{"id":137308,"date":"2020-03-03T10:16:40","date_gmt":"2020-03-03T07:16:40","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=137308"},"modified":"2020-03-03T10:16:40","modified_gmt":"2020-03-03T07:16:40","slug":"vusal-qasimli-koronavirusun-iqtisadiyyata-t%c9%99sirini-azaltmaq-ucun-t%c9%99dbirl%c9%99r-gorulur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=137308","title":{"rendered":"V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131: &#8220;Koronavirusun iqtisadiyyata t\u0259sirini azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin icra\u00e7\u0131 direktoru V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131 son aylarda \u00c7ind\u0259n yay\u0131lma\u011fa ba\u015flayan v\u0259 r\u0259smi ad\u0131 COV\u0130T-19 olan virusun iqtisadiyyata t\u0259sirl\u0259ri m\u00f6vzusunda suallara cavab verib.<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong>\u00a0<a href=\"https:\/\/az.trend.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Trend<\/a>-\u0259 istinad\u0259n m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edir:<\/p>\n<p><strong>&#8211; Koronavirusun qlobal iqtisadiyyata t\u0259sirini nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Koronavirus \u00f6z\u00fc d\u0259 olmasa, onun psixoloji v\u0259 iqtisadi t\u0259sirl\u0259ri d\u00fcnyada art\u0131q pandemiya h\u0259ddin\u0259 \u00e7at\u0131b. \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 \u0130nki\u015faf T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (OECD) m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n qlobal iqtisadi art\u0131m bu il 2,9 faiz proqnozla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halda, koronovirusun t\u0259siri il\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 2 d\u0259f\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r azalaraq 1,5 faiz olacaq.<\/p>\n<p>\u018fsas z\u0259rb\u0259 virusun m\u0259nb\u0259yi hesab olunan \u00c7in\u0259 d\u0259yib. Bu \u00f6lk\u0259d\u0259 \u00dcDM art\u0131m\u0131 \u00f6t\u0259n il 6,1 faiz oldu\u011fu halda, 2020-ci ilin birinci r\u00fcb\u00fcnd\u0259 5 faizd\u0259n d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nacaq. Lakin ikinci r\u00fcbd\u0259 tempin artaca\u011f\u0131 da g\u00f6zl\u0259nilir. &#8220;Morgan Stanley&#8221; \u015firk\u0259tinin proqnozlar\u0131na g\u00f6r\u0259 virusun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 cevikliyind\u0259n asl\u0131 olaraq \u00c7ind\u0259 \u00dcDM-in art\u0131m\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 2020-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq olaraq 5,6 &#8211; 5,9 faiz interval\u0131nda d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Yaponiyada, Koreyada v\u0259 Avstraliyada da iqtisadi art\u0131m yava\u015f\u0131ma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Koronovirusun t\u0259siri domino effekti il\u0259 Asiya-Sakit okean b\u00f6lg\u0259sind\u0259n Avropa v\u0259 \u015eimali Amerikaya yay\u0131lma\u011fa davam edir.<\/p>\n<p>SARS virusu yay\u0131lan zaman &#8211; 2003-c\u00fc ild\u0259 \u00c7inin d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131ndak\u0131 pay\u0131 c\u0259mi 4,3 faiz idis\u0259, indi bu g\u00f6st\u0259rici 16 faiz\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. SARS-a c\u0259mi 8 min insan yoluxmu\u015fdusa, bu g\u00fcn\u0259 olan m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 koronovirusa 10 d\u0259f\u0259 \u00e7ox &#8211; 80 mind\u0259n art\u0131q insan yoluxub. Bel\u0259likl\u0259, koronovirusun t\u0259siri SARS-la m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n h\u0259ft\u0259 maliyy\u0259 bazarlar\u0131nda \u00e7ox k\u0259skin qiym\u0259t enm\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. \u00dcmum\u0259n 3 trilyondan art\u0131q, inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin s\u0259hm v\u0259 istiqrazlar\u0131 is\u0259 1,1 trilyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 ucuzla\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck neft idxal\u00e7\u0131s\u0131 olan \u00c7inin &#8220;qara q\u0131z\u0131l&#8221;a olan t\u0259l\u0259binin azalmas\u0131 il\u0259 neftin qiym\u0259ti d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb. &#8220;Brent&#8221; markal\u0131 neft yanvar ay\u0131ndan indiy\u0259d\u0259k 26 faiz ucuzla\u015faraq bir barreli 51,37 dollara, &#8220;Light&#8221; markal\u0131 neftin bir barreli is\u0259 46,15 dollara sat\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq Hava N\u0259qliyyat\u0131 Assosiasiyas\u0131 (IATA), m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n bu il hava n\u0259qliyyat\u0131ndan istifad\u0259nin azalmas\u0131na g\u00f6r\u0259 29,3 milyard dollar itki olaca\u011f\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. \u00c7inli turistl\u0259rin yanvar ay\u0131ndan Avropan\u0131 ziyar\u0259t etm\u0259m\u0259si Avropan\u0131n turizm s\u0259nayesin\u0259 bir milyard avro d\u0259y\u0259rind\u0259 z\u0259rb\u0259 vurub.