{"id":136829,"date":"2020-03-02T10:46:13","date_gmt":"2020-03-02T07:46:13","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=136829"},"modified":"2020-03-02T10:46:13","modified_gmt":"2020-03-02T07:46:13","slug":"iohann-volfhanq-hote-quran-kitablarin-kitabidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=136829","title":{"rendered":"\u0130ohann Volfhanq H\u00f6te: &#8220;Quran &#8211; kitablar\u0131n kitab\u0131d\u0131r&#8221;"},"content":{"rendered":"<div class=\"itemFullText\">\n<p>\u0130ohann Volfhanq H\u00f6tenin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 XVIII \u0259srin sonlar\u0131 &#8211; XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki Almaniyan\u0131n milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm yerl\u0259rd\u0259n birini tutur. \u015eairin h\u0259yat yolunu v\u0259 \u0259d\u0259bi irsini \u00f6yr\u0259n\u0259n bir \u00e7ox t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar etiraf edirl\u0259r ki, onun f\u0259ls\u0259fi, \u0259d\u0259bi v\u0259 elmi \u0259s\u0259rl\u0259rinin almanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259ti, ingilisl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eekspirin, ruslar \u00fc\u00e7\u00fcn Pu\u015fkinin \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.<\/p>\n<p>H\u00f6tenin h\u0259yat kredosunu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n s\u00fcbutlar s\u0131ras\u0131na onun \u00f6z dostlar\u0131na v\u0259 yax\u0131nlar\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar, el\u0259c\u0259 d\u0259, 1771-72-ci ill\u0259r aras\u0131nda m\u00fctali\u0259 etdiyi m\u00fcq\u0259dd\u0259s Quran\u0131n v\u0259 m\u0259\u015fhur sufi \u015fair Hafiz \u015eirazinin &#8220;Divan&#8221;\u0131n\u0131n g\u00fccl\u00fc t\u0259siri alt\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;Q\u0259rb-\u015e\u0259rq Divan\u0131&#8221; adl\u0131 silsil\u0259 \u015feirl\u0259r aiddir.<\/p>\n<p>H\u00f6te n\u00fcmayi\u015fkaran\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcs\u0259lman adland\u0131rmasa da, onun bir \u00e7ox \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u0130slama v\u0259 bu dinin ilahi-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 isti m\u00fcnasib\u0259ti ayd\u0131n sezilm\u0259kd\u0259dir. Maraql\u0131d\u0131r ki, H\u00f6tenin d\u00fcnya, varl\u0131\u011f\u0131n mahiyy\u0259ti, b\u0259\u015f\u0259rilikl\u0259 ilahiliyin nisb\u0259ti bar\u0259d\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259ri h\u0259min probleml\u0259r\u0259 \u0130slam\u0131n bax\u0131\u015f t\u0259rzi il\u0259 xeyli \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. H\u00f6te m\u00fcs\u0259lman idimi? Bu sual\u0131n cavab\u0131n\u0131 yaln\u0131z Allah bilir. Lakin d\u0259qiq m\u0259lumdur ki, o, m\u00fcq\u0259dd\u0259s Quran\u0131 &#8211; ilahi v\u0259hy, H\u0259zr\u0259ti Muh\u0259mm\u0259di (s) &#8211; Allah\u0131n pey\u011f\u0259mb\u0259ri kimi q\u0259bul edirdi.<\/p>\n<p>1995-ci ild\u0259 Veymar \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u015feyx \u018fbd\u00fclqadir \u0259l-Murabitin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda bir qrup t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alim H\u00f6tenin \u0259s\u0259rl\u0259rini v\u0259 m\u0259ktublar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nmi\u015f v\u0259 sonda \u015feyx Murabit H\u00f6tenin m\u00fcs\u0259lman oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 f\u0259tva vermi\u015fdi. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259qal\u0259d\u0259 h\u0259min f\u0259tvan\u0131n \u0259sasland\u0131r\u0131lmas\u0131na yard\u0131m g\u00f6st\u0259rmi\u015f materiallar\u0131n q\u0131sa x\u00fclas\u0259si t\u0259qdim olunur.