{"id":136833,"date":"2020-03-02T10:47:06","date_gmt":"2020-03-02T07:47:06","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=136833"},"modified":"2020-03-02T10:47:06","modified_gmt":"2020-03-02T07:47:06","slug":"qadin-kisinin-qabirgasindan-yaranib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=136833","title":{"rendered":"Qad\u0131n ki\u015finin qab\u0131r\u011fas\u0131ndan yaran\u0131b?"},"content":{"rendered":"<div class=\"itemFullText\">\n<p>\u0130slam tarixi boyunca dinimizin \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri bar\u0259sind\u0259 b\u0259\u2019z\u0259n nadanl\u0131q \u00fcz\u00fcnd\u0259n, b\u0259\u2019z\u0259n d\u0259 q\u0259sd\u0259n t\u0259hrifl\u0259r yarad\u0131lm\u0131\u015f, \u0130slam h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri camaata d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 t\u0259hrifl\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismi qad\u0131n m\u00f6vzusuna aiddir. \u018fks\u0259r hallarda yaranm\u0131\u015f t\u0259hrifl\u0259r qad\u0131nlar\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259ki rolunu azaltmaq, onun ki\u015fid\u0259n qat-qat a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 duran yarars\u0131z bir varl\u0131q oldu\u011funu s\u00fcbuta yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcdm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bel\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ortaya atan \u015f\u0259xsl\u0259r Qur\u2019an ay\u0259l\u0259rini v\u0259 m\u0259\u2019sumlar\u0131n h\u0259disl\u0259rini \u00f6z xeyirl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259rh etmi\u015f, m\u0259ntiq\u0259 v\u0259 sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 s\u0131\u011fmayan &#8220;s\u00fcbutlar&#8221; g\u0259tirm\u0259kd\u0259n bel\u0259 \u00e7\u0259kinm\u0259mi\u015fl\u0259r. Dini m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 rast g\u0259lin\u0259n b\u0259\u2019zi z\u0259if v\u0259 qondarma h\u0259disl\u0259r d\u0259 onlar\u0131n \u0259lind\u0259 istinad obyekti olmu\u015f v\u0259 \u0259sas silah kimi istifad\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u0130ddia\u00e7\u0131lar\u0131n d\u0259lill\u0259ri<\/p>\n<p>Qad\u0131n m\u00f6vzusu il\u0259 ba\u011fl\u0131 yaranm\u0131\u015f bel\u0259 t\u0259hrifl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 bundan ibar\u0259tdir: B\u0259\u2019zi kitablarda iddia olunur ki, guya Allah-T\u0259ala H\u0259vvan\u0131 Ad\u0259min qab\u0131r\u011fas\u0131ndan yaratm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259tta m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 daha da &#8220;d\u0259qiqlik&#8221; g\u0259tir\u0259r\u0259k, H\u0259vvan\u0131n Ad\u0259min sol qab\u0131r\u011fas\u0131ndan yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259mi\u015fl\u0259r. Bu fikri inki\u015faf etdirib \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k, bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fl\u0259r ki, b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 qad\u0131n cinsi ki\u015fid\u0259n t\u00f6r\u0259mi\u015fdir v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ondan a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bu fikrin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259ki \u0259n &#8220;tutarl\u0131&#8221; s\u0259n\u0259d &#8211; H\u0259zr\u0259ti Muh\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 (s.\u0259.s.) \u0130mam C\u0259\u2019f\u0259r Sadiqd\u0259n r\u0259vay\u0259t olunmu\u015f iki h\u0259disdir. Bu h\u0259disl\u0259r &#8220;Furui-Kafi&#8221;nin &#8220;Nikah&#8221; kitab\u0131nda, &#8220;Mudaratu&#8217;z-z\u0259vc\u0259&#8221; bab\u0131ndad\u0131r (5-ci cild, 513-c\u00fc s\u0259h).