<\/p>\n<p>\u00c7 inin qlobal d\u0259y\u0259r z\u0259ncirind\u0259ki b\u00f6y\u00fck pay\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259rd\u0259 istehsal prosesinin z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u0259c\u0259yi proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi \u00c7ind\u0259 istehsal prosesinin normalda oldu\u011funun 60-80 faizin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sidir. Bundan ba\u015fqa, ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri tamamil\u0259 k\u0259silm\u0259s\u0259 d\u0259 yoxlamalar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 (\u00c7ind\u0259n g\u0259l\u0259n h\u0259r bir s\u00fcr\u00fcc\u00fc 14 g\u00fcn karantind\u0259 qalaraq yoxlan\u0131l\u0131r) d\u00f6vriyy\u0259 s\u00fcr\u0259tini azaldaraq \u00fcmumi istehsala v\u0259 bununla da m\u0259hsuldarl\u0131\u011fa m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. \u00c7inin Hubei vilay\u0259tind\u0259 avtomobil zavodunun (\u00c7inin avtomobil istehsal\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 9 faizini t\u0259\u015fkil ed\u0259n, be\u015f \u0259sas avtomobil istehsal m\u0259rk\u0259zind\u0259n biridir) ba\u011flanmas\u0131 bu sah\u0259y\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259 vurdu. &#8220;Jaguar&#8221; v\u0259 &#8220;Land Rover&#8221; kimi b\u00f6y\u00fck \u015firk\u0259tl\u0259r istehsal prosesind\u0259 \u00f6n\u0259mli detallar\u0131 \u00c7ind\u0259n ixrac etdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7alaraq istehsal olunan m\u0259hsullar\u0131n azalaca\u011f\u0131n\u0131, qiym\u0259tl\u0259rin is\u0259 buna uy\u011fun olaraq artaca\u011f\u0131n\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131rlar. &#8220;Apple&#8221; \u015firk\u0259ti d\u0259 idxal olunan detallar\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan qiym\u0259tl\u0259rin artaca\u011f\u0131n\u0131 istisna etmir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Siz qlobal iqtisadiyyatda dal\u011falanmalar\u0131 qeyd etdiniz. Bu arada neft qiym\u0259tl\u0259rinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sinin Az\u0259rbaycanda makroiqtisadi t\u0259sirl\u0259ri nec\u0259 olacaq?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Neftin qiym\u0259tinin h\u0259r barel\u0259 g\u00f6r\u0259 1 AB\u015e dollar\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259si cari \u0259m\u0259liyyatlar hesab\u0131m\u0131za illik t\u0259xmin\u0259n 250 milyon AB\u015e dollar\u0131 t\u0259sir edir. Az\u0259rbaycan neftin h\u0259tta h\u0259r barel \u00fc\u00e7\u00fcn 30 dollardan da a\u015fa\u011f\u0131 h\u0259ddin\u0259 immunitet qazan\u0131b. \u00d6z\u00fc d\u0259 2015-ci ild\u0259 neft qiym\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox azalm\u0131\u015fd\u0131. Haz\u0131rda bel\u0259 k\u0259skin azalma m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. \u00dcst\u0259lik h\u00f6k\u00fcm\u0259t, biznes v\u0259 \u0259hali neftin qiym\u0259t oynamalar\u0131na qar\u015f\u0131 institutsional v\u0259 psixoloji bax\u0131mdan daha haz\u0131rl\u0131ql\u0131d\u0131r. \u0130ndiki halda deyim ki, biz h\u0259tta neftin 40-45 dollar qiym\u0259tind\u0259 d\u0259 cari hesablar balans\u0131n\u0131n tarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruya bil\u0259rik. Bu da h\u0259m ciddi inflyasiya t\u0259hdidi, h\u0259m d\u0259 manat\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131\u011f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259 is\u0259 neftin h\u0259r bareli 55 AB\u015e dollar\u0131 hesablan\u0131b. B\u00fcdc\u0259 qaydalar\u0131na \u0259sas\u0259n icmal b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin yuxar\u0131 h\u0259ddi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fir. Yuxar\u0131 h\u0259dd icmal b\u00fcdc\u0259nin x\u0259rcl\u0259n\u0259 bil\u0259n neft g\u0259lirl\u0259ri, icmal b\u00fcdc\u0259nin qeyri-neft g\u0259lirl\u0259ri v\u0259 icmal b\u00fcdc\u0259y\u0259 dig\u0259r daxilolmalar\u0131n c\u0259mi \u0259sas\u0131nda hesablan\u0131r. X\u0259rcl\u0259n\u0259 bil\u0259n neft g\u0259lirl\u0259ri is\u0259 xalis maliyy\u0259 aktivl\u0259rinin 30 faizind\u0259n \u00e7ox olmamaqla m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fir. Bel\u0259likl\u0259, b\u00fcdc\u0259nin &#8220;q\u0131z\u0131l qayda&#8221;lar\u0131 fiskal dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259min edir. B\u00fcdc\u0259 qaydalar\u0131n\u0131n sad\u0259 izah\u0131 budur ki, neft qiym\u0259tl\u0259ri proqnozdan yuxar\u0131 olanda strateji valyuta ehtiyatlar\u0131m\u0131z art\u0131r, \u0259ks t\u0259qdird\u0259 ehtiyatlar\u0131n hesab\u0131na x\u0259rcl\u0259rimizi maliyy\u0259l\u0259\u015fdiririk. Bir n\u00f6v b\u00fcdc\u0259 qaydalar\u0131 fiskal siyas\u0259ti &#8220;\u00fct\u00fcl\u0259yir&#8221;.<\/p>\n<p>Bu ilin yanvar ay\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin g\u0259lirl\u0259ri 1,8 milyard manat, x\u0259rcl\u0259ri is\u0259 1,4 milyard manat t\u0259\u015fkil edib. G\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz kimi b\u00fcdc\u0259d\u0259 ilk ayda n\u0259inki k\u0259sir, h\u0259tta 400 milyon manatdan \u00e7ox profisit yaran\u0131b. Bu ilin yanvar-fevral aylar\u0131nda vergi v\u0259 g\u00f6mr\u00fck orqanlar\u0131n\u0131n operativ m\u0259lumatlar\u0131 da onu g\u00f6st\u0259rir ki, proqnozdan art\u0131q v\u0259sait b\u00fcdc\u0259y\u0259 m\u0259daxil edilir. N\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, bu ilin ilk iki ay\u0131nda neft qiym\u0259tl\u0259ri ortalama h\u0259r barel \u00fc\u00e7\u00fcn 60 dollar\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 olub. Bu hesaba h\u0259m M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n, h\u0259m d\u0259 SOFAZ-\u0131n ehtiyatlar\u0131 art\u0131b. T\u0259kc\u0259 bu ilin yanvar-fevral aylar\u0131nda M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n rezervl\u0259ri 243 milyon manat \u00e7oxal\u0131b. Bel\u0259likl\u0259, bu il \u0259rzind\u0259 proqnozdan \u0259lav\u0259 yaranm\u0131\u015f ehtiyatlar bundan sonra neftin qiym\u0259tinin proqnozdan a\u015fa\u011f\u0131 olaca\u011f\u0131 bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259rzind\u0259 itkil\u0259ri kompensasiya ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fn \u0259sas\u0131 is\u0259 odur ki, Az\u0259rbaycan\u0131n strateji valyuta ehtiyatlar\u0131 52 milyard AB\u015e dollar\u0131 olmaqla \u00dcDM-in h\u0259cmini 8 faizd\u0259n \u00e7ox \u00fcst\u0259l\u0259yir. Bu da imkan verir ki, \u00f6lk\u0259nin fiskal dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259min olunsun.