{"id":143407,"date":"2020-03-18T13:06:57","date_gmt":"2020-03-18T10:06:57","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=143407"},"modified":"2020-03-18T13:06:57","modified_gmt":"2020-03-18T10:06:57","slug":"m%c9%99zh%c9%99bl%c9%99rarasi-qarsidurma-biz%c9%99-n%c9%99-verir-birinci-hiss%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=143407","title":{"rendered":"M\u0259zh\u0259bl\u0259raras\u0131 qar\u015f\u0131durma biz\u0259 n\u0259 verir? (Birinci hiss\u0259)"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u015e\u0130\u018fL\u0130Y\u0130 FARSLARMI YARADIB?<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcq\u0259ddim\u0259<\/p>\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 dini informasiya ax\u0131n\u0131n\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 \u00f6z\u00fc il\u0259 m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259l\u0259r g\u0259tirs\u0259 d\u0259, f\u0259sadlar da yaratmam\u0131\u015f deyil.<\/p>\n<p>B\u0259zi sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 dini-m\u0259zh\u0259bi m\u00f6vzuda yay\u0131lan informasiyalar bir s\u0131ra hallarda h\u0259qiq\u0259ti \u0259ks etdirmir v\u0259 dezinformasiya xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Bu, \u0259sas\u0259n m\u0259zh\u0259b m\u00fcbahis\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015f, bir birinin m\u0259zh\u0259bini a\u015fa\u011f\u0131lama\u011fa c\u0259hd ed\u0259n yaz\u0131larda x\u00fcsus\u0259n a\u00e7\u0131q n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fczd\u00fcr, bu kimi hallar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 v\u0259hhabi izini m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bel\u0259 ki, v\u0259hhabi yazarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bin\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259sass\u0131z v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 ittihamlar ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bundan q\u0131c\u0131qlanan b\u0259zi \u015fi\u0259 yazarlar t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 bu yaz\u0131lara \u0259ks-reaksiya olaraq b\u0259z\u0259n \u0259sasl\u0131 olsa da, b\u0259z\u0259n konkret v\u0259habiliyi deyil, \u00fcmum\u0259n \u0259hli-s\u00fcnn\u0259nin m\u0259zh\u0259bini a\u015fa\u011f\u0131layan \u0259sass\u0131z yaz\u0131lara yol verilir. Bu da, ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, s\u00fcnni m\u0259zh\u0259bli oxucularda m\u0259nfi fikril\u0259rin formala\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. H\u0259r iki t\u0259r\u0259f bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 olmayan iddialar ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr, bir-birini \u0259n absurd g\u00fcnahlarda t\u0259qsirl\u0259ndirir. Bu hallar\u0131n bir qismi m\u0259lumats\u0131zl\u0131q, metodoloji qaydalara riay\u0259t etm\u0259m\u0259k z\u0259minind\u0259 ba\u015f vers\u0259 d\u0259, b\u0259zi hallarda s\u0131rf t\u0259\u0259s\u00fcbke\u015fliyin v\u0259 q\u0259r\u0259z\u00e7iliyin \u015fahidi oluruq.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259habi yuzerl\u0131r vasit\u0259sil\u0259 \u015fi\u0259 (c\u0259f\u0259ri) m\u0259zh\u0259bin\u0259 v\u0259 \u015fi\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n ittiahmlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lara tez-tez rast g\u0259lirik:<\/p>\n<p>\u015ei\u0259liyi farslar yarad\u0131blar. \u015ei\u0259lik S\u0259f\u0259vil\u0259r zaman\u0131nda yarad\u0131l\u0131b. \u015ei\u0259liyi Abdullah ibn S\u0259ba adl\u0131 y\u0259hudi yarad\u0131b.