{"id":124965,"date":"2020-01-30T15:14:57","date_gmt":"2020-01-30T12:14:57","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=124965"},"modified":"2020-01-30T15:14:57","modified_gmt":"2020-01-30T12:14:57","slug":"qida-v%c9%99-x%c9%99rc%c9%99ng-riski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=124965","title":{"rendered":"Qida v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng riski"},"content":{"rendered":"<p>2019-cu ilin may\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f\u00a0<a href=\"https:\/\/www.cancer.net\/navigating-cancer-care\/prevention-and-healthy-living\/food-and-cancer-risk\">Amerika Kliniki Onkologiya Assosiasiyas\u0131n\u0131n &#8211; Canser.net-in h\u0259kiml\u0259r v\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn<\/a>\u00a0t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n b\u0259zi qida m\u0259hsullar\u0131, vitaminl\u0259r, minerallar v\u0259 dig\u0259r qida madd\u0259l\u0259ri, onlar\u0131n t\u0259rkibind\u0259kil\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngin inki\u015faf riskini art\u0131ra v\u0259 ya azalda bil\u0259r. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n qida, qida madd\u0259l\u0259ri v\u0259 qidalanma sxeml\u0259rinin x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 nec\u0259 \u0259laq\u0259li oldu\u011funu ara\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>Bitki m\u0259hsullar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 fitonutrientl\u0259r adlanan t\u0259bii madd\u0259l\u0259r var. N\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 daxildir:<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>&#8211; Q\u0131rm\u0131z\u0131, nar\u0131nc\u0131, sar\u0131 v\u0259 t\u00fcnd ya\u015f\u0131l t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 olan karotinoid v\u0259 ya karotinl\u0259r<\/em><\/strong><\/p>\n<div id=\"AdviadNativeVideo0\" class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p><strong><em>&#8211; Otlar, \u0259dviyyat, t\u0259r\u0259v\u0259z, \u00e7ay, q\u0259hv\u0259, \u015fokolad, qoz-f\u0131nd\u0131q, alma v\u0259 gil\u0259meyv\u0259l\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 olan polifenollar<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>&#8211; So\u011fan, sar\u0131msaq, k\u0259v\u0259r v\u0259 dig\u0259r so\u011fankimil\u0259rd\u0259 olan allium birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Antioksidantlar.\u00a0<\/em><\/strong>Buna misal olaraq beta-karotin, selen, C v\u0259 E vitaminl\u0259rini g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Antioksidantlar onkoloji prosesi t\u0259tikl\u0259y\u0259n oksidl\u0259\u015fdirici madd\u0259l\u0259rd\u0259n qoruyur. Oksidl\u0259\u015fdiricil\u0259r t\u0259bii, normal h\u00fcceyr\u0259 prosesl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131la v\u0259 h\u0259m\u00e7inin ekoloji, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si v\u0259 ya siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fc ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong><em>Vitamin v\u0259 minerallar.\u00a0<\/em><\/strong>Bunlara kalsium, yod, A, D, K vitaminl\u0259ri v\u0259 B qrupu vitaminl\u0259ri aiddir.<\/p>\n<p><strong><em>T\u0259r\u0259v\u0259z, meyv\u0259 v\u0259 p\u0259hriz lifi.\u00a0<\/em><\/strong>Lif n\u0259cis\u0259 h\u0259cm verir v\u0259 h\u0259zm sistemi vasit\u0259sil\u0259 qidan\u0131n daha s\u00fcr\u0259tli h\u0259r\u0259k\u0259tini t\u0259min edir. Lif h\u0259zm sistemind\u0259 ya\u015fayan sa\u011flam mikrob c\u0259miyy\u0259tinin qidalanmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir. Bu c\u0259miyy\u0259t\u0259 mikrobioma deyilir. Sa\u011flam mikrobiom daha az x\u0259r\u00e7\u0259ng riski il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. T\u0259rkibind\u0259 lifl\u0259r olan m\u0259hsullara a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar daxildir: tam tax\u0131l v\u0259 arpa da daxil olmaqla toxumu, yulaf, kamut, polba, bulqur, qar\u011f\u0131dal\u0131, psyllium v\u0259 \u00e7ovdar, tam d\u0259nli \u00e7\u00f6r\u0259yi, makaron v\u0259 paxlal\u0131 bitkil\u0259r, lobya, m\u0259rcim\u0259k v\u0259 noxud.<\/p>\n<p><strong><em>Z\u00fclal.