan olan insanlara 7590 m\u0259nzil verilib, Erm\u0259nistanda, bildiyim\u0259 g\u00f6r\u0259, bel\u0259 proqram m\u00f6vcud deyil. T\u0259kc\u0259 ke\u00e7\u0259n il bu kateqoriyadan olan insanlara 600 avtomobil verilib, Erm\u0259nistanda s\u0131f\u0131r. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 bu kateqoriyadan olan insanlara 6750 avtomobil verilib, Erm\u0259nistanda s\u0131f\u0131r.<\/p>\n<p>Ke\u00e7irik Davos \u00dcmumd\u00fcnya \u0130qtisadi Forumunun qlobal r\u0259qab\u0259tlilik hesabat\u0131na. Bel\u0259likl\u0259, 2019-cu ild\u0259ki b\u0259zi r\u0259q\u0259ml\u0259ri t\u0259qdim etm\u0259k ist\u0259rdim. \u0130qtidar\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli strategiyas\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00fcnyada onuncu, Erm\u0259nistan 59-cu yerd\u0259dir. \u0130qtidar\u0131n siyasi sabitliyi t\u0259min etm\u0259si &#8211; Az\u0259rbaycan 11-ci, Erm\u0259nistan 58-ci yerd\u0259dir. M\u0259hk\u0259m\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 &#8211; Az\u0259rbaycan 39-cu, Erm\u0259nistan 67-ci yerd\u0259dir. Polis orqanlar\u0131na etimad &#8211; Az\u0259rbaycan 30-cu, Erm\u0259nistan 44-c\u00fc yerd\u0259dir. Yollar\u0131n keyfiyy\u0259ti &#8211; Az\u0259rbaycan 27-ci, Erm\u0259nistan 91-ci yerd\u0259dir. D\u0259mir yolu xidm\u0259tl\u0259rinin s\u0259m\u0259r\u0259liliyi &#8211; Az\u0259rbaycan d\u00fcnya miqyas\u0131nda 11-ci, Erm\u0259nistan 67-ci yerd\u0259dir. Hava yollar\u0131 xidm\u0259tl\u0259rinin s\u0259m\u0259r\u0259liliyi &#8211; Az\u0259rbaycan 12-ci, Erm\u0259nistan 67-ci yerd\u0259dir. \u0130nternet istifad\u0259\u00e7il\u0259rinin say\u0131na, y\u0259ni \u0259hali \u00fczr\u0259 pay\u0131na g\u00f6r\u0259 faizl\u0259 Az\u0259rbaycan 43-c\u00fc, Erm\u0259nistan 77-ci yerd\u0259dir. \u018fhali aras\u0131nda r\u0259q\u0259msal bilikl\u0259r \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan 19-cu, Erm\u0259nistan 50-ci yerd\u0259dir. \u00dcmumi daxili m\u0259hsul, al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti pariteti \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan 69-cu, Erm\u0259nistan 120-ci yerd\u0259dir.<\/p>\n<p>\u0130ndi ke\u00e7irik idman sah\u0259sin\u0259. Az\u0259rbaycan 2019-cu ild\u0259 d\u00fcnya v\u0259 Avropa \u00e7empionatlar\u0131nda 775 medal qazan\u0131b, onlardan 271-i q\u0131z\u0131l medald\u0131r. Erm\u0259nistan c\u0259mi 222 medal qazan\u0131b, onlardan 61-i q\u0131z\u0131ld\u0131r. 2019-cu ild\u0259 II Avropa Oyunlar\u0131nda Az\u0259rbaycan 28 medal qazan\u0131b, Erm\u0259nistan 11 medal. 2019-cu ild\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f g\u00fcl\u0259\u015f \u00fczr\u0259 Avropa \u00e7empionat\u0131nda Az\u0259rbaycan 13 medal qazan\u0131b, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 4 q\u0131z\u0131l, Erm\u0259nistan 3 medal qazan\u0131b, bir q\u0131z\u0131l.<\/p>\n<p>Ke\u00e7irik intellektual idman n\u00f6v\u00fc olan \u015fahmatda \u0259ld\u0259 edil\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259. 2019-cu ild\u0259 Avropa \u00e7empionat\u0131nda s\u0259kkiz ya\u015fl\u0131 \u015fahmat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda Dinar\u0259 H\u00fcseynova q\u0131z\u0131l medal qazanaraq Avropa \u00e7empionu olmu\u015fdur, S\u0259ad\u0259t B\u0259\u015firli v\u0259 Yusif K\u0259rimli b\u00fcr\u00fcnc medal qazanm\u0131\u015flar. On d\u00f6rd ya\u015fl\u0131 \u015fahmat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda Ayan Allahverdiyeva Avropa \u00e7empionu olmu\u015fdur. Qad\u0131nlardan ibar\u0259t milli komandam\u0131z Avropa \u00e7empionat\u0131nda Erm\u0259nistana qalib g\u0259l\u0259r\u0259k b\u00fcr\u00fcnc medal qazanm\u0131\u015fd\u0131r. G\u0259ncl\u0259rin d\u00fcnya \u00e7empionat\u0131nda on d\u00f6rd ya\u015fl\u0131lar aras\u0131nda Ayd\u0131n S\u00fcleymanl\u0131 d\u00fcnya \u00e7empionu olmu\u015fdur. Teymur R\u0259c\u0259bov is\u0259 d\u00fcnya kubokunun sahibi olmu\u015fdur. 2016-c\u0131 il Rio Olimpiya Oyunlar\u0131nda Az\u0259rbaycan 18 medal qazan\u0131b, Erm\u0259nistan c\u0259mi 4 medal. Medallar\u0131n say\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan 14-c\u00fc yeri tutubdur.