{"id":137783,"date":"2020-03-04T10:11:21","date_gmt":"2020-03-04T07:11:21","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=137783"},"modified":"2020-03-04T10:11:21","modified_gmt":"2020-03-04T07:11:21","slug":"islam-m%c9%99d%c9%99niyy%c9%99tind%c9%99-ay-simvolunun-tarixc%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=137783","title":{"rendered":"\u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 ay simvolunun tarix\u00e7\u0259si"},"content":{"rendered":"<p>Ay obraz\u0131 h\u0259l\u0259 \u0130slamdan \u0259vv\u0259lki sivlizasiyalar\u0131n bir \u00e7oxunda m\u00fch\u00fcm yer tuturdu. M\u0259s\u0259l\u0259n, q\u0259dim misirlil\u0259r Ay tanr\u0131s\u0131n\u0131 Xonsu adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Xonsu papaq \u0259v\u0259zin\u0259, ba\u015f\u0131nda Ay g\u0259zdirirdi. \u015eumer-Akkad mifologiyas\u0131nda Ay tanr\u0131s\u0131 Sin \u00f6z parlaq at\u0131n\u0131n belind\u0259 gec\u0259l\u0259r s\u0259mada g\u0259z\u0259n mavi saqqall\u0131 m\u00fcdrik qoca \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr edilirdi. Q\u0259dim hind \u0259satirin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 h\u00f6km ed\u0259n Ay tanr\u0131s\u0131 \u00c7andra tanr\u0131lar\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 tu\u015f g\u0259-l\u0259r\u0259k x\u0259st\u0259liy\u0259 d\u00fc\u00e7ar olmu\u015fdu. Amma v\u0259zi\u00acf\u0259l\u0259rini icra ed\u0259 bilsin dey\u0259, \u00c7andraya im\u00ackan verilmi\u015fdi ki, h\u0259r 15 g\u00fcnd\u0259n-bir m\u00fcq\u0259d\u00acd\u0259s \u00e7ayda \u00e7imib m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq sa\u011fals\u0131n. El\u0259 bu \u0259satir\u0259 \u0259sas\u0259n, hindlil\u0259r ayparadan b\u0259dirl\u0259nmi\u015f Aya kimi ke\u00e7\u0259n g\u00fcnl\u0259ri \u00c7andra\u00acn\u0131n sa\u011flaml\u0131q d\u00f6vr\u00fc il\u0259, bundan sonrak\u0131 yar\u0131m ay\u0131 is\u0259 \u00c7andran\u0131n x\u0259st\u0259liyi il\u0259 \u0259laq\u0259\u00acl\u0259ndirirdil\u0259r. Q\u0259dim t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 d\u0259 aypara fiquru \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yer\u0259 malik idi. T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n h\u0259m dini inanc\u0131nda, h\u0259m d\u0259 m\u0259i\u015f\u0259tind\u0259 at m\u00fch\u00fcm yer tuturdu. Aypara fiquru at\u0131n nal\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r ayparaya u\u011furlu fiqur kimi bax\u0131rd\u0131lar. At nal\u0131n\u0131n b\u0259dn\u0259z\u0259ri qaytarmas\u0131 bar\u0259d\u0259 inanc\u0131n qayna\u011f\u0131 da budur.<\/p>\n<p>\u0130slamdan \u0259vv\u0259lki \u018fr\u0259bistanda is\u0259 p\u0259r\u0259sti\u015f edil\u0259n b\u00fctl\u0259rin \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fc m\u0259hz Ay tanr\u0131s\u0131 H\u00fcb\u0259l\u0259 m\u0259xsus idi. \u0130ri yaqutdan yonulmu\u015f, q\u0131z\u0131ldan \u0259li olan insan formal\u0131 bu b\u00fct\u00fc K\u0259\u00acb\u0259nin dam\u0131na qoymu\u015fdular.