<\/p>\n<p>\u015eeyx Kuleyni s\u0259n\u0259d silsil\u0259si il\u0259 \u0130mam Sadiqd\u0259n (\u0259) r\u0259vay\u0259t edir ki, H\u0259zr\u0259ti Muh\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259r (s.\u0259.s.) buyurmu\u015fdur: &#8220;Qad\u0131n \u0259yri qab\u0131r\u011fa kimidir; \u0259g\u0259r toxunmasan, ondan faydalana bil\u0259rs\u0259n. \u018fg\u0259r \u0259yib d\u00fcz\u0259ltm\u0259k ist\u0259s\u0259n, s\u0131nar&#8221;. O biri h\u0259disd\u0259 is\u0259 \u0130mam Sadiqin (\u0259) dilind\u0259n r\u0259vay\u0259t olunub: &#8220;H\u0259zr\u0259ti \u0130brahim (\u0259) Saran\u0131n xasiyy\u0259tinin pisliyind\u0259n Allaha \u015fikay\u0259t etdi. Allah ona v\u0259hy g\u00f6nd\u0259rdi ki, qad\u0131n \u0259yri qab\u0131r\u011fa kimidir. \u018fg\u0259r \u0259yib d\u00fcz\u0259ltm\u0259k ist\u0259s\u0259n, s\u0131nar. \u018fg\u0259r toxunmasan, s\u0259n\u0259 fayda ver\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 onunla s\u0259birl\u0259 r\u0259ftar et&#8221;.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin, bu fikrin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 \u018fllam\u0259 M\u0259clisinin \u0130mam Sadiqd\u0259n (\u0259) r\u0259vay\u0259t etdiyi daha bir h\u0259disi d\u0259 \u00f6z dedikl\u0259rin\u0259 d\u0259lil say\u0131rlar: &#8220;Qad\u0131na (\u0259r\u0259b dilind\u0259) ona g\u00f6r\u0259 &#8220;m\u0259r\u2019\u0259&#8221; deyilir ki, o, ki\u015fid\u0259n (\u0259r\u0259bc\u0259 &#8220;m\u0259r\u2019&#8221;) yarad\u0131l\u0131b&#8221; (\u018fllam\u0259 M\u0259clisi &#8211; &#8220;H\u0259yatu&#8217;l-qulub&#8221;, 1-ci cild, 24-c\u00fc s\u0259h).<\/p>\n<p>Q\u0259rib\u0259dir ki, b\u0259\u2019zil\u0259ri bu iddian\u0131 \u015fi\u015fird\u0259r\u0259k g\u00fcl\u00fcnc s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015flar. Onlar iddia etmi\u015fl\u0259r ki, qad\u0131n ki\u015finin qab\u0131r\u011fas\u0131ndan yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, ki\u015fil\u0259rin sol qab\u0131r\u011falar\u0131n\u0131n say\u0131 sa\u011fdak\u0131lara nisb\u0259t\u0259n bir \u0259d\u0259d azd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu iddian\u0131n n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 g\u00fcl\u00fcnc oldu\u011fu g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r. M\u00fcasir elmi imkanlardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, rentgen \u015f\u00fcalar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 asanl\u0131qla s\u00fcbuta yetirm\u0259k olar ki, ki\u015fil\u0259rl\u0259 qad\u0131nlar aras\u0131nda qab\u0131r\u011falar\u0131n say\u0131 bax\u0131m\u0131ndan q\u0259tiyy\u0259n f\u0259rq yoxdur.<\/p>\n<p>\u0130ddialar\u0131n cavab\u0131<\/p>\n<p>B\u0259s bu c\u00fcr \u0259sass\u0131z iddialardan \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu n\u0259d\u0259dir? \u018fg\u0259r H\u0259vva Ad\u0259min qab\u0131r\u011fas\u0131ndan yaranmam\u0131\u015fd\u0131rsa, yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259rilmi\u015f h\u0259disl\u0259r haradan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir?<\/p>\n<p>\u0130lk \u00f6nc\u0259 bunu qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, b\u00f6y\u00fck \u0130slam aliml\u0259ri ilk iki h\u0259disin s\u0259n\u0259d bax\u0131m\u0131ndan e\u2019tibars\u0131z oldu\u011funu bildirmi\u015fl\u0259r. \u018fsrimizin m\u0259\u015fhur t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 aliml\u0259rind\u0259n say\u0131lan Ay\u0259tullah Cavad Amuli g\u00f6st\u0259ril\u0259n m\u00f6vzuya m\u00fcst\u0259qil m\u0259qal\u0259 h\u0259sr etmi\u015f v\u0259 h\u0259min h\u0259disl\u0259rin z\u0259if oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u00f6\u2019t\u0259b\u0259r h\u0259disl\u0259r qad\u0131n\u0131n qab\u0131r\u011fadan yaranmas\u0131 fikrinin q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd edir. Biz a\u015fa\u011f\u0131da bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tir\u0259n v\u0259 h\u0259qiq\u0259ti a\u015fkara \u00e7\u0131xaran h\u0259disl\u0259rin bir ne\u00e7\u0259sini diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p>1. \u018fmr bin \u018fbi&#8217;l-Miqdam atas\u0131ndan r\u0259vay\u0259t edir ki, bir d\u0259f\u0259 \u0130mam M\u0259h\u0259mm\u0259d Baqird\u0259n (\u0259) soru\u015fdular: &#8220;Allah H\u0259vvan\u0131 n\u0259d\u0259n yarad\u0131b?&#8221;. \u0130mam Baqir (\u0259) bu bar\u0259d\u0259 camaat\u0131n n\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u0259b\u0259r ald\u0131. Ona cavab verirl\u0259r ki, camaat\u0131n dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, guya H\u0259vva Ad\u0259min qab\u0131r\u011fas\u0131ndan yarad\u0131l\u0131b. \u0130mam buyurdu: &#8220;Yalan deyirl\u0259r! M\u0259g\u0259r Allah onu qab\u0131r\u011fadan ba\u015fqa bir \u015feyd\u0259n yaratma\u011fa acizdirmi?&#8221; Soru\u015fdular: &#8220;Ey Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u00f6vlad\u0131! B\u0259s H\u0259vva \u0259slind\u0259 n\u0259d\u0259n yarad\u0131l\u0131b?&#8221; \u0130mam bel\u0259 cavab verdi: &#8220;Atam \u00f6z ata-babalar\u0131ndan, o da Pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n r\u0259vay\u0259t edibl\u0259r ki, Allah-T\u0259ala bir ovuc gild\u0259n \u00f6z q\u00fcdr\u0259tiyl\u0259 Ad\u0259mi x\u0259lq etdi. H\u0259min gild\u0259n bir az art\u0131q qald\u0131, Allah o art\u0131qdan H\u0259vvan\u0131 yaratd\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>Bu h\u0259dis a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u00f6\u2019t\u0259b\u0259r kitablarda qeyd olunmu\u015fdur:<\/p>\n<p>\u018fyya\u015fi S\u0259m\u0259rq\u0259ndi &#8211; &#8220;\u018fyya\u015fi t\u0259fsiri&#8221;, 1-ci cild, 216-c\u0131 s\u0259h.;<\/p>\n<p>Seyyid Ha\u015fim B\u0259hrani &#8211; &#8220;T\u0259fsiri-burhan&#8221;, 1-ci cild, 3360c\u0131 s\u0259h.;<\/p>\n<p>\u018fllam\u0259 M\u0259clisi &#8211; &#8220;Biharu&#8217;l-\u0259nvar&#8221;, 5-ci cild, 31-ci s\u0259h.;<\/p>\n<p>\u018fllam\u0259 M\u0259clisi &#8211; &#8220;H\u0259yatu&#8217;l-qulub&#8221;, 1-ci cild, 27-28-ci s\u0259h.;<\/p>\n<p>Ay\u0259tullah Rey\u015f\u0259hri &#8211; &#8220;Mizanu&#8217;l-hikm\u0259&#8221;, 19565-ci h\u0259dis.<\/p>\n<p>2. M\u0259\u015fhur s\u0259hab\u0259 Z\u00fcrar\u0259 ibn \u018f\u2019yun \u0130mam C\u0259\u2019f\u0259r Sadiql\u0259 (\u0259) H\u0259vvan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 bar\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 deyir ki, camaat\u0131n dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, guya Allah H\u0259vvan\u0131 Ad\u0259min sol t\u0259r\u0259find\u0259ki q\u0131sa qab\u0131r\u011fas\u0131ndan yarad\u0131b. \u0130mam buyurdu: &#8220;S\u00fcbhan\u0259llah! Allah bel\u0259 i\u015fd\u0259n uzaqd\u0131r! Onlar\u0131n s\u00f6zl\u0259rind\u0259n bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, Allah Ad\u0259md\u0259n \u00f6tr\u00fc onun qab\u0131r\u011fas\u0131ndan savay\u0131 bir \u015feyd\u0259n z\u00f6vc\u0259 yaratma\u011fa acizdir? Bu s\u00f6zl\u0259ri dey\u0259n adam \u015f\u0259rait yarad\u0131r ki, Ad\u0259min b\u0259\u2019zi b\u0259d\u0259n \u00fczvl\u0259rinin qalan \u00fczvl\u0259rl\u0259 evl\u0259ndiyini (y\u0259\u2019ni Ad\u0259min sanki \u00f6z-\u00f6z\u00fc il\u0259 evl\u0259ndiyini) s\u00f6yl\u0259sinl\u0259r!