{"id":142666,"date":"2020-03-16T14:00:38","date_gmt":"2020-03-16T11:00:38","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=142666"},"modified":"2020-03-16T14:00:38","modified_gmt":"2020-03-16T11:00:38","slug":"m%c9%99zh%c9%99bl%c9%99r-bir-birini-tanimalidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=142666","title":{"rendered":"M\u0259zh\u0259bl\u0259r bir-birini tan\u0131mal\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<div class=\"itemFullText\">\n<p>\u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc \u0259n m\u00fch\u00fcm problemi m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259hd\u0259tidir des\u0259k, s\u0259hv em\u0259rik. Y\u00fczillikl\u0259r boyunca \u0130slama qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n gizli v\u0259 a\u00e7\u0131q s\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rinin fonunda v\u0259hd\u0259t probleminin aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259r an \u0259vv\u0259lkind\u0259n daha art\u0131q duyuruq.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259, son ill\u0259rd\u0259 m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n qaynar n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n qar\u015f\u0131durmalarda daha tez-tez m\u0259zh\u0259bi \u015f\u00fcarlar e\u015fidir, m\u0259zh\u0259bi \u00e7alarlar g\u00f6r\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p>Lakin v\u0259hd\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si o q\u0259d\u0259r d\u0259 sad\u0259 v\u0259 asan deyildir. M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259hd\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 mane\u0259 durmaqdad\u0131r. Bu mane\u0259l\u0259rin bir qismi tarixi \u015f\u0259raitd\u0259n qaynaqlansa da, bir qismi m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00fcni sur\u0259td\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. V\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 b\u0259zi q\u00fcvv\u0259l\u0259r h\u0259min mane\u0259l\u0259rin qalmas\u0131nda v\u0259 \u0130slam v\u0259hd\u0259tin\u0259 \u0259ng\u0259l olmas\u0131nda maraql\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n dostluq, qarda\u015fl\u0131q v\u0259 anla\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015famas\u0131na mane olan \u0259n birinci amil m\u0259zh\u0259bl\u0259rin bir-birini laz\u0131m\u0131nca tan\u0131mamas\u0131, bir-biri haqq\u0131nda sui-z\u0259nn etm\u0259sidir. Bu x\u0259b\u0259rsizliyin g\u00fcnahkarl is\u0259 h\u0259m o \u015f\u0259xsl\u0259rin \u00f6zl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n dini liderl\u0259ridir. Kifay\u0259t q\u0259d\u0259r dini savad\u0131 olmayan h\u0259m \u015fi\u0259, h\u0259m d\u0259 s\u00fcnni m\u0259zh\u0259bli m\u00fcs\u0259lmanlar b\u0259z\u0259n qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin \u0259qid\u0259 prinsipl\u0259ri v\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t h\u00f6kml\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olmadan t\u0259nqid\u0259 ba\u015flay\u0131rlar. Bu zaman \u00e7ox ciddi anla\u015f\u0131lmazl\u0131qlar yaran\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fllam\u0259 M\u00fcz\u0259ff\u0259rin \u201c\u015ei\u0259lik bax\u0131m\u0131ndan ideoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u201d kitab\u0131na m\u00fcq\u0259ddim\u0259 yazm\u0131\u015f Ay\u0259tullah M\u00fch\u0259mm\u0259d \u0130\u015ftihardi qeyd edir ki, \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bli tan\u0131\u015flar\u0131ndan biri S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131nda h\u0259cc s\u0259f\u0259rind\u0259 olark\u0259n, ba\u015f\u0131na bu hadis\u0259 g\u0259lir: \u018fsl\u0259n Suriyadan olan v\u0259 \u0259hli-s\u00fcnn\u0259y\u0259 m\u0259nsub bir n\u0259f\u0259r ona yax\u0131nla\u015f\u0131b soru\u015fur ki, siz \u015fi\u0259l\u0259r niy\u0259 namazlar\u0131n sonunda 3 d\u0259f\u0259 \u201cxan\u0259l-\u018fmin\u201d, y\u0259ni \u201c\u018fmin (C\u0259brail) x\u0259yan\u0259t etdi\u201d deyirsiniz? \u015ei\u0259 m\u0259zh\u0259bli ki\u015fi cavab verir: \u201c\u0130caz\u0259 ver, s\u0259nin g\u00f6z\u00fcn\u00fcn qaba\u011f\u0131nda iki r\u00fck\u0259t namaz q\u0131l\u0131m, bax g\u00f6r ki, biz \u015fi\u0259l\u0259r nec\u0259 namaz q\u0131l\u0131r\u0131q\u201d. Sonra o, iki r\u00fck\u0259t namaz q\u0131l\u0131r, ax\u0131rda da ad\u0259t \u00fczr\u0259 3 d\u0259f\u0259 \u0259ll\u0259rini yuxar\u0131 qald\u0131r\u0131b t\u0259kbir deyir: \u201cAllah\u00fc \u0259kb\u0259r!