<\/p>\n<p>Dig\u0259r \u00f6n\u0259mli bir m\u0259s\u0259l\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, Az\u0259rbaycan fa\u015fizmin q\u0259hr\u0259manla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r, Erm\u0259nistan is\u0259 fa\u015fistl\u0259ri q\u0259hr\u0259manla\u015fd\u0131r\u0131r. Fa\u015fist c\u0259llad\u0131 olan Njdey\u0259 \u0130r\u0259van\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 6 metrlik abid\u0259 ucald\u0131l\u0131b. Bu qanl\u0131 cinay\u0259tkar SMER\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs edilib, 25 il m\u0259hkum edilib, h\u0259bsxanada \u00f6l\u00fcb v\u0259 reabilitasiya olunmay\u0131b. Bel\u0259 bir adam\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 \u0130r\u0259vanda abid\u0259 qoyulur v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri bu c\u0259llad\u0131 Soljenits\u0131n v\u0259 Molotovla eynil\u0259\u015fdirir. Njdenin m\u0259\u015fhur k\u0259lam\u0131 var: Almaniya u\u011frunda \u00f6l\u0259n Erm\u0259nistan u\u011frunda \u00f6l\u00fcr v\u0259 o, bunu \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 demi\u015fdi. Bu, art\u0131q onun m\u0259nfur xisl\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n ifad\u0259dir. Ona g\u00f6r\u0259 bu sah\u0259d\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u0259qiq\u0259tin t\u0259r\u0259find\u0259dir, Erm\u0259nistan is\u0259 \u015f\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259rin t\u0259r\u0259find\u0259dir.<\/p>\n<p>N\u00fcfuzlu \u201cNews &amp; World Report\u201d m\u0259tbu orqan\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259hlil\u0259 \u0259sas\u0259n d\u00fcnyan\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc \u00f6lk\u0259l\u0259rinin siyah\u0131s\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. Siyah\u0131da c\u0259mi 80 \u00f6lk\u0259nin ad\u0131 var v\u0259 Az\u0259rbaycan bu siyah\u0131da g\u00fccl\u00fc \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda 45-ci yerd\u0259dir. Erm\u0259nistan\u0131n is\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, ad\u0131 bel\u0259 yoxdur. \u0130qtisadi inki\u015faf\u0131n templ\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 bizim yerimiz d\u00fcnya miqyas\u0131nda 35-cidir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan d\u00fcnya \u0259h\u0259miyy\u0259tli n\u0259h\u0259ng layih\u0259l\u0259r icra edir. Onlar\u0131n aras\u0131nda Bak\u0131-Novorossiysk, Bak\u0131-Supsa, Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259rl\u0259ri, Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum, TANAP qaz k\u0259m\u0259rl\u0259ri var. C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi bu il istismara veril\u0259c\u0259k. Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu istifad\u0259y\u0259 verilib v\u0259 bu yol vasit\u0259sil\u0259 y\u00fckda\u015f\u0131malar\u0131n h\u0259cmi ild\u0259n-il\u0259 art\u0131r. Bak\u0131-Tbilisi-Qars \u015e\u0259rq-Q\u0259rb n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin t\u0259rkib hiss\u0259sidir. Biz bu layih\u0259ni qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan il\u0259 u\u011furla icra etdik. Dig\u0259r qon\u015fular\u0131m\u0131zla &#8211; Rusiya v\u0259 \u0130ran il\u0259 \u015eimal-C\u0259nub n\u0259qliyyat d\u0259hlizi \u00fczr\u0259 i\u015fl\u0259r u\u011furla gedir v\u0259 dem\u0259k olar ki, bu d\u0259hliz f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Sad\u0259c\u0259 olaraq, bu d\u0259hlizi daha da s\u0259m\u0259r\u0259li etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00f6vb\u0259ti add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Bu n\u0259h\u0259ng enerji v\u0259 n\u0259qliyyat layih\u0259l\u0259ri Erm\u0259nistandan yan ke\u00e7ib. Bu, bizim qon\u015fular\u0131m\u0131zd\u0131r, eyni zamanda, Rusiya istisna olmaqla, Erm\u0259nistan\u0131n da qon\u015fular\u0131d\u0131r. Y\u0259ni, biz qon\u015fularla dostluq, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q, s\u0259mimiyy\u0259t \u0259sas\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri qurmu\u015fuq v\u0259 m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 bu layih\u0259l\u0259r\u0259 nail olmu\u015fuq. Erm\u0259nistan is\u0259 \u0259srl\u0259rboyu qon\u015fulara xor g\u00f6zl\u0259 bax\u0131r, qon\u015fulardan n\u0259s\u0259 qoparmaq ist\u0259yir, onlar\u0131n torpa\u011f\u0131na iddia edir, tarixi saxtala\u015fd\u0131r\u0131r, tarixi abid\u0259l\u0259ri saxtala\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 c\u0259hd edir. F\u0259rq bundan ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131 bu enerji v\u0259 n\u0259qliyyat layih\u0259l\u0259rind\u0259n biz t\u0259crid etmi\u015fik v\u0259 bunu he\u00e7 vaxt gizl\u0259tm\u0259mi\u015fik. M\u0259n h\u0259l\u0259 bir ne\u00e7\u0259 il bundan \u0259vv\u0259l demi\u015fdim ki, biz Erm\u0259nistan\u0131 regionda bizim i\u015ftirak\u0131m\u0131zla realla\u015fd\u0131r\u0131lan b\u00fct\u00fcn \u00f6n\u0259mli layih\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259crid ed\u0259c\u0259yik v\u0259 biz buna nail olduq, h\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 sadiq qald\u0131q. Erm\u0259nistan bu g\u00fcn bizim s\u0259yl\u0259rimiz n\u0259tic\u0259sind\u0259 siyasi, iqtisadi, investisiya, enerji v\u0259 n\u0259qliyyat dalan\u0131d\u0131r. Torpaqlar\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131xmayana q\u0259d\u0259r bu v\u0259ziyy\u0259t bel\u0259 d\u0259 qalacaq. Bel\u0259likl\u0259, Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyi n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 saxta m\u0259lumat \u0259sas\u0131nda Erm\u0259nistan\u0131 Az\u0259rbaycanla m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k ist\u0259s\u0259, yax\u015f\u0131 fikirl\u0259\u015fsin. \u00c7\u00fcnki idman dili il\u0259 des\u0259k, Az\u0259rbaycan ali liqada, Erm\u0259nistan is\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc liqadad\u0131r v\u0259 getdikc\u0259 bu f\u0259rq daha da b\u00f6y\u00fcy\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Bilirsiniz, \u0259vv\u0259ll\u0259r m\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131 he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259 il\u0259 he\u00e7 vaxt m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259mi\u015f\u0259m. Biz i\u015fimizi kimis\u0259 qabaqlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6rm\u00fcr\u00fck. Biz i\u015fimizi Az\u0259rbaycan xalq\u0131, d\u00f6vl\u0259ti namin\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck, sad\u0259c\u0259 olaraq, Erm\u0259nistan\u0131n n\u00f6vb\u0259ti yalanlar\u0131n\u0131 if\u015fa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259cbur olub, bu m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlili siz\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131na t\u0259qdim etdim. \u00d6z\u00fc d\u0259 m\u0259nim g\u0259tirdiyim r\u0259q\u0259ml\u0259r h\u0259qiq\u0259ti \u0259ks etdirir, Erm\u0259nistan\u0131n g\u0259tirdiyi r\u0259q\u0259ml\u0259r n\u00f6vb\u0259ti \u0259fsan\u0259dir, n\u00f6vb\u0259ti yaland\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ndi 2020-ci il ba\u015flay\u0131b, u\u011furla ba\u015flay\u0131b. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn bundan \u0259vv\u0259l Bak\u0131da iki b\u00f6y\u00fck investorla iki layih\u0259 imzalan\u0131b, \u0130cra M\u00fcqavil\u0259si imzalan\u0131b. Bu, b\u0259rpa olunan enerji n\u00f6vl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u00e7ox \u00f6n\u0259mli add\u0131md\u0131r. \u0130ki b\u00f6y\u00fck elektrik stansiyas\u0131 tikil\u0259c\u0259k &#8211; biri k\u00fcl\u0259k, biri G\u00fcn\u0259\u015f. Bu hadis\u0259nin \u00f6n\u0259mi ondad\u0131r ki, v\u0259saiti investorlar qoyacaqlar. Y\u0259ni, bu, biz\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n inamd\u0131r, Az\u0259rbaycan\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli inki\u015faf\u0131na g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u0259st\u0259kdir. \u0130ki stansiyan\u0131n istehsal g\u00fcc\u00fc 440 meqavat olacaqd\u0131r. Bu, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck stansiyalard\u0131r, regionda \u0259n b\u00f6y\u00fck G\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 k\u00fcl\u0259k elektrik stansiyalar\u0131d\u0131r. Biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz d\u0259 b\u0259rpa olunan enerji n\u00f6vl\u0259rini yarad\u0131r\u0131q, 50 meqavatl\u0131q stansiya in\u015fa edildi. \u0130ndi 84 meqavatl\u0131q stansiyan\u0131n layih\u0259l\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri tamamlan\u0131r, bunu da biz ed\u0259c\u0259yik. Bizim enerji balans\u0131m\u0131zda b\u0259rpa olunan enerjinin pay\u0131 haz\u0131rda t\u0259qrib\u0259n 17-18 faizdir. Bizim uzunm\u00fcdd\u0259tli strategiyam\u0131za g\u00f6r\u0259, biz bunu \u0259n az\u0131 30 faiz\u0259 \u00e7atd\u0131rmal\u0131y\u0131q. Onu da bildirm\u0259liy\u0259m ki, m\u00fcsabiq\u0259d\u0259 9 \u015firk\u0259t i\u015ftirak etmi\u015fdir. Y\u0259ni, \u00f6z\u00fc d\u0259 9 \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015firk\u0259t Az\u0259rbaycana b\u0259rpa olunan enerjini istehsal etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259sait qoyma\u011fa haz\u0131rd\u0131r. Sad\u0259c\u0259 olaraq, iki \u015firk\u0259t se\u00e7ildi, hans\u0131lar\u0131n ki, \u015f\u0259rtl\u0259ri daha yax\u015f\u0131 idi. Ancaq o dem\u0259k deyil ki, qalan \u015firk\u0259tl\u0259r k\u0259narda qald\u0131lar, biz onlar\u0131 da d\u0259v\u0259t edirik. Qoy, onlar \u00f6z t\u0259klifl\u0259rin\u0259 bir daha baxs\u0131nlar, \u015f\u0259rtl\u0259ri bizim \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn daha m\u0259qbul etsinl\u0259r v\u0259 buyursunlar, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycanda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yer var. Allaha \u015f\u00fck\u00fcr, Az\u0259rbaycan h\u0259m G\u00fcn\u0259\u015fl\u0259, h\u0259m k\u00fcl\u0259kl\u0259 z\u0259ngin \u00f6lk\u0259dir, m\u00fcasir enerji infrastrukturu var. Yen\u0259 d\u0259 Davosun hesabat\u0131nda enerjinin \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00fcnyada ikinci yerd\u0259dir. \u0130xrac\u0131m\u0131z da var, ke\u00e7\u0259n il 60 milyon dollardan \u00e7ox ixrac etmi\u015fik. Ona g\u00f6r\u0259 \u0259min\u0259m ki, b\u0259rpa olunan enerji n\u00f6vl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00f6vb\u0259ti prioritet sah\u0259 olacaq. Nazirl\u0259r Kabinetin\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131ram ki, m\u00fcsabiq\u0259d\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f \u015firk\u0259tl\u0259rin t\u0259klifl\u0259rin\u0259 bax\u0131ls\u0131n, onlar d\u0259v\u0259t olunsun, onlarla f\u0259rdi qaydada dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131ls\u0131n v\u0259 onlar da ox\u015far layih\u0259ni Az\u0259rbaycanda icra etsin.