<\/p>\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, aypara fiquru h\u0259m d\u0259 xris\u00actianl\u0131qda M\u00fcq\u0259dd\u0259s M\u0259ry\u0259min simvolu kimi q\u0259bul ediilr. Rusiya \u0259razisind\u0259ki bir \u00e7ox q\u0259dim kils\u0259l\u0259rin g\u00fcnb\u0259zi \u00fcz\u0259rind\u0259 qura\u015fd\u0131r\u0131l\u00acm\u0131\u015f xa\u00e7 simvolunun a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259sind\u0259 aypara fiquru da m\u00f6vcuddur. B\u0259zil\u0259rinin fikrinc\u0259 bu, 1480-ci ild\u0259 rus \u00e7ar\u0131 III \u0130van\u0131n 250 illik monqol-tatar i\u015f\u011fal\u0131na son qoymas\u0131na i\u015far\u0259dir. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, kils\u0259 g\u00fcnb\u0259zl\u0259rini tamam\u00aclayan xa\u00e7\u0131n alt\u0131ndak\u0131 aypara fiquru xristian ruslar\u0131n m\u00fcs\u0259lman monqol-tatarlar \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259sini ifad\u0259 edirdi.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, aypara fiquru daha \u00e7ox \u0130slam dininin r\u0259mzi say\u0131l\u0131r. \u0130st\u0259r m\u0259scid minar\u0259l\u0259rinin zirv\u0259si, ist\u0259r islami memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rinin divarlar\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fcs\u0259lman ustalar\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri bu sim\u00acvolla b\u0259z\u0259dilir.<\/p>\n<p>\u018fks\u0259r tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 ayparan\u0131n \u0130slam r\u0259mzi kimi tan\u0131nmas\u0131n\u0131n tarixini Osmanl\u0131lar\u00acla ba\u011flay\u0131rlar. R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, Osmanl\u0131 s\u00fcla\u00acl\u0259sinin banisi Osman Qazi (1299-1326) bir gec\u0259 s\u0259h\u0259r\u0259 kimi Quran oxuyur, s\u0259h\u0259r a\u00e7\u0131\u00aclana yax\u0131n onu yuxu tutur. Yuxuda g\u00f6r\u00fcr ki, ustad\u0131 v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi \u015eeyx \u018fd\u0259bal\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00acs\u00fcnd\u0259n yeni do\u011fmu\u015f Ay \u00e7\u0131xaraq s\u0259maya qal\u00acx\u0131r, b\u00f6y\u00fcy\u00fcb b\u0259dirl\u0259nmi\u015f Aya \u00e7evrilir. Sonra h\u0259min b\u0259dirl\u0259nmi\u015f Ay Osman Qazinin k\u00f6k\u00acs\u00fcn\u0259 girir. Bu d\u0259f\u0259 onun k\u00f6ks\u00fcnd\u0259n bir \u00e7inar a\u011fac\u0131 c\u00fcc\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. A\u011fac dur\u00acmadan b\u00f6y\u00fcy\u00fcr, ax\u0131rda onun budaqlar\u0131 b\u00fct\u00fcn yer \u00fcz\u00fcn\u00fc \u00f6rt\u00fcr. Adamlar h\u0259r yerd\u0259n \u00e7inar\u0131n k\u00f6lg\u0259sin\u0259 ax\u0131\u015f\u0131rlar. H\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 azan verilir, Quran oxunur. Bird\u0259n-bir\u0259 m\u00f6hk\u0259m k\u00fcl\u0259k \u0259sir v\u0259 a\u011fac\u0131n yarpaqlar\u0131n\u0131 qopar\u0131b \u0130stanbul \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 t\u0259r\u0259f apar\u0131r. (O zamanlar \u0130stanbul h\u0259l\u0259 Bizans imperiyas\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 idi). \u0130s\u00actanbul iri \u00fcz\u00fck qa\u015f\u0131na \u00e7evrilir v\u0259 Osman Qazi h\u0259min \u00fcz\u00fcy\u00fc barma\u011f\u0131na tax\u0131r&#8230;<\/p>\n<p>Osman Qazi bu yuxunu g\u0259l\u0259c\u0259k q\u0259l\u0259b\u0259\u00acl\u0259rin r\u0259mzi kimi q\u0259bul ed\u0259r\u0259k, h\u0259rbi f\u0259thl\u0259\u00acr\u0259 ba\u015flay\u0131r. Y\u00fcr\u00fc\u015f bayra\u011f\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 is\u0259 aypara \u015f\u0259klini h\u0259kk etdirir. O zamandan b\u0259ri