{"id":142551,"date":"2020-03-16T12:21:56","date_gmt":"2020-03-16T09:21:56","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=142551"},"modified":"2020-03-16T12:21:56","modified_gmt":"2020-03-16T09:21:56","slug":"bir-h%c9%99dis-bar%c9%99d%c9%99-arasdirma-birinci-hiss%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=142551","title":{"rendered":"Bir h\u0259dis bar\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131rma (Birinci hiss\u0259)"},"content":{"rendered":"<div class=\"itemFullText\">\n<p><strong>Yaxud M\u00fcaviy\u0259 v\u0259hy katibi olubmu?<\/strong><\/p>\n<p>\u0130slam m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 rast g\u0259ldiyimiz qondarma h\u0259disl\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismi \u018fm\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin f\u0259zil\u0259tl\u0259ri haqq\u0131ndad\u0131r. Bu \u201ch\u0259disl\u0259r\u201d M\u00fcaviy\u0259nin v\u0259 sair \u018fm\u0259vi x\u0259lif\u0259l\u0259rinin hakimiyy\u0259ti zaman r\u00fc\u015fv\u0259t v\u0259 qorxu m\u00fcqabilind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcaviy\u0259nin \u0259mri il\u0259 atas\u0131 \u018fbu S\u00fcfyan\u0131n v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri bar\u0259d\u0259 h\u0259disl\u0259r uydurulur, bu n\u0259slin x\u0259bisliyi bar\u0259d\u0259 h\u0259dis v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r is\u0259 ciddi-c\u0259hdl\u0259 \u00f6rt-basd\u0131r edilib gizl\u0259dilirdi.<\/p>\n<p>Bel\u0259 yalan\u00e7\u0131 h\u0259disl\u0259rin birind\u0259 Abdullah ibn Abbasla sona \u00e7atan s\u0259n\u0259d z\u0259nciri il\u0259 r\u0259vay\u0259t edilir ki, M\u0259kk\u0259nin f\u0259thind\u0259n sonra m\u00fcs\u0259lmanlar \u018fbu S\u00fcfyan\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 baxm\u0131r, onunla oturub-durmurdular. O da Allah R\u0259sulunun yan\u0131na g\u0259lib dedi: \u201cEy pey\u011f\u0259mb\u0259r! Xahi\u015fim budur ki, m\u0259n\u0259 3 \u015fey \u0259ta et!\u201d Pey\u011f\u0259mb\u0259r buyurdu: \u201cYax\u015f\u0131\u201d. \u018fbu S\u00fcfyan dedi: \u201cM\u0259nd\u0259 \u0259r\u0259bin \u0259n yax\u015f\u0131s\u0131 v\u0259 \u0259n g\u00f6z\u0259li olan \u00dcmmi-H\u0259bib\u0259 bint \u018fbu S\u00fcfyan var. Onu s\u0259n\u0259 (\u0259r\u0259) verim\u201d. Pey\u011f\u0259mb\u0259r buyurdu: \u201cYax\u015f\u0131\u201d. \u018fbu S\u00fcfyan dedi: \u201cBir d\u0259 o\u011flum M\u00fcaviy\u0259 var. Onu \u00f6z\u00fcn\u0259 katib et\u201d. Pey\u011f\u0259mb\u0259r buyurdu: \u201cYax\u015f\u0131\u201d. \u018fbu S\u00fcfyan davam etdi: \u201cBir d\u0259 m\u0259ni \u0259mir (qo\u015fun ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131) t\u0259yin et ki, vaxtil\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlarla d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcm kimi indi kafirl\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcm\u201d. Pey\u011f\u0259mb\u0259r yen\u0259 buyurdu: \u201cYax\u015f\u0131\u201d (S\u0259hih\u00fc M\u00fcslim, \u201cS\u0259hab\u0259l\u0259rin f\u0259zil\u0259ti\u201d kitab\u0131, \u201c\u018fbu S\u00fcfyan S\u0259xr ibn H\u0259rbin f\u0259zil\u0259tl\u0259rind\u0259n\u201d bab\u0131, h\u0259dis 6409).<\/p>\n<p>M\u00fcslim r\u0259vay\u0259ti t\u0259qdim etdikd\u0259n sonra Abdullah ibn Abbasdan \u0259vv\u0259lki ravinin \u2013\u00a0 \u018fbu Z\u00fcmeylin bel\u0259 dediyini yaz\u0131r: \u201c\u018fg\u0259r o (\u018fbu S\u00fcfyan) bunlar\u0131 Pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n ist\u0259m\u0259s\u0259ydi, bu \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri ona \u0259ta etm\u0259zdi. \u00c7\u00fcnki o h\u0259zr\u0259td\u0259n h\u0259r kim n\u0259 ist\u0259s\u0259ydi, \u201cyax\u015f\u0131\u201d dey\u0259rdi\u201d.