<\/p>\n<p>Bir s\u00f6zl\u0259, \u0259min\u0259m ki, bu il Az\u0259rbaycan u\u011furla inki\u015faf ed\u0259c\u0259k. 2020-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan daha g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259k. Sa\u011f olun.<\/p>\n<p><strong>14:57<\/strong><\/p>\n<p>Yanvar\u0131n 13-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin yan\u0131nda 2019-cu ilin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f m\u00fc\u015favir\u0259 ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131\u00a0<a href=\"https:\/\/azertag.az\/xeber\/Prezident_Ilham_Aliyevin_yaninda_2019_cu_ilin_yekunlarina_hesr_olunmus_musavire_kechirilib_YENILANACAK-1385736\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0x\u0259b\u0259r yay\u0131b.<\/p>\n<div><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/player.baku.tv\/embed\/12932\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\" data-mce-fragment=\"1\"><\/iframe><\/div>\n<div>\n<div class=\"gallery\">\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTYvNTRmN2E5NTctMGY4ZS00NTI0LThlZGItMDRiNGZjOGQzMTllLzE1Nzg5MTk1NzYxNTQ3NzU3N18xMDAweDY2OS5qcGciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=7d0083ac6e030765\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTYvN2QwMTIwNDUtYjIyZi00MDQyLTg2ZGQtMDkxMDE2ZDYwNDhlLzE1Nzg5MTk1NzUxMDQ4NjY0NDA5XzEwMDB4NjY5LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=a8d093b237de4518\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTYvMGVhMDdlZTMtNDQ0OC00ZGNiLTg5NjYtOWRjZDNkZmFiOTQ0LzE1Nzg5MTk1NzUzNTc0MDYzMjFfMTAwMHg2NjkuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=9142fcfb5a0b5fb4\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTYvNTA2NzZjMzItYWY4MS00NjNkLWI2ZjAtZmVhYmIyZTlkNmJmLzE1Nzg5MTk1NzU1MzA1NDU1NzYxXzEwMDB4NjY5LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=bb3826316ce45c5d\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTYvN2RlY2VkMzEtZTM3OS00MGFjLWEyMDItNTU5MTczOGViOGJiLzE1Nzg5MTk1NzYyNjk0MTQ4MzVfMTAwMHg2NjkuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=abd664589e4d6e27\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTcvZGFiM2U4NzMtNjY0ZS00NGEwLWE5OGEtMmE4Y2M3MWQ4YmZlLzE1Nzg5MTk1NzYzOTIxNDIyOTc3XzEwMDB4NjY5LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=a78f3f38cb9346bc\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTcvNjM3OGY0OTYtNzAxOS00NzUxLThkYjUtZWU4MTI1MDE1ZjhkLzE1Nzg5MTk1NzY0MTg3ODIxMjcyXzEwMDB4NjY5LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=502895010d828e74\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTcvODBjODI5NmUtN2I3Zi00M2IzLTkzY2UtYTM5ODI2YjM3M2M0LzE1Nzg5MTk1NzY0OTcyODM4NzM0XzEwMDB4NjY5LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=2ffd48e8594ad1cc\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTcvNmVmOWVlYWItYTA1NC00YjQzLWJhMWQtMDcwY2U4ZTFhYjY1LzE1Nzg5MTk1NzY1MjAzNDU5MjMyXzEwMDB4NjY5LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=bdb5652af295b6f4\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTcvMjBkNTUxMzMtODNkOC00N2ZlLWExOWMtNmE4M2UzYThiNDVmLzE1Nzg5MTk1NzY1NDUzMTI1NzAyXzEwMDB4NjY5LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=a8ce102cd8d6f5e2\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"gallery-i-caption\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjAvMDEvMTMvMTYvNTAvMTcvMmEyMzNmM2YtY2IyMi00MTAyLTgzM2EtNWRjYjM3NmMyMzgwLzE1Nzg5MTk1NzY1NzA2NTUyNDcxXzEwMDB4NjY5LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=287feb7533e9d39d\" alt=\"\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yanvar\u0131n 