<\/p>\n<p><strong>&#8211; B\u0259s D\u00f6vl\u0259t Neft Fondunun g\u0259lirl\u0259ri v\u0259 portfeli qlobal \u015foklara nec\u0259 reaksiya ver\u0259c\u0259k?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bildiyiniz kimi, \u00f6t\u0259n il Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft Fondunun (SOFAZ) aktivl\u0259ri 38,5 milyard dollardan 12,5 faiz artmaqla 43,3 milyard dollara \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Bu ilin ilk iki ay\u0131nda da Neft Fondunun aktivl\u0259ri \u00e7oxal\u0131b.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda SOFAZ-\u0131n portfelinin 56,6 faizini AB\u015e dollar\u0131, 31,4 faizini avro v\u0259 5,1 faizini ingilis funt sterlinqi t\u0259\u015fkil edib. \u00c7in yuan\u0131n\u0131n portfeld\u0259ki x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisi 1 faiz\u0259 bel\u0259 \u00e7atm\u0131r. &#8220;Trading Economics&#8221;-\u0259 g\u00f6r\u0259 SOFAZ-\u0131n portfelind\u0259ki \u0259sas valyuta AB\u015e dollar\u0131n\u0131n 2020-ci ild\u0259 dig\u0259r valyutalara qar\u015f\u0131 t\u0259drici bahala\u015fmas\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, SOFAZ-\u0131n portfelinin valyuta qurulu\u015fu \u0259lveri\u015flidir. T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, ke\u00e7\u0259n il valyuta m\u0259z\u0259nn\u0259l\u0259rinin d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259n yaranan f\u0259rq hesab\u0131na SOFAZ-\u0131n b\u00fcdc\u0259d\u0259nk\u0259nar g\u0259liri 732 milyon manat t\u0259\u015fkil edib. SOFAZ-\u0131n portfelinin valyuta strukturu \u00e7ox ehtiyatl\u0131d\u0131r v\u0259 indiki \u015foklara qar\u015f\u0131 adekvatd\u0131r.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda d\u00fcnyada \u0259n riskli bazarlar s\u0259hm bazarlar\u0131d\u0131r. T\u0259kc\u0259 \u00f6t\u0259n h\u0259ft\u0259 d\u00fcnyada qiym\u0259tli ka\u011f\u0131zlar bazar\u0131nda trilyonlarla dollar itki olub. Dow Jones, NASDAQ v\u0259 S&amp;P 500 son h\u0259ft\u0259d\u0259 10 faizd\u0259n \u00e7ox ucuzla\u015f\u0131b. Hans\u0131 ki, SOFAZ-\u0131n portfelinin c\u0259mi 14,1 faizini s\u0259hml\u0259r t\u0259\u015fkil edir. SOFAZ dig\u0259r riskli aktivl\u0259r say\u0131lan a\u015fa\u011f\u0131 reytinqli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin v\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259rin borc ka\u011f\u0131zlar\u0131na da s\u0259rmay\u0259 yat\u0131rmay\u0131b. Bel\u0259likl\u0259, SOFAZ-\u0131n portfelin\u0259 aktivl\u0259r n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n d\u0259 konservativ yana\u015fma var.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Xarici borc bax\u0131m\u0131ndan hans\u0131 perspektivl\u0259r var?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda xarici d\u00f6vl\u0259t borcunun \u00dcmumi Daxili M\u0259hsula olan nisb\u0259ti 17 faiz t\u0259\u015fkil edir ki, bu da d\u00fcnyada \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n biridir. Borca h\u00f6kum\u0259tin birba\u015fa \u00f6hd\u0259likl\u0259ri v\u0259 d\u00f6vl\u0259t z\u0259man\u0259til\u0259 c\u0259lb edilmi\u015f kreditl\u0259r \u00fczr\u0259 \u015f\u0259rti \u00f6hd\u0259likl\u0259r daxil edilib. Xarici d\u00f6vl\u0259t borcu beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 institutlar\u0131ndan infrastruktur layih\u0259l\u0259ri v\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259 proqramlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259lb edilmi\u015f kreditl\u0259rd\u0259n, h\u0259m\u00e7inin beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 bazarlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f qiym\u0259tli ka\u011f\u0131zlardan ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>B\u0259z\u0259n narahatl\u0131q ifad\u0259 olunur ki, d\u00f6vl\u0259tin xarici borcu az olsa da, ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcssis\u0259l\u0259rinin borclar\u0131 da n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Birc\u0259 fakt\u0131 deyim ki, 2018-ci ild\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259miz SOCAR Qrupunun \u00fcmumi aktivl\u0259ri 62,1 milyard manat oldu\u011fu halda, \u00fcmumi borc \u00f6hd\u0259likl\u0259ri bundan 4,5 d\u0259f\u0259 az &#8211; 13,7 milyard manat t\u0259\u015fkil edib. SOCAR-\u0131n c\u0259mi kapital\u0131 24 milyard manata \u00e7at\u0131b. Son 10 ild\u0259 SOCAR-\u0131n c\u0259mi kapital\u0131 3 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox art\u0131b. Son audit hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan Beyn\u0259lxalq Bank\u0131n\u0131n da aktivl\u0259ri 8,6 milyard manata, kapital\u0131 is\u0259 1,8 milyard manata \u00e7at\u0131b. Dig\u0259r d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin d\u0259 audit n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 baxsaq t\u0259hdidedici xarici borc probleminin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Sad\u0259c\u0259, d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 