<\/p>\n<p>\u015ei\u0259l\u0259r s\u0259hab\u0259l\u0259ri s\u00f6y\u00fcb t\u0259hqir edirl\u0259r. \u015ei\u0259l\u0259r Ai\u015f\u0259ni s\u00f6y\u00fcr, ona \u0259xlaqs\u0131zl\u0131q nisb\u0259t verirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u015ei\u0259l\u0259r iki\u00fczl\u00fc v\u0259 riyakard\u0131rlar. T\u0259qiyy\u0259 onlarda \u0259sasd\u0131r dey\u0259, \u00f6z aralar\u0131nda bir c\u00fcrd\u00fcrl\u0259r, s\u00fcnnil\u0259rl\u0259 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 t\u0259qiyy\u0259 edib \u00f6zl\u0259rini ba\u015fqa c\u00fcr g\u00f6st\u0259rirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u015ei\u0259l\u0259r K\u0259rb\u0259la, M\u0259\u015fh\u0259d ziyar\u0259tini h\u0259cc\u0259 b\u0259rab\u0259r tuturlar, bu ziyar\u0259tl\u0259r\u0259 ged\u0259nin boynundan h\u0259cc t\u0259klifi g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr, deyirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u015ei\u0259 aliml\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 s\u00fcnnil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik edibl\u0259r.<\/p>\n<p>V\u0259 sair\u0259 v\u0259 ilax\u0131r&#8230;<\/p>\n<p>\u015ei\u0259 came\u0259sind\u0259 d\u0259 b\u0259z\u0259n \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 b\u0259zi h\u0259qiq\u0259td\u0259n uzaq, m\u00fc\u0259yy\u0259n hallarda h\u0259tta q\u0259r\u0259zli t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin m\u00f6vcud oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fck. M\u0259s\u0259l\u0259n,<\/p>\n<p>S\u00fcnnil\u0259r nasibidir, \u00fczd\u0259 bir s\u00f6z des\u0259l\u0259r d\u0259, h\u0259qiq\u0259td\u0259 onlar \u018fhli-beytl\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259ndirl\u0259r.<\/p>\n<p>S\u00fcnnil\u0259rin fiqhi he\u00e7 n\u0259y\u0259 \u0259saslanm\u0131r, onlar\u0131n aliml\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6zl\u0259rind\u0259n f\u0259tva verirl\u0259r.<\/p>\n<p>Sunni fiqhind\u0259 bir s\u0131ra \u0259xlaqa q\u0259ti uy\u011fun olmayan f\u0259tvalar haqda iddialar.<\/p>\n<p>S\u00fcnni kitablar\u0131nda m\u00f6vcud olan b\u00fct\u00fcn h\u0259disl\u0259r etibars\u0131zd\u0131r, onlar\u0131n he\u00e7 birin\u0259 inanmaq olmaz v\u0259 hans\u0131 h\u0259dis \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 kitab\u0131ndan r\u0259vay\u0259t olunursa, onu t\u0259kzib etm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>V\u0259 sair\u0259 v\u0259 ilax\u0131r&#8230;<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, yay\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n beynind\u0259 ciddi f\u0259sadlar yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, onlara silsil\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 q\u0131sa formada cavab verm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131q. Bu silsil\u0259 yaz\u0131larda h\u0259r bir iddian\u0131 inc\u0259l\u0259y\u0259r\u0259k, q\u0259r\u0259zsiz, tutarl\u0131 v\u0259 sad\u0259 d\u0259lill\u0259rl\u0259 onlara cavab verm\u0259y\u0259 v\u0259 h\u0259qiq\u0259ti a\u00e7\u0131b g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131q.<\/p>\n<p>\u015ei\u0259liyi farslarm\u0131 yarad\u0131b?<\/p>\n<p>Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z, m\u0259zh\u0259bl\u0259r\u0259aras\u0131 \u0259dav\u0259ti q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f s\u0259hv iddialardan biri d\u0259 guya \u015fi\u0259liyin lap ilk zamanlardan \u0130ranla ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u0259\u015fhur \u015fi\u0259 aliml\u0259rinin fars k\u00f6kl\u00fc olmas\u0131 iddias\u0131d\u0131r. B\u0259z\u0259n bu iddialar daha da absurd forma al\u0131r. \u0130ddia olunur ki, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 \u015fi\u0259liyi S\u0259f\u0259vil\u0259r zaman\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f fars aliml\u0259ri ixtira etmi\u015fl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, ya\u015f\u0131 \u0130slam\u0131n ya\u015f\u0131 q\u0259d\u0259r q\u0259dim olan \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259binin tarixini bir mill\u0259tin ad\u0131 il\u0259 v\u0259 son 400 illik bir zaman k\u0259simi il\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu c\u00fcr iddialar g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 \u0259sas\u0259n s\u0259l\u0259fi (v\u0259hhabi) c\u0259r\u0259yan\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. H\u0259min iddiaya q\u0131sa da olsa cavab verm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131q. \u015ei\u0259 m\u0259zh\u0259bini \u0130ranla v\u0259 fars xalq\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq k\u00f6k\u00fcnd\u0259n yanl\u0131\u015f v\u0259 q\u0259r\u0259zli fikirdir. Do\u011frudur, S\u0259f\u0259vil\u0259r zaman\u0131nda indiki \u0130ran \u0259razisind\u0259 v\u0259 qon\u015fu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 \u015fi\u0259lik \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n g\u00fccl\u00fc ideoloji v\u0259 siyasi hakimiyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Amma bu m\u0259zh\u0259b S\u0259f\u0259vil\u0259rd\u0259n \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259l, Pey\u011f\u0259mb\u0259r zaman\u0131nda m\u00f6vcud olmu\u015fdur. \u0130lk \u015fi\u0259l\u0259rin etnik t\u0259rkibin\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq (Salman kimi b\u0259zi istisnalar\u0131 \u00e7\u0131xmaqla), onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin t\u0259miz \u0259r\u0259b qan\u0131na sahib oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fck. \u0130ran b\u00f6y\u00fck \u00f6lk\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn burada tarixin m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 h\u0259m s\u00fcnni, h\u0259m d\u0259 \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bl\u0259ri m\u00f6vcud olmu\u015f v\u0259 inki\u015faf etmi\u015fdir. Diqq\u0259tinizi ilk \u00f6nc\u0259 bu fakta y\u00f6n\u0259ltm\u0259k ist\u0259rdik ki, \u0259hli-s\u00fcnn\u0259nin bir \u00e7ox m\u0259\u015fhur alimi fars m\u0259n\u015f\u0259lidir v\u0259 ya farslar\u0131n aras\u0131nda ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcs\u0259lmanlar t\u0259r\u0259find\u0259n Sasani \u0130ran\u0131 f\u0259th edildikd\u0259n sonra \u0259sg\u0259rl\u0259rin bir hiss\u0259si bu \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131. H\u0259m\u00e7inin \u018fr\u0259bistan, Y\u0259m\u0259n v\u0259 \u0130raqdan da b\u0259zi \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259l\u0259ri bu yerl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7 etdil\u0259r. Yerli \u0259hali \u0130slam\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 q\u0259bul edirdi. Onlar\u0131n aras\u0131nda dini t\u0259hsil\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259nl\u0259r az deyildi. Bunlar\u0131n bir qismi sonralar b\u00f6y\u00fck m\u00fcs\u0259lman alimi kimi d\u00fcnyada tan\u0131nd\u0131. \u018fhli-s\u00fcnn\u0259nin bir \u00e7ox m\u0259\u015fhur elm xadiminin fars mill\u0259tin\u0259 m\u0259nsub oldu\u011funu v\u0259 ulu \u0259sdadlar\u0131n\u0131n \u0130slamdan \u0259vv\u0259l at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bir qisim aliml\u0259rin \u0259cdad\u0131 k\u00f6kl\u00fc \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q qurmu\u015f (v\u0259la ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131) v\u0259 h\u0259min q\u0259bil\u0259l\u0259rin n\u0259s\u0259bi il\u0259 adlanm\u0131\u015flar. \u018fr\u0259b \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259r\u0259b olmayan v\u0259 yaxud z\u0259if v\u0259 ki\u00e7ik \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259sin\u0259 m\u0259nsub olan bir \u015f\u0259xs g\u00fccl\u00fc q\u0259bil\u0259l\u0259rd\u0259n birinin m\u0259nsubu il\u0259 dostluq yarad\u0131r v\u0259 onun himay\u0259sin\u0259 s\u0131\u011f\u0131n\u0131rd\u0131. B\u0259z\u0259n is\u0259 z\u0259if \u015f\u0259xs g\u00fccl\u00fc q\u0259bil\u0259 m\u0259nsubunun xidm\u0259tin\u0259 daxil olurdu. Bu c\u00fcr himay\u0259 onun g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz ya\u015famas\u0131na v\u0259 b\u0259zi \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rd\u0259n faydalanmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131rd\u0131. Bu c\u00fcr himay\u0259d\u0259 olanlara \u201cm\u0259vali\u201d deyirdil\u0259r, bu c\u00fcr ba\u011fl\u0131l\u0131q is\u0259 \u201cv\u0259la\u201d adlan\u0131rd\u0131. N\u0259hay\u0259t, b\u0259zi aliml\u0259r d\u0259 \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li olmu\u015f, amma b\u00fct\u00fcn \u00f6m\u00fcrl\u0259ri boyu indiki \u0130ran \u0259razisind\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015flar. A\u015fa\u011f\u0131da onlardan b\u0259zi n\u00fcmun\u0259l\u0259r t\u0259qdim olunur.