aypara Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin r\u0259mzidir say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>B\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar is\u0259 aypara fiqurunun Osmanl\u0131 bayra\u011f\u0131nda yer tutmas\u0131n\u0131n tarixini \u0130stanbulun (ke\u00e7mi\u015f Konstantinopolun) f\u0259thi il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki aypara Konstanti\u00acnopol \u015f\u0259h\u0259rinin simvolu idi. Sultan Mehmet Fateh \u015f\u0259h\u0259ri f\u0259th etdikd\u0259n sonra bu q\u0259l\u0259b\u0259\u00acnin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 aypara fiqurunu \u00f6z bayra\u011f\u0131na \u0259lav\u0259 etdirir.<\/p>\n<p>Bunu da qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r ki, aypara (hilal) \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 d\u0259 m\u00fc\u00ach\u00fcm yer tutur. \u00c7\u00fcnki \u00abhilal\u00bb v\u0259 \u00abAllah\u00bb s\u00f6zl\u0259ri eyni h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131l\u0131r. Bu k\u0259lm\u0259l\u0259rin h\u0259r ikisinin \u0259bc\u0259d hesab\u0131 il\u0259 ekvivalenti 66-d\u0131r (\u00ablal\u0259\u00bb k\u0259lm\u0259si d\u0259 bunlara b\u0259nz\u0259yir). Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcs\u0259lman n\u0259qqa\u015f v\u0259 x\u0259ttatlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 aypara Allah\u0131n simvolu kimi i\u015ftirak edir.<\/p>\n<p>Ay h\u0259m d\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) h\u0259yat\u0131nda ba\u015f vermi\u015f v\u0259 Onun \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rind\u0259n say\u0131lan \u00ab\u015f\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r\u00bb (Ay\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259si) hadis\u0259nin d\u0259 \u0259sas fiqurudur. \u018fllam\u0259 T\u0259bat\u0259bainin \u00ab\u018fl-Mizan\u00bb t\u0259fsirind\u0259 yaz\u0131l\u0131b ki, bu ha\u00acdis\u0259 hicr\u0259td\u0259n 5 il \u0259vv\u0259l zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 M\u0259kk\u0259d\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir (hadis\u0259nin ba\u015f verdiyi tarix bar\u0259d\u0259 ba\u015fqa m\u0259lumatlar da m\u00f6vcuddur). R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, bir g\u00fcn m\u00fc\u015frik\u00acl\u0259r H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259dd\u0259n (s) t\u0259l\u0259b etdil\u0259r ki, s\u00f6zl\u0259rinin do\u011frulu\u011funu s\u00fcbuta yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlara m\u00f6c\u00fcz\u0259 g\u00f6st\u0259rsin. Pey\u011f\u0259mb\u0259r hans\u0131 m\u00f6c\u00fcz\u0259ni g\u00f6rm\u0259k ist\u0259dikl\u0259rini soru\u00ac\u015fanda dedil\u0259r ki, bizim \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259madak\u0131 Ay\u0131 iki yer\u0259 b\u00f6l. Allah\u0131n R\u0259sulu dua etdikd\u0259n sonra barma\u011f\u0131 il\u0259 Aya i\u015far\u0259 etdi. Allah\u0131n \u0259mri il\u0259 Ay iki yer\u0259 par\u00e7aland\u0131, yar\u0131s\u0131 \u015f\u0259rq\u0259, yar\u0131s\u0131 da q\u0259rb\u0259 \u00e7\u0259kildi. Bir az sonra bunlar yax\u0131nla\u015f\u0131b biti\u015fdil\u0259r, Ay yen\u0259 \u0259vv\u0259lki kimi b\u00fct\u00f6v oldu.