<\/p>\n<p><strong>&#8220;Bizim ham\u0131m\u0131z \u0130slam \u0259qid\u0259sind\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131q&#8221;<\/strong><\/p>\n<p>H\u00f6tenin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, insan b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 ilahi irad\u0259y\u0259, d\u00fcnyan\u0131 x\u0259lq etmi\u015f vahid Yaradan\u0131n irad\u0259sin\u0259 tabedir. O, insan\u0131n mahiyy\u0259tini d\u0259 m\u0259hz bu qeydsiz-\u015f\u0259rtsiz tabe\u00e7ilikd\u0259 g\u00f6r\u00fcr v\u0259 bu duy\u011funu \u0130slamdak\u0131 Allaha t\u0259slim\u00e7ilikl\u0259 eynil\u0259\u015fdirirdi. \u015eair d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bildirirdi ki, deyil\u0259n m\u0259nada onun \u00f6z\u00fc d\u0259 m\u00fcs\u0259lmand\u0131r. &#8220;Q\u0259rb-\u015e\u0259rq Divan&#8221;\u0131na aid olan \u015feirl\u0259rin birind\u0259 H\u00f6te bu bar\u0259d\u0259 yaz\u0131rd\u0131 (yaz\u0131da \u015feirl\u0259rin n\u0259srl\u0259 s\u0259rb\u0259st t\u0259rc\u00fcm\u0259si verilir):<\/p>\n<p>Bu v\u0259 ya dig\u0259r bir m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259sind\u0259<\/p>\n<p>\u00d6z fikirl\u0259rini yeri g\u0259ldi-g\u0259lm\u0259di s\u00f6yl\u0259m\u0259k n\u0259 g\u00fcl\u00fcncd\u00fcr.<\/p>\n<p>Ax\u0131, \u0259g\u0259r \u0130slam &#8211; Allaha t\u0259slim olmaqd\u0131rsa,<\/p>\n<p>Bizim ham\u0131m\u0131z \u0130slam \u0259qid\u0259sind\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131q v\u0259 bu \u0259qid\u0259d\u0259 \u00f6l\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>Bu konsepsiya bir s\u0131ra ba\u015fqa tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00f6z t\u0259sdiqini tap\u0131r. H\u00f6te &#8220;Q\u0259rb-\u015e\u0259rq Divan\u0131 bar\u0259d\u0259 qeyd v\u0259 o\u00e7erkl\u0259r&#8221;d\u0259 yaz\u0131r: &#8220;Vahid Allaha inam h\u0259mi\u015f\u0259 insan\u0131n ruhunu dir\u00e7\u0259ldir, \u00e7\u00fcnki insan\u0131n daxili v\u0259hd\u0259tinin meyar\u0131 kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir&#8221;. \u015eair Allaha t\u0259slimiyy\u0259tin v\u0259 ibad\u0259tin \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rini \u015f\u00f6vql\u0259 bu c\u00fcr ifad\u0259 edir: &#8220;Allah\u0131n 99 sif\u0259tini \u0259hat\u0259 ed\u0259n adlar\u0131n\u0131 zikr etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 muh\u0259mm\u0259di (y\u0259ni m\u00fcs\u0259lman) t\u0259sbehini \u00e7evirm\u0259k \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 \u0259n g\u00f6z\u0259l dua n\u00f6v\u00fcd\u00fcr. Yaradana m\u0259xsus olan s\u00fcbuti (y\u0259ni m\u00f6vcud olan) v\u0259 s\u0259lbi (y\u0259ni m\u00f6vcud olmayan) sif\u0259tl\u0259rin eyni zamanda yad edilm\u0259si Onun mahiyy\u0259tinin d\u0259rk olunmamas\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir. Dua ed\u0259n \u015f\u0259xs heyran v\u0259 valeh halda Onun irad\u0259sin\u0259 tabe olur v\u0259 araml\u0131q tap\u0131r\u2026&#8221;<\/p>\n<p>El\u0259 bu m\u00f6vqed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k H\u00f6te t\u0259sad\u00fcfl\u0259ri v\u0259 sad\u0259 uy\u011funluqlar\u0131 r\u0259dd edir. Onun \u0259qid\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, insan\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n h\u0259r bir hadis\u0259 &#8211; Allah\u0131n insana bildirm\u0259k ist\u0259diyi x\u00fcsusi i\u015far\u0259l\u0259r v\u0259 ibr\u0259tl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. \u015eair 1807-ci ilin noyabr\u0131nda Reymer\u0259 m\u0259ktubunda yaz\u0131rd\u0131: &#8220;\u0130nsanlar d\u0259rk ed\u0259 bilm\u0259dikl\u0259ri v\u0259 xo\u015fb\u0259xtlik an\u0131nda tam m\u0259nas\u0131 il\u0259 t\u0259zah\u00fcr ed\u0259n b\u00fct\u00fcn nam\u0259lum q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259sad\u00fcf adland\u0131r\u0131rlar. Lakin bu, t\u0259sad\u00fcf deyil. Bu, \u0259n x\u0131rda \u015feyd\u0259 bel\u0259 \u00f6z b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n v\u0259 duyulmadan h\u0259r yerd\u0259 m\u00f6vcud olan Allahd\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Qeybd\u0259n i\u015far\u0259l\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>1813-c\u00fc ilin pay\u0131z\u0131nda (H\u00f6te &#8220;Q\u0259rb-\u015e\u0259rq Divan\u0131&#8221; \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015f\u0259 ba\u015flamazdan azac\u0131q \u0259vv\u0259l) bir alman \u0259sg\u0259ri onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130spaniyadan Qurani-K\u0259rimin sonuncu &#8211; &#8220;Nas&#8221; sur\u0259si yaz\u0131lm\u0131\u015f q\u0259dim bir \u0259r\u0259b \u0259lyazmas\u0131 g\u0259tirir. Sonralar H\u00f6te \u00f6z \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas dostlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 h\u0259min sur\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259r\u0259k, m\u0259nas\u0131n\u0131 anlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u015eair sonralar h\u0259mi\u015f\u0259 bu hadis\u0259ni Allahdan g\u00f6nd\u0259ril\u0259n ilahi \u0259lam\u0259t kimi yozurdu.<\/p>\n<p>1814-c\u00fc ilin yanvar\u0131nda ba\u015f vermi\u015f daha bir hadis\u0259 d\u0259 H\u00f6te \u00fc\u00e7\u00fcn ilahi ni\u015fan\u0259 olur: O, rus ordusunda xidm\u0259t ed\u0259n m\u00fcs\u0259lman ba\u015fq\u0131rdlar\u0131n camaat namaz\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k imkan\u0131 qazan\u0131r. Namaz Veymardak\u0131 protestant gimnaziys\u0131nda q\u0131l\u0131n\u0131rd\u0131. Namaz\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259si H\u00f6tey\u0259 \u00e7ox g\u00fccl\u00fc m\u0259n\u0259vi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>\u0130ll\u0259r \u00f6td\u00fckc\u0259, H\u00f6tenin ilahi q\u0259za-q\u0259d\u0259r\u0259 iman\u0131 art\u0131r v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nirdi. O, yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r Allah m\u0259ni balaca bir h\u0259\u015f\u0259rat kimi yaratsayd\u0131,<\/p>\n<p>M\u0259n yen\u0259 insan\u0131n qap\u0131s\u0131nda h\u0259\u015f\u0259rat olard\u0131m.<\/p>\n<p>1830-cu il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 Tselter\u0259 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda H\u00f6te \u00f6z h\u0259yat\u0131ndan t\u0259sirli bir n\u00fcmun\u0259ni qeyd edir. \u00c7ox yax\u0131n bildiyi bir adam\u0131n &#8211; Kristianan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra H\u00f6te \u00f6z\u00fcn\u00fc tamamil\u0259 b\u0259db\u0259xt hiss edirdi. \u00d6z t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 doldurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan \u015fair Marianna fon Villemer adl\u0131 qad\u0131nla evl\u0259nm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. Lakin Mariannaya evl\u0259nm\u0259k t\u0259klifi etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yan\u0131na ged\u0259rk\u0259n, yolda onun mindiyi kareta s\u0131n\u0131r. H\u00f6te bu hadis\u0259ni qar\u015f\u0131dak\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn inadkarl\u0131q g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259k bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q kimi q\u0259bul edir v\u0259 evl\u0259nm\u0259k firind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p>H\u00f6te m\u0259ktubu bu ifad\u0259l\u0259rl\u0259 sona \u00e7atd\u0131r\u0131r: &#8220;Bel\u0259likl\u0259, biz \u0130slamda (\u0130lahi \u0130rad\u0259y\u0259 tam t\u0259slimiyy\u0259td\u0259) qalmal\u0131y\u0131q\u2026 Bu s\u00f6z\u0259 he\u00e7 bir \u0259lav\u0259m yoxdur&#8221;.<\/p>\n<p>1831-ci ild\u0259 xeyli insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoymu\u015f v\u0259ba x\u0259st\u0259liyi t\u00fc\u011fyan etdiyi zaman \u015fair \u00f6z dostlar\u0131ndan birin\u0259 t\u0259s\u0259lli ver\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Burada he\u00e7 kim he\u00e7 k\u0259s\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259z; bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 h\u0259r k\u0259s q\u0259rar\u0131 \u00f6z\u00fc verir. \u00d6z\u00fcm\u00fcz\u00fc aldatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 forman\u0131 se\u00e7s\u0259k d\u0259, biz \u0130slamda ya\u015fay\u0131r\u0131q&#8221; (Adel \u015eopenhauer\u0259 m\u0259ktub, 19 sentyabr 1831-ci il).