\u00a0<\/em><\/strong>P\u0259hrizl\u0259rin bir \u00e7oxunda heyvan z\u00fclal\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259nb\u0259l\u0259ri:<\/p>\n<p>&#8211; \u0259t<\/p>\n<p>&#8211; bal\u0131q<\/p>\n<p>&#8211; ev qu\u015flar\u0131<\/p>\n<p>&#8211; molyusk<\/p>\n<p>&#8211; s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131<\/p>\n<p>&#8211; yumurta<\/p>\n<p>Bunlardan q\u0131rm\u0131z\u0131 v\u0259 emal olunmu\u015f \u0259t x\u0259r\u00e7\u0259ngin inki\u015faf\u0131 riski bax\u0131m\u0131ndan \u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259t\u0259 donuz \u0259ti, mal \u0259ti, dana v\u0259 quzu \u0259ti daxildir. Emal olunmu\u015f \u0259tl\u0259r\u0259 donuz (bekon), vet\u00e7ina, \u0259t m\u0259z\u0259l\u0259ri, qurudulmu\u015f \u0259t, hot-doqlar, sala v\u0259 dig\u0259r konservl\u0259\u015fdirilmi\u015f \u0259t m\u0259hsullar\u0131 daxildir. H\u0259ft\u0259d\u0259 ist\u0259nil\u0259n miqdarda emal olunmu\u015f \u0259t v\u0259 510 qramdan \u00e7ox t\u0259z\u0259 \u0259t daha \u00e7ox y\u00fcks\u0259k x\u0259r\u00e7\u0259ng inki\u015faf\u0131 riski il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Alkoqollu i\u00e7kil\u0259r.<\/strong>\u00a0Alkoqol istifad\u0259si x\u0259r\u00e7\u0259ngin b\u0259zi n\u00f6vl\u0259rinin inki\u015faf riskini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>Qida v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng aras\u0131nda \u0259laq\u0259<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Qida madd\u0259l\u0259ri v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng aras\u0131nda konkret \u0259laq\u0259 tapmaq \u00e7\u0259tindir, \u00e7\u00fcnki qidada x\u0259r\u00e7\u0259ng riskini art\u0131ra v\u0259 ya azalda bil\u0259c\u0259k bir \u00e7ox madd\u0259 var. Bir \u00e7ox insanlar m\u00fcxt\u0259lif m\u0259hsullar\u0131 yeyir v\u0259 i\u00e7irl\u0259r, bu m\u0259hsullar\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 n\u0259 yaranaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00e7\u0259tindir. Yem\u0259yin v\u0259 ya qida madd\u0259sinin t\u0259siri n\u0259 q\u0259d\u0259r yediyiniz\u0259 uy\u011fun olaraq d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r. B\u0259zi ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259m\u00e7inin yem\u0259yin bi\u015firilm\u0259si \u00fcsulu da onun riskli v\u0259 faydal\u0131 olmas\u0131na t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong><em>Bitki m\u0259hsullar\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Mevy\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngin b\u0259zi n\u00f6vl\u0259rinin inki\u015faf riskini azald\u0131r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n:<\/p>\n<p>&#8211; Ba\u015f v\u0259 boyun x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; Qida borusu x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; M\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; A\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; M\u0259d\u0259alt\u0131 v\u0259z x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; Prostat x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>Bu n\u0259tic\u0259l\u0259r\u00a0<a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/user\/Downloads\/Young%20Adults:%20Questions%20to%20Ask%20Your%20Health%20Care%20Team\">Davaml\u0131 Yenil\u0259nm\u0259 layih\u0259si<\/a>\u00a0v\u0259\u00a0<a href=\"https:\/\/www.wcrf.org\/dietandcancer\/summary-third-expert-report\">Qlobal perspektiv: P\u0259hriz, qidalanma, fiziki aktivlik v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng \u00fczr\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ekspert hesabat\u0131<\/a>ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n<p>Bu hesabatlar\u00a0<strong>Amerika X\u0259r\u00e7\u0259ng T\u0259dqiqatlar\u0131 \u0130nstitutu (AICR)<\/strong>\u00a0v\u0259\u00a0<strong>\u00dcmumd<\/strong><strong>\u00fcnya X\u0259r\u00e7\u0259ng Ara\u015fd\u0131rma<\/strong><strong>lar\u0131<\/strong><strong>\u00a0Fondu (WCRF)<\/strong>\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilir. Meyv\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 olan fitonutrientl\u0259r risk\u0259 t\u0259sir ed\u0259n x\u00fcsusi qida komponentind\u0259n daha \u00e7ox, x\u0259r\u00e7\u0259ng inki\u015faf\u0131 riskini azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn birlikd\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n madd\u0259dir. B\u0259zil\u0259ri estrogen kimi hormonlar\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k edir, dig\u0259rl\u0259ri x\u0259r\u00e7\u0259ng h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin b\u00f6y\u00fcm\u0259sini