{"id":130761,"date":"2020-02-18T09:15:39","date_gmt":"2020-02-18T06:15:39","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=130761"},"modified":"2020-02-18T09:15:39","modified_gmt":"2020-02-18T06:15:39","slug":"vusal-qasimli-az%c9%99rbaycan-h%c9%99r-n%c9%99f%c9%99r%c9%99-dus%c9%99n-budc%c9%99-x%c9%99rcl%c9%99rin%c9%99-gor%c9%99-regional-liderdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=130761","title":{"rendered":"V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131: &#8220;Az\u0259rbaycan h\u0259r n\u0259f\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 regional liderdir&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><strong>N\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 v\u0259 ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sinin t\u0259tbiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin F\u0259rman\u0131 il\u0259 2020-ci il pilot d\u00f6vr kimi, b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin funksional t\u0259snifat\u0131n\u0131n &#8220;T\u0259hsil&#8221;, &#8220;K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131&#8221; v\u0259 &#8220;\u018ftraf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si&#8221; b\u00f6lm\u0259l\u0259ri is\u0259 pilot sektorlar kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib.<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0<\/strong>\u00a0<a href=\"https:\/\/az.trend.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Trend<\/a>-\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin icra\u00e7\u0131 direktoru V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131 fiskal sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan islahatlar m\u00f6vzusunda suallar\u0131 cavabland\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si n\u0259dir v\u0259 bunun \u0259h\u0259miyy\u0259tini nec\u0259 izah ed\u0259rdiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiql\u0259n\u0259n &#8220;Milli iqtisadiyyat perspektivi strateji yol x\u0259rit\u0259si&#8221;nd\u0259 g\u00f6st\u0259rilirdi ki, ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si g\u00fccl\u00fc b\u00fcdc\u0259 idar\u0259\u00e7iliyi v\u0259 onun n\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 t\u0259\u015fkilin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, d\u00f6vl\u0259t x\u0259rcl\u0259rinin s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin t\u0259min edilm\u0259si v\u0259 neft g\u0259lirl\u0259rinin d\u0259yi\u015fk\u0259nliyinin t\u0259sirinin azald\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. N\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259r daxilind\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lacaq: d\u00f6vl\u0259tin maliyy\u0259 resurslar\u0131n\u0131n proqramlar v\u0259 strateji h\u0259d\u0259fl\u0259r \u00fczr\u0259 icras\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si, b\u00fcdc\u0259 v\u0259saitl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259zar\u0259t mexanizminin qurulmas\u0131, b\u00fcdc\u0259 layih\u0259sinin b\u00fcdc\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin s\u0259m\u0259r\u0259liliyini, n\u0259tic\u0259l\u0259rini v\u0259 q\u0259na\u0259tliliyini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n g\u00f6st\u0259ricil\u0259r sistemi \u0259sas\u0131nda t\u0259rtib edilm\u0259si. Bel\u0259likl\u0259, n\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 d\u00f6vl\u0259t x\u0259rcl\u0259m\u0259l\u0259rinin daha \u00fcnvanl\u0131, optimal v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259sini t\u0259min ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>2021-ci il d\u00f6vl\u0259t v\u0259 icmal b\u00fcdc\u0259 layih\u0259l\u0259ri v\u0259 sonrak\u0131 \u00fc\u00e7 il \u00fc\u00e7\u00fcn icmal b\u00fcdc\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131 ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sin\u0259 uy\u011fun t\u0259min edil\u0259c\u0259k. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn 39 b\u0259ndd\u0259n ibar\u0259t &#8220;T\u0259dbirl\u0259r Plan\u0131&#8221; t\u0259sdiq olunub.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda \u00fcmumi amil m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0259viyy\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, biz daha \u00e7ox institutsional islahatlar\u0131n v\u0259 insan kapital\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 hesab\u0131na iqtisadi art\u0131m\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259rik. Eyni zamanda fiskal institutlar\u0131n inki\u015faf\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, b\u00fcdc\u0259 qaydalar\u0131, ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si v\u0259 n\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259nin t\u0259tbiqi iqtisadi art\u0131m\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 hesablan\u0131b. Bu bax\u0131mdan c\u0259nab Prezidentin