&#8221; Sonra \u0130mam m\u0259s\u0259l\u0259ni izah ed\u0259r\u0259k bel\u0259 buyurdu: &#8220;Allah Ad\u0259mi gild\u0259n yarad\u0131b, m\u0259l\u0259kl\u0259r\u0259 ona s\u0259cd\u0259 etm\u0259yi \u0259mr etdikd\u0259n sonra Ad\u0259mi yat\u0131rtd\u0131. Sonra H\u0259vvan\u0131 yarad\u0131b onu Ad\u0259min k\u00fcr\u0259yin\u0259 s\u00f6yk\u0259nmi\u015f halda q\u0259rarla\u015fd\u0131rd\u0131&#8230;&#8221; (H\u0259disin davam\u0131nda Ad\u0259ml\u0259 H\u0259vvan\u0131n s\u00f6hb\u0259ti v\u0259 Ad\u0259min &#8220;el\u00e7iliyi&#8221; t\u0259svir edilir).<\/p>\n<p>Bu h\u0259dis d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<p>\u015eeyx S\u0259duq &#8211; &#8220;M\u0259n la y\u0259hzuruhu&#8217;l-f\u0259qih&#8221;, 4336-c\u0131 h\u0259dis, 3-c\u00fc cild, 379-cu s\u0259h.;<\/p>\n<p>\u018fllam\u0259 M\u0259clisi &#8211; &#8220;H\u0259yatu&#8217;l-qulub&#8221;, 1-ci cild, 27-28-ci s\u0259h.<\/p>\n<p>Diqq\u0259t\u0259layiq c\u0259h\u0259t bundan ibar\u0259tdir ki, m\u00f6t\u0259b\u0259r kitablar\u0131n bir ne\u00e7\u0259sind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259sind\u0259 qeydl\u0259r m\u00f6vcuddur. Bel\u0259 ki, h\u0259min kitablarda H\u0259vvan\u0131n qab\u0131r\u011fadan yaranmas\u0131 t\u0259kidl\u0259 r\u0259dd edilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u018fllam\u0259 M\u0259clisi &#8220;H\u0259yatu&#8217;l-qulub&#8221; kitab\u0131n\u0131n 1-ci cildind\u0259 yaz\u0131r ki, kitablarda rast g\u0259lin\u0259n m\u00fcvafiq m\u0259zmunlu h\u0259disl\u0259ri m\u0259sumlar\u0131m\u0131z t\u0259qiyy\u0259 \u00fcz\u00fcnd\u0259n s\u00f6yl\u0259mi\u015fl\u0259r. (\u0130nsan\u0131n can\u0131n\u0131 qorumaq namin\u0259 r\u0259qib qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z r\u0259yini gizl\u0259tm\u0259sin\u0259 v\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin t\u0259l\u0259b etdiyi s\u00f6zl\u0259ri s\u00f6yl\u0259m\u0259sin\u0259 &#8220;t\u0259qiyy\u0259&#8221; deyilir. B\u0259\u2019z\u0259n imamlar\u0131m\u0131z zal\u0131m x\u0259lif\u0259l\u0259rin z\u00fclm\u00fcnd\u0259n amanda qalmaq \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131 raz\u0131 sala bil\u0259c\u0259k s\u00f6zl\u0259r s\u00f6yl\u0259mi\u015f, sonralar imkan yaranan kimi d\u00fczg\u00fcn n\u0259z\u0259riyy\u0259ni m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fl\u0259r). \u018fllam\u0259 M\u0259clisi m\u00f6t\u0259dil \u0259xbari m\u0259sl\u0259kin\u0259 m\u0259nsub idi. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bu m\u0259sl\u0259ki m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n b\u0259\u2019zi r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259 rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u0259xbaril\u0259r h\u0259disl\u0259r\u0259 ifrat etibarla yana\u015f\u0131r, h\u0259tta b\u0259z\u0259n sa\u011flam m\u0259ntiq\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259y\u0259n z\u0259if h\u0259disl\u0259ri d\u0259 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinmirdil\u0259r. \u018fg\u0259r \u018fllam\u0259 M\u0259clisi, qad\u0131n\u0131n ki\u015finin qab\u0131r\u011fas\u0131ndan yaranmas\u0131 bar\u0259sind\u0259 olan h\u0259disl\u0259ri t\u0259qiyy\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirib ona inanmama\u011f\u0131 t\u0259klif etmi\u015fdirs\u0259, dem\u0259li, bu h\u0259disl\u0259r \u0130slam m\u0259ntiqi il\u0259 a\u00e7\u0131q-a\u015fkar v\u0259 qeyd-\u015f\u0259rtsiz olaraq ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>\u018fllam\u0259 M\u0259clisi &#8220;H\u0259yatu&#8217;l-qulub&#8221; kitab\u0131nda bunu da qeyd etmi\u015fdir: \u015ei\u0259 v\u0259 s\u00fcnni aliml\u0259ri V\u0259h\u0259b ibn Mun\u0259yy\u0259d\u0259n r\u0259vay\u0259t edibl\u0259r ki, Allah-T\u0259ala H\u0259vvan\u0131 Ad\u0259min gilinin art\u0131\u011f\u0131ndan onun timsal\u0131nda yarad\u0131b.