<\/p>\n<p>\u0130mam Buxari<\/p>\n<p>Buxarinin tam n\u0259s\u0259bi bel\u0259dir: M\u00fch\u0259mm\u0259d ibn \u0130smail ibn \u0130brahim ibn M\u00fc\u011fir\u0259 ibn B\u0259rdizbeh. Fars (p\u0259hl\u0259vi) dilind\u0259 \u201cb\u0259rdizbeh\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201c\u0259kin\u00e7i\u201d m\u0259nas\u0131 bildirdiyini yaz\u0131rlar. B\u0259rdizbeh at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st olmu\u015f v\u0259 bu \u0259qid\u0259 il\u0259 d\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. Buxarinin ulu \u0259cdadlar\u0131 at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st dinind\u0259 olmu\u015flar. Bu n\u0259sild\u0259n \u0130slam\u0131 q\u0259bul ed\u0259n ilk \u015f\u0259xs Buxarinin atas\u0131n\u0131n babas\u0131 M\u00fc\u011fir\u0259dir. O, Buxara valisi Y\u0259man \u0259l-C\u00fcfinin d\u0259v\u0259ti il\u0259 m\u00fcs\u0259lman oldu. O zamank\u0131 qaydalara g\u00f6r\u0259, ba\u015fqa dind\u0259 olan \u015f\u0259xs kimin d\u0259v\u0259ti il\u0259 m\u00fcs\u0259lman olurdusa, \u201cv\u0259la\u201d nisb\u0259ti il\u0259 onun q\u0259bil\u0259sin\u0259 aid edilirdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Buxari \u201cC\u00fcfi\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r, baxmayaraq ki bu q\u0259bil\u0259 il\u0259 n\u0259s\u0259b ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoxdur v\u0259 k\u00f6k etibaril\u0259 farsd\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 Buxarinin geni\u015f t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131n\u0131 yazan b\u00fct\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259r m\u0259lumat vermi\u015fl\u0259r. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u201cS\u0259hihi-Buxari\u201dnin m\u00fcxt\u0259s\u0259r \u015f\u0259rhi olan Z\u0259bidinin \u201cT\u0259crid\u00fcs-s\u0259rih\u201d kitab\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259ddim\u0259sind\u0259, K.M.\u015ean\u0259\u00e7inin \u201cElm\u00fcl-h\u0259dis\u201d risal\u0259sind\u0259 d\u0259 buna rast g\u0259lirik. Buxari orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Xorasan vilay\u0259tin\u0259 tabe olan Buxara \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 do\u011fulmu\u015f, b\u0259zi s\u0259f\u0259rl\u0259ri v\u0259 s\u00fcrg\u00fcnl\u0259ri \u00e7\u0131xmaqla Orta Asiya \u0259razisind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. M\u0259zar\u0131 da Buxaradad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130mam M\u00fcslim<\/p>\n<p>Alt\u0131 h\u0259dis kitab\u0131ndan ikincisinin m\u00fc\u0259llifi M\u00fcslimin soyk\u00f6k\u00fc bel\u0259dir: M\u00fcslim ibn H\u0259ccac ibn M\u00fcslim ibn V\u0259rd ibn Kov\u015faz Q\u00fc\u015feyri Ni\u015faburi. O, Xorasan\u0131n Ni\u015fabur \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 do\u011fulmu\u015f, m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 s\u0259f\u0259rl\u0259r etmi\u015f, yen\u0259 Ni\u015fabur \u0259traf\u0131nda v\u0259fat etmi\u015fdir. N\u0259s\u0259bind\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, alimi Q\u00fc\u015feyr adl\u0131 \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259sin\u0259 aid edirl\u0259r. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 alimin b\u00f6y\u00fck \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259l\u0259rind\u0259n olan B\u0259ni-Q\u00fc\u015feyrd\u0259n oldu\u011fu bildirilir. Amma b\u0259zi m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259r is\u0259 onun da \u0259cdad\u0131n\u0131n Buxari kimi v\u0259la nisb\u0259ti il\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 m\u0259nsub olmas\u0131 yaz\u0131l\u0131b. Y\u0259ni M\u00fcslimin ulu \u0259cdad\u0131 da B\u0259ni-Q\u00fc\u015feyrin d\u0259v\u0259ti il\u0259 \u0130slam\u0131 q\u0259bul etdikd\u0259n sonra bu q\u0259bil\u0259y\u0259 m\u0259nsub say\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130slam tarixind\u0259 \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r \u0259nsab kitablar\u0131ndan olan S\u0259maninin \u201c\u018fnsab\u201d\u0131nda (10-cu