{"id":135892,"date":"2020-02-28T13:35:06","date_gmt":"2020-02-28T10:35:06","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=135892"},"modified":"2020-02-28T13:35:06","modified_gmt":"2020-02-28T10:35:06","slug":"insan-irad%c9%99-azadligina-malikdirmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=135892","title":{"rendered":"\u0130nsan irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131na malikdirmi?"},"content":{"rendered":"<p>Allah-T\u0259alan\u0131n \u0259dal\u0259ti bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fark\u0259n insan\u0131n irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini xat\u0131rlatmamaq olmaz. \u0130slam al\u0259mind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259sind\u0259 \u00e7oxlu m\u00fcbahis\u0259l\u0259r ba\u015f vermi\u015fdir. \u0130slam al\u0259mind\u0259 iki f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yan bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 tamamil\u0259 bir-birin\u0259 zidd olan ifrat n\u00f6qt\u0259l\u0259rd\u0259 durmu\u015flar. Bu f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yanlar\u0131n biri &#8220;q\u0259d\u0259rilik&#8221;, dig\u0259ri is\u0259 &#8220;c\u0259brilik&#8221;dir.<\/p>\n<p>Q\u0259d\u0259ril\u0259rin \u0259qid\u0259si bu idi ki, Allah-T\u0259ala d\u00fcnyan\u0131 yaratd\u0131qdan sonra \u00f6zba\u015f\u0131na buraxm\u0131\u015fd\u0131r. Allah t\u0259bi\u0259td\u0259 ba\u015f ver\u0259n he\u00e7 bir hadis\u0259y\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etmir, onu s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirmir, yaxud qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131r. \u0130nsana qeyri-m\u0259hdud irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 verilmi\u015fdir. H\u0259r k\u0259sin h\u0259r\u0259k\u0259ti yaln\u0131z v\u0259 yaln\u0131z \u00f6z ist\u0259yind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>C\u0259bril\u0259r is\u0259 tamamil\u0259 bu d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131xaraq iddia edirdil\u0259r ki, h\u0259r bir yax\u015f\u0131 v\u0259 pis i\u015fin s\u0259b\u0259bkar\u0131 Allahd\u0131r. C\u0259bril\u0259r q\u0259ti sur\u0259td\u0259 insan\u0131n irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 r\u0259dd edirdil\u0259r. Onlar\u0131n fikrinc\u0259, insan\u0131 h\u0259r bir h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 Allah m\u0259cbur edir.<\/p>\n<p>Sad\u0259 v\u0259 insafl\u0131 ara\u015fd\u0131rma yolu il\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin ciddi s\u0259hv\u0259 yol verdiyi a\u015fkara \u00e7\u0131x\u0131r. Q\u0259d\u0259ril\u0259r insan\u0131n irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 ifrata yol vermi\u015fl\u0259r. D\u00fczd\u00fcr, insan yax\u015f\u0131 v\u0259 ya pis yolu se\u00e7m\u0259kd\u0259, bu v\u0259 ya dig\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259ti t\u00f6r\u0259tm\u0259kd\u0259 ixtiyar sahibidir. Bununla bel\u0259, danmaq olmaz ki, h\u0259r \u015fey q\u00fcdr\u0259tli Allah\u0131n irad\u0259 v\u0259 n\u0259zar\u0259ti alt\u0131ndad\u0131r. Allah ist\u0259diyi zaman ist\u0259diyi hadis\u0259ni d\u0259yi\u015fdirib ba\u015fqa axara salma\u011fa qadirdir.