<\/p>\n<p>Qad\u0131n\u0131n (y\u0259ni H\u0259vvan\u0131n) qab\u0131r\u011fadan yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ed\u0259nl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 Qur\u2019an ay\u0259sini d\u0259 \u00f6z fikirl\u0259rin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 \u015f\u0259rh edirl\u0259r: &#8220;Ey insanlar! Sizi t\u0259k bir n\u0259fsd\u0259n x\u0259lq ed\u0259n, ondan z\u00f6vc\u0259sini yaradan v\u0259 onlardan da \u00e7oxlu ki\u015fi v\u0259 qad\u0131n t\u00f6r\u0259d\u0259n R\u0259bbiniz\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259qval\u0131 olun!&#8221; (Nisa, 1).<\/p>\n<p>Lakin m\u00fcf\u0259ssirl\u0259r qeyd etmi\u015fl\u0259r ki, bu ay\u0259d\u0259ki &#8220;n\u0259fs&#8221; s\u00f6z\u00fc yaln\u0131z konkret \u015f\u0259xs\u0259 (Ad\u0259m\u0259) aid olunmamal\u0131d\u0131r; &#8220;n\u0259fs&#8221; s\u00f6z\u00fc h\u0259m d\u0259 insan cinsin\u0259 \u015famildir. Allah-T\u0259ala bu v\u0259 buna b\u0259nz\u0259r dig\u0259r ay\u0259l\u0259rd\u0259 (Rum, 21; N\u0259hl, 72) b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin &#8220;insan&#8221; adl\u0131 varl\u0131qdan yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0259yan edir; bununla da Darvinin meydana atd\u0131\u011f\u0131 t\u0259kam\u00fcl n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin pu\u00e7lu\u011fu a\u015fkara \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r ay\u0259d\u0259ki &#8220;n\u0259fs&#8221; k\u0259lm\u0259sini H\u0259zr\u0259ti Ad\u0259m\u0259 aid ets\u0259k d\u0259, etiraf etm\u0259liyik ki, burada qab\u0131r\u011fadan yarad\u0131lmaya ki\u00e7icik bir i\u015far\u0259 d\u0259 olsa yoxdur. Ad\u0259m v\u0259 H\u0259vva iki m\u00fcst\u0259qil f\u0259rd olaraq yarad\u0131lm\u0131\u015flar, ilk \u00f6nc\u0259 Ad\u0259m, ondan sonra H\u0259vva x\u0259lq olunmu\u015fdur. Onlar\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k c\u0259h\u0259t budur ki, \u0259vv\u0259la, h\u0259r ikisi eyni bir varl\u0131q cinsinin &#8211; b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri olmu\u015flar. \u0130kincisi, H\u0259vva Ad\u0259min yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 materialdan &#8211; gild\u0259n x\u0259lq olunmu\u015fdur. Daha d\u0259qiq des\u0259k, Ad\u0259m yarad\u0131ld\u0131qdan sonra qalan gild\u0259n H\u0259vva yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>B\u0259\u2019zi aliml\u0259r ortada bar\u0131\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 m\u00f6vqe tutaraq bildirmi\u015fl\u0259r ki, Allah H\u0259vvan\u0131 Ad\u0259min sol qab\u0131r\u011fas\u0131ndan deyil, sol qab\u0131r\u011fas\u0131n\u0131n yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gilin art\u0131\u011f\u0131ndan x\u0259lq etmi\u015fdir. M\u0259rhum \u015eeyx S\u0259duq &#8220;M\u0259n la y\u0259hzuruhu&#8217;l-f\u0259qih&#8221; kitab\u0131nda Z\u00fcrar\u0259nin \u0130mam Sadiqd\u0259n (\u0259) r\u0259vay\u0259t etdiyi h\u0259disi verdikd\u0259n sonra Qur\u2019ani-K\u0259rimin &#8220;Nisa&#8221; sur\u0259sinin 1-ci ay\u0259si bar\u0259sind\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r ki, ay\u0259nin t\u0259vili (r\u0259mzi \u015f\u0259rhi) bel\u0259dir: H\u0259vva Ad\u0259min sol qab\u0131r\u011fas\u0131ndan art\u0131q qalm\u0131\u015f gild\u0259n yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Bu m\u00f6vzu \u0259traf\u0131nda m\u0259\u015fhur aliml\u0259rd\u0259n bir ne\u00e7\u0259sinin r\u0259yi il\u0259 tan\u0131\u015f olmaqla m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 daha da ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirmi\u015f olar\u0131q. M\u0259\u015fhur ruhani alim v\u0259 \u0259dib, &#8220;N\u0259hcu&#8217;l-b\u0259la\u011f\u0259&#8221; kitab\u0131n\u0131n t\u0259rtib\u00e7isi Seyyid R\u0259zi &#8220;H\u0259qaiqu&#8217;t-t\u0259vil&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131r ki, ay\u0259d\u0259ki &#8220;n\u0259fsi vahid\u0259&#8221; (vahid n\u0259fs) &#8211; &#8220;h\u0259qiq\u0259tu&#8217;l-vahid\u0259&#8221;dir. Y\u0259ni ki\u015fi il\u0259 qad\u0131n eyni bir h\u0259qiq\u0259td\u0259n x\u0259lq olunmu\u015flar.