{"id":143079,"date":"2020-03-17T13:02:15","date_gmt":"2020-03-17T10:02:15","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=143079"},"modified":"2020-03-17T13:02:15","modified_gmt":"2020-03-17T10:02:15","slug":"qiz-usaqlarinin-q%c9%99tli-muasir-dovrun-cahilliyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=143079","title":{"rendered":"Q\u0131z u\u015faqlarinin q\u0259tli: m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn cahilliyi"},"content":{"rendered":"<div class=\"itemFullText\">\n<p>Allah-t\u0259ala Qurani-k\u0259rimd\u0259 \u00f6vladlar aras\u0131nda cinsi bax\u0131mdan f\u0259rq qoyma\u011f\u0131n d\u00fczg\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z\u0259l bir \u00fcslubda b\u0259yan edir. Allah insanlar\u0131n diqq\u0259tini buna y\u00f6n\u0259ldir ki, bir k\u0259s\u0259 q\u0131z ya o\u011ful \u00f6vlad\u0131 verm\u0259k yaln\u0131z Onun ixtiyar\u0131ndad\u0131r. H\u0259tta bir k\u0259si sonsuz etm\u0259k d\u0259 Allah\u0131n h\u00f6km\u00fcnd\u0259dir.<\/p>\n<p>Bir ay\u0259d\u0259 o\u011ful v\u0259 q\u0131z \u00f6vladlar\u0131 aras\u0131nda tam b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259kild\u0259, f\u0259rq qoymadan, yana\u015f\u0131 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131lmas\u0131 bu ikisinin \u00fcst\u00fcnl\u00fck bax\u0131m\u0131ndan bir-birind\u0259n se\u00e7ilm\u0259diyin\u0259 i\u015far\u0259dir: \u201cG\u00f6yl\u0259rin v\u0259 yerin h\u00f6km\u00fc Allah\u0131n \u0259lind\u0259dir. O, ist\u0259diyini yarad\u0131r, ist\u0259diyin\u0259 ancaq q\u0131z, ist\u0259diyin\u0259 d\u0259 ancaq o\u011flan verir. Yaxud h\u0259r ikisind\u0259n \u2013 h\u0259m o\u011flan, h\u0259m d\u0259 q\u0131z verir, ist\u0259diyini d\u0259 sonsuz (\u00f6vlads\u0131z) edir. O (h\u0259r \u015feyi) bil\u0259ndir, (h\u0259r \u015fey\u0259) qadirdir!\u201d (\u015eura, 49-50).<\/p>\n<p>Cahiliyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r q\u0131z u\u015faqlar\u0131na \u0259skiklik v\u0259 x\u0259cal\u0259t m\u0259nb\u0259yi kimi bax\u0131rd\u0131lar. Quranda buyuruldu\u011fu kimi, \u201cOnlardan birin\u0259 q\u0131z\u0131 olmas\u0131 il\u0259 m\u00fcjd\u0259 verdikd\u0259 q\u0259z\u0259bl\u0259nib \u00fcz\u00fc qapqara qaralar. Veril\u0259n m\u00fcjd\u0259nin pisliyi \u00fcz\u00fcnd\u0259n tayfas\u0131ndan qa\u00e7\u0131b gizl\u0259n\u0259r. (Allah bilir!) G\u00f6r\u0259s\u0259n, onu (o k\u00f6rp\u0259ni) zill\u0259t i\u00e7ind\u0259 saxlayacaq, yoxsa torpa\u011fa g\u00f6m\u0259c\u0259k? Bir g\u00f6r\u00fcn onlar nec\u0259 pis m\u00fchakim\u0259 y\u00fcr\u00fcd\u00fcrl\u0259r!\u201d (N\u0259hl, 58-59). \u201cT\u0259kvir\u201d sur\u0259sinin 8-9-cu ay\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u0259lam\u0259tl\u0259ri sadalanark\u0259n, atas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n diri-diri torpa\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u0259n q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131n \u00f6z haqq\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259c\u0259yi v\u0259 bu cinay\u0259ti t\u00f6r\u0259tmi\u015f atan\u0131n sor\u011fu-sual meydan\u0131na \u00e7\u0259kil\u0259c\u0259yi b\u0259yan edilir: \u201cDiri-diri torpa\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u0259n k\u00f6rp\u0259 q\u0131zdan: \u201cAx\u0131 o hans\u0131 g\u00fcnaha g\u00f6r\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc?\u201d soru\u015fulaca\u011f\u0131 zaman\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz zahiri c\u0259h\u0259td\u0259n cahiliyy\u0259 \u0259yyam\u0131ndan f\u0259rql\u0259nir. Amma bir \u00e7ox c\u0259h\u0259tl\u0259rd\u0259n bu g\u00fcn h\u0259tta daha q\u0259ddar v\u0259 m\u0259nfur hallara \u015fahid oluruq. Bu g\u00fcn d\u0259 q\u0131z u\u015faqlar\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilir. Amma bir f\u0259rql\u0259 ki, \u0130slamdan qabaq q\u0131zlar\u0131 do\u011fulduqdan sonra diri-diri torpa\u011fa basd\u0131r\u0131rd\u0131lar. Bu g\u00fcn is\u0259 q\u0131z u\u015faqlar\u0131 daha amans\u0131z yollarla, ana b\u0259tnind\u0259 m\u0259hv edilir. \u0130nsanl\u0131q sif\u0259tini itir\u0259n, i\u00e7diyi Hippokrat and\u0131na pul xatirin\u0259 x\u0259yan\u0259t ed\u0259n b\u0259zi \u201ch\u0259kiml\u0259r\u201d art\u0131q kifay\u0259t q\u0259d\u0259r inki\u015faf etmi\u015f, b\u0259d\u0259n \u00fczvl\u0259ri formala\u015fm\u0131\u015f, normal insan kimi a\u011fr\u0131n\u0131 hiss ed\u0259n k\u00f6rp\u0259l\u0259ri c\u0259llad kimi c\u0259rrahiyy\u0259 al\u0259tl\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 tik\u0259-tik\u0259 do\u011frayaraq, ana b\u0259tnind\u0259n xaric edirl\u0259r. Bu h\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259h\u015filik bax\u0131m\u0131ndan cahiliyy\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259rinin davran\u0131\u015f\u0131ndan daha amans\u0131z v\u0259 t\u00fck\u00fcrp\u0259dicidir. Elm v\u0259 texnikan\u0131n, b\u0259\u015f\u0259ri nailiyy\u0259tl\u0259rin bu q\u0259d\u0259r inki\u015faf etdiyi, t\u0259bli\u011fat v\u0259 maarif vasit\u0259l\u0259rinin g\u00fccl\u0259ndiyi bir zamanda bu c\u00fcr v\u0259h\u015filikl\u0259r insanl\u0131q ad\u0131na l\u0259k\u0259 g\u0259tirir.<\/p>\n<p>\u0130slam q\u0131z \u00f6vlad\u0131n\u0131 n\u0259inki o\u011flandan \u0259skik saym\u0131r, h\u0259tta \u00f6z valideynin\u0259 g\u0259tirdiyi savab bax\u0131m\u0131ndan onu daha y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir. Pey\u011f\u0259mb\u0259rin h\u0259disl\u0259rind\u0259 \u00f6z q\u0131zlar\u0131n\u0131 g\u00f6z\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259rbiy\u0259 edib b\u00f6y\u00fcd\u0259n v\u0259 \u0259r\u0259 ver\u0259n atan\u0131n m\u00fctl\u0259q c\u0259nn\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yi bildirilir. Bu \u015f\u0259kild\u0259 davranan \u00fc\u00e7, iki v\u0259 h\u0259tta bir q\u0131z atas\u0131n\u0131n eyni savab\u0131 qazanaca\u011f\u0131 bildirilir.<\/p>\n<p>Q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131 m\u0259hv etdir\u0259nl\u0259r \u00f6z fikirl\u0259rini bel\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131rlar ki, \u201cq\u0131z ail\u0259d\u0259 \u0259lav\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k yey\u0259ndir, he\u00e7 bir xeyri yoxdur, b\u00f6y\u00fcy\u0259nd\u0259 d\u0259 qu\u015f \u00f6z yuvas\u0131ndan u\u00e7ub ged\u0259n kimi ba\u015fqa ev\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259c\u0259k\u201d. \u00dcst\u0259g\u0259l, c\u0259miyy\u0259t