<\/p>\n<p>Amma c\u0259bril\u0259r kimi insan\u0131 \u015f\u00fcursuz, irad\u0259siz robot s\u0259viyy\u0259sin\u0259 endirm\u0259k d\u0259 s\u0259hvdir. Onlar\u0131n s\u00f6z\u00fcnd\u0259n bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, bir k\u0259s vurub ba\u015fqas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrs\u0259, \u00f6ld\u00fcr\u0259nin g\u00fcnah\u0131 yoxdur; \u0259sil qatil Allahd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin, bir k\u0259s ba\u015fqas\u0131na yax\u015f\u0131l\u0131q ed\u0259rs\u0259, ona savab d\u00fc\u015fm\u00fcr; \u00e7\u00fcnki s\u0259b\u0259bkar Allahd\u0131r. G\u00fcl\u00fcnc deyilmi?!<\/p>\n<p>H\u0259m c\u0259bril\u0259rin, h\u0259m d\u0259 q\u0259d\u0259ril\u0259rin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u0130slam dininin tam ziddin\u0259dir. \u00c7\u00fcnki Allah d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Qurani-K\u0259rimd\u0259 buyurub ki, insanlar \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcnd\u0259 cavab ver\u0259c\u0259kl\u0259r. \u018fg\u0259r insan\u0131 yax\u015f\u0131, ya pis \u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 m\u0259cbur ed\u0259n Allahd\u0131rsa, qiyam\u0259td\u0259 insana hans\u0131 \u0259sasla m\u00fckafat v\u0259 c\u0259za veril\u0259c\u0259k? \u018fslind\u0259 g\u00fcnah\u0131 olmayan \u015f\u0259xsi c\u0259zaland\u0131rmaq, savab\u0131 olmayan \u015f\u0259xs\u0259 m\u00fckafat verm\u0259k z\u00fclm deyilmi?! H\u0259m\u00e7inin, \u0259g\u0259r Allah insana m\u00fctl\u0259q m\u0259nada irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 vermi\u015fs\u0259 v\u0259 bu d\u00fcnyada onun pis h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa qadir deyils\u0259, qiyam\u0259td\u0259 onu nec\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 tabe edib, m\u0259hk\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda saxlama\u011fa g\u00fcc\u00fc \u00e7atacaq?!<\/p>\n<p>Tarixd\u0259n m\u0259\u2019lumdur ki, b\u0259\u2019zi qat\u0131 cinay\u0259tkarlar \u00f6zl\u0259rini t\u0259miz\u0259 \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 danm\u0131\u015flar. \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) q\u0259tlin\u0259 f\u0259rman verib \u00fcst\u00fcn\u0259 qo\u015fun g\u00f6nd\u0259rmi\u015f Yezid bel\u0259l\u0259rind\u0259n idi. \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 K\u0259rb\u0259lada faci\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fckd\u0259n sonra onlar\u0131n sa\u011f qalm\u0131\u015f ail\u0259 \u00fczvl\u0259rini Yezidin saray\u0131na g\u0259tirirl\u0259r. Bu zaman Yezid: &#8220;H\u00fcseyni (\u0259) Allah \u00f6ld\u00fcrd\u00fc&#8221; &#8211; s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 \u00f6z cinay\u0259tini \u00f6rt-basd\u0131r etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Lakin \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) o\u011flu \u0130mam Zeyn\u00fclabidin (\u0259) \u00f6z alovlu nitqi il\u0259 Yezidin \u0259sil simas\u0131n\u0131 if\u015fa edib b\u00fct\u00fcn s\u0259\u2019yl\u0259rini pu\u00e7a \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130rad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 h\u0259m ifrata, h\u0259m d\u0259 t\u0259frit\u0259 yol verm\u0259k insan m\u0259n\u0259viyyat\u0131na m\u0259nfi t\u0259\u2019sir g\u00f6st\u0259rir. Allah\u0131n d\u00fcnya i\u015fl\u0259rin\u0259 n\u00fcfuz ed\u0259 bilm\u0259diyin\u0259 inanmaqla insan \u00fcmidsizliy\u0259 qap\u0131l\u0131r, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259nha v\u0259 k\u00f6m\u0259ksiz san\u0131r. \u018fksin\u0259, h\u0259r i\u015fin s\u0259b\u0259bini \u00f6z\u00fcnd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131raraq