r\u0259hb\u0259rliyil\u0259 fiskal institutlar\u0131n inki\u015faf etdirilm\u0259sinin m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. Bundan ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 korporativ standartlar\u0131n t\u0259tbiqinin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si h\u0259m fiskal dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, h\u0259m d\u0259 iqtisadi s\u0259m\u0259r\u0259liliyin art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 r\u0259qab\u0259t m\u00fchitinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si h\u0259m d\u0259 ortam\u00fcdd\u0259tli resurs z\u0259rfinin v\u0259 milli x\u0259rc prioritetl\u0259rinin uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>&#8211; N\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259nin mexanizmi nec\u0259 qurulur?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; N\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir proqram \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131lan b\u00fcdc\u0259 v\u0259saitl\u0259rinin s\u0259viyy\u0259si il\u0259 h\u0259min proqramdan g\u00f6zl\u0259nil\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u0259laq\u0259 yaradan b\u00fcdc\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 prosesidir. Bel\u0259 bir b\u00fcdc\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 prosesi b\u00fcdc\u0259 v\u0259saitl\u0259rini x\u0259rcl\u0259r bax\u0131m\u0131ndan daha s\u0259m\u0259r\u0259li v\u0259 effektiv x\u0259rcl\u0259nm\u0259sini t\u0259min edir.<\/p>\n<p>Proqram-\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 adlanan bu yeni metodologiyaya \u0259sas\u0259n, b\u00fcdc\u0259 prosesi v\u0259 b\u00fcdc\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 strateji m\u0259qs\u0259dl\u0259r, t\u0259dbirl\u0259r v\u0259 instrumentl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n x\u0259rcl\u0259ri bar\u0259d\u0259 izahl\u0131 m\u0259lumat t\u0259qdim olunur. Bu tipli b\u00fcdc\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259sas f\u0259aliyy\u0259t indikatorlar\u0131 bunlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>M\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t qurumu t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259rin v\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n xidm\u0259tl\u0259rin say\u0131, keyfiyy\u0259ti v\u0259 x\u0259rcl\u0259ri v\u0259,<\/li>\n<li>bu t\u0259dbirl\u0259rin v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin icras\u0131ndan g\u00f6zl\u0259nil\u0259n n\u0259tic\u0259 indikatorlar\u0131.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu t\u0259l\u0259b edir ki, b\u00fcdc\u0259nin planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 b\u00fcdc\u0259 icras\u0131 prosesin\u0259 inteqrasiyal\u0131 yana\u015fma t\u0259tbiq edilsin ki, bu da prioritetl\u0259rin d\u00fczg\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 b\u00fcdc\u0259 prosesind\u0259n daha s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259ni t\u0259min edir. Sa\u011flam n\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 sisteminin haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqi \u00fczr\u0259 texniki prinsipl\u0259r vard\u0131r ki, bu N\u0259tic\u0259l\u0259r N\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259 \u0259ks olunub. Bu yeni \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 n\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259d\u0259 missiya, h\u0259d\u0259fl\u0259r, m\u0259qs\u0259dl\u0259r v\u0259 v\u0259saitin n\u0259 u\u00e7un x\u0259rcl\u0259rnm\u0259sinin izah\u0131 t\u0259dqim edilir. Burada \u0259sas m\u0259qam &#8220;n\u0259tic\u0259&#8221;dir. Bu metodun t\u0259tbiqi il\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 planla\u015fd\u0131rma v\u0259 b\u00fcdc\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si n\u0259tic\u0259y\u00f6n\u00fcml\u00fc olur ki, bunun da \u0259sas\u0131nda qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 dayan\u0131r. Bu proses 3 elementd\u0259n ibar\u0259tdir: n\u0259tic\u0259, strategiya (yekun n\u0259tic\u0259ni \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259r) v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t &#8211; son m\u0259hsul (yekun n\u0259tic\u0259ni \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6r\u00fclm\u0259li i\u015fl\u0259r v\u0259 t\u0259dbirl\u0259r).<\/p>\n<p>Sonuncu element \u00fc\u00e7\u00fcn \u018fsas N\u0259tic\u0259 \u0130ndikatorlar\u0131 (KP\u0130) m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259lidir. Bir s\u00f6zl\u0259, n\u0259tic\u0259-\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 &#8220;strategiya v\u0259 planla\u015fd\u0131rman\u0131n icra v\u0259 \u00f6l\u00e7m\u0259 il\u0259 k\u0259si\u015fm\u0259sidir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>&#8211; N\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259y\u0259 nail olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 xarici t\u0259cr\u00fcb\u0259 nec\u0259dir v\u0259 Az\u0259rbaycanda qabaqc\u0131l t\u0259cr\u00fcb\u0259nin t\u0259tbiqi imkanlar\u0131 bar\u0259d\u0259 n\u0259 dem\u0259k olar?