<\/p>\n<p><strong>Muh\u0259mm\u0259d (s) v\u0259 \u0130sa (\u0259) &#8211; Allah\u0131n pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>H\u00f6te inan\u0131rd\u0131 ki, Allah insanlarla pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r. 1819-cu ild\u0259 Bl\u00fcmentala yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda o, Quran\u0131n &#8220;\u0130brahim&#8221; sur\u0259sinin 4-c\u00fc ay\u0259sin\u0259 istinad ed\u0259r\u0259k, H\u0259zr\u0259ti Muh\u0259mm\u0259din (s) pey\u011f\u0259mb\u0259rlik missiyas\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 etiraf edir: &#8220;H\u0259qiq\u0259t\u0259n, Allah Quranda biz\u0259 deyir: &#8220;Biz h\u0259r bir pey\u011f\u0259mb\u0259ri yaln\u0131z \u00f6z mill\u0259tinin dilind\u0259 dan\u0131\u015fan g\u00f6nd\u0259rdik ki, Allah\u0131n \u0259mrl\u0259rini onlara izah ed\u0259 bilsin&#8221;&#8221;.<\/p>\n<p>Bundan daha bir ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259l &#8220;&#8221;Q\u0259rb-\u015e\u0259rq Divan\u0131&#8221; bar\u0259d\u0259 qeyd v\u0259 o\u00e7erkl\u0259r&#8221;d\u0259 H\u00f6te pey\u011f\u0259mb\u0259ri \u015faird\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n c\u0259h\u0259tl\u0259rd\u0259n s\u00f6z a\u00e7\u0131r v\u0259 H\u0259zr\u0259ti Muh\u0259mm\u0259din (s) pey\u011f\u0259mb\u0259rlik missiyas\u0131n\u0131n h\u0259qiqiliyini vur\u011fulay\u0131rd\u0131: &#8220;O, \u015fair deyil, pey\u011f\u0259mb\u0259rdir. Onun Quran\u0131 &#8211; ilahi qanundur, insan t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259yl\u0259nc\u0259 m\u0259qs\u0259dil\u0259 v\u0259 ya \u00fcmumi maarifi art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lm\u0131\u015f kitab deyil&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Muh\u0259mm\u0259d&#8221; \u015feirind\u0259 H\u00f6te pey\u011f\u0259mb\u0259rlik missiyas\u0131 bar\u0259sind\u0259ki t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rini obrazl\u0131 dil\u0259 \u00e7evirm\u0259kl\u0259, Pey\u011f\u0259mb\u0259ri daim artaraq n\u0259h\u0259ng m\u0259n\u0259vi g\u00fcc qazanan, geni\u015fl\u0259nib t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 okeana &#8211; \u0130lahi Q\u00fcdr\u0259tin simvoluna qovu\u015fan bula\u011fa b\u0259nz\u0259dir. Pey\u011f\u0259mb\u0259rin dini d\u00fchas\u0131 dig\u0259r insanlar\u0131 &#8211; x\u0131rda irmaqlar\u0131 \u00f6z ard\u0131nca apar\u0131r. 1816-c\u0131 il yanvar\u0131n 27-d\u0259 &#8220;Paralipomen&#8221;in \u0259lyazasmas\u0131nda (Paraliromena III, 31 of the &#8220;Divan&#8221;) \u015fair yaz\u0131r: &#8220;Yarad\u0131lm\u0131\u015f varl\u0131qlar\u0131n ba\u015f\u0131 Muh\u0259mm\u0259ddir&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Divan&#8221;\u0131n daha bir \u015feirind\u0259 H\u00f6te \u0130sa (\u0259) bar\u0259d\u0259 xristian anlay\u0131\u015f\u0131ndan a\u00e7\u0131q-a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 imtina edir, vahid Allaha, Muh\u0259mm\u0259dl\u0259 (s) \u0130san\u0131n (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rlik missiyas\u0131na inam\u0131 bu fikr\u0259 qar\u015f\u0131 qoyur.<\/p>\n<p>\u0130sa pak-pakiz\u0259 idi v\u0259 t\u0259k vahid Allaha tap\u0131n\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130san\u0131 Allah\u0131n \u00f6z\u00fc q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fctm\u0259k Allah\u0131 t\u0259hqir edirdi.<\/p>\n<p>Qoy camaat Muh\u0259mm\u0259din biz\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6t\u00fcr\u00fcb-\u00e7atd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 h\u0259qiq\u0259ti g\u00f6rs\u00fcn.<\/p>\n<p>O (Muh\u0259mm\u0259d), Vahid Allah\u0131 d\u0259rk etm\u0259kl\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 tabe\u00e7ilikd\u0259 saxlad\u0131.<\/p>\n<p>Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 H\u00f6te \u015e\u0259rqin \u0259d\u0259bi v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsin\u0259 qar\u015f\u0131 mara\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259mi\u015fdi. 1814-15-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130enada &#8220;&#8221;Q\u0259rb-\u015e\u0259rq Divan\u0131&#8221; bar\u0259d\u0259 qeyd v\u0259 o\u00e7erkl\u0259r&#8221; \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n Paulyus, Lorsbax v\u0259 Kozeqarten kimi \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas professorlar\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda H\u00f6te \u0259r\u0259b dlini \u00f6yr\u0259nirdi. 