bilavasit\u0259 Allahla ba\u011flamaq insan\u0131 m\u0259suliyy\u0259t hissind\u0259n uzaq edir, onda \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131q v\u0259 laqeydlik duy\u011fusu yarad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130slam m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259ri irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259ril\u0259rin, n\u0259 d\u0259 c\u0259bril\u0259rin fikrini tamamil\u0259 q\u0259bul etm\u0259mi\u015f, orta m\u00f6vqed\u0259 durma\u011f\u0131n d\u00fczg\u00fcn yol oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259mi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00fczg\u00fcn \u0259qid\u0259 bundan ibar\u0259tdir: \u0130nsan irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131na malikdir v\u0259 h\u0259r bir h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fc m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. M\u00fc\u0259yy\u0259n bir h\u0259r\u0259k\u0259ti etm\u0259k v\u0259 etm\u0259m\u0259k insan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. B\u0259zil\u0259rinin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u0259ksin\u0259 olaraq, insan\u0131n aln\u0131na he\u00e7 n\u0259 yaz\u0131lmay\u0131b. Bununla bel\u0259, Allah-T\u0259ala h\u0259r bir proses\u0259 n\u0259zar\u0259t edir. O, ist\u0259diyi zaman ist\u0259diyi m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259y\u0259 qadirdir. \u0130mam Sadiq (\u0259) buyurmu\u015fdur: &#8220;N\u0259 c\u0259br \u0259qid\u0259si d\u00fczd\u00fcr, n\u0259 d\u0259 q\u0259d\u0259rilik. Bunlar\u0131n aras\u0131nda orta bir yol vard\u0131r; haqq odur&#8221; (&#8220;Usul&#8217;i-kafi&#8221;).<\/p>\n<p><strong>Haqs\u0131z iradlara cavab<\/strong><\/p>\n<p>Allah-T\u0259alan\u0131n insanlara qar\u015f\u0131 \u0259dal\u0259tli oldu\u011funa \u015f\u00fcbh\u0259 ed\u0259nl\u0259rin ir\u0259li s\u00fcrd\u00fckl\u0259ri \u0259sas iradlar bundan ibar\u0259tdir:<\/p>\n<p><strong>Birinci sual:<\/strong><\/p>\n<p>\u018fg\u0259r Allah adildirs\u0259, niy\u0259 b\u0259\u2019z\u0259n b\u00fct\u00f6v xalqlara, b\u0259\u2019z\u0259n d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 f\u0259rdl\u0259r\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli b\u0259lalar g\u00f6nd\u0259rir?<\/p>\n<p><strong>Cavab:<\/strong><\/p>\n<p>Allah-T\u0259ala t\u0259r\u0259find\u0259n insanlara b\u0259la g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi ad\u0259t\u0259n insanlar\u0131n \u00f6z g\u00fcnah v\u0259 s\u0259hvl\u0259ri ucbat\u0131ndan olur. M\u0259s\u0259l\u0259n, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin (\u0259) zaman\u0131nda insanlar Allahdan \u00fcz \u00e7evirib b\u00fctl\u0259r\u0259 sitayi\u015f etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. H\u0259zr\u0259ti Nuh (\u0259) ill\u0259rc\u0259 camaata moiz\u0259 v\u0259 n\u0259sih\u0259t ets\u0259 d\u0259, faydas\u0131 olmad\u0131. Bu zaman Allah-T\u0259ala yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli tufan yaradaraq, b\u00fct\u00fcn kafirl\u0259ri v\u0259 Allaha \u015f\u0259rik qo\u015fanlar\u0131 m\u0259hv etdi.