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259vv\u0259ll\u0259r AB\u015e-da ali t\u0259hsild\u0259 n\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259nin t\u0259tbiqi \u015fagirdl\u0259rin ali t\u0259hsil ocaqlar\u0131na q\u0259bul olunmas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq etm\u0259y\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259nmi\u015fdi. Bel\u0259 ki, hans\u0131 ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin 1-ci semestrinin \u0259yani \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 daha \u00e7ox \u015fagird q\u0259bul olunursa h\u0259min quruma b\u00fcdc\u0259d\u0259n daha \u00e7ox maliyy\u0259 v\u0259saiti ayr\u0131l\u0131rd\u0131. Sonradan is\u0259, vaxt ke\u00e7dikc\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259 formulas\u0131 d\u0259yi\u015fdi ki, bu AB\u015e-\u0131n haz\u0131rda 30 \u015ftat\u0131nda t\u0259tbiq olunur v\u0259 buraya t\u0259kc\u0259 \u015fagird q\u0259bulu deyil h\u0259m d\u0259, ali t\u0259hsili tam bitirm\u0259, d\u0259r\u0259c\u0259 alma, \u0259ld\u0259 edil\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rin say\u0131, az t\u0259minatl\u0131 ail\u0259d\u0259n olan m\u0259zunlar\u0131n say\u0131 kimi kriteriyalar (KP\u0130-n\u0259tic\u0259 indikatorlar\u0131) \u0259lav\u0259 olundu.<\/p>\n<p>T\u0259hsil n\u0259tic\u0259-\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259nin t\u0259tbiq edilm\u0259sinin \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259ri: T\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulu v\u0259 ali t\u0259hsiln \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na stimul verir; T\u0259hsil prosesind\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 nailiyy\u0259tl\u0259r\u0259 diqq\u0259t y\u00f6n\u0259ldilir; N\u0259tic\u0259 indikatorlar\u0131 meyarlar\u0131na cavab ver\u0259n qurumlara resurslar\u0131n \u0259dal\u0259tli b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259sini t\u0259\u015fviq edir.<\/p>\n<p>Z\u0259if c\u0259h\u0259ti is\u0259 n\u0259tic\u0259 indikatorlar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sinin \u00e7\u0259tin olmas\u0131 v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259rin \u0259ld\u0259 edilm\u0259si uzun-m\u00fcdd\u0259t t\u0259l\u0259b etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn bu n\u0259tic\u0259l\u0259rin \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259sinin b\u0259z\u0259n qeyri-m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259nin m\u00fc\u0259yy\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 nail olma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f proqram icras\u0131n\u0131 v\u0259 idar\u0259etm\u0259nin s\u0259m\u0259r\u0259liliyini, effektivliyi v\u0259 hesabatl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dini da\u015f\u0131yan i\u015ftirak\u00e7\u0131 v\u0259 komanda-\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 idar\u0259etm\u0259 yana\u015fmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda siy\u0259s\u0259t-\u0259sasl\u0131 (policy based budgetting) b\u00fcdc\u0259nin t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 \u00f6n\u0259mli t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259d\u0259n biri kimi mart 2010 tarixli 239 sayl\u0131 Prezident F\u0259rman\u0131n\u0131 qeyd etm\u0259k olar ki, bu F\u0259rmanda D\u00f6vl\u0259t \u0130nvestisiya Proqram\u0131n\u0131n (D\u0130P) haz\u0131rlanmas\u0131, icras\u0131 v\u0259 monitorinq-qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si t\u0259l\u0259b olunur. D\u0130P b\u00fcdc\u0259 prosesin\u0259 inteqrasiya edilib v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r b\u00fcdc\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 icras\u0131 prosesinin nizam-intizam\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nib.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259-\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 mexanizminin t\u0259tbiqi h\u0259m d\u00f6vl\u0259t sektoruna h\u0259m d\u0259 mediaya b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin izl\u0259m\u0259y\u0259 imkan yaradacaq. M\u0259s\u0259l\u0259n, n\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259nin t\u0259tbiq edildiyi Norve\u00e7d\u0259 Parlamentin Maliyy\u0259 v\u0259 \u0130qtisadi \u0130\u015fl\u0259r Komit\u0259si intensiv sur\u0259td\u0259 b\u00fcdc\u0259 layih\u0259l\u0259rinin m\u00fczakir\u0259sini apar\u0131r v\u0259 1999-cu ild\u0259 komit\u0259d\u0259 x\u00fcsusi t\u0259dqiqat departamenti yarad\u0131l\u0131b ki, t\u0259hlill\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilsin.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sinin t\u0259rkib hiss\u0259si olan milli x\u0259rc prioritetl\u0259ri nec\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015f\u0259c\u0259k?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Milli x\u0259rc prioritetl\u0259ri Strateji yol x\u0259rit\u0259l\u0259ri, sektor strateji planlar\u0131, h\u0259m\u00e7inin b\u00fcdc\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131ndan daxil olmu\u015f yeni siyas\u0259t t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259kl\u0259, m\u0259hdud sayda t\u0259rtib olunur. Burada maksimum 5-d\u0259k milli x\u0259rc prioriteti m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k olar. X\u00fcsusi hallarda is\u0259 milli x\u0259rc prioritetl\u0259ri 7-d\u0259k ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n sektor skan\u0131 da g\u00f6st\u0259rir ki, alt\u0131 sektoru prioritet edib, ona fokuslanmaq daha d\u00fczg\u00fcnd\u00fcr. \u00c7ili, \u00c7exiya, Koreya v\u0259 ba\u015fqa u\u011fur hekay\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 6-7 sektor \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015fman\u0131n daha \u00e7ox fayda g\u0259tirdiyini g\u00f6r\u00fcr\u00fck. M\u0259qs\u0259d \u0259n b\u00f6y\u00fck potensial\u0131n hans\u0131 sah\u0259l\u0259rd\u0259 olmas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k v\u0259 daha sonra h\u0259min sah\u0259l\u0259r\u0259 investisiyalar\u0131n proaktiv \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259\u015fviq edilm\u0259si il\u0259 bu sah\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131na nail olmaqd\u0131r. \u015eax\u0259l\u0259ndirm\u0259d\u0259n ixtisasla\u015fmaya ke\u00e7id\u0259 fiskal siyas\u0259t d\u0259 d\u0259st\u0259k verir.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, milli x\u0259rc prioritetl\u0259ri \u0259n y\u00fcks\u0259k prioritet s\u0259viyy\u0259sind\u0259n \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 prioritet s\u0259viyy\u0259sin\u0259 do\u011fru qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Resurs z\u0259rfi m\u0259hduddursa, \u0259n y\u00fcks\u0259k prioritet\u0259 malik t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, dig\u0259rl\u0259rinin is\u0259 ortam\u00fcdd\u0259tli d\u00f6vrd\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si t\u0259sdiq edilir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Yeni siyas\u0259t t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rinin b\u00fcdc\u0259d\u0259 &#8220;a\u011f\u0131rl\u0131q&#8221; yaratmamas\u0131 v\u0259 inflyasiyaya s\u0259b\u0259b olmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 kimi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k?<\/strong><\/p>\n<p>Yeni siyas\u0259t t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rini b\u00fcdc\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131 t\u0259qdim edir. Yeni siyas\u0259t t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259sasland\u0131r\u0131lmal\u0131 v\u0259 milli x\u0259rc prioritetl\u0259rin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, sektor strateji planlara uy\u011fun olmal\u0131d\u0131r. T\u0259klif olunan b\u00fct\u00fcn Yeni siyas\u0259t t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rinin \u00fcmumi illik h\u0259cmi n\u00f6vb\u0259ti b\u00fcdc\u0259 ili \u00fc\u00e7\u00fcn ay\u0131rmalar\u0131n 10 faizind\u0259n \u00e7ox ola bilm\u0259z. B\u00fcdc\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n baza proqnozlar\u0131 v\u0259 Yeni siyas\u0259t t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri \u0259sas\u0131nda ortam\u00fcdd\u0259tli resurs z\u0259rfi t\u0259rtib edilir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n b\u00fcdc\u0259 siyas\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259rk\u0259n ortam\u00fcdd\u0259tli monetar siyas\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri, pul proqram\u0131 v\u0259 t\u0259diy\u0259 balans\u0131 proqnozlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, fiskal v\u0259 monetar siyas\u0259t uzla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fcdc\u0259 qaydalar\u0131na \u0259sas\u0259n icmal b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin yuxar\u0131 h\u0259ddi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fir. Yuxar\u0131 h\u0259dd icmal b\u00fcdc\u0259nin x\u0259rcl\u0259n\u0259 bil\u0259n neft g\u0259lirl\u0259ri, icmal b\u00fcdc\u0259nin qeyri-neft g\u0259lirl\u0259ri v\u0259 icmal b\u00fcdc\u0259y\u0259 dig\u0259r daxilolmalar\u0131n c\u0259mi \u0259sas\u0131nda hesablan\u0131r. X\u0259rcl\u0259n\u0259 bil\u0259n neft g\u0259lirl\u0259ri is\u0259 xalis maliyy\u0259 aktivl\u0259rinin 30 faizind\u0259n \u00e7ox olmamaqla m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fir. Bel\u0259likl\u0259, b\u00fcdc\u0259nin &#8220;q\u0131z\u0131l qayda&#8221;lar\u0131 fiskal dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259min