i\u00e7ind\u0259 o\u011ful \u00f6vlad\u0131n\u0131n q\u0131zdan daha \u00fcst\u00fcn tutulmas\u0131, o\u011ful valideynl\u0259rinin daha h\u00f6rm\u0259tli say\u0131lmas\u0131, q\u0131z\u0131 olanlara \u0259skik bax\u0131lmas\u0131 kimi tendensiyalar da rol oynay\u0131r. Sonuncu tendensiyaya Qurani-k\u0259rim yuxar\u0131da misal g\u0259tirdiyimiz ay\u0259l\u0259rl\u0259 cavab verib. Q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131 ruzi v\u0259 dolan\u0131\u015f\u0131q \u00fcz\u00fcnd\u0259n m\u0259hv ed\u0259nl\u0259r\u0259 is\u0259 Allah-t\u0259ala bel\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir: \u201c&#8230;Kas\u0131bl\u0131q \u00fcz\u00fcnd\u0259n u\u015faqlar\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259yin. Sizin d\u0259, onlar\u0131n da ruzisini Biz veririk&#8230;\u201d (\u018fnam, 151).<\/p>\n<p>U\u015fa\u011f\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259tirm\u0259k bir m\u0259suliyy\u0259tdirs\u0259, onu layiqinc\u0259 t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k, t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259sind\u0259 h\u0259dl\u0259ri a\u015fmamaq, \u00f6vlad\u0131 c\u0259miyy\u0259t\u0259 faydal\u0131 bir insan kimi yeti\u015fdirm\u0259k d\u0259 ba\u015fqa bir m\u0259suliyy\u0259tdir. Bu bar\u0259d\u0259 \u0130slam m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rind\u0259n xeyli h\u0259dis r\u0259vay\u0259t olunub. A\u015fa\u011f\u0131da onlardan birini diqq\u0259tiniz\u0259 t\u0259qdim edirik:<\/p>\n<p>\u0130mam C\u0259f\u0259r Sadiqin (\u0259) s\u0259hab\u0259l\u0259rind\u0259n birinin q\u0131z\u0131 do\u011fulmu\u015fdu. Cahiliyy\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n g\u0259l\u0259n bir t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn t\u0259siri alt\u0131nda q\u0259m d\u0259ryas\u0131na q\u0259rq olan s\u0259hab\u0259 \u0130mam\u0131n h\u00fczuruna g\u0259l\u0259nd\u0259 \u0130mam onun yor\u011fun v\u0259 k\u0259d\u0259rli hal\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini soru\u015fdu. S\u0259hab\u0259 hadis\u0259ni o h\u0259zr\u0259t\u0259 x\u0259b\u0259r verdi. \u0130mam Sadiq (\u0259) buyurdu: \u201cO u\u015fa\u011f\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yer \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 alar, ruzisini d\u0259 Allah ver\u0259r. O u\u015faq s\u0259n\u0259 ehtiyac\u0131 olmadan ya\u015fayacaq v\u0259 s\u0259nin ruzind\u0259n azaltmadan \u00f6z ruzisini yey\u0259c\u0259k\u201d. Sonra \u0130mam soru\u015fdu ki, q\u0131z\u0131n ad\u0131n\u0131 n\u0259 qoymusan? S\u0259hab\u0259 cavab verdi: \u201cAd\u0131n\u0131 Fatim\u0259 qoymu\u015fam\u201d. \u0130mam bu s\u00f6z\u00fc e\u015fid\u0259nd\u0259 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 \u00fcr\u0259kd\u0259n ah \u00e7\u0259kdi, sonra aln\u0131n\u0131 \u0259li il\u0259 tutub buyurdu: \u201c\u018fg\u0259r ad\u0131n\u0131 Fatim\u0259 qoymusansa, o u\u015fa\u011f\u0131 s\u00f6ym\u0259, l\u0259n\u0259tl\u0259m\u0259\u201d (V\u0259sail\u00fc\u015f-\u015fi\u0259).