<\/p>\n<p>Bunu g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131m\u0131zda rast g\u0259ldiyimiz bel\u0259 bir misalla da m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k olar: M\u0259s\u0259l\u0259n, insan d\u00fczg\u00fcn qidalanmad\u0131\u011f\u0131ndan, yaxud gigiyenik g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259diyind\u0259n x\u0259st\u0259l\u0259nir. Vaxt\u0131 ke\u00e7mi\u015f, k\u00f6hn\u0259 qida m\u0259hsulunu yeyib x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259n \u015f\u0259xs Allah\u0131 deyil, \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fcnahkar bilm\u0259lidir. O, qidalanark\u0259n s\u0259hv etmi\u015f, sonra da bu s\u0259hvin a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kmi\u015fdir. Quranda buyurulur: &#8220;Ba\u015f\u0131n\u0131za g\u0259l\u0259n h\u0259r m\u00fcsib\u0259ti \u00f6z \u0259linizl\u0259 qazanm\u0131s\u0131n\u0131z&#8221; (\u015eura, 30). &#8220;Allah insanlara he\u00e7 z\u00fclm etm\u0259z, amma insanlar \u00f6zl\u0259rin\u0259 z\u00fclm edirl\u0259r&#8221; (Yunus, 44).<\/p>\n<p><strong>\u0130kinci sual:<\/strong><\/p>\n<p>Allah-T\u0259ala b\u0259zi g\u00fcnahkarlara \u00f6z s\u0259hvini anlay\u0131b t\u00f6vb\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6hl\u0259t verir. Amma g\u00fcnahkarlar\u0131n bir hiss\u0259si yen\u0259 d\u0259 t\u00f6vb\u0259 etmir v\u0259 \u00f6z b\u0259d \u0259m\u0259ll\u0259rini t\u0259krarlay\u0131rlar. M\u0259g\u0259r Allah onlar\u0131n islah olunmayaca\u011f\u0131n\u0131 bilmirmi? Ax\u0131 Allah h\u0259r \u015feyi bil\u0259ndir?<\/p>\n<p><strong>Cavab:<\/strong><\/p>\n<p>Allah-T\u0259ala, h\u0259qiq\u0259t\u0259n, h\u0259r \u015feyi bil\u0259ndir. G\u00fcnahkarlara veril\u0259n m\u00f6hl\u0259t d\u0259 Allah \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, onlar\u0131n \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Allah insanlar\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259ri g\u00fcnahlara g\u00f6r\u0259 ir\u0259lic\u0259d\u0259n c\u0259zaland\u0131ra da bil\u0259rdi. Amma bu zaman h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259r Allah\u0131 z\u00fclmkarl\u0131qda t\u0259qsirl\u0259ndirib dey\u0259rdil\u0259r: &#8220;Ax\u0131 biz bu cinay\u0259tl\u0259ri h\u0259l\u0259 etm\u0259mi\u015fik! Biz\u0259 m\u00f6hl\u0259t verils\u0259ydi, biz h\u0259min \u0259m\u0259ll\u0259ri t\u00f6r\u0259tm\u0259zdik&#8221;.<\/p>\n<p>Deyil\u0259nl\u0259ri daha yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn misala m\u00fcraci\u0259t ed\u0259k: D\u00fcnyan\u0131 b\u00f6y\u00fck bir m\u0259kt\u0259b\u0259 b\u0259nz\u0259tm\u0259k olar. Bu m\u0259kt\u0259bd\u0259 m\u00fc\u0259llim &#8211; Allah, \u015fagirdl\u0259r &#8211; insanlard\u0131r. T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, d\u0259rs ilinin sonunda \u015fagirdl\u0259r idman f\u0259nnind\u0259n imtahan verm\u0259lidirl\u0259r. \u015e\u00fcbh\u0259sizdir ki, sinifd\u0259ki \u015fagirdl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131n fiziki haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyildir. Onlar\u0131n b\u0259zisi idman t\u0259mrinl\u0259rini asanl\u0131qla yerin\u0259 yetirir, b\u0259zisi is\u0259 bunlar\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilmir. B\u00fct\u00f6v bir il \u0259rzind\u0259 onlara d\u0259rs demi\u015f m\u00fc\u0259llim h\u0259r k\u0259sin imkanlar\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bilir. O, he\u00e7 imtahan g\u00f6t\u00fcrm\u0259d\u0259n b\u0259zi \u015fagirdl\u0259r\u0259 &#8220;be\u015f&#8221;, b\u0259\u2019zil\u0259rin\u0259 is\u0259 &#8220;iki&#8221; qiym\u0259ti yaza bil\u0259r. Lakin bu zaman &#8220;iki&#8221; qiym\u0259ti alm\u0131\u015f \u015fagird \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 yeri qalar. O bel\u0259 dey\u0259 bil\u0259r: &#8220;M\u00fc\u0259llim m\u0259nim fiziki bacar\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259km\u0259d\u0259n m\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 haqs\u0131zl\u0131q etdi. B\u0259lk\u0259 m\u0259n imtahan\u0131 u\u011furla verib m\u00fcsb\u0259t qiym\u0259t ala bil\u0259c\u0259kdim?