l\u0259ngidir v\u0259 ya iltihab\u0131 blok edir. Bir \u00e7oxu oksidl\u0259\u015fdirici madd\u0259l\u0259rin s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yi z\u0259r\u0259r riskini azald\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar x\u0259r\u00e7\u0259ngin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bitki m\u0259n\u015f\u0259li m\u0259hsullar\u0131 ara\u015fd\u0131rd\u0131lar:<\/p>\n<p><strong>Xa\u00e7<\/strong><strong>\u00e7i\u00e7\u0259kli<\/strong>\u00a0<strong>t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r:<\/strong>\u00a0bu m\u0259hsullara brokoli, g\u00fcl k\u0259l\u0259m, k\u0259l\u0259m, Br\u00fcssel k\u0259l\u0259mi v\u0259 bok \u00e7oy daxildir. Bu m\u0259hsullar\u0131n tez-tez istehlak\u0131 x\u0259r\u00e7\u0259ng riskinin daha a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r, \u00e7\u00fcnki onlar x\u0259r\u00e7\u0259ngd\u0259n qoruya bil\u0259c\u0259k fermentl\u0259rin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k edir, h\u0259m d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin b\u00f6y\u00fcm\u0259sini dayand\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, xa\u00e7\u00e7i\u00e7\u0259kli t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r bunlardan qoruyur:<\/p>\n<p>&#8211; Ba\u015f v\u0259 boyun x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; Qida borusu x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; M\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p><strong><em>Likopen.<\/em><\/strong>\u00a0Bu karotenoid pomidor m\u0259hsullar\u0131nda olur. Likopenin dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u00e7\u0259hray\u0131 qreypfrut, qarp\u0131z v\u0259 \u0259rikdir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, likopen a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lardan qoruya bil\u0259r:<\/p>\n<p>&#8211; A\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; M\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; Prostat x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fu x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; qida borusu x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>Lakin n\u0259zar\u0259t olunan klinik ara\u015fd\u0131rmalarda likopen v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng inki\u015faf\u0131 riskinin azalmas\u0131 aras\u0131ndak\u0131 birba\u015fa \u0259laq\u0259 t\u0259sdiql\u0259nm\u0259yib.<\/p>\n<p><strong><em>Soya<\/em><\/strong>. Soya unikal fitonutrientl\u0259ri ehtiva edir. Laboratoriya t\u0259dqiqatlar\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, bu madd\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n x\u0259r\u00e7\u0259ng n\u00f6vl\u0259rind\u0259n qorunma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir. Klinik t\u0259dqiqatlar soyan\u0131n x\u0259r\u00e7\u0259ngin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda rolunu daha d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. S\u00fcd v\u0259zi x\u0259r\u00e7\u0259ngi riski il\u0259 soya aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259 x\u00fcsusil\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir.<\/p>\n<p>Cari t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, edamame, tofu, soya s\u00fcd\u00fc v\u0259 miso kimi soya m\u0259hsullar\u0131n\u0131n h\u0259r hans\u0131 birind\u0259n 3 porsiyaya q\u0259d\u0259r yem\u0259k edamam, tofu, soya s\u00fcd\u00fc v\u0259 miso kimi b\u00fct\u00fcn soya qidalar\u0131ndan 3 porsiyona q\u0259d\u0259r yem\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259sizdir v\u0259 s\u00fcd v\u0259zi x\u0259r\u00e7\u0259ngi riskini azalda bil\u0259r. Ancaq qaydalar soya m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qida m\u0259hsullar\u0131na \u0259lav\u0259 edilm\u0259sini konkret olaraq t\u00f6vsiy\u0259 etmir. H\u0259kiml\u0259r konsentratla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f h\u0259bl\u0259rd\u0259n v\u0259 izoflavon tozlar\u0131ndan imtina etm\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p><strong><em>Vitaminl\u0259r, minerallar v\u0259 antioksidantlar<\/em><\/strong><\/p>\n<p>V\u00fccudumuzun \u0259sas funksiyalar\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259sin\u0259, b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259, inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 v\u0259 regenerasiyas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259n vitamin v\u0259 minerallara ehtiyac\u0131 var.