edir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Az\u0259rbaycanda b\u00fcdc\u0259 h\u0259cminin d\u0259yi\u015fm\u0259sinin iqtisadi art\u0131ma t\u0259sirini ifad\u0259 ed\u0259n fiskal multiplikator ne\u00e7\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zind\u0259 maliyy\u0259 proqramla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z ekonometrik hesablamalar onu g\u00f6st\u0259rir ki, fiskal multiplikator son \u00fc\u00e7 ild\u0259 qeyri-neft sektoru \u00fczr\u0259 0,5 v\u0259 idxal \u00fczr\u0259 is\u0259 1,2 olmu\u015fdur. 2004-2008-ci ill\u0259rd\u0259 fiskal multiplikatorlar qeyri-neft sektoru \u00fczr\u0259 0,7 v\u0259 idxal \u00fczr\u0259 1,2 oldu\u011fu halda, 2009-2013-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r m\u00fcvafiq olaraq 1,5 v\u0259 2,3 h\u0259ddin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, fiskal multiplikator 2004-c\u00fc ild\u0259n &#8211; y\u0259ni \u0259sas neft g\u0259lirl\u0259rinin daxil olmas\u0131na uy\u011fun b\u00fcdc\u0259nin s\u00fcr\u0259tl\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259 m\u00fcvafiq \u015f\u0259kild\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131r. 2013-c\u00fc ild\u0259 fiskal multiplikator maksimal h\u0259dd\u0259 \u00e7atd\u0131qdan sonra azalma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Bu o dem\u0259kdir ki, t\u0259kc\u0259 fiskal al\u0259tl\u0259 iqtisadi art\u0131m\u0131 t\u0259min etm\u0259k imkanlar\u0131 m\u0259hdudla\u015f\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259n\u0259n biznes v\u0259 institutsional islahatlar \u00f6z\u0259l s\u0259rmay\u0259nin c\u0259lbini t\u0259min etm\u0259kl\u0259 iqtisadi art\u0131m\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Az\u0259rbaycanda fiskal multiplikatora t\u0259sir ed\u0259n amill\u0259r hans\u0131lard\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; K\u00f6lg\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n h\u0259cminin son ill\u0259rd\u0259 ki\u00e7ilm\u0259si fiskal multiplikatora m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. \u0130lzetzkinin fikrinc\u0259, iqtisadiyyat n\u0259 q\u0259d\u0259r ki\u00e7ik olursa fiskal multiplikator da o q\u0259d\u0259r art\u0131r, bu bax\u0131mdan Az\u0259rbaycan nisb\u0259t\u0259n ki\u00e7ik iqtisadi miqyaslar\u0131 il\u0259 daha yax\u015f\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259dir. Amma iqtisadiyyat\u0131n a\u00e7\u0131q olmas\u0131 fiskal multiplikatora azald\u0131c\u0131 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, \u00e7\u00fcnki fiskal stimullar m\u00fc\u0259yy\u0259n h\u0259dd\u0259 idxal\u0131 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 gedir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda fiskal institutlar\u0131n t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n vergi v\u0259 g\u00f6mr\u00fck inzibat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan islahatlar fiskal multiplikatora m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. X\u00fcsus\u0259n d\u0259 vergi y\u00fck\u00fcn\u00fcn sahibkarlar \u00fc\u00e7\u00fcn optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 fiskal stimul kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. Maliyy\u0259 Nazirliyind\u0259 &#8220;Vergi v\u0259 g\u00f6mr\u00fck sah\u0259sind\u0259 verilmi\u015f g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r\u0259 dair &#8220;M\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f Elektron Reyestr Sistemi&#8221; yarad\u0131l\u0131r. Yeni sistem vasit\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k b\u0259yannam\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 g\u00fcz\u0259\u015ft t\u0259tbiq olunan vergi v\u0259 g\u00f6mr\u00fck r\u00fcsumlar\u0131n\u0131n h\u0259r bir n\u00f6v\u00fc \u00fczr\u0259 m\u00fclkiyy\u0259t, iqtisadi f\u0259aliyy\u0259t, neft v\u0259 qeyri-neft sektoru parametrl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sin\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259rin t\u0259tbiqi n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259daxil olunmayan v\u0259saitl\u0259rin hesablanmas\u0131na, n\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259 faktiki b\u00fcdc\u0259 itkil\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sin\u0259 imkan yaradacaq. Buradan \u0259ld\u0259 olunmu\u015f m\u0259lumat \u0259sas\u0131nda b\u00fcdc\u0259 g\u0259lirl\u0259ri \u00fczr\u0259 fiskal multiplikatoru daha d\u0259qiq hesablamaq m\u00fcmk\u00fcn olacaq.