&#8221;.<\/p>\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259llim h\u0259r \u015fagirdi s\u0131naq meydan\u0131na \u00e7\u0259kib h\u0259r\u0259y\u0259 layiq oldu\u011fu qiym\u0259ti verir. H\u0259min z\u0259if \u015fagirdin d\u0259 n\u0259y\u0259 qadir oldu\u011fu imtahanda a\u015fkara \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 o, veril\u0259n m\u0259nfi qiym\u0259tl\u0259 raz\u0131la\u015fmal\u0131 olur.<\/p>\n<p>Allah-T\u0259ala g\u00fcnahkarlara m\u00f6hl\u0259t verm\u0259kl\u0259, onlar\u0131n i\u00e7 \u00fcz\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131b c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn if\u015fa edir. G\u00fcnahkar \u015f\u0259xs h\u0259min m\u00fcdd\u0259td\u0259 h\u0259m \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259k c\u0259zas\u0131n\u0131 a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131r, h\u0259m d\u0259 camaat\u0131n onu daha yax\u015f\u0131 tan\u0131mas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Qurani-K\u0259rim bunu a\u00e7\u0131qca b\u0259yan edir: &#8220;Kafirl\u0259r verdiyimiz m\u00f6hl\u0259tin onlar \u00fc\u00e7\u00fcn xeyirli oldu\u011funu sanmas\u0131nlar. Onlara m\u00f6hl\u0259t veririk ki, daha \u00e7ox g\u00fcnah etsinl\u0259r. Ax\u0131rda onlar\u0131 d\u0259rdli \u0259zab g\u00f6zl\u0259yir&#8221; (Ali-\u0130mran, 178).<\/p>\n<p><strong>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc sual:<\/strong><\/p>\n<p>Allah \u00f6z b\u0259lalar\u0131n\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 g\u00fcnahkarlara g\u00f6nd\u0259rmir. B\u0259\u2019z\u0259n m\u00f6min \u015f\u0259xsl\u0259r d\u0259 \u0259zab-\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Bunun s\u0259b\u0259bi n\u0259dir?<\/p>\n<p><strong>Cavab:<\/strong><\/p>\n<p>Allah-T\u0259ala vaxta\u015f\u0131r\u0131 \u00f6z sevimli b\u0259nd\u0259l\u0259rini imtahana \u00e7\u0259kir. Diqq\u0259t yetirin, \u015fagird h\u0259r r\u00fcb\u00fcn sonunda yoxlama i\u015fl\u0259ri yazaraq d\u0259rsl\u0259ri nec\u0259 qavrad\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirir. Habel\u0259 o, d\u0259rs ilinin sonundak\u0131 imtahanda bir illik f\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 hesabat verib, n\u00f6vb\u0259ti sinf\u0259 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259siq\u0259 al\u0131r. M\u00f6min insan da \u00f6mr\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7\u0259tin s\u0131naqlar qar\u015f\u0131s\u0131nda durub \u00f6z iman\u0131n\u0131 t\u0259sdiq etm\u0259li v\u0259 h\u0259yat\u0131n n\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 &#8220;v\u0259siq\u0259&#8221; almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259m d\u0259 Allah-T\u0259ala bir n\u0259f\u0259ri m\u00fcv\u0259qq\u0259ti imtahana \u00e7\u0259km\u0259kl\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 ay\u0131ld\u0131r, onlara ibr\u0259t verir. R\u0259vay\u0259t edirl\u0259r ki, Allah-T\u0259ala H\u0259zr\u0259ti Eyyub pey\u011f\u0259mb\u0259ri (\u0259) d\u0259h\u015f\u0259tli b\u0259lalarla