korporativ standartlar\u0131n t\u0259tbiqinin daha y\u00fcks\u0259k s\u00fcr\u0259tl\u0259 apar\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259ti var ki, bunun da qanunvericilik \u0259saslar\u0131 yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>\u0130kinci vacib n\u00fcans ondan ibar\u0259tdir ki, d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri t\u0259bii inhisar sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259haliy\u0259 bir s\u0131ra xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. H\u0259min xidm\u0259tl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin qiym\u0259tl\u0259ri v\u0259 tarifl\u0259ri maya d\u0259y\u0259rind\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r ki, bu f\u0259rqi d\u0259 sosial rifah prinsipini \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259t maliyy\u0259l\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, n\u0259 d\u00f6vl\u0259t, n\u0259 d\u0259 ki, qeyri-d\u00f6vl\u0259t sektoru \u00fczr\u0259 xarici borcumuz t\u0259hdidedici s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil. Ba\u015fqa t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259, Az\u0259rbaycanda y\u0131\u011f\u0131m s\u0259viyy\u0259si \u00e7ox y\u00fcks\u0259kdir. D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259 2018-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda y\u0131\u011f\u0131m\u0131n \u00dcDM-\u0259 nisb\u0259ti 33 faiz olmaqla, d\u00fcnyan\u0131n orta g\u00f6st\u0259ricisini (25 faiz), habel\u0259, Avropa v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin (24 faiz) v\u0259 b\u00fct\u00fcn postsovet d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin g\u00f6st\u0259ricisini gerid\u0259 qoymu\u015fdur.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezident &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 ad\u0131ndan borc al\u0131nmas\u0131 v\u0259 z\u0259man\u0259t verilm\u0259si Qaydas\u0131&#8221;n\u0131 t\u0259sdiq edib. Qaydaya \u0259sas\u0259n borc hesab\u0131na maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si t\u0259klif edil\u0259n layih\u0259nin z\u0259ruriliyi, prioritetliyi, maliyy\u0259 dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131, \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131na t\u0259siri qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. &#8220;D\u00f6vl\u0259t borcunun idar\u0259 edilm\u0259sin\u0259 dair orta v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn Strategiya&#8221;ya \u0259sas\u0259n xarici borcun \u00dcDM-\u0259 nisb\u0259ti getdikc\u0259 azal\u0131r. Maliyy\u0259 Nazirliyi art\u0131q manatla uzunm\u00fcdd\u0259tli istiqrazlar emissiya etm\u0259kl\u0259 h\u0259m d\u00f6vl\u0259t borcunun strukturunda xarici borcun h\u0259cmini azaltmaq, h\u0259m d\u0259 milli valyutan\u0131n x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisini art\u0131rmaq siyas\u0259ti y\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u0130ndiki halda maliyy\u0259-bank sektorunun haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k olar?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; M\u00f6ht\u0259r\u0259m c\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyil\u0259 apar\u0131lan u\u011furlu siyas\u0259t \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 son \u00fc\u00e7 ild\u0259 institutsional islahatlar, toksik aktivl\u0259rin sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, problemli kreditl\u0259rin h\u0259lli, \u0259man\u0259tl\u0259rin tam s\u0131\u011fortalanmas\u0131, na\u011fds\u0131z d\u00f6vriyy\u0259nin v\u0259 r\u0259q\u0259msalla\u015fman\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 makroiqtisadi sabitliyin t\u0259min edilm\u0259si il\u0259 maliyy\u0259-bank sektoruna yeni n\u0259f\u0259s verilib. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n bank sektoru \u0259vv\u0259lki b\u00f6hrandan laz\u0131mi n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131b v\u0259 immunitet qazan\u0131b.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda geni\u015f m\u0259nada pul k\u00fctl\u0259si 28,5 milyard manatd\u0131r ki, bunun da 63 faizi milli valyuta il\u0259 ifad\u0259 olunur. Kommersiya banklar\u0131n\u0131n m\u0259cmu xarici aktivl\u0259ri 7,1 milyard manat v\u0259 xarici \u00f6hd\u0259likl\u0259ri 1,6 milyard manat olmaqla, xalis xarici aktivl\u0259ri 5,2 milyard manatd\u0131r. Xalis xarici aktivl\u0259rd\u0259ki m\u00fcsb\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r h\u0259m d\u0259 Beyn\u0259lxalq Bankda apar\u0131lan sa\u011flamla\u015fd\u0131rma t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Bir s\u00f6zl\u0259, kommersiya banklar\u0131m\u0131z\u0131n balans\u0131 m\u00fcsb\u0259t zonadad\u0131r ki, bu da xarici \u015foklara qar\u015f\u0131 bank sektorunu daha d\u00f6z\u00fcml\u00fc edir. Bank sektorunun xarici \u00f6hd\u0259likl\u0259rinin minimal s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmas\u0131 sektora t\u0259zyiqin h\u0259cmini azald\u0131r.<\/p>\n<p>Ad\u0259t\u0259n bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259 dollarla\u015fman\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259si ehtimal\u0131 narahatl\u0131q do\u011furur. Lakin Az\u0259rbaycanda indiki halda onsuz da dollarla\u015fma s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259kdir. Depozitl\u0259rd\u0259 dollarla\u015fma s\u0259viyy\u0259si haz\u0131rda 55 faiz t\u0259\u015fkil edir, hans\u0131 ki, 2015-ci ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 &#8211; devalvasiyalardan qabaq bu g\u00f6st\u0259rici 37 faiz idi. Dem\u0259li, 5 il \u0259vv\u0259l\u0259 nisb\u0259t\u0259n depozitl\u0259rin dollarla\u015fmas\u0131 t\u0259ziyiqi \u00fczr\u0259 potensial 1,5 d\u0259f\u0259 azal\u0131b. Kredit portfelind\u0259 d\u0259 xarici valyutan\u0131n x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisi 1\/3-\u0259 b\u0259rab\u0259rdi. Bu halda \u0259hali v\u0259 biznes \u00f6z\u00fcn\u00fc daha sakit apar\u0131r.