70 ya\u015f\u0131 tamam olan il \u015fair yaz\u0131rd\u0131 ki, o, &#8220;pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 Quran\u0131n nazil edildiyi gec\u0259ni (Q\u0259dr gec\u0259si) laz\u0131mi \u015f\u0259kild\u0259 qeyd etm\u0259k&#8221; fikrind\u0259dir.<\/p>\n<p>Quran \u0259srl\u0259rl\u0259 \u00f6nc\u0259 vard\u0131m\u0131?<\/p>\n<p>M\u0259n bunlar\u0131 \u00e7ox da yax\u015f\u0131 anlam\u0131ram.<\/p>\n<p>Lakin bir m\u00fcs\u0259lman kimi hesab edir\u0259m ki,<\/p>\n<p>Quran kitablar\u0131n kitab\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>H\u00f6te Qurani-K\u0259rimin dilinin g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 v\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mliyin\u0259, bu kitab\u0131n d\u0259rin dini v\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u0259nalar\u0131na heyran idi. O, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 t\u0259ktanr\u0131l\u0131q v\u0259 al\u0259min yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 m\u00f6vzular\u0131na daha \u00e7ox diqq\u0259t yetirirdi. Bu, \u015fair t\u0259r\u0259find\u0259n Quran\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 ay\u0259l\u0259rinin alman dilin\u0259 1771-72-ci ill\u0259rd\u0259 edilmi\u015f t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rind\u0259n d\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr (&#8220;B\u0259q\u0259r\u0259&#8221; sur\u0259si). H\u00f6te el\u0259 ay\u0259l\u0259ri se\u00e7ir ki, onlarda t\u0259bi\u0259t v\u0259 t\u0259bii hadis\u0259l\u0259r ilahi qanunun \u0259lam\u0259tl\u0259ri kimi t\u0259qdim edilir, bir \u00e7ox t\u0259bi\u0259t hadis\u0259l\u0259rind\u0259 q\u00fcdr\u0259tli Allah\u0131n t\u0259kliyinin ifad\u0259 edildiyi vur\u011fulan\u0131r. \u015eair yaz\u0131r ki, biz Allah\u0131n b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc \u0259n x\u0131rda \u0259\u015fyalarda da g\u00f6rm\u0259liyik; bunun \u00fc\u00e7\u00fcn o, &#8220;B\u0259q\u0259r\u0259&#8221; sur\u0259sinin 26-c\u0131 ay\u0259sind\u0259ki a\u011fcaqanad misal\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>H\u00f6te h\u0259mi\u015f\u0259 Qurani-K\u0259rimin lat\u0131n, ingilis, alman v\u0259 frans\u0131z dill\u0259rin\u0259 edilmi\u015f t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rinin yet\u0259rsiz v\u0259 naqis oldu\u011funu hiss edir, durmadan yeni t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r axtar\u0131rd\u0131. O, \u0259r\u0259b dili d\u0259rslikl\u0259rini, s\u0259yah\u0259tnam\u0259l\u0259ri, \u015feirl\u0259ri, Rumi, Cami, Hafiz, S\u0259di v\u0259 \u018fttar\u0131n oricinal \u0259s\u0259rl\u0259rini, Quran t\u0259fsirl\u0259rini, fiqh m\u0259nb\u0259l\u0259rini, Muh\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) bar\u0259d\u0259 kitablar\u0131 s\u0259yl\u0259 oxuyurdu.<\/p>\n<p><strong>P.S.<\/strong>\u00a01832-ci il mart\u0131n 22-d\u0259 H\u00f6te \u00f6l\u00fcm yata\u011f\u0131nda \u00e7abalayark\u0259n, b\u0259zi m\u00fcasirl\u0259rinin xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131 kimi, \u0259li il\u0259 s\u0259mada h\u0259rfl\u0259r c\u0131z\u0131rm\u0131\u015f. O zaman \u0259traf\u0131ndak\u0131lar \u015fairin \u0259linin h\u0259r\u0259k\u0259tini izl\u0259y\u0259r\u0259k, \u00f6z ikinci ad\u0131n\u0131n (Wolfhang) ba\u015f h\u0259rfini &#8211; &#8220;W&#8221; h\u0259rfini yazmaq ist\u0259diyini z\u0259nn etmi\u015fdil\u0259r. H\u00f6tenin \u0130slam dinin\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini v\u0259 son n\u0259f\u0259sind\u0259 \u015fairin \u0259traf\u0131n\u0131 b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f insanlar\u0131n \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131n\u0131 bilm\u0259dikl\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, o zamanlar &#8220;W&#8221; kimi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f h\u0259rfin \u0259slind\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259r\u0259bc\u0259 &#8220;Allah&#8221; k\u0259lm\u0259si oldu\u011funu iddia ed\u0259nl\u0259r d\u0259 vard\u0131r. \u018fg\u0259r deyil\u0259nl\u0259r\u0259 inansaq, \u015fair son n\u0259f\u0259sind\u0259 d\u0259 Allah\u0131 unutmur v\u0259 i\u015far\u0259 il\u0259 Onun ad\u0131n\u0131 zikr edirmi\u015f.