{"id":124625,"date":"2020-01-30T09:44:58","date_gmt":"2020-01-30T06:44:58","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=124625"},"modified":"2020-01-30T09:44:58","modified_gmt":"2020-01-30T06:44:58","slug":"stress-saclari-nec%c9%99-agardir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=124625","title":{"rendered":"Stress sa\u00e7lar\u0131 nec\u0259 a\u011fard\u0131r?"},"content":{"rendered":"<p>Elm adamlar\u0131, stresin sa\u00e7lar\u0131 nec\u0259 a\u011fartd\u0131\u011f\u0131 sual\u0131na cavab tapd\u0131qlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131blar.<\/p>\n<p>Stresin sa\u00e7 a\u011farmas\u0131na t\u0259sir etdiyi t\u0259xmin edilir, ancaq b\u0259d\u0259nd\u0259 bu a\u011farma prosesinin nec\u0259 ba\u015f verdiyi m\u0259lum deyildi.<\/p>\n<p>Si\u00e7anlar \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259 a\u015f\u0131r\u0131 stresin d\u0259rini idar\u0259 ed\u0259n k\u00f6k h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 sa\u00e7 r\u0259ngin\u0259 t\u0259sir etdiyi a\u015fkar edildi.<\/p>\n<p>M\u00fcayin\u0259l\u0259r zaman\u0131 t\u00fcnd r\u0259ngli t\u00fckl\u0259ri olan bir si\u00e7an\u0131n bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 tamamil\u0259 a\u011f r\u0259ng\u0259 \u00e7evrildiyi m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi.<\/p>\n<p>Ail\u0259l\u0259rin genetik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq, 30 ya\u015f\u0131ndan ba\u015flayaraq insanlar\u0131n sa\u00e7lar\u0131 a\u011farma\u011fa ba\u015flaya bil\u0259r. \u018fsas t\u0259sirin t\u0259bii ya\u015flanma prosesi v\u0259 genl\u0259rin t\u0259siri olmas\u0131na baxmayaraq, stresin d\u0259 sa\u00e7lar\u0131n a\u011farmas\u0131nda t\u0259sirli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Ancaq elm stresin sa\u00e7lara nec\u0259 t\u0259sir etdiyin\u0259 dair d\u0259qiq bir m\u0259lumata sahib deyildi. T\u0259bi\u0259t jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan ara\u015fd\u0131rmada Sao Paolo v\u0259 Harvard universitetl\u0259rinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 sa\u00e7lar\u0131n a\u011farmas\u0131n\u0131n sa\u00e7 v\u0259 sa\u00e7 r\u0259ngini yaratmaqda t\u0259siri olan melanin madd\u0259sini yaradan melanosit h\u00fcceyr\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259li oldu\u011funu iddia edirl\u0259r. Si\u00e7an\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r zaman\u0131 bu fikri d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259k d\u0259lil tapd\u0131qlar\u0131n\u0131 dey\u0259n Harvard Universitetinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 professor Ya \u00c7ih Hsu stresin sa\u00e7 v\u0259 d\u0259ri d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rind\u0259ki \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259b\u0259b oldu\u011funa \u0259min olduqlar\u0131n\u0131 da bildirib.<\/p>\n<p>\u018fziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n si\u00e7anlar\u0131n orqanlar\u0131nda ifraz olunan adrenalin v\u0259 kortizol sinir sistemin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k a\u011f\u0131r stress, daha s\u00fcr\u0259tli \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fc v\u0259 qan t\u0259zyiqind\u0259 art\u0131m yarad\u0131b. Bu v\u0259ziyy\u0259t sa\u00e7 folikullar\u0131nda meydana g\u0259l\u0259n hormon melanin\u0259 t\u0259sir edib v\u0259 bu da sa\u00e7 follikulunun azald\u0131lmas\u0131n\u0131n artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Professor Hsu, bu ara\u015fd\u0131rmayla stresin insan orqanizmin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sirinin t\u0259xmin etdikl\u0259rind\u0259n daha art\u0131q oldu\u011funu\u00a0 \u00f6yr\u0259ndikl\u0259rini bildirib. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra \u00fcz\u0259rind\u0259 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131lan si\u00e7an\u0131n orqanizmind\u0259 piqment yenil\u0259yici k\u00f6k h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin tamamil\u0259 yox oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcb. \u201cK\u00f6k h\u00fcceyr\u0259l\u0259r yox olarsa, bir daha b\u0259rpa olunmaz\u201d, dey\u0259 bildir\u0259n professor stresin yaratd\u0131\u011f\u0131 z\u0259r\u0259rin qal\u0131c\u0131 oldu\u011funu deyib.