s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259kmi\u015fdir. \u018fvv\u0259lc\u0259 Eyyubun (\u0259) var-d\u00f6vl\u0259ti \u0259lind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r, sonra u\u015faqlar\u0131 h\u0259lak olur, daha sonra is\u0259 \u00f6z\u00fc a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259l\u0259nir. Ham\u0131 ondan \u00fcz \u00e7evirir. Bununla bel\u0259 Eyyub (\u0259) s\u0259bir edir, Allaha inam\u0131ndan d\u00f6nm\u00fcr, a\u011f\u0131r imtahana m\u0259rdlikl\u0259 d\u00f6z\u00fcrd\u00fc. Sonda Allah onu s\u0259brin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fckafatland\u0131r\u0131r. Eyyubun (\u0259) b\u0259d\u0259ni tamamil\u0259 sa\u011fal\u0131r, \u00f6vladlar\u0131 v\u0259 var-d\u00f6vl\u0259ti ikiqat art\u0131r, ad\u0131 is\u0259 s\u0259bir v\u0259 d\u00f6z\u00fcm n\u00fcmun\u0259si kimi Qur\u2019ana d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>H\u0259disl\u0259rin birind\u0259 buyurulmu\u015fdur ki, b\u0259la zal\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn ibr\u0259t, m\u00f6\u2019min \u00fc\u00e7\u00fcn imtahand\u0131r. Ba\u015fqa bir h\u0259disd\u0259 deyilir: &#8220;H\u0259r b\u0259lan\u0131n k\u00f6k\u00fcnd\u0259 xeyir gizl\u0259nib&#8221;. B\u0259zi hallarda bu xeyir insan\u0131n \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn, b\u0259z\u0259n is\u0259 ba\u015fqalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. H\u0259zr\u0259ti \u018fli (\u0259) b\u0259lalar\u0131n v\u0259 \u00e7\u0259tin h\u0259yat \u015f\u0259raitinin insan irad\u0259sini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirdiyini s\u00fcbut etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011faclar\u0131 misal g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir: &#8220;Susuz s\u0259hralarda bit\u0259n a\u011faclar\u0131n \u00e7ubu\u011fu daha m\u00f6hk\u0259m olur&#8221; (&#8220;N\u0259hcu&#8217;l-b\u0259la\u011f\u0259&#8221;).<\/p>\n<p>H\u0259disl\u0259rd\u0259 deyilir ki, Allah-T\u0259ala b\u0259zi sevimli b\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 x\u0259st\u0259lik v\u0259 ba\u015fqa d\u0259rdl\u0259r g\u00f6nd\u0259rm\u0259kl\u0259 onlar\u0131 axir\u0259t \u0259zab\u0131ndan xilas edir. Ham\u0131n\u0131n az da olsa g\u00fcnahlar\u0131 v\u0259 s\u0259hvl\u0259ri vard\u0131r. Allah b\u0259zi insanlar\u0131n g\u00fcnah\u0131n\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 yuyur ki, qiyam\u0259td\u0259 c\u0259zalar\u0131 y\u00fcng\u00fcl olsun.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, insanlar\u0131n he\u00e7 d\u0259 ham\u0131s\u0131 bu imtahanlara layiqinc\u0259 d\u00f6z\u0259 bilmir. Qurani-K\u0259rim h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259ri m\u0259z\u0259mm\u0259t edir:<\/p>\n<p>&#8220;Allah t\u0259r\u0259find\u0259n imtahana \u00e7\u0259kilib \u0259zizl\u0259n\u0259nd\u0259 v\u0259 ne\u2019m\u0259tl\u0259r alanda insan deyir: &#8220;Allah m\u0259ni \u0259zizl\u0259di&#8221;. Lakin Allah onu s\u0131namaq \u00fc\u00e7\u00fcn ruzisini azaldanda s\u00f6yl\u0259yir: &#8220;Allah m\u0259ni t\u0259hqir edib al\u00e7altd\u0131&#8221; (F\u0259cr, 15-16).