<\/p>\n<p>Bu qeydd\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, \u0259vv\u0259la, \u0259g\u0259r bu \u00fc\u00e7 x\u00fcsusiyy\u0259ti \u018fbu S\u00fcfyan\u0131n f\u0259zil\u0259ti kimi q\u0259bul ets\u0259k bel\u0259, bilm\u0259liyik ki, bunlar\u0131 Pey\u011f\u0259mb\u0259r ona ikrahla v\u0259 k\u00f6n\u00fcls\u00fczl\u00fckl\u0259 vermi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, r\u0259vay\u0259td\u0259 xat\u0131rlanan \u201cf\u0259zil\u0259tl\u0259rin\u201d h\u0259r biri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur. \u018fvv\u0259la, \u018fbu S\u00fcfyan\u0131n q\u0131z\u0131 \u00dcmmi-H\u0259bib\u0259 Islam\u0131n ilk ill\u0259rind\u0259 \u00f6z birinci \u0259ri \u00dcbeydullah ibn C\u0259h\u015fl\u0259 birlikd\u0259 m\u00fcs\u0259lman olmu\u015f, daha sonra H\u0259b\u0259\u015fistana hicr\u0259t etmi\u015fdil\u0259r. H\u0259b\u0259\u015fistanda \u00dcbeydullah Islamdan \u00e7\u0131x\u0131b xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etdi (deyirl\u0259r ki, Islam dinini q\u0259bul etm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l d\u0259 o, xristian imi\u015f). Amma \u00dcmmi-H\u0259bib\u0259 m\u00fcs\u0259lman olaraq qald\u0131 v\u0259 dinini d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259c\u0259yini bildirdi. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra \u00dcbeydullah v\u0259fat etdi v\u0259 \u00dcmmi-H\u0259bib\u0259 dul qald\u0131. Bundan x\u0259b\u0259r tutan Pey\u011f\u0259mb\u0259r H\u0259b\u0259\u015fistana bir el\u00e7i yollay\u0131b, \u00dcmmi-H\u0259bib\u0259nin k\u0259binini \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259sdirdi. Bu k\u0259binin hicri 6-c\u0131 v\u0259 ya 7-ci ild\u0259 k\u0259sildiyini yaz\u0131rlar. B\u0259zi tarix\u00e7il\u0259r is\u0259 \u00dcmmi-H\u0259bib\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 qay\u0131td\u0131qdan az sonra k\u0259binin k\u0259sildiyini x\u0259b\u0259r verirl\u0259r. H\u0259r bir halda, k\u0259bin M\u0259kk\u0259nin f\u0259thind\u0259n bir v\u0259 ya iki il \u0259vv\u0259l k\u0259silmi\u015fdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 yuxar\u0131dak\u0131 r\u0259vay\u0259td\u0259 \u018fbu S\u00fcfyan\u0131n \u00dcmmi-H\u0259bib\u0259ni M\u0259kk\u0259nin f\u0259thind\u0259n sonra Pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 \u0259r\u0259 verm\u0259si bar\u0259d\u0259 deyil\u0259nl\u0259r a\u011f yaland\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fbu S\u00fcfyan\u0131n Pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n ikinci xah\u0131\u015f\u0131 bu idi ki, onun o\u011flu M\u00fcaviy\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u0259 katib g\u00f6t\u00fcrs\u00fcn. Burada hans\u0131 katiblikd\u0259n s\u00f6hb\u0259t getm\u0259si \u00e7ox m\u00fch\u00fcmd\u00fcr. \u018fhli-s\u00fcnn\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rinin bir hiss\u0259sind\u0259 M\u00fcaviy\u0259nin guya v\u0259hy katibi oldu\u011fu v\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin diqt\u0259si il\u0259 ay\u0259l\u0259ri k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcy\u00fc iddia edilir. Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz \u00fcmmi oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, y\u0259ni yaz\u0131b-oxumad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, g\u0259l\u0259n v\u0259hyl\u0259ri savadl\u0131 s\u0259hab\u0259l\u0259r\u0259 diqt\u0259 edir v\u0259 onlar ay\u0259l\u0259ri k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bu s\u0259hab\u0259l\u0259r\u0259 \u201cv\u0259hy katibi\u201d deyilirdi. M\u00fcaviy\u0259nin v\u0259hy katibi olmas\u0131 bir \u00e7ox kitablarda onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck f\u0259zil\u0259t hesab olunur.<\/p>\n<p>Lakin b\u0259zi m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq, m\u0259s\u0259l\u0259nin tam f\u0259rqli oldu\u011funu g\u00f6r\u0259rik. M\u00fcaviy\u0259 v\u0259hy katibi deyildi. O, yaln\u0131z Pey\u011f\u0259mb\u0259rin d\u00fcny\u0259vi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irirdi. Y\u0259ni Pey\u011f\u0259mb\u0259rin diqt\u0259si il\u0259 \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259ktublar yaz\u0131rd\u0131. Allah R\u0259sulu, Ona g\u0259l\u0259n v\u0259hyl\u0259ri ka\u011f\u0131za k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259yi M\u00fcaviy\u0259y\u0259 etibar etmirdi. \u018fhli-s\u00fcnn\u0259nin \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r rical m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n olan \u201c\u0259l-Isab\u0259 fi t\u0259myizis-s\u0259hab\u0259\u201d kitab\u0131nda m\u0259\u015fhur tarix\u00e7i M\u0259dainiy\u0259 istinad\u0259n yaz\u0131l\u0131b: \u201cM\u0259daini deyib ki, Zeyd ibn Sabit v\u0259hyi q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131rd\u0131. M\u00fcaviy\u0259 is\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 m\u0259ktublar\u0131n\u0131 yaz\u0131rd\u0131\u201d (\u0130bn H\u0259c\u0259r \u018fsq\u0259lani. \u018fl-\u0130sab\u0259 fi t\u0259myizis-s\u0259hab\u0259, cild 6, s\u0259h. 113, h\u0259dis 8063).