\u201d Suriyal\u0131 m\u00fcs\u0259lman onun q\u0131ld\u0131\u011f\u0131 namaz\u0131 diqq\u0259tl\u0259 seyr edir v\u0259 bel\u0259 s\u00f6yl\u0259yir: \u201cS\u0259n \u00f6z\u00fcn \u0259c\u0259m olsan da, \u0259r\u0259bl\u0259rd\u0259n daha d\u00fczg\u00fcn namaz q\u0131l\u0131rsan\u201d. S\u00f6hb\u0259td\u0259n m\u0259lum olur ki, ona bel\u0259 \u00f6yr\u0259dibl\u0259r ki, guya \u015fi\u0259l\u0259r pey\u011f\u0259mb\u0259rliyin H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d\u0259 (s) deyil, \u0130mam \u018fliy\u0259 (\u0259) verilm\u0259li oldu\u011funa inan\u0131rlar. Guya \u015fi\u0259l\u0259rin \u0259qid\u0259sinc\u0259, C\u0259braili-\u018fmin x\u0259yan\u0259t ed\u0259r\u0259k v\u0259hyi \u018fliy\u0259 (\u0259) deyil, M\u00fch\u0259mm\u0259d\u0259 (\u0259) \u00e7atd\u0131r\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015fi\u0259l\u0259r h\u0259r namazdan sonra \u201cxan\u0259l-\u018fmin\u201d (\u201cC\u0259braili-\u018fmin x\u0259yan\u0259t etdi\u201d) deyirl\u0259r<\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu c\u00fcr x\u0259b\u0259rsizlik g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 kimi davam etm\u0259kd\u0259dir. H\u0259tta m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259viyy\u0259d\u0259 dini t\u0259hsil alm\u0131\u015f \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 qarda\u015flar\u0131\u0131n b\u0259zil\u0259ri \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259binin m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rinin ad\u0131n\u0131 bel\u0259, bilmir. Onlar\u0131n z\u0259nninc\u0259, \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bind\u0259 t\u0259fsir, k\u0259lam, h\u0259dis, rical kimi elml\u0259r inki\u015faf etm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>Eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 cahillik v\u0259 m\u0259lumats\u0131zl\u0131qla \u015fi\u0259l\u0259r aras\u0131nda da qar\u015f\u0131la\u015fmaq olar. B\u0259zi \u015fi\u0259l\u0259r bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r ki, \u0259hli-s\u00fcnn\u0259nin \u015f\u0259ri\u0259t h\u00f6kml\u0259ri he\u00e7 bir m\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259saslanm\u0131r v\u0259 guya s\u00fcnniliyin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 he\u00e7 bir ay\u0259y\u0259 v\u0259 h\u0259dis\u0259 s\u00f6yk\u0259nm\u0259d\u0259n \u00f6zl\u0259rind\u0259n m\u0259zh\u0259b yaratm\u0131\u015flar. \u015ei\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00fcnl\u00fc m\u00fcct\u0259hidl\u0259rind\u0259n olmu\u015f m\u0259rhum Ay\u0259tullah\u00fcl-\u00fczma Seyyid H\u00fcseyn Birucerdi bu \u015f\u00fcbh\u0259ni q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd edir, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin\u0259 israrla tap\u015f\u0131r\u0131rd\u0131 ki, \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259ri il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olsunlar, onlar\u0131 diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131rs\u0131nlar. Bu b\u00f6y\u00fck alimin \u00f6z\u00fc d\u0259rsl\u0259rd\u0259 h\u0259r hans\u0131 fiqhi m\u0259s\u0259l\u0259ni izah ed\u0259rk\u0259n, \u015fi\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259rini d\u0259 s\u00f6yl\u0259yir, bu r\u0259vay\u0259tl\u0259r \u0259sas\u0131nda s\u00fcnni aliml\u0259rinin verdikl\u0259ri f\u0259tvalar\u0131 xat\u0131rlad\u0131r, \u015fi\u0259 \u0259qid\u0259si il\u0259 zidd olan m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirirdi.<\/p>\n<p>M\u0259zh\u0259bl\u0259rin bir-birind\u0259n x\u0259b\u0259rsizliyi b\u0259z\u0259n son d\u0259r\u0259c\u0259 q\u0259rib\u0259 v\u0259ziyy\u0259tlrin yaranmas\u0131na da g\u0259tirib-\u00e7\u0131xar\u0131r. \u015eeyx \u018fli Xiyabani T\u0259brizi \u201c\u00dcl\u0259maye-m\u00fcasir\u201d kitab\u0131nda (s\u0259h. 50) \u00f6z qohumlar\u0131ndan bir n\u0259f\u0259rin dilind\u0259n bel\u0259 bir \u0259hvalat n\u0259ql edir: \u201cM\u0259\u015fhur m\u0259rceyi-t\u0259qlid \u015eeyx Fazil \u0130r\u0259vaninin T\u0259brizd\u0259 risal\u0259si n\u0259\u015fr olunanda \u00f6z\u00fcml\u0259 bir q\u0259d\u0259r risal\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb N\u0259c\u0259f\u0259 getdim. (O zamanlar N\u0259c\u0259f d\u0259 sair \u0130raq \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri kimi Osmanl\u0131 imperiyas\u0131na tabe idi). \u0130ranla \u0130raq\u0131n s\u0259rh\u0259ddind\u0259 \u0130raq\u0131n g\u00f6mr\u00fck i\u015f\u00e7il\u0259ri risal\u0259l\u0259ri yerli qaziy\u0259 t\u0259hvil verdil\u0259r ki, oxusun v\u0259 kitablar\u0131n \u00f6lk\u0259y\u0259 buraxilmas\u0131 haqq\u0131nda r\u0259y bildirsin. Qazi risal\u0259ni \u0259lin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb a\u00e7d\u0131, rast\u0131na \u00e7\u0131xan ilk m\u0259s\u0259l\u0259ni oxudu: \u201c\u015ei\u0259 ya s\u00fcnni olmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n q\u00fcsl-k\u0259f\u0259n edilm\u0259si v\u0259 d\u0259fni vacibdir\u201d. Qazi \u00fcz\u00fcn\u00fc m\u0259n\u0259 tutub soru\u015fdu: \u201cBu kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi kimdir?