13-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin yan\u0131nda 2019-cu ilin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f m\u00fc\u015favir\u0259 ke\u00e7irilib. ARANTV.AZ\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 giri\u015f nitqi s\u00f6yl\u0259di. Prezident \u0130lham \u018fliyevin\u00a0nitqi &#8211; Bu g\u00fcn biz \u00f6t\u0259n ilin yekunlar\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015faca\u011f\u0131q, g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259r bar\u0259d\u0259 fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131lacaqd\u0131r. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 2019-cu il \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn u\u011furlu il olmu\u015fdur. \u0130lin \u0259vv\u0259lind\u0259 qar\u015f\u0131m\u0131za qoydu\u011fumuz b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259r u\u011furla icra edildi, \u00f6lk\u0259mizin dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u0131 t\u0259min olundu. Bel\u0259likl\u0259, h\u0259m siyasi, h\u0259m iqtisadi, h\u0259m d\u0259 sosial sah\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck u\u011furlar \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan sabitlik \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Sabitlik h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":117958,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3.jpg",620,394,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3.jpg",620,394,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3.jpg",620,394,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3-300x191.jpg",300,191,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3.jpg",620,394,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3.jpg",620,394,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3.jpg",620,394,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/pr-3.jpg",620,394,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Yanvar\u0131n 13-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin yan\u0131nda 2019-cu ilin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f m\u00fc\u015favir\u0259 ke\u00e7irilib. ARANTV.AZ\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 giri\u015f nitqi s\u00f6yl\u0259di. Prezident \u0130lham \u018fliyevin\u00a0nitqi &#8211; Bu g\u00fcn biz \u00f6t\u0259n ilin yekunlar\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015faca\u011f\u0131q, g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259r bar\u0259d\u0259 fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131lacaqd\u0131r. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 2019-cu il \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn u\u011furlu il olmu\u015fdur. \u0130lin \u0259vv\u0259lind\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117957"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=117957"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117957\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/117958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=117957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=117957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=117957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}