cild, s\u0259h. 155-156) M\u00fcslimin ad\u0131 Q\u00fc\u015feyr q\u0259bil\u0259sin\u0259 v\u0259la s\u0259b\u0259bi il\u0259 m\u0259nsub olanlar\u0131n s\u0131ras\u0131nda \u00e7\u0259kilir. M\u00fcslimin ulu \u0259cdadlar\u0131ndan birinin Kov\u015faz (v\u0259 ya Ku\u015fan) ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131mas\u0131 da bu n\u0259slin fars m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>(ard\u0131 var)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015e\u0130\u018fL\u0130Y\u0130 FARSLARMI YARADIB? M\u00fcq\u0259ddim\u0259 Son ill\u0259rd\u0259 dini informasiya ax\u0131n\u0131n\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 \u00f6z\u00fc il\u0259 m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259l\u0259r g\u0259tirs\u0259 d\u0259, f\u0259sadlar da yaratmam\u0131\u015f deyil. B\u0259zi sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 dini-m\u0259zh\u0259bi m\u00f6vzuda yay\u0131lan informasiyalar bir s\u0131ra hallarda h\u0259qiq\u0259ti \u0259ks etdirmir v\u0259 dezinformasiya xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r. Bu, \u0259sas\u0259n m\u0259zh\u0259b m\u00fcbahis\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015f, bir birinin m\u0259zh\u0259bini a\u015fa\u011f\u0131lama\u011fa c\u0259hd ed\u0259n yaz\u0131larda x\u00fcsus\u0259n a\u00e7\u0131q n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. D\u00fczd\u00fcr, bu kimi hallar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 v\u0259hhabi izini m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bel\u0259 ki, v\u0259hhabi yazarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bin\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259sass\u0131z v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 ittihamlar ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bundan q\u0131c\u0131qlanan b\u0259zi \u015fi\u0259 yazarlar t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 bu yaz\u0131lara \u0259ks-reaksiya olaraq b\u0259z\u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":143408,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M.jpg",300,200,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M.jpg",300,200,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M.jpg",300,200,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M-300x200.jpg",300,200,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M.jpg",300,200,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M.jpg",300,200,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M.jpg",300,200,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/855e2c5ce3022dc94b2a6dd974e0bacf_M.jpg",300,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u015e\u0130\u018fL\u0130Y\u0130 FARSLARMI YARADIB? M\u00fcq\u0259ddim\u0259 Son ill\u0259rd\u0259 dini informasiya ax\u0131n\u0131n\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 \u00f6z\u00fc il\u0259 m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259l\u0259r g\u0259tirs\u0259 d\u0259, f\u0259sadlar da yaratmam\u0131\u015f deyil. B\u0259zi sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 dini-m\u0259zh\u0259bi m\u00f6vzuda yay\u0131lan informasiyalar bir s\u0131ra hallarda h\u0259qiq\u0259ti \u0259ks etdirmir v\u0259 dezinformasiya xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r. Bu, \u0259sas\u0259n m\u0259zh\u0259b m\u00fcbahis\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015f, bir birinin m\u0259zh\u0259bini a\u015fa\u011f\u0131lama\u011fa c\u0259hd ed\u0259n yaz\u0131larda x\u00fcsus\u0259n a\u00e7\u0131q n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. D\u00fczd\u00fcr,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143407"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=143407"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143407\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/143408"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=143407"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=143407"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=143407"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}