<\/p>\n<p>Dig\u0259r bir eksperimentd\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar si\u00e7anlara y\u00fcks\u0259k qan t\u0259zyiqi x\u0259st\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nl\u0259y\u0259n b\u0259zi d\u0259rmanlar verdikd\u0259 sa\u00e7lar\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 etdil\u0259r. Onlar t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259 \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n si\u00e7anlar\u0131 v\u0259 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n si\u00e7anlar\u0131 m\u00fcqayis\u0259 etdil\u0259r. Ara\u015fd\u0131rma n\u0259tic\u0259sind\u0259 stress il\u0259 meydana g\u0259l\u0259n z\u00fclal v\u0259 k\u00f6k h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 ziyan vuran protein a\u015fkarlay\u0131blar. CDK adlanan bu z\u00fclal madd\u0259si si\u00e7anlara vurulduqda, t\u00fckl\u0259rinin a\u011farmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n<p>\u201cBu tap\u0131nt\u0131lar a\u011f sa\u00e7 \u00fc\u00e7\u00fcn bir h\u0259ll yolu v\u0259 ya m\u00fcalic\u0259 deyil\u201d dey\u0259 bildir\u0259n professor Hsu si\u00e7anlar \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan t\u0259cr\u00fcb\u0259 insan m\u00fcdaxil\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn uzun bir s\u0259yah\u0259tin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu\u011funu, h\u0259m\u00e7inin stresin b\u0259d\u0259nin dig\u0259r orqanlar\u0131na nec\u0259 t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259c\u0259yin\u0259 dair onlara m\u0259lumat verdiyini d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><strong>R\u00f6ya Rasimq\u0131z\u0131,\u00a0<\/strong><em>\u201c\u0130ki sahil\u201d<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Elm adamlar\u0131, stresin sa\u00e7lar\u0131 nec\u0259 a\u011fartd\u0131\u011f\u0131 sual\u0131na cavab tapd\u0131qlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131blar. Stresin sa\u00e7 a\u011farmas\u0131na t\u0259sir etdiyi t\u0259xmin edilir, ancaq b\u0259d\u0259nd\u0259 bu a\u011farma prosesinin nec\u0259 ba\u015f verdiyi m\u0259lum deyildi. Si\u00e7anlar \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259 a\u015f\u0131r\u0131 stresin d\u0259rini idar\u0259 ed\u0259n k\u00f6k h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 sa\u00e7 r\u0259ngin\u0259 t\u0259sir etdiyi a\u015fkar edildi. M\u00fcayin\u0259l\u0259r zaman\u0131 t\u00fcnd r\u0259ngli t\u00fckl\u0259ri olan bir si\u00e7an\u0131n bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 tamamil\u0259 a\u011f r\u0259ng\u0259 \u00e7evrildiyi m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi. Ail\u0259l\u0259rin genetik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq, 30 ya\u015f\u0131ndan ba\u015flayaraq insanlar\u0131n sa\u00e7lar\u0131 a\u011farma\u011fa ba\u015flaya bil\u0259r. \u018fsas t\u0259sirin t\u0259bii ya\u015flanma prosesi v\u0259 genl\u0259rin t\u0259siri olmas\u0131na baxmayaraq, stresin d\u0259 sa\u00e7lar\u0131n a\u011farmas\u0131nda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":124626,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242-300x166.jpg",300,166,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242.jpg",640,354,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/86a08a8c158036630015226062010872242.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Elm adamlar\u0131, stresin sa\u00e7lar\u0131 nec\u0259 a\u011fartd\u0131\u011f\u0131 sual\u0131na cavab tapd\u0131qlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131blar. Stresin sa\u00e7 a\u011farmas\u0131na t\u0259sir etdiyi t\u0259xmin edilir, ancaq b\u0259d\u0259nd\u0259 bu a\u011farma prosesinin nec\u0259 ba\u015f verdiyi m\u0259lum deyildi. Si\u00e7anlar \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259 a\u015f\u0131r\u0131 stresin d\u0259rini idar\u0259 ed\u0259n k\u00f6k h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 sa\u00e7 r\u0259ngin\u0259 t\u0259sir etdiyi a\u015fkar edildi. M\u00fcayin\u0259l\u0259r zaman\u0131 t\u00fcnd r\u0259ngli t\u00fckl\u0259ri olan bir si\u00e7an\u0131n bir ne\u00e7\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124625"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=124625"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124625\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/124626"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=124625"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=124625"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=124625"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}