<\/p>\n<p>\u018fllam\u0259 \u015e\u0259\u2019rani ki\u015fil\u0259rd\u0259 qad\u0131nlara nisb\u0259t\u0259n bir \u0259d\u0259d az qab\u0131r\u011fa olmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini a\u00e7\u0131qlayaraq qeyd etmi\u015fdir ki, ki\u015fil\u0259rin qab\u0131r\u011fas\u0131n\u0131n qad\u0131ndan az olmas\u0131 hiss v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 il\u0259 duyulmaz. \u018fslind\u0259, onlar\u0131n qab\u0131r\u011falar\u0131 sa\u011f v\u0259 sol t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259 eynidir (&#8220;M\u0259n la y\u0259hzuruhu&#8217;l-f\u0259qih&#8221;in ha\u015fiy\u0259si, 3-c\u00fc cild, 381-ci s\u0259h).<\/p>\n<p>&#8220;T\u0259fsiri-\u018fyya\u015fi&#8221;nin ha\u015fiy\u0259sind\u0259 is\u0259 m\u0259\u015fhur h\u0259dis\u00e7i-filosof Feyz Ka\u015faninin bax\u0131\u015f\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131l\u0131r. Feyz Ka\u015fani bu fikird\u0259 idi ki, qad\u0131n\u0131n ki\u015fiy\u0259 m\u0259xsus sol qab\u0131r\u011fadan yarad\u0131lmas\u0131 zahiri deyil, batini m\u0259nada q\u0259bul olunmal\u0131d\u0131r. B\u0259d\u0259nin sol t\u0259r\u0259fi ad\u0259t\u0259n, cismani ist\u0259kl\u0259r\u0259 v\u0259 emosiyalara aid edilir. Sa\u011f t\u0259r\u0259f is\u0259 a\u011fla v\u0259 ruhani m\u0259l\u0259kut al\u0259min\u0259 aid say\u0131l\u0131r. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, bir \u00e7ox m\u00fcst\u0259h\u0259b \u0259m\u0259ll\u0259rin sa\u011f t\u0259r\u0259fd\u0259ki b\u0259d\u0259n \u00fczvl\u0259ri il\u0259 icra olunmas\u0131 t\u0259kid edilir. \u018fksin\u0259, \u00e7irkin i\u015fl\u0259ri is\u0259 b\u0259d\u0259nin sol t\u0259r\u0259fd\u0259ki \u00fczvl\u0259ri il\u0259 yerin\u0259 yetirirl\u0259r. &#8220;H\u0259vva Ad\u0259min sol qab\u0131r\u011fas\u0131ndan yarad\u0131l\u0131b&#8221; ifad\u0259si qad\u0131nda emosiyalar\u0131n v\u0259 d\u00fcny\u0259vi ist\u0259kl\u0259rin \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etm\u0259sini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>M\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rimizd\u0259n r\u0259vay\u0259t olunan onlarla h\u0259dis, h\u0259m\u00e7inin, m\u00fcsir psixologiya elmin\u0259 aid bilgil\u0259r d\u0259 deyil\u0259nl\u0259ri s\u00fcbuta yetirir. H\u0259qiq\u0259t\u0259n, qad\u0131n ki\u015fiy\u0259 nisb\u0259t\u0259n daha h\u0259ssas, emosional v\u0259 hissiyyata qap\u0131land\u0131r. Ki\u015fil\u0259r is\u0259 nisb\u0259t\u0259n daha art\u0131q m\u0259ntiql\u0259 v\u0259 soyuq d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259, qeyri-emosional add\u0131mlar atma\u011fa meyillidirl\u0259r. El\u0259 bu x\u00fcsusiyy\u0259t birg\u0259 ail\u0259 h\u0259yat\u0131nda t\u0259r\u0259fl\u0259rin bir-birini tamamlamas\u0131n\u0131 v\u0259 bir-birin\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259sini t\u0259min edir.