<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"itemContentSingle\">\n<div class=\"itemContainerSingle\">\n<div class=\"itemBody\">\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Allah-t\u0259ala Qurani-k\u0259rimd\u0259 \u00f6vladlar aras\u0131nda cinsi bax\u0131mdan f\u0259rq qoyma\u011f\u0131n d\u00fczg\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z\u0259l bir \u00fcslubda b\u0259yan edir. Allah insanlar\u0131n diqq\u0259tini buna y\u00f6n\u0259ldir ki, bir k\u0259s\u0259 q\u0131z ya o\u011ful \u00f6vlad\u0131 verm\u0259k yaln\u0131z Onun ixtiyar\u0131ndad\u0131r. H\u0259tta bir k\u0259si sonsuz etm\u0259k d\u0259 Allah\u0131n h\u00f6km\u00fcnd\u0259dir. Bir ay\u0259d\u0259 o\u011ful v\u0259 q\u0131z \u00f6vladlar\u0131 aras\u0131nda tam b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259kild\u0259, f\u0259rq qoymadan, yana\u015f\u0131 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131lmas\u0131 bu ikisinin \u00fcst\u00fcnl\u00fck bax\u0131m\u0131ndan bir-birind\u0259n se\u00e7ilm\u0259diyin\u0259 i\u015far\u0259dir: \u201cG\u00f6yl\u0259rin v\u0259 yerin h\u00f6km\u00fc Allah\u0131n \u0259lind\u0259dir. O, ist\u0259diyini yarad\u0131r, ist\u0259diyin\u0259 ancaq q\u0131z, ist\u0259diyin\u0259 d\u0259 ancaq o\u011flan verir. Yaxud h\u0259r ikisind\u0259n \u2013 h\u0259m o\u011flan, h\u0259m d\u0259 q\u0131z verir, ist\u0259diyini d\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":143080,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M.jpg",300,204,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M.jpg",300,204,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M.jpg",300,204,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M-300x204.jpg",300,204,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M.jpg",300,204,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M.jpg",300,204,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M.jpg",300,204,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/1937e92fe6e374fad96065dfaf6eb069_M.jpg",300,204,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Allah-t\u0259ala Qurani-k\u0259rimd\u0259 \u00f6vladlar aras\u0131nda cinsi bax\u0131mdan f\u0259rq qoyma\u011f\u0131n d\u00fczg\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z\u0259l bir \u00fcslubda b\u0259yan edir. Allah insanlar\u0131n diqq\u0259tini buna y\u00f6n\u0259ldir ki, bir k\u0259s\u0259 q\u0131z ya o\u011ful \u00f6vlad\u0131 verm\u0259k yaln\u0131z Onun ixtiyar\u0131ndad\u0131r. H\u0259tta bir k\u0259si sonsuz etm\u0259k d\u0259 Allah\u0131n h\u00f6km\u00fcnd\u0259dir. Bir ay\u0259d\u0259 o\u011ful v\u0259 q\u0131z \u00f6vladlar\u0131 aras\u0131nda tam b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259kild\u0259, f\u0259rq qoymadan, yana\u015f\u0131 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131lmas\u0131 bu&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143079"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=143079"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143079\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/143080"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=143079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=143079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=143079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}