<\/p>\n<p>B\u0259zi vitaminl\u0259r, minerallar v\u0259 dig\u0259r qida madd\u0259l\u0259ri antioksidanlard\u0131r. T\u0259dqiqatlar f\u0259rqli n\u0259tic\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rdiyind\u0259n onlar\u0131n x\u0259r\u00e7\u0259ngin profilaktikas\u0131nda rolunun \u00f6yr\u0259nilm\u0259si davam edir. \u0130nsanlar \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan klinik s\u0131naqlar\u0131n icmal\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131 g\u00f6st\u0259rir:<\/p>\n<p><strong><em>Beta-karotin.<\/em><\/strong>\u00a0Beta-karotinin y\u00fcks\u0259k dozalar\u0131 x\u0259r\u00e7\u0259ngin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131r. Apar\u0131lm\u0131\u015f iki b\u00f6y\u00fck klinik s\u0131naq a\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259nginin inki\u015faf riski y\u00fcks\u0259k olan insanlar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin, ke\u00e7mi\u015f siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin v\u0259 asbest\u0259 m\u0259ruz qalan insanlar\u0131n beta-karotinin y\u00fcks\u0259k dozas\u0131n\u0131 q\u0259bul etdiyi halda a\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259nginin inki\u015faf riskinin daha y\u00fcks\u0259k oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p><strong><em>Kalsium v\u0259 Vitamin D.<\/em><\/strong>\u00a0Qad\u0131n Sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n Qorunmas\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 (WHI), menopozdan ke\u00e7\u0259n v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, yax\u015f\u0131 qidalanan qad\u0131nlar \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan geni\u015fmiqyasl\u0131 ara\u015fd\u0131rma idi. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u0259lav\u0259 kalsium v\u0259 D vitamininin t\u0259sirini ara\u015fd\u0131rd\u0131lar. Onlar bu vitaminl\u0259r\u0259 \u0259lav\u0259nin kolorektal x\u0259r\u00e7\u0259ngin inki\u015faf riskin\u0259 t\u0259sir etm\u0259diyini m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r.<\/p>\n<p><strong><em>Fol tur\u015fusu (folat)<\/em><\/strong>\u00a0\u2013 B vitamini n\u00f6v\u00fcd\u00fcr. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar folatla z\u0259ngindir:<\/p>\n<p>&#8211; Ya\u015f\u0131l yarpaql\u0131 t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r<\/p>\n<p>&#8211; Meyv\u0259 v\u0259 meyv\u0259 \u015fir\u0259l\u0259ri<\/p>\n<p>&#8211; Qurudulmu\u015f lobya v\u0259 noxud<\/p>\n<p>Fol tur\u015fusu n\u00f6vl\u0259rind\u0259n biri laboratoriyada istehsal olunur v\u0259 qida \u0259lav\u0259l\u0259rinin t\u0259rkibind\u0259 olur. A\u011f un bu n\u00f6v fol tur\u015fusu il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k v\u0259 yarma da daxil olmaqla undan haz\u0131rlanan m\u0259hsullar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 fol tur\u015fusu var.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqatlar folat v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngin inki\u015faf riski aras\u0131nda \u0259laq\u0259 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. A\u015fa\u011f\u0131 folat s\u0259viyy\u0259si olan insanlarda inki\u015faf riski daha y\u00fcks\u0259kdir:<\/p>\n<p>&#8211; S\u00fcd v\u0259zi x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; Yo\u011fun ba\u011f\u0131rsaq x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; M\u0259d\u0259alt\u0131 v\u0259zi x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>Lakin klinik t\u0259dqiqatlar h\u0259l\u0259 \u0259lav\u0259 fol tur\u015fusu q\u0259bulu il\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngin profilaktikas\u0131 aras\u0131nda \u0259laq\u0259ni g\u00f6st\u0259rm\u0259yib.<\/p>\n<p><strong><em>Poli<\/em><\/strong><strong><em>vitaminl\u0259r.<\/em><\/strong>\u00a0Polivitaminl\u0259rin x\u0259r\u00e7\u0259ngin inki\u015faf\u0131 riskini azaltd\u0131\u011f\u0131na dair haz\u0131rda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r d\u0259lil yoxdur. Ancaq bir ara\u015fd\u0131rma potensial faydalar\u0131 g\u00f6st\u0259rib. 10 ild\u0259n \u00e7ox m\u00fcdd\u0259td\u0259 polivitaminl\u0259r q\u0259bul ed\u0259n insanlar\u0131n yo\u011fun ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131nda polipl\u0259rinin meydana g\u0259lm\u0259si azal\u0131b. B\u0259zi polipl\u0259r kolonoskopiyada x\u0259r\u00e7\u0259ngin skrininqi zaman\u0131 t\u0259mizl\u0259nm\u0259s\u0259 kolorektal x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, polivitaminl\u0259r polipl\u0259rin say\u0131n\u0131 azaltmaq say\u0259sind\u0259 kolorektal x\u0259r\u00e7\u0259ngin inki\u015faf\u0131 riskini azalda bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Selen.