<\/p>\n<p>\u015e\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r hadis\u0259si H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) \u0259n m\u0259\u015fhur m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rind\u0259n say\u0131l\u0131r. Abdullah ibn Abbas, \u018fn\u0259s ibn Malik, Abdullah ibn M\u0259sud, H\u00fczeyf\u0259 ibn Y\u0259man, Abdullah ibn \u00d6m\u0259r v\u0259 ba\u015fqa s\u0259hab\u0259l\u0259r\u0259 isti\u00acnad\u0259n r\u0259vay\u0259t edil\u0259n h\u0259disl\u0259rd\u0259 \u0259hvalat \u0259t\u00acrafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir olunub.<\/p>\n<p>\u015e\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r hadis\u0259sinin Quranda s\u00fcbu\u00actunu axtaranlar Q\u0259m\u0259r sur\u0259sinin ilk ay\u0259l\u0259rini misal g\u0259tirirl\u0259r: \u00abSaat yax\u0131nla\u015fd\u0131 v\u0259 Ay par\u00ac\u00e7aland\u0131. \u018fg\u0259r m\u00fc\u015frikl\u0259r bir m\u00f6c\u00fcz\u0259 g\u00f6rs\u0259l\u0259r, \u00fcz d\u00f6nd\u0259rib: \u00abBu, davam ed\u0259n bir sehrdir!\u00bb \u2013 dey\u0259rl\u0259r\u00bb. Bununla bel\u0259, ay\u0259nin qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcn\u0259, yoxsa \u015f\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r hadis\u0259sin\u0259 aid olmas\u0131 t\u0259fsir\u00e7il\u0259r aras\u0131nda m\u00fcbahis\u0259 obyekti\u00acn\u0259 \u00e7evrilib. \u00abSaat yax\u0131nla\u015fd\u0131\u00bb ifad\u0259sind\u0259 qi\u00acyam\u0259t\u0259 i\u015far\u0259 olundu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259k m\u0259ntiq\u0259 daha uy\u011fun g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Amma m\u00fc\u015frikl\u0259rin m\u00f6\u00acc\u00fcz\u0259 m\u00fcqabilind\u0259 s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7an ay\u0259 \u015f\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r hadis\u0259sini daha \u00e7ox xat\u0131rlad\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcs\u0259lman aliml\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u015f\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r m\u00f6c\u00fcz\u0259sinin h\u0259qiq\u0259tini t\u0259sdiq etmi\u015f\u00acl\u0259r. H\u0259tta \u0130bn K\u0259sir, \u0130mam F\u0259xr Razi, \u018fllam\u0259 T\u0259brisi, \u018fllam\u0259 T\u0259bat\u0259bai, S\u0259id Buti v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 \u015f\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r hadis\u0259sinin icma hal\u0131nda q\u0259bul edildiyini v\u0259 bu m\u00f6vzuda h\u0259\u00acdisl\u0259rin t\u0259vat\u00fcr h\u0259ddind\u0259 oldu\u011funu yazm\u0131\u015f\u00aclar. Lakin bunu optik ill\u00fcziya sayanlar da olub (H\u0259s\u0259n B\u0259sri, \u015eah V\u0259liyullah Dehl\u0259vi, b\u0259zi m\u00fcasir aliml\u0259r). \u015e\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r hadis\u0259si\u00acni inkar ed\u0259nl\u0259rin ir\u0259li s\u00fcrd\u00fckl\u0259ri \u0259n g\u00fccl\u00fc irad bundan ibar\u0259tdir ki, niy\u0259 bu hadis\u0259ni Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131nda aliml\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259yib\u00acl\u0259r, salnam\u0259\u00e7il\u0259r qeyd\u0259 almay\u0131blar? Bu irada cavab olaraq \u00abT\u0259fsiri-n\u00fcmun\u0259\u00bbd\u0259 yaz\u0131l\u0131b ki, hadis\u0259 \u015e\u0259rq yar\u0131mk\u00fcr\u0259sind\u0259 G\u00fcn\u0259\u015f batandan sonra ba\u015f vermi\u015fdi. Q\u0259rb yar\u0131mk\u00fcr\u0259sind\u0259 bu