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259tin borcunun a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 iqtisadi agentl\u0259rd\u0259 b\u00fcdc\u0259 siyas\u0259tin\u0259 inam\u0131 art\u0131r\u0131r, bel\u0259likl\u0259, &#8220;dar g\u00fcn&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn y\u0131\u011f\u0131ma meyil azal\u0131r v\u0259 bu hal fiskal multiplikatora art\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Korsettinin fikrinc\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259ki m\u0259z\u0259nn\u0259 rejimi n\u0259 q\u0259d\u0259r az \u00e7evikdirs\u0259, pul siyas\u0259tinin b\u00fcdc\u0259 siyas\u0259tin\u0259 uy\u011funlu\u011fu da bir o q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259kdir. Bel\u0259likl\u0259, fiskal stimulun m\u0259z\u0259nn\u0259 kanal\u0131 vasit\u0259sil\u0259 &#8220;s\u0131zmas\u0131&#8221; ehtimal\u0131 da azal\u0131r. Az\u0259rbaycanda t\u0259nziml\u0259n\u0259n m\u0259z\u0259nn\u0259 rejiminin olmas\u0131 fiskal stimullar\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259 kanal\u0131 il\u0259 axmas\u0131na imkan vermir. \u018fksin\u0259 son aylarda Az\u0259rbaycan\u0131n valyuta bazar\u0131nda izafi likvidlik manat\u0131n bahala\u015fmas\u0131na t\u0259zyiq g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda qiym\u0259tli ka\u011f\u0131zalar bazar\u0131n\u0131n az inki\u015faf etm\u0259si, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, qiym\u0259tli ka\u011f\u0131zalr bazar\u0131n\u0131n \u00dcDM-\u0259 nisb\u0259tini ifad\u0259 ed\u0259n Baffet \u0259msal\u0131n\u0131n 17 faiz olmas\u0131, fiskal multiplikatora art\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda 2019-cu ild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n sosial paketin \u00fcnvanl\u0131l\u0131\u011f\u0131, daha do\u011frusu ail\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 \u0259sas\u0259n da azt\u0259minatl\u0131 insanlara y\u00f6n\u0259lm\u0259si onlar\u0131n istehlak x\u0259rcl\u0259rini v\u0259 dem\u0259li, h\u0259m d\u0259 fiskal multiplikatoru art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259hlil g\u00f6st\u0259rir ki, c\u0259nab Prezidentin r\u0259hb\u0259rliyil\u0259 Az\u0259rbaycanda apar\u0131lan fiskal islahatlar &#8211; fiskal intizam\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 korporativ idar\u0259etm\u0259nin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259m\u0259l\u0259rind\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259liliyin v\u0259 \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 institutsional inki\u015faf b\u00fcdc\u0259 siyas\u0259tini daha n\u0259tic\u0259ver\u0259n edir. \u00c7\u00fcnki indiki halda b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin miqyas\u0131 deyil, s\u0259m\u0259r\u0259liliyi \u0259sas h\u0259d\u0259f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259tin fiskal d\u0259st\u0259yini regional m\u00fcqayis\u0259d\u0259 nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259rdiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Haz\u0131rda al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti pariteti il\u0259 hesablad\u0131qda, Az\u0259rbaycanda h\u0259r n\u0259f\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n icmal b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259ri 6,6 min beyn\u0259lxalq dollar t\u0259\u015fkil edir ki, bu da Az\u0259rbaycan\u0131n C\u0259nubi Qafqaz v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyada bu g\u00f6st\u0259rici \u00fczr\u0259 lider \u00f6lk\u0259 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti pariteti il\u0259 hesablad\u0131qda Az\u0259rbaycanda h\u0259r n\u0259f\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n icmal b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259ri Qazax\u0131standan, \u00d6zb\u0259kistandan v\u0259 Ukraynadan 1,1 d\u0259f\u0259, Tacikistandan 1,4 d\u0259f\u0259, Erm\u0259nistandan 1,5 d\u0259f\u0259, Moldovadan 2 d\u0259f\u0259, G\u00fcrc\u00fcstandan 2,4 d\u0259f\u0259 v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131zstandan 3,8 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Az\u0259rbaycan region \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 iqtisadiyyata kifay\u0259t q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k fiskal d\u0259st\u0259k verir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Fiskal siyas\u0259t iqtisadi art\u0131m\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259kd\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 rol oynayacaq?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; S\u0259m\u0259r\u0259li v\u0259 n\u0259tic\u0259\u0259sasl\u0131 fiskal siyas\u0259t iqtisadi art\u0131m\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259yir. Amma bu yet\u0259rli olmad\u0131\u011f\u0131ndan islahatlar kompleks apar\u0131l\u0131r. Frederick S. Pardee M\u0259rk\u0259zinin &#8220;D\u00fcnyan\u0131n G\u0259l\u0259c\u0259yi Modeli&#8221; \u0259sas\u0131nda hesablamalar\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, \u0259g\u0259r bizim b\u00f6lg\u0259d\u0259 iqtisadi art\u0131m tempi 2,2 faizi a\u015fmasa, onda davaml\u0131 inki\u015faf m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yik. Bu kontekstd\u0259 dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, Az\u0259rbaycanda iqtisadi art\u0131m tempinin son be\u015f ild\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259n\u0259r\u0259k bu il 3 faiz\u0259 v\u0259 g\u0259l\u0259n il 3,7 faiz\u0259 \u00e7atmas\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Asiya \u0130nki\u015faf Bank\u0131n\u0131n hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259 bizim b\u00f6lg\u0259d\u0259ki \u00f6lk\u0259l\u0259r daha da g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015f islahat g\u00fcnd\u0259liyin\u0259 ke\u00e7m\u0259kl\u0259, daha do\u011frusu, institutsional islahatlar\u0131 v\u0259 insan kapital\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 indiki iqtisadi art\u0131m tempini 2-3 d\u0259f\u0259 art\u0131ra bil\u0259rl\u0259r. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, c\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev v\u0259 Birinci vitse-prezident Mehriban \u018fliyeva insan kapital\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na bu q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k diqq\u0259t yetirirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Fiskal siyas\u0259t katalizator rolunu oynay\u0131r v\u0259 s\u0259rmay\u0259 c\u0259lbin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Az\u0259rbaycanda qeyri-neft sektoruna s\u0259rmay\u0259 c\u0259lbini nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; M\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda h\u0259r n\u0259f\u0259r\u0259 30 min AB\u015e dollar\u0131na yax\u0131n s\u0259rmay\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr ki, bunun da yar\u0131s\u0131n\u0131 qeyri-neft sektoruna investisiya qoyulu\u015fu t\u0259\u015fkil edir. Qeyri-neft sektorunda \u0259sas kapitala y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f v\u0259saitl\u0259r \u00f6t\u0259n il 1,9 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r. Burada n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nas\u0131 bir vacib m\u0259qam var. S\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015fu bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u0259sas fondlar\u0131n k\u00f6hn\u0259lm\u0259sini, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 yeni \u0259sas fond ehtiyac\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259lidir. &#8220;Vergi M\u0259c\u0259ll\u0259si&#8221;nin t\u0259l\u0259bin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259sas fondlar\u0131n amortizasiya normalar\u0131 azalan qal\u0131q prinsipin\u0259 \u0259sas\u0259n bel\u0259dir: binalar, tikintil\u0259r v\u0259 qur\u011fular &#8211; 7 faiz\u0259d\u0259k, ma\u015f\u0131nlar v\u0259 avadanl\u0131q &#8211; 20%-d\u0259k, y\u00fcks\u0259k texnologiyalar m\u0259hsulu olan hesablama texnikas\u0131 \u00fczr\u0259 &#8211; 25 faiz\u0259d\u0259k, n\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259ri &#8211; 25 faiz\u0259d\u0259k v\u0259 s. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi \u0259sas fonda s\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015fu \u0259n az\u0131 k\u00f6hn\u0259lm\u0259 d\u0259y\u0259rini qar\u015f\u0131lamaqla b\u0259rab\u0259r h\u0259m d\u0259 art\u0131q olmal\u0131d\u0131r ki, iqtisadi y\u00fcks\u0259li\u015fi d\u0259st\u0259kl\u0259sin. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycanda \u0259sas fondlara s\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015funun daha \u00fcst\u00fcn templ\u0259 ar\u0131t\u0131m\u0131 t\u0259min olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Multiplikator-akselerator effektinin i\u015fl\u0259m\u0259si laz\u0131md\u0131r. Y\u0259ni s\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015fu iqtisadi art\u0131m\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259lidir, eyni zamanda artan iqtisadiyyat yeni s\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015funu t\u0259min etm\u0259lidir. S\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015funda d\u00f6vl\u0259tin pay\u0131 azald\u0131lmal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki Az\u0259rbaycanda fiskal multiplikator getdikc\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr. Y\u0259ni \u00f6lk\u0259nin iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t x\u0259rcl\u0259m\u0259l\u0259ri hesab\u0131na t\u0259min edilm\u0259si potensial\u0131 azal\u0131r, bu m\u0259nada biz doyma n\u00f6qt\u0259sin\u0259 yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015f\u0131q. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanda daha \u00e7ox qeyri-d\u00f6vl\u0259t s\u0259rmay\u0259l\u0259rinin artmas\u0131 t\u0259\u015fviq edilir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycanda \u0259lveri\u015fli biznes m\u00fchiti, sabitlik, inki\u015faf etmi\u015f infrastruktur v\u0259 ucuz enerji da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131m\u0131z var. S\u0259rmay\u0259l\u0259rin c\u0259lbini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn institutsional inki\u015faf v\u0259 ixtisasl\u0131 i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 indi daha \u00e7ox diqq\u0259t yetirilir. T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, Az\u0259rbaycanda y\u00fczl\u0259rl\u0259 startaplar, onlar\u0131 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 haz\u0131r insanlar, u\u011furlu startaplar\u0131 alma\u011fa raz\u0131 olan investorlar oldu\u011fu halda, \u00e7at\u0131\u015fmayan bu i\u015fi t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259k investisiya fondlar\u0131 v\u0259 ven\u00e7ur fondlar\u0131d\u0131. Bu halda \u0130srail t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 oldu\u011fu kimi ven\u00e7ur fondlar\u0131 bir institut olaraq startaplar, sahibkarlar v\u0259 investorlar aras\u0131nda i\u015fi t\u0259\u015fkil etm\u0259kl\u0259 u\u011fur hekay\u0259si yarada bil\u0259rl\u0259r. Az\u0259rbaycanda bazar infrastrukturunun inki\u015faf\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 islahatlar davam ed\u0259c\u0259k ki, bu da iqtisadiyyat\u0131n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sini daha da art\u0131racaq.<\/p>\n<p>H\u0259r sah\u0259nin son m\u0259hsulunun 1 milyon manat artmas\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 multiplikativ effektini UNEC-in \u0130qtisadi Ara\u015fd\u0131rmalar Elmi-T\u0259dqiqat M\u0259rk\u0259zi hesablam\u0131\u015fd\u0131r. \u018fg\u0259r m\u0259d\u0259n\u00e7\u0131xarma s\u0259nayesinin m\u0259hsulunun 1 milyon manat artmas\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 multiplikativ effektini 1,18 olmu\u015fdursa, emal s\u0259nayesind\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 2,07 t\u0259\u015fkil edib. Dem\u0259li, biz iqtisadiyyat\u0131n &#8220;emal d\u0259rinliyini&#8221; daha \u00e7ox art\u0131rmal\u0131y\u0131q ki, daha y\u00fcks\u0259k multiplikativ effekt \u0259ld\u0259 ed\u0259k.<\/p>\n<p>M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan sistemli v\u0259 davaml\u0131 islahatlar kursunun t\u0259rkib hiss\u0259si olan fiskal islahatlar Az\u0259rbaycan\u0131 regionun \u0259n r\u0259qab\u0259tqabiliyy\u0259tli v\u0259 sosial rifah d\u00f6vl\u0259tin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 v\u0259 ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sinin t\u0259tbiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin F\u0259rman\u0131 il\u0259 2020-ci il pilot d\u00f6vr kimi, b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin funksional t\u0259snifat\u0131n\u0131n &#8220;T\u0259hsil&#8221;, &#8220;K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131&#8221; v\u0259 &#8220;\u018ftraf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si&#8221; b\u00f6lm\u0259l\u0259ri is\u0259 pilot sektorlar kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. ARANTV.AZ\u00a0\u00a0Trend-\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin icra\u00e7\u0131 direktoru V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131 fiskal sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan islahatlar m\u00f6vzusunda suallar\u0131 cavabland\u0131r\u0131b. &#8211; Ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si n\u0259dir v\u0259 bunun \u0259h\u0259miyy\u0259tini nec\u0259 izah ed\u0259rdiniz? &#8211; M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiql\u0259n\u0259n &#8220;Milli iqtisadiyyat perspektivi strateji yol x\u0259rit\u0259si&#8221;nd\u0259 g\u00f6st\u0259rilirdi ki, ortam\u00fcdd\u0259tli&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":130762,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/826749.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"N\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 v\u0259 ortam\u00fcdd\u0259tli x\u0259rcl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sinin t\u0259tbiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin F\u0259rman\u0131 il\u0259 2020-ci il pilot d\u00f6vr kimi, b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin funksional t\u0259snifat\u0131n\u0131n &#8220;T\u0259hsil&#8221;, &#8220;K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131&#8221; v\u0259 &#8220;\u018ftraf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si&#8221; b\u00f6lm\u0259l\u0259ri is\u0259 pilot sektorlar kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. ARANTV.AZ\u00a0\u00a0Trend-\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin icra\u00e7\u0131 direktoru V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130761"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=130761"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130761\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/130762"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=130761"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=130761"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=130761"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}