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Allah-T\u0259alan\u0131n \u0259dal\u0259ti bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fark\u0259n insan\u0131n irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini xat\u0131rlatmamaq olmaz. \u0130slam al\u0259mind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259sind\u0259 \u00e7oxlu m\u00fcbahis\u0259l\u0259r ba\u015f vermi\u015fdir. \u0130slam al\u0259mind\u0259 iki f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yan bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 tamamil\u0259 bir-birin\u0259 zidd olan ifrat n\u00f6qt\u0259l\u0259rd\u0259 durmu\u015flar. Bu f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yanlar\u0131n biri &#8220;q\u0259d\u0259rilik&#8221;, dig\u0259ri is\u0259 &#8220;c\u0259brilik&#8221;dir. Q\u0259d\u0259ril\u0259rin \u0259qid\u0259si bu idi ki, Allah-T\u0259ala d\u00fcnyan\u0131 yaratd\u0131qdan sonra \u00f6zba\u015f\u0131na buraxm\u0131\u015fd\u0131r. Allah t\u0259bi\u0259td\u0259 ba\u015f ver\u0259n he\u00e7 bir hadis\u0259y\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etmir, onu s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirmir, yaxud qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131r. \u0130nsana qeyri-m\u0259hdud irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 verilmi\u015fdir. H\u0259r k\u0259sin h\u0259r\u0259k\u0259ti yaln\u0131z v\u0259 yaln\u0131z \u00f6z ist\u0259yind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. C\u0259bril\u0259r is\u0259 tamamil\u0259 bu d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131xaraq iddia edirdil\u0259r ki,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":135893,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M.jpg",300,236,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M.jpg",300,236,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M.jpg",300,236,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M-300x236.jpg",300,236,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M.jpg",300,236,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M.jpg",300,236,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M.jpg",300,236,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/17b301a9eaaea28033c8225451a773ca_M.jpg",300,236,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Allah-T\u0259alan\u0131n \u0259dal\u0259ti bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fark\u0259n insan\u0131n irad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini xat\u0131rlatmamaq olmaz. \u0130slam al\u0259mind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259sind\u0259 \u00e7oxlu m\u00fcbahis\u0259l\u0259r ba\u015f vermi\u015fdir. \u0130slam al\u0259mind\u0259 iki f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yan bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 tamamil\u0259 bir-birin\u0259 zidd olan ifrat n\u00f6qt\u0259l\u0259rd\u0259 durmu\u015flar. Bu f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yanlar\u0131n biri &#8220;q\u0259d\u0259rilik&#8221;, dig\u0259ri is\u0259 &#8220;c\u0259brilik&#8221;dir. Q\u0259d\u0259ril\u0259rin \u0259qid\u0259si bu idi ki, Allah-T\u0259ala d\u00fcnyan\u0131 yaratd\u0131qdan sonra \u00f6zba\u015f\u0131na buraxm\u0131\u015fd\u0131r. Allah t\u0259bi\u0259td\u0259 ba\u015f&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/135892"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=135892"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/135892\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/135893"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=135892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=135892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=135892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}