<\/strong>\u00a0Apar\u0131lm\u0131\u015f ara\u015fd\u0131rmalardan birind\u0259 selen \u0259lav\u0259l\u0259rinin x\u0259r\u00e7\u0259ngin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259ldi. Bu \u0259lav\u0259l\u0259r d\u0259ri x\u0259r\u00e7\u0259ngi olan x\u0259st\u0259l\u0259ri yenid\u0259n a\u011f\u0131rla\u015fmadan qoruya bilm\u0259s\u0259 d\u0259, yeni hallar\u0131n say\u0131n\u0131 azaltd\u0131:<\/p>\n<p>&#8211; Prostat x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; A\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngi<\/p>\n<p>&#8211; Kolorektal x\u0259r\u00e7\u0259ng<\/p>\n<p><strong><em>B\u0259zi t\u0259dqiqatlar seleni diabetin y\u00fcks\u0259k inki\u015faf\u0131 riski il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259rkibind\u0259 selen olan \u0259lav\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 ke\u00e7ir\u0259rk\u0259n ehtiyatl\u0131 olun.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>C vitamini.\u00a0<\/strong>\u00a0B\u0259zi t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, y\u00fcks\u0259k vitamin C t\u0259rkibli p\u0259hrizl\u0259rin m\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259nginin inki\u015faf\u0131 riskini azalda bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir. Lakin n\u0259tic\u0259l\u0259r bir-birin\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p><strong>E vitamini.<\/strong>\u00a0\u201cX\u0259r\u00e7\u0259ngin selen v\u0259 E vitamini il\u0259 profilaktikas\u0131na dair ara\u015fd\u0131rma\u201d adl\u0131 b\u00f6y\u00fck kliniki t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rib ki, E vitamini q\u0259bul ed\u0259n i\u015ftirak\u00e7\u0131larda prostat x\u0259r\u00e7\u0259nginin inki\u015faf\u0131 riski daha y\u00fcks\u0259k olub.<\/p>\n<p><strong><em>C v\u0259 E vitaminl\u0259rinin y\u00fcks\u0259k dozas\u0131n\u0131n ba\u015f v\u0259 boyun x\u0259r\u00e7\u0259nginin residivi riskini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilib.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>P\u0259hriz lifl\u0259ri<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Yuxar\u0131da m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n AICR \/ WCRF ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 lifl\u0259 z\u0259ngin qidalar v\u0259 azalan x\u0259r\u00e7\u0259ng inki\u015faf\u0131 riski aras\u0131nda \u0259laq\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edib. Bu \u0259laq\u0259 kolorektal x\u0259r\u00e7\u0259ng zaman\u0131 daha g\u00fccl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong><em>Z\u00fclal.<\/em><\/strong>\u00a0\u018fks\u0259r t\u0259dqiqatlar q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259t v\u0259 daha y\u00fcks\u0259k kolorektal x\u0259r\u00e7\u0259ng riski aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259ni ehtimal edir. Ancaq daha \u0259h\u0259miyy\u0259tlisi, emal olunmu\u015f \u0259tl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259kdir. Buraya donuz \u0259ti (bekon), vet\u00e7ina, \u0259t m\u0259z\u0259l\u0259ri, qurudulmu\u015f \u0259t, hot-doqlar, sala v\u0259 dig\u0259r konserv \u0259t m\u0259hsullar\u0131 daxildir. AICR \/ WCRF ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 bu \u0259tin kolorektal x\u0259r\u00e7\u0259ng riskini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rib. T\u0259dqiqat h\u0259m\u00e7inin, insanlar\u0131n x\u0259r\u00e7\u0259ng riskini art\u0131rmadan h\u0259ft\u0259d\u0259 510 qram emal olunmam\u0131\u015f q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259t yey\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p><strong><em>Piyl\u0259nm\u0259<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Y\u00fcks\u0259k kalorili qida istehlak\u0131 \u00e7\u0259kinizin artmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r. Bir \u00e7ox insanlar \u015f\u0259k\u0259r v\u0259 ya\u011f \u0259lav\u0259 etm\u0259kl\u0259 h\u0259dd\u0259n \u00e7ox qida q\u0259bul edir. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259hsullar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 piyl\u0259nm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olan y\u00fcks\u0259k kalori var:<\/p>\n<p>&#8211; Qazl\u0131 v\u0259 meyv\u0259 sular\u0131 da daxil olmaqla \u015f\u0259k\u0259rl\u0259 \u015firinl\u0259\u015fdirilmi\u015f i\u00e7kil\u0259r.<\/p>\n<p>&#8211; Pendir kimi qat\u0131 s\u00fcdd\u0259n haz\u0131rlanan ya\u011fl\u0131 s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131<\/p>\n<p>&#8211; T\u0259rkibind\u0259 y\u00fcks\u0259k miqdarda ya\u011f olan \u0259t, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 q\u0131zard\u0131lm\u0131\u015f toyuq, \u00f6rd\u0259k, hamburger, donuz (bekon), vet\u00e7ina, kolbasa, hot-doq v\u0259 dig\u0259r bir \u00e7ox delikatesl\u0259r.<\/p>\n<p>Piyl\u0259nm\u0259, h\u0259m\u00e7inin, bir \u00e7ox x\u0259r\u00e7\u0259ng n\u00f6vl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn daha y\u00fcks\u0259k riskdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2019-cu ilin may\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f\u00a0Amerika Kliniki Onkologiya Assosiasiyas\u0131n\u0131n &#8211; Canser.net-in h\u0259kiml\u0259r v\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n b\u0259zi qida m\u0259hsullar\u0131, vitaminl\u0259r, minerallar v\u0259 dig\u0259r qida madd\u0259l\u0259ri, onlar\u0131n t\u0259rkibind\u0259kil\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngin inki\u015faf riskini art\u0131ra v\u0259 ya azalda bil\u0259r. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n qida, qida madd\u0259l\u0259ri v\u0259 qidalanma sxeml\u0259rinin x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 nec\u0259 \u0259laq\u0259li oldu\u011funu ara\u015fd\u0131r\u0131r. Bitki m\u0259hsullar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 fitonutrientl\u0259r adlanan t\u0259bii madd\u0259l\u0259r var. N\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 daxildir: &#8211; Q\u0131rm\u0131z\u0131, nar\u0131nc\u0131, sar\u0131 v\u0259 t\u00fcnd ya\u015f\u0131l t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 olan karotinoid v\u0259 ya karotinl\u0259r &#8211; Otlar, \u0259dviyyat, t\u0259r\u0259v\u0259z, \u00e7ay, q\u0259hv\u0259, \u015fokolad, qoz-f\u0131nd\u0131q, alma v\u0259 gil\u0259meyv\u0259l\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 olan polifenollar &#8211; So\u011fan, sar\u0131msaq, k\u0259v\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":124966,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158.jpg",620,410,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158.jpg",620,410,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158.jpg",620,410,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158-300x198.jpg",300,198,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158.jpg",620,410,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158.jpg",620,410,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158.jpg",620,410,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/p1_VeggieBasket_W1902_gi160356158.jpg",620,410,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"2019-cu ilin may\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f\u00a0Amerika Kliniki Onkologiya Assosiasiyas\u0131n\u0131n &#8211; Canser.net-in h\u0259kiml\u0259r v\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n b\u0259zi qida m\u0259hsullar\u0131, vitaminl\u0259r, minerallar v\u0259 dig\u0259r qida madd\u0259l\u0259ri, onlar\u0131n t\u0259rkibind\u0259kil\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngin inki\u015faf riskini art\u0131ra v\u0259 ya azalda bil\u0259r. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n qida, qida madd\u0259l\u0259ri v\u0259 qidalanma sxeml\u0259rinin x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 nec\u0259 \u0259laq\u0259li oldu\u011funu ara\u015fd\u0131r\u0131r. Bitki m\u0259hsullar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 fitonutrientl\u0259r adlanan t\u0259bii madd\u0259l\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124965"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=124965"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124965\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/124966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=124965"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=124965"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=124965"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}