an g\u00fcnd\u00fcz vaxt\u0131 idi v\u0259 Ay\u0131 g\u00f6rm\u0259k sad\u0259c\u0259 olaraq m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Hadis\u0259nin davam et\u00acm\u0259 m\u00fcdd\u0259ti q\u0131sa oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, \u015e\u0259rq d\u00fcnya\u00acs\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n da buna diqq\u0259t ye\u00actirm\u0259m\u0259si t\u0259biidir. H\u0259m d\u0259 insanlar ad\u0259t\u0259n, h\u0259r hans\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tli s\u0259ma hadis\u0259si ba\u015f ver\u0259n zaman (m\u0259s\u0259l\u0259n, \u015fim\u015f\u0259k \u00e7axmas\u0131, Ay tutu\u00aclub qaranl\u0131q d\u00fc\u015fm\u0259si v\u0259 s.) g\u00f6y\u0259 bax\u0131rlar; adi vaxtlarda bu, nadir hallarda ba\u015f verir.<\/p>\n<p>\u015e\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r hadis\u0259sin\u0259 b\u0259dii i\u015far\u0259l\u0259ri klassik \u0259d\u0259biyyat n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 g\u00f6rm\u0259k olar:<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcn v\u00fccudundur, nigara, \u015f\u0259hriyar,<\/p>\n<p>Sur\u0259t\u00fc m\u0259nid\u0259 s\u0259ns\u0259n \u015f\u0259hriyar.<\/p>\n<p>M\u0259niyi-\u015f\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r \u00e7\u00fcn s\u0259nd\u0259dir,<\/p>\n<p>\u0130stiva eyl\u0259 c\u0259mal\u0131n, \u015f\u0259hri yar.<\/p>\n<p>(\u0130.N\u0259simi).<\/p>\n<p>G\u00f6yd\u0259ki Aya baxanda salavat \u00e7evirm\u0259k m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n aras\u0131nda \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 \u00e7evrilib. Bunun s\u0259b\u0259bini ad\u0259t\u0259n, yuxar\u0131dak\u0131 \u015f\u0259qq\u00fcl-q\u0259m\u0259r hadis\u0259si il\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. Y\u0259ni m\u00fcs\u0259lmanlar Aya baxark\u0259n Pey\u011f\u0259mb\u0259rin m\u00f6c\u00fcz\u0259sini xat\u0131rlay\u0131r v\u0259 Onun ruhunu salavatla yad edirl\u0259r. H\u0259m\u00e7inin, \u0130slam m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) \u00e7\u00f6hr\u0259si g\u00f6z\u0259llik simvolu kimi b\u0259dirl\u0259nmi\u015f Aya b\u0259nz\u0259dilir. T\u0259sad\u00fcft deyil ki, hicr\u0259t hadis\u0259si zaman\u0131 m\u0259din\u0259lil\u0259r Pey\u011f\u0259mb\u0259ri m\u0259hz bu n\u0259\u011fm\u0259 il\u0259 qar\u015f\u0131lam\u0131\u015fd\u0131lar: \u00abY\u0259srib (M\u0259din\u0259nin ke\u00e7mi\u015f ad\u0131d\u0131r) k\u0259nar\u0131ndak\u0131 t\u0259\u00acp\u0259l\u0259rd\u0259n on d\u00f6rd gec\u0259lik Ay \u00fcz\u00fcm\u00fcz\u0259 do\u011f\u00acdu (y\u0259ni Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u015f\u0259h\u0259rimiz\u0259 g\u0259ldi). Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 birc\u0259 n\u0259f\u0259r dua ed\u0259n qalana kimi bu s\u0259ad\u0259ti n\u0259sib etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Allaha \u015f\u00fckr et\u00acm\u0259liyik\u00bb.