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"itemContentSingle\">\n<div class=\"itemContainerSingle\">\n<div class=\"itemBody\">\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130slam tarixi boyunca dinimizin \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri bar\u0259sind\u0259 b\u0259\u2019z\u0259n nadanl\u0131q \u00fcz\u00fcnd\u0259n, b\u0259\u2019z\u0259n d\u0259 q\u0259sd\u0259n t\u0259hrifl\u0259r yarad\u0131lm\u0131\u015f, \u0130slam h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri camaata d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 t\u0259hrifl\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismi qad\u0131n m\u00f6vzusuna aiddir. \u018fks\u0259r hallarda yaranm\u0131\u015f t\u0259hrifl\u0259r qad\u0131nlar\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259ki rolunu azaltmaq, onun ki\u015fid\u0259n qat-qat a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 duran yarars\u0131z bir varl\u0131q oldu\u011funu s\u00fcbuta yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcdm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bel\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ortaya atan \u015f\u0259xsl\u0259r Qur\u2019an ay\u0259l\u0259rini v\u0259 m\u0259\u2019sumlar\u0131n h\u0259disl\u0259rini \u00f6z xeyirl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259rh etmi\u015f, m\u0259ntiq\u0259 v\u0259 sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 s\u0131\u011fmayan &#8220;s\u00fcbutlar&#8221; g\u0259tirm\u0259kd\u0259n bel\u0259 \u00e7\u0259kinm\u0259mi\u015fl\u0259r. Dini m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 rast g\u0259lin\u0259n b\u0259\u2019zi z\u0259if v\u0259 qondarma h\u0259disl\u0259r d\u0259 onlar\u0131n \u0259lind\u0259 istinad obyekti olmu\u015f v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":136834,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M.jpg",300,258,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M.jpg",300,258,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M.jpg",300,258,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M-300x258.jpg",300,258,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M.jpg",300,258,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M.jpg",300,258,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M.jpg",300,258,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/874c62cff67e35f6c2ebb195c4d06aee_M.jpg",300,258,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130slam tarixi boyunca dinimizin \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri bar\u0259sind\u0259 b\u0259\u2019z\u0259n nadanl\u0131q \u00fcz\u00fcnd\u0259n, b\u0259\u2019z\u0259n d\u0259 q\u0259sd\u0259n t\u0259hrifl\u0259r yarad\u0131lm\u0131\u015f, \u0130slam h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri camaata d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 t\u0259hrifl\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismi qad\u0131n m\u00f6vzusuna aiddir. \u018fks\u0259r hallarda yaranm\u0131\u015f t\u0259hrifl\u0259r qad\u0131nlar\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259ki rolunu azaltmaq, onun ki\u015fid\u0259n qat-qat a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 duran yarars\u0131z bir varl\u0131q oldu\u011funu s\u00fcbuta yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcdm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bel\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ortaya atan&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136833"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=136833"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136833\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/136834"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=136833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=136833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=136833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}