<\/p>\n<p>Bank t\u0259nziml\u0259nm\u0259si sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan islahatlar da sektorun r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tin\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>\u018fsas ticar\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n valyutalar\u0131nda da h\u0259l\u0259lik ciddi titr\u0259m\u0259l\u0259r qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131r ki, bu da manat\u0131n dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn vacibdir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Koronavirus t\u0259hl\u00fck\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 yaranan qlobal dal\u011falanmalar Az\u0259rbaycan\u0131n ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sin\u0259 nec\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; 2020-ci ilin yanvar ay\u0131 \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ixrac\u0131 2,1 milyard AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edib v\u0259 2019-cu ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fcn\u0259 nisb\u0259t\u0259n 851 milyon AB\u015e dollar\u0131 v\u0259 ya 66,5 faiz art\u0131b. Bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 idxal is\u0259 720 milyon AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edib v\u0259 2019-cu ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fcn\u0259 nisb\u0259t\u0259n 304 milyon AB\u015e dollar\u0131 v\u0259 ya 29,7 faiz azal\u0131b. Y\u0259ni yanvar ay\u0131nda ixrac\u0131m\u0131z art\u0131b v\u0259 idxal\u0131m\u0131z azal\u0131b. N\u0259tic\u0259d\u0259 bu ilin yanvar ay\u0131nda ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 1,4 milyard AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 m\u00fcsb\u0259t saldo yaran\u0131b. Onu da qeyd edim ki, yanvar ay\u0131nda \u00fcmumi ixrac\u0131m\u0131zda ilk onluqda n\u0259 \u00c7in, n\u0259 d\u0259 \u0130ran var. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u0259sas\u0259n idxalda \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131x\u0131blar. Bel\u0259 ki, yanvar ay\u0131nda \u00c7ind\u0259n 114 milyon AB\u015e dollar\u0131, \u0130randan is\u0259 24 milyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 mal idxal olunub.<\/p>\n<p>2019-cu ilin r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda is\u0259 ayd\u0131n olur ki, \u00c7in\u0259 752 milyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 mal ixrac etmi\u015fik, bu \u00f6lk\u0259d\u0259n idxal\u0131m\u0131z is\u0259 1,4 milyard AB\u015e dollar\u0131 olub. \u00d6t\u0259n il \u0130rana is\u0259 41 milyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 mal ixrac etmi\u015fik, idxal\u0131m\u0131z is\u0259 453 milyon AB\u015e dollar\u0131 olub. Y\u0259ni 2019-cu ild\u0259 idxal\u0131m\u0131z\u0131n 10,48 faizi \u00c7inin, 3,31 faizi \u0130ran\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb. Amma z\u0259rur\u0259t yarand\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 bu idxal\u0131 da ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u018fslind\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 alternativl\u0259r d\u0259 m\u00f6vcuddur. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00f6t\u0259n il qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131 il\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259miz 33 faiz art\u0131b v\u0259 4,5 milyard dollara \u00e7at\u0131b. Amma bu r\u0259q\u0259mi 2023-c\u00fc ild\u0259 15 milyard dollara \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259nir. M\u0259hz bu ilin fevral ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259 Y\u00fcks\u0259k S\u0259viyy\u0259li Strateji \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n VIII iclas\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra Prezident \u0130lham \u018fliyevin v\u0259 Prezident R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 imzalanan s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259k vacibdir. &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 H\u00f6kum\u0259ti il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131 H\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda Preferensial Ticar\u0259t Sazi\u015fi&#8221; imzalan\u0131b. C\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev d\u0259 vur\u011fulad\u0131 ki, imzalanm\u0131\u015f s\u0259n\u0259dl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n preferensial ticar\u0259t anla\u015fmas\u0131 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259mizin art\u0131r\u0131lmas\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u0259kan ver\u0259c\u0259kdir. Y\u0259ni ticar\u0259t sah\u0259sind\u0259 yarana bil\u0259c\u0259k h\u0259r hans\u0131 bir problemi f\u00fcrs\u0259t\u0259 \u00e7evirm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259r gedir. \u00c7ind\u0259n v\u0259 \u0130randan idxal etdiyimiz b\u0259zi mallar\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 mallar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259 bil\u0259rik. Preferensial Ticar\u0259t Sazi\u015fi d\u0259 imkan ver\u0259c\u0259kdir ki, h\u0259min mallar Az\u0259rbaycan bazar\u0131nda daha ucuz olsun. Eyni zamanda bu sazi\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan ixracat\u00e7\u0131lar\u0131 da T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qeyri-neft sektoruna aid daha \u00e7ox mal ixrac etm\u0259k imkan\u0131 qazanacaqlar.