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"itemContentSingle\">\n<div class=\"itemContainerSingle\">\n<div class=\"itemBody\">\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ohann Volfhanq H\u00f6tenin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 XVIII \u0259srin sonlar\u0131 &#8211; XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki Almaniyan\u0131n milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm yerl\u0259rd\u0259n birini tutur. \u015eairin h\u0259yat yolunu v\u0259 \u0259d\u0259bi irsini \u00f6yr\u0259n\u0259n bir \u00e7ox t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar etiraf edirl\u0259r ki, onun f\u0259ls\u0259fi, \u0259d\u0259bi v\u0259 elmi \u0259s\u0259rl\u0259rinin almanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259ti, ingilisl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eekspirin, ruslar \u00fc\u00e7\u00fcn Pu\u015fkinin \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. H\u00f6tenin h\u0259yat kredosunu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n s\u00fcbutlar s\u0131ras\u0131na onun \u00f6z dostlar\u0131na v\u0259 yax\u0131nlar\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar, el\u0259c\u0259 d\u0259, 1771-72-ci ill\u0259r aras\u0131nda m\u00fctali\u0259 etdiyi m\u00fcq\u0259dd\u0259s Quran\u0131n v\u0259 m\u0259\u015fhur sufi \u015fair Hafiz \u015eirazinin &#8220;Divan&#8221;\u0131n\u0131n g\u00fccl\u00fc t\u0259siri alt\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;Q\u0259rb-\u015e\u0259rq Divan\u0131&#8221; adl\u0131 silsil\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":136830,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M.jpg",300,266,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M.jpg",300,266,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M.jpg",300,266,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M-300x266.jpg",300,266,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M.jpg",300,266,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M.jpg",300,266,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M.jpg",300,266,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1a14bddfae64667ee7908e030bad7b35_M.jpg",300,266,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130ohann Volfhanq H\u00f6tenin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 XVIII \u0259srin sonlar\u0131 &#8211; XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki Almaniyan\u0131n milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm yerl\u0259rd\u0259n birini tutur. \u015eairin h\u0259yat yolunu v\u0259 \u0259d\u0259bi irsini \u00f6yr\u0259n\u0259n bir \u00e7ox t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar etiraf edirl\u0259r ki, onun f\u0259ls\u0259fi, \u0259d\u0259bi v\u0259 elmi \u0259s\u0259rl\u0259rinin almanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259ti, ingilisl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eekspirin, ruslar \u00fc\u00e7\u00fcn Pu\u015fkinin \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. H\u00f6tenin h\u0259yat kredosunu m\u00fc\u0259yy\u0259n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136829"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=136829"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136829\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/136830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=136829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=136829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=136829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}