<\/p>\n<p>Eyni m\u0259lumat\u0131 \u015e\u0259ms\u0259ddin Z\u0259h\u0259bi d\u0259 t\u0259sdiq edir: \u201cZeyd ibn Sabit v\u0259hyi yaz\u0131rd\u0131, M\u00fcaviy\u0259 is\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 m\u0259ktublar\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131rd\u0131\u201d (\u015e\u0259ms\u0259ddin Z\u0259h\u0259bi. Siy\u0259r\u00fc \u0259lamin-n\u00fcb\u0259la, cild 3, s\u0259h. 122-123).<\/p>\n<p>(ard\u0131 var)<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"itemContentSingle\">\n<div class=\"itemContainerSingle\">\n<div class=\"itemBody\">\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yaxud M\u00fcaviy\u0259 v\u0259hy katibi olubmu? \u0130slam m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 rast g\u0259ldiyimiz qondarma h\u0259disl\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismi \u018fm\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin f\u0259zil\u0259tl\u0259ri haqq\u0131ndad\u0131r. Bu \u201ch\u0259disl\u0259r\u201d M\u00fcaviy\u0259nin v\u0259 sair \u018fm\u0259vi x\u0259lif\u0259l\u0259rinin hakimiyy\u0259ti zaman r\u00fc\u015fv\u0259t v\u0259 qorxu m\u00fcqabilind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcaviy\u0259nin \u0259mri il\u0259 atas\u0131 \u018fbu S\u00fcfyan\u0131n v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri bar\u0259d\u0259 h\u0259disl\u0259r uydurulur, bu n\u0259slin x\u0259bisliyi bar\u0259d\u0259 h\u0259dis v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r is\u0259 ciddi-c\u0259hdl\u0259 \u00f6rt-basd\u0131r edilib gizl\u0259dilirdi. Bel\u0259 yalan\u00e7\u0131 h\u0259disl\u0259rin birind\u0259 Abdullah ibn Abbasla sona \u00e7atan s\u0259n\u0259d z\u0259nciri il\u0259 r\u0259vay\u0259t edilir ki, M\u0259kk\u0259nin f\u0259thind\u0259n sonra m\u00fcs\u0259lmanlar \u018fbu S\u00fcfyan\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 baxm\u0131r, onunla oturub-durmurdular. O da Allah R\u0259sulunun yan\u0131na&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":142552,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M.jpg",300,225,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M.jpg",300,225,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M.jpg",300,225,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M.jpg",300,225,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M.jpg",300,225,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M.jpg",300,225,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/4320f862c9bea110ec01ab0f388915a3_M.jpg",300,225,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Yaxud M\u00fcaviy\u0259 v\u0259hy katibi olubmu? \u0130slam m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 rast g\u0259ldiyimiz qondarma h\u0259disl\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismi \u018fm\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin f\u0259zil\u0259tl\u0259ri haqq\u0131ndad\u0131r. Bu \u201ch\u0259disl\u0259r\u201d M\u00fcaviy\u0259nin v\u0259 sair \u018fm\u0259vi x\u0259lif\u0259l\u0259rinin hakimiyy\u0259ti zaman r\u00fc\u015fv\u0259t v\u0259 qorxu m\u00fcqabilind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcaviy\u0259nin \u0259mri il\u0259 atas\u0131 \u018fbu S\u00fcfyan\u0131n v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri bar\u0259d\u0259 h\u0259disl\u0259r uydurulur, bu n\u0259slin x\u0259bisliyi bar\u0259d\u0259 h\u0259dis v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/142551"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=142551"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/142551\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/142552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=142551"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=142551"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=142551"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}