{"id":12920,"date":"2018-09-12T14:27:18","date_gmt":"2018-09-12T11:27:18","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=12920"},"modified":"2018-09-12T14:27:18","modified_gmt":"2018-09-12T11:27:18","slug":"dunyanin-qics-problemi-50-milyona-yaxin-olum-d%c9%99hs%c9%99tli-m%c9%99nz%c9%99r%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=12920","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n Q\u0130\u00c7S problemi, 50 milyona yax\u0131n \u00f6l\u00fcm &#8211; D\u0259h\u015f\u0259tli M\u018fNZ\u018fR\u018f"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u0130raql\u0131 bloger \u018fli \u018fthab\u0131n Az\u0259rbaycanda 8 min\u0259 yax\u0131n \u0259r\u0259bin qazan\u0131lm\u0131\u015f immun \u00e7at\u0131\u015fmamazl\u0131\u011f\u0131 sindromuna (Q\u0130\u00c7S) yoluxmas\u0131 haqda iddias\u0131 g\u00fcnd\u0259md\u0259 bir partlay\u0131\u015f effekti yarad\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycana \u0259r\u0259b turistl\u0259rin k\u00fctl\u0259vi ax\u0131n etm\u0259si v\u0259 bu fonda bel\u0259 bir iddia t\u0259bii ki, diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qala bilm\u0259zdi.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0<\/strong> x\u0259b\u0259r verir ki, modern.az b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, d\u00fcnyadak\u0131 Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ba\u011fl\u0131 statistik m\u0259lumatlar\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259lc\u0259 regional g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq, burada Q\u0130\u00c7S-d\u0259n \u0259n \u00e7ox \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259sas\u0259n \u015e\u0259rqi v\u0259 C\u0259nubi Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259ri oldu\u011funu g\u00f6r\u0259rik. H\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bu x\u0259st\u0259likl\u0259 ya\u015fayan insan say\u0131 19,6 milyon n\u0259f\u0259r t\u0259\u015fkil edir. \u018fn a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rici is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n, Yax\u0131n \u015e\u0259rq v\u0259 \u015eimali Afrika regionudur. Bu regionlardak\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fcmumi olaraq Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n say\u0131 c\u0259mi 220 min n\u0259f\u0259r t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>Amma unutmaq laz\u0131m deyil ki, Q\u0130\u00c7S x\u0259st\u0259liyi h\u0259l\u0259 d\u0259 h\u0259r il d\u00fcnyada milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoyur. El\u0259 onu n\u0259z\u0259r\u0259 almaq kifay\u0259t edir ki, x\u0259st\u0259liyin qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tarixd\u0259n 77,3 milyon insan Q\u0130\u00c7S-\u0259 yoluxub. Onlardan 35,4 milyonu (qeyri-r\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 49,9 milyona q\u0259d\u0259r) Q\u0130\u00c7S \u00fcz\u00fcnd\u0259n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. X\u0259st\u0259lik ad\u0131ndan da g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, immun sistemini m\u0259hv ed\u0259r\u0259k, insanlar\u0131n \u0259n adi x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n bel\u0259 \u00f6lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n ilin iyun ay\u0131na qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n say\u0131 36,9 milyon insan t\u0259\u015fkil edir. Qeyri-r\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r is\u0259 t\u0259xmin\u0259n 31,1-43,9 milyon aras\u0131 hesab edilir. 2017-ci ild\u0259 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yeni yoluxanlar\u0131n say\u0131 1,8 milyon t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n ilin r\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259rini \u0259sas g\u00f6t\u00fcrs\u0259k, haz\u0131rda 36,9 milyon (qeyri-r\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 44 milyona q\u0259d\u0259r) insan\u0131n bu x\u0259st\u0259likl\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar. Bunlardan 1,8 milyonunun 15 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqlar olmas\u0131 is\u0259 m\u0259nz\u0259r\u0259nin nec\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli olmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n r\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 21,7 milyon n\u0259f\u0259ri antiretrovirus terapiyas\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, m\u00fcalic\u0259y\u0259 c\u0259lb olunanlar\u0131n say\u0131 2016-c\u0131 ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2,3 milyon n\u0259f\u0259r \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>Statistikaya g\u00f6r\u0259, bu x\u0259st\u0259likd\u0259n m\u00fcalic\u0259 sah\u0259sind\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r \u0259ld\u0259 olunub. 2017-ci ilin g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00fcnya \u00fczr\u0259 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxmu\u015f 15 ya\u015fdan a\u015fa\u011f\u0131 insanlar\u0131n 52 faizi, bu ya\u015f kateqoriyas\u0131ndan yuxar\u0131 insanlar\u0131n is\u0259 59 faizinin m\u00fcalic\u0259y\u0259 giri\u015f imkanlar\u0131 olub. Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ya\u015fayan hamil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n is\u0259 80 faizi x\u0259st\u0259liyin b\u0259tnind\u0259 olan k\u00f6rp\u0259y\u0259 yoluxmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcalic\u0259 almaq imkan\u0131na sahib olub.<\/p>\n<p>X\u0259st\u0259likl\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 olunan nailiyy\u0259tl\u0259r \u00f6l\u00fcm g\u00f6st\u0259ricil\u0259rini d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b. Bel\u0259 ki, bu x\u0259st\u0259liyin \u0259n pik \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u0259b\u0259b oldu\u011fu 2004-c\u00fc ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 (1,9 milyon n\u0259f\u0259r) \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 51 faiz a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb. Bel\u0259likl\u0259, 2017-ci ild\u0259 Q\u0130\u00c7S-l\u0259 \u0259laq\u0259li x\u0259st\u0259likl\u0259r s\u0259b\u0259bi il\u0259 r\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, 940 min insan h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu u\u011furlara baxmayaraq, b\u0259zi d\u0259h\u015f\u0259tli r\u0259q\u0259ml\u0259r m\u0259nz\u0259r\u0259nin h\u0259l\u0259 d\u0259 qorxulu oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 ki, h\u0259r h\u0259ft\u0259 7 min n\u0259f\u0259r 15-24 ya\u015flar\u0131ndak\u0131 \u0259ks cinsin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxur. Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 bu ya\u015f h\u0259ddi 15-19 t\u0259\u015fkil edir. 15-24 ya\u015f qrupuna daxil bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxmu\u015f qad\u0131nlarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 ki\u015fil\u0259rin Q\u0130\u00c7S-l\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259 ya\u015fama \u015fans\u0131 iki d\u0259f\u0259 a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u0130\u00c7S s\u0259b\u0259bind\u0259n dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 \u00f6l\u00fcm hallar\u0131nda v\u0259r\u0259m \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 ki, Q\u0130\u00c7S-\u0259 yoluxmu\u015f insanlar\u0131n \u00fc\u00e7d\u0259 biri s\u0131rf v\u0259r\u0259md\u0259n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ekspertl\u0259r Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ya\u015fayan insanlara v\u0259r\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131 daim m\u00fcayin\u0259l\u0259rd\u0259n ke\u00e7m\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Bu c\u00fcr t\u0259dbirl\u0259r Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ya\u015fayan insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259r\u0259md\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131 40 faiz\u0259d\u0259k a\u015fa\u011f\u0131 sala bilir.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, x\u0259st\u0259liyin miqyas\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00fcalic\u0259 x\u0259rcl\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, bu zaman m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259h\u0259ng maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131n\u0131n g\u0259r\u0259kdiyini qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. H\u0259m\u00e7inin, unutmaq laz\u0131m deyil ki, a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 orta g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 insanlar\u0131n bu x\u0259st\u0259likd\u0259n m\u00fcalic\u0259 almaq imkanlar\u0131 xeyli m\u0259hduddur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n 2017-ci ild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 orta g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 Q\u0130\u00c7S-l\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 21,3 milyard dollar v\u0259sait x\u0259rcl\u0259nib. Bu m\u0259bl\u0259\u011fin 56 faizi \u0259sas\u0259n daxili m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n \u0259ld\u0259 olunub. Ekspertl\u0259rin hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, bu x\u0259st\u0259likl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 2020-ci ild\u0259 26 milyard dollardan \u00e7ox v\u0259sait laz\u0131m olacaq.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Q\u0130\u00c7S-\u0259 yoluxma yollar\u0131 aras\u0131nda cinsi yolla, iyn\u0259 v\u0259 bu kimi vasit\u0259l\u0259rl\u0259 yoluxma \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. Narkotik vasit\u0259 istifad\u0259\u00e7il\u0259ri aras\u0131nda da bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxma hallar\u0131 \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130raql\u0131 bloger \u018fli \u018fthab\u0131n Az\u0259rbaycanda 8 min\u0259 yax\u0131n \u0259r\u0259bin qazan\u0131lm\u0131\u015f immun \u00e7at\u0131\u015fmamazl\u0131\u011f\u0131 sindromuna (Q\u0130\u00c7S) yoluxmas\u0131 haqda iddias\u0131 g\u00fcnd\u0259md\u0259 bir partlay\u0131\u015f effekti yarad\u0131b. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycana \u0259r\u0259b turistl\u0259rin k\u00fctl\u0259vi ax\u0131n etm\u0259si v\u0259 bu fonda bel\u0259 bir iddia t\u0259bii ki, diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qala bilm\u0259zdi. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki, modern.az b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, d\u00fcnyadak\u0131 Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ba\u011fl\u0131 statistik m\u0259lumatlar\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131b. \u018fvv\u0259lc\u0259 regional g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq, burada Q\u0130\u00c7S-d\u0259n \u0259n \u00e7ox \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259sas\u0259n \u015e\u0259rqi v\u0259 C\u0259nubi Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259ri oldu\u011funu g\u00f6r\u0259rik. H\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bu x\u0259st\u0259likl\u0259 ya\u015fayan insan say\u0131 19,6 milyon n\u0259f\u0259r t\u0259\u015fkil edir. \u018fn a\u015fa\u011f\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":12921,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[7],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/684758.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=7\" rel=\"category\">D\u00fcnya<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130raql\u0131 bloger \u018fli \u018fthab\u0131n Az\u0259rbaycanda 8 min\u0259 yax\u0131n \u0259r\u0259bin qazan\u0131lm\u0131\u015f immun \u00e7at\u0131\u015fmamazl\u0131\u011f\u0131 sindromuna (Q\u0130\u00c7S) yoluxmas\u0131 haqda iddias\u0131 g\u00fcnd\u0259md\u0259 bir partlay\u0131\u015f effekti yarad\u0131b. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycana \u0259r\u0259b turistl\u0259rin k\u00fctl\u0259vi ax\u0131n etm\u0259si v\u0259 bu fonda bel\u0259 bir iddia t\u0259bii ki, diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qala bilm\u0259zdi. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki, modern.az b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, d\u00fcnyadak\u0131 Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ba\u011fl\u0131 statistik m\u0259lumatlar\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12920"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12920"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12920\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12921"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}