<\/p>\n<p><strong>&#8211; M\u00fch\u00fcm m\u0259qama toxundunuz. Maraql\u0131d\u0131r koronavirus t\u0259hl\u00fck\u0259si qeyri-neft ixrac\u0131m\u0131za nec\u0259 t\u0259sir ed\u0259c\u0259kdir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; 2019-cu ilin r\u0259q\u0259ml\u0259rini t\u0259hlil etdik ayd\u0131n olur ki, \u00c7in\u0259 37 milyon AB\u015e dollar\u0131, \u0130rana is\u0259 28 milyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 qeyri-neft sektoruna aid mal ixrac olunub. 2019-cu ild\u0259ki qeyri-neft ixrac\u0131m\u0131z\u0131n 1,9 faizi \u00c7inin, 1,7 faizi \u0130ran\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Bu ilin yanvar ay\u0131nda qeyri-neft sektoru \u00fczr\u0259 141 milyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 ixrac realla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. 2019-cu ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2020-ci ilin yanvar ay\u0131 \u0259rzind\u0259 qeyri-neft sektoru \u00fczr\u0259 ixrac 3,4 milyon AB\u015e dollar\u0131 v\u0259 ya 2,5 faiz art\u0131b. Yanvar ay\u0131nda \u00c7in\u0259 5,9 milyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 qeyri-neft sektoruna aid mal ixrac olunub. Bu is\u0259 qeyri-neft ixrac\u0131n\u0131n 4,2 faiz dem\u0259kdir. Y\u0259ni yanvar ay\u0131nda \u00c7ind\u0259 probleml\u0259r olsa da bu qeyri-neft ixrac\u0131m\u0131za m\u0259nfi y\u00f6nd\u0259 t\u0259sir etm\u0259yib. \u018fksin\u0259 bu \u00f6lk\u0259y\u0259 ixrac\u0131m\u0131z yanvar ay\u0131nda 2,1 d\u0259f\u0259 art\u0131b. Dem\u0259k ist\u0259diyim odur ki, h\u0259r iki \u00f6lk\u0259d\u0259 problem olarsa bunun qeyri-neft sektoru \u00fczr\u0259 ixracat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131za t\u0259siri b\u00f6y\u00fck olmayacaq. Bir d\u0259 ixrac etdiyimiz h\u0259min m\u0259hsullara alternativ bazarlar tapmaq olar. El\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 ticar\u0259tin geni\u015fl\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan dan\u0131\u015f\u0131qlar v\u0259 imzalanan sazi\u015f bu sah\u0259d\u0259 yeni imkanlar yaradacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Bir d\u0259 ki, \u00c7ind\u0259n v\u0259 \u0130randan koronovirusa g\u00f6r\u0259 d\u00fcnya bazarlar\u0131na x\u00fcsus\u0259n d\u0259 meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 i\u00e7kil\u0259rin ixrac\u0131 azal\u0131r. Bu is\u0259 Az\u0259rbaycana imkan verir ki, daha y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t\u0259 v\u0259 daha \u00e7ox h\u0259cmd\u0259 qeyd edil\u0259n m\u0259hsullar\u0131n\u0131n ixrac\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirsin, xarici bazarlarda yeni m\u00f6vqel\u0259r tutsun. Art\u0131q Azexport.az portal\u0131na meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 kartof \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox ixrac sifari\u015fl\u0259ri g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Eyni zamanda yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan h\u0259m d\u0259 idxal\u0131 \u0259v\u0259zl\u0259m\u0259 imkanlar\u0131na malik olacaq. Bu is\u0259 cari \u0259m\u0259liyyatlar balans\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Bir fakt\u0131 da n\u0259z\u0259r\u0259 alaq ki, koronavirus t\u0259hl\u00fck\u0259si t\u0259k mal yox, h\u0259m d\u0259 xidm\u0259t ixrac\u0131na da t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir. X\u00fcsus\u0259n d\u0259 bu t\u0259hl\u00fck\u0259nin turizm sektoruna t\u0259sirini nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirisiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bildiyiniz kimi bu problem t\u0259k Az\u0259rbaycanda yox, d\u00fcnya \u00fczr\u0259 turizm sektorun m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Art\u0131q d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox hava yolu \u015firk\u0259tl\u0259ri, turoperatorlar\u0131 problemin ciddiliyini hiss etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131blar. B\u0259zi hallarda C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259yah\u0259t planla\u015fd\u0131ranlar\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si s\u0259f\u0259rl\u0259rini t\u0259xir\u0259 sal\u0131r. D\u00fcnya \u00fczr\u0259 turizm sektorunun z\u0259r\u0259rl\u0259rinin milyardlarla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259c\u0259yi bildirilir. Az\u0259rbaycana g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, 2019-cu ild\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 3,2 milyon v\u0259 ya \u0259vv\u0259lki ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 11,3 faiz \u00e7ox \u0259cn\u0259bi v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 olmayan \u015f\u0259xs g\u0259lib. G\u0259l\u0259nl\u0259rin 8,1 faizi \u0130ran v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 olub. Eyni zamanda 2019-cu ild\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 ged\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n say\u0131 \u0259vv\u0259lki ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 13,4 faiz artaraq 5,6 milyon n\u0259f\u0259r olub. \u00d6t\u0259n il Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n 36,7 faizi \u0130rana gedib. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 2019-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycandan \u0130rana 2 milyon n\u0259f\u0259r gedib v\u0259 \u0130randan Az\u0259rbaycana 256 min n\u0259f\u0259r g\u0259lib. Y\u0259ni \u00f6lk\u0259mizd\u0259n \u0130rana ged\u0259nl\u0259r oradan g\u0259l\u0259nl\u0259rd\u0259n 8 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Bu is\u0259 dem\u0259kdir ki, bu problem uzand\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130ranla turizm balans\u0131nda bizim xeyrimiz\u0259 d\u0259yi\u015fiklik olacaq. Bu da yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi cari \u0259m\u0259liyyatlar balans\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir ed\u0259c\u0259kdir. Az\u0259rbaycana g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 x\u00fcsus\u0259n mart ay\u0131nda \u00f6lk\u0259miz\u0259 g\u0259l\u0259n iranl\u0131 turistl\u0259rin say\u0131nda art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. 2019-cu ilin mart ay\u0131nda \u0130randan 35 min n\u0259f\u0259r g\u0259lib v\u0259 bu il \u0259rzind\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259rin 13,7 faizi dem\u0259kdir. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, s\u0259rh\u0259dl\u0259rin ba\u011flanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0130rana ged\u0259nl\u0259rin v\u0259 oradan g\u0259l\u0259nl\u0259rin say\u0131nda azalma olacaq. \u00c7inl\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda is\u0259 turizm ilkin inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259dir. D\u00fczd\u00fcr 2019-cu ild\u0259 \u00c7ind\u0259n \u00f6lk\u0259miz\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259rin say\u0131 62,4 faiz art\u0131b. Amma \u00f6t\u0259n il Az\u0259rbaycana \u00c7ind\u0259n c\u0259mi 25,5 min n\u0259f\u0259r g\u0259lib.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, d\u00fcnya turizmind\u0259 geril\u0259m\u0259 Az\u0259rbaycandan xaric\u0259 ged\u0259nl\u0259rin say\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir ed\u0259c\u0259k v\u0259 bu da \u00f6lk\u0259nin valyuta balans\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir ed\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>Bir fakt\u0131 da qeyd edim ki, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 fevral ay\u0131nda \u00c7ind\u0259n Az\u0259rbaycan g\u0259l\u0259nl\u0259r say\u0131 az oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 d\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan Hava Yollar\u0131&#8221; QSC Bak\u0131-Pekin aviareysi \u00fczr\u0259 u\u00e7u\u015flar\u0131 fevral ay\u0131nda dayand\u0131r\u0131rd\u0131. Y\u0259ni Bak\u0131-Pekin aviareysi \u00fczr\u0259 u\u00e7u\u015flar\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 da t\u0259kc\u0259 bu il\u0259 aid m\u0259s\u0259l\u0259 deyil. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, burada bir m\u0259qam\u0131 da vur\u011fulamaq ist\u0259yir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00f6nd\u0259 g\u0259l\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259dir. M\u0259hz Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n maraqlar\u0131 \u0259sas al\u0131naraq, koronavirus t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rarlar q\u0259bul olunur.<\/p>\n<p><strong>&#8211; S\u00f6hb\u0259ti \u00fcmumil\u0259\u015fdirs\u0259k, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015f qlobal \u015fok n\u0259l\u0259ri v\u0259d edir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Az\u0259rbaycan qlobal iqtisadiyyat\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Qlobal miqyasda ba\u015f ver\u0259n b\u00fct\u00fcn prosesl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, m\u0259nfi t\u0259may\u00fcll\u0259r \u00f6lk\u0259miz\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Ticar\u0259t, n\u0259qliyyat, logistika, turizm v\u0259 s. kimi sah\u0259l\u0259rin daha \u00e7ox t\u0259sirl\u0259nm\u0259 ehtimal\u0131 var. Koronovirusun Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131na t\u0259sirl\u0259ri qlobal miqyasda ged\u0259n prosesl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olacaqd\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00f6k\u00fcm\u0259t koronovirus b\u00f6hran\u0131n\u0131n t\u0259sirl\u0259rini azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn z\u0259ruri t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6r\u00fcr. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259nab Prezidentin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Nazirl\u0259r Kabineti yan\u0131nda operativ q\u0259rargah yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Forbes jurnal\u0131 yaz\u0131r ki, koronavirus s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00c7in d\u00fcnyada istehsal sah\u0259sind\u0259 hab funksiyas\u0131n\u0131 itir\u0259 bil\u0259r. Koronovirus b\u00f6hran\u0131ndan sonra transmilli \u015firk\u0259tl\u0259r d\u0259y\u0259r z\u0259ncirl\u0259rini Vyetnam, Banqlade\u015f v\u0259 ba\u015fqa Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 ke\u00e7irm\u0259k bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. Az\u0259rbaycan kimi sabit, enerji da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 v\u0259 \u0259m\u0259k q\u00fcvv\u0259si ucuz olan, habel\u0259 infrastrukturu inki\u015faf ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k