\u201d Cavab verdim: \u201c\u015ei\u0259l\u0259rin m\u0259rceyi-t\u0259qlidi Molla M\u00fch\u0259mm\u0259d \u0130r\u0259vani\u201d. Qazi qeyd d\u0259ft\u0259r\u00e7\u0259sini a\u00e7\u0131b orada bu s\u00f6zl\u0259ri yazd\u0131: \u201c\u015ei\u0259 aliml\u0259rind\u0259n filank\u0259s \u00f6z kitab\u0131nda \u015fi\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 s\u00fcnnil\u0259rin d\u0259 d\u0259fn edilm\u0259sinin vacib oldu\u011funu yaz\u0131b\u201d. Sonra o, Fazil \u0130r\u0259vaninin bu fikrini xeyli t\u0259rifl\u0259di. Hiss etdim ki, \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bind\u0259 bu \u0259qid\u0259nin olmas\u0131ndan x\u0259b\u0259ri yoxdur v\u0259 Fazil \u0130r\u0259vaninin f\u0259tvas\u0131 onun \u00fc\u00e7\u00fcn xo\u015f bir yenilikdir. \u00dcr\u0259yimd\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf etdim ki, heyif bu v\u0259zif\u0259d\u0259 olan bir \u015f\u0259xs bilmir ki, bu f\u0259tva yaln\u0131z Fazil \u0130r\u0259vaniy\u0259 m\u0259xsus deyil v\u0259 \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259binin \u00fcmumi r\u0259yi bel\u0259dir\u201d.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"itemContentSingle\">\n<div class=\"itemContainerSingle\">\n<div class=\"itemBody\">\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc \u0259n m\u00fch\u00fcm problemi m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259hd\u0259tidir des\u0259k, s\u0259hv em\u0259rik. Y\u00fczillikl\u0259r boyunca \u0130slama qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n gizli v\u0259 a\u00e7\u0131q s\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rinin fonunda v\u0259hd\u0259t probleminin aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259r an \u0259vv\u0259lkind\u0259n daha art\u0131q duyuruq. X\u00fcsusil\u0259, son ill\u0259rd\u0259 m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n qaynar n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n qar\u015f\u0131durmalarda daha tez-tez m\u0259zh\u0259bi \u015f\u00fcarlar e\u015fidir, m\u0259zh\u0259bi \u00e7alarlar g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Lakin v\u0259hd\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si o q\u0259d\u0259r d\u0259 sad\u0259 v\u0259 asan deyildir. M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259hd\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 mane\u0259 durmaqdad\u0131r. Bu mane\u0259l\u0259rin bir qismi tarixi \u015f\u0259raitd\u0259n qaynaqlansa da, bir qismi m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00fcni sur\u0259td\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. V\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 b\u0259zi q\u00fcvv\u0259l\u0259r h\u0259min&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":142667,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M.jpg",300,206,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M.jpg",300,206,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M.jpg",300,206,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M-300x206.jpg",300,206,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M.jpg",300,206,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M.jpg",300,206,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M.jpg",300,206,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/46f5dadf81ac40ebf5ed54cb7b101d8a_M.jpg",300,206,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc \u0259n m\u00fch\u00fcm problemi m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259hd\u0259tidir des\u0259k, s\u0259hv em\u0259rik. Y\u00fczillikl\u0259r boyunca \u0130slama qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n gizli v\u0259 a\u00e7\u0131q s\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rinin fonunda v\u0259hd\u0259t probleminin aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259r an \u0259vv\u0259lkind\u0259n daha art\u0131q duyuruq. X\u00fcsusil\u0259, son ill\u0259rd\u0259 m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n qaynar n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n qar\u015f\u0131durmalarda daha tez-tez m\u0259zh\u0259bi \u015f\u00fcarlar e\u015fidir, m\u0259zh\u0259bi \u00e7alarlar g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Lakin v\u0259hd\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si o q\u0259d\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/142666"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=142666"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/142666\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/142667"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=142666"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=142666"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=142666"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}