<\/p>\n<p>Hal-haz\u0131rda aypara fiquru d\u00fcnyan\u0131n onlar\u00acla d\u00f6vl\u0259tinin bayra\u011f\u0131n\u0131 b\u0259z\u0259yir. Bunlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tini m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil edir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131n\u00acda da aypara \u015f\u0259kli vard\u0131r. Bayraqdak\u0131 ya\u015f\u0131l zolaqla yana\u015f\u0131, aypara da islam\u0131 t\u0259msil edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ay obraz\u0131 h\u0259l\u0259 \u0130slamdan \u0259vv\u0259lki sivlizasiyalar\u0131n bir \u00e7oxunda m\u00fch\u00fcm yer tuturdu. M\u0259s\u0259l\u0259n, q\u0259dim misirlil\u0259r Ay tanr\u0131s\u0131n\u0131 Xonsu adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Xonsu papaq \u0259v\u0259zin\u0259, ba\u015f\u0131nda Ay g\u0259zdirirdi. \u015eumer-Akkad mifologiyas\u0131nda Ay tanr\u0131s\u0131 Sin \u00f6z parlaq at\u0131n\u0131n belind\u0259 gec\u0259l\u0259r s\u0259mada g\u0259z\u0259n mavi saqqall\u0131 m\u00fcdrik qoca \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr edilirdi. Q\u0259dim hind \u0259satirin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 h\u00f6km ed\u0259n Ay tanr\u0131s\u0131 \u00c7andra tanr\u0131lar\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 tu\u015f g\u0259-l\u0259r\u0259k x\u0259st\u0259liy\u0259 d\u00fc\u00e7ar olmu\u015fdu. Amma v\u0259zi\u00acf\u0259l\u0259rini icra ed\u0259 bilsin dey\u0259, \u00c7andraya im\u00ackan verilmi\u015fdi ki, h\u0259r 15 g\u00fcnd\u0259n-bir m\u00fcq\u0259d\u00acd\u0259s \u00e7ayda \u00e7imib m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq sa\u011fals\u0131n. El\u0259 bu \u0259satir\u0259 \u0259sas\u0259n, hindlil\u0259r ayparadan b\u0259dirl\u0259nmi\u015f Aya kimi&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":137784,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M.jpg",300,240,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M.jpg",300,240,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M.jpg",300,240,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M-300x240.jpg",300,240,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M.jpg",300,240,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M.jpg",300,240,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M.jpg",300,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/609dc56fced87cb234beaeea78d125ff_M.jpg",300,240,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Ay obraz\u0131 h\u0259l\u0259 \u0130slamdan \u0259vv\u0259lki sivlizasiyalar\u0131n bir \u00e7oxunda m\u00fch\u00fcm yer tuturdu. M\u0259s\u0259l\u0259n, q\u0259dim misirlil\u0259r Ay tanr\u0131s\u0131n\u0131 Xonsu adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Xonsu papaq \u0259v\u0259zin\u0259, ba\u015f\u0131nda Ay g\u0259zdirirdi. \u015eumer-Akkad mifologiyas\u0131nda Ay tanr\u0131s\u0131 Sin \u00f6z parlaq at\u0131n\u0131n belind\u0259 gec\u0259l\u0259r s\u0259mada g\u0259z\u0259n mavi saqqall\u0131 m\u00fcdrik qoca \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr edilirdi. Q\u0259dim hind \u0259satirin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 h\u00f6km ed\u0259n Ay tanr\u0131s\u0131 \u00c7andra tanr\u0131lar\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/137783"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=137783"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/137783\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/137784"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=137783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=137783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=137783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}