d\u0259y\u0259r z\u0259ncirl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak pay\u0131n\u0131 art\u0131rmaq imkanlar\u0131 var. M\u0259s\u0259l\u0259n, AB\u015e-la yeni ticar\u0259t m\u00fcqavil\u0259si imzalam\u0131\u015f Meksika \u00c7inin &#8220;qlobal fabrik&#8221; kimi m\u00f6vqeyinin z\u0259ifl\u0259m\u0259sind\u0259n istifad\u0259 edib, &#8220;mavi yaxal\u0131q bum&#8221;una (blue collar boom) haz\u0131rla\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, bundan \u0259vv\u0259lki ebola, SARS v\u0259 ba\u015fqa x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi COV\u0130T-19 adlanan bu virusun da yay\u0131lma miqyas\u0131 v\u0259 yan t\u0259sirl\u0259ri b\u0259lli bir kuliminasiya n\u00f6qt\u0259sin\u0259 kimidir. Qlobal v\u0259 milli s\u0259viyy\u0259d\u0259 yaranan itkil\u0259r kuliminasiya n\u00f6qt\u0259sind\u0259n sonra b\u0259rpa olunacaq. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti d\u0259 bu qlobal \u015fokun t\u0259sirini azaltmaq, daha az itki verm\u0259kl\u0259 d\u00f6vr\u00fc gerid\u0259 qoyma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn vacib \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 virusun \u00f6z\u00fcnd\u0259n d\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 yay\u0131lan informasiya il\u0259 manipulyasiya etm\u0259m\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki panika b\u0259z\u0259n problemin miqyas\u0131n\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 art\u0131r\u0131r. Xat\u0131rlad\u0131m ki, d\u00fcnyada \u00c7ind\u0259n sonra \u0259n \u00e7ox virusa yoluxma hal\u0131 olan \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259d\u0259n biri &#8211; \u0130ranla s\u0259rh\u0259dimiz 765 km-dir. X\u00fcsus\u0259n d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, \u0130randa da \u0259n \u00e7ox yoluxma hal\u0131 olan vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n biri &#8211; Gilan ostan\u0131 Az\u0259rbaycanla s\u0259rh\u0259dd\u0259dir. Bu halda Az\u0259rbaycan insanlar\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaq v\u0259 iqtisadiyyata olan m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259ri azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259 b\u0259rab\u0259r ham\u0131 birlikd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. X\u00fcsus\u0259n d\u0259, bu aralarda k\u0259mf\u00fcrs\u0259t\u00e7illik etm\u0259k daha \u00e7ox q\u0259bah\u0259tdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00c7inin v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 biznesl\u0259ri sosial m\u0259suliyy\u0259tini ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k problemin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259st\u0259k t\u0259dbirl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irirl\u0259r. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti qlobal miqyasda yaranm\u0131\u015f bu s\u0131naqdan da u\u011furla \u00e7\u0131xacaq.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin icra\u00e7\u0131 direktoru V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131 son aylarda \u00c7ind\u0259n yay\u0131lma\u011fa ba\u015flayan v\u0259 r\u0259smi ad\u0131 COV\u0130T-19 olan virusun iqtisadiyyata t\u0259sirl\u0259ri m\u00f6vzusunda suallara cavab verib. ARANTV.AZ\u00a0Trend-\u0259 istinad\u0259n m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edir: &#8211; Koronavirusun qlobal iqtisadiyyata t\u0259sirini nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirsiniz? &#8211; Koronavirus \u00f6z\u00fc d\u0259 olmasa, onun psixoloji v\u0259 iqtisadi t\u0259sirl\u0259ri d\u00fcnyada art\u0131q pandemiya h\u0259ddin\u0259 \u00e7at\u0131b. \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 \u0130nki\u015faf T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (OECD) m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n qlobal iqtisadi art\u0131m bu il 2,9 faiz proqnozla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halda, koronovirusun t\u0259siri il\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 2 d\u0259f\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r azalaraq 1,5 faiz olacaq. \u018fsas z\u0259rb\u0259 virusun m\u0259nb\u0259yi hesab&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":137309,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/830590.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin icra\u00e7\u0131 direktoru V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131 son aylarda \u00c7ind\u0259n yay\u0131lma\u011fa ba\u015flayan v\u0259 r\u0259smi ad\u0131 COV\u0130T-19 olan virusun iqtisadiyyata t\u0259sirl\u0259ri m\u00f6vzusunda suallara cavab verib. ARANTV.AZ\u00a0Trend-\u0259 istinad\u0259n m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edir: &#8211; Koronavirusun qlobal iqtisadiyyata t\u0259sirini nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirsiniz? &#8211; Koronavirus \u00f6z\u00fc d\u0259 olmasa, onun psixoloji v\u0259 iqtisadi t\u0259sirl\u0259ri d\u00fcnyada art\u0131q pandemiya h\u0259ddin\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/137308"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=137308"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/137308\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/137309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=137308"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=137308"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=137308"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}