{"id":143411,"date":"2020-03-18T13:07:30","date_gmt":"2020-03-18T10:07:30","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=143411"},"modified":"2020-03-18T13:07:30","modified_gmt":"2020-03-18T10:07:30","slug":"m%c9%99zh%c9%99bl%c9%99rarasi-qarsidurma-biz%c9%99-n%c9%99-verir-ikinci-hiss%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=143411","title":{"rendered":"M\u0259zh\u0259bl\u0259raras\u0131 qar\u015f\u0131durma biz\u0259 n\u0259 verir? (\u0130kinci hiss\u0259)"},"content":{"rendered":"<p>\u0130mam \u0130bn Mac\u0259<\/p>\n<p>Alt\u0131 h\u0259dis kitab\u0131ndan birinin m\u00fc\u0259llifi d\u0259 M\u00fch\u0259mm\u0259d ibn Yezid ibn Mac\u0259 Q\u0259zvini R\u0259b\u0259idir. \u0130bn Mac\u0259nin m\u0259n\u015f\u0259yi bar\u0259d\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u0259lumatlar ziddiyy\u0259tlidir. B\u0259zi m\u00fc\u0259llifl\u0259r onun babas\u0131n\u0131n, b\u0259zil\u0259ri atas\u0131n\u0131n, b\u0259zil\u0259ri d\u0259 anas\u0131n\u0131n l\u0259q\u0259binin Mac\u0259 oldu\u011funu yazm\u0131\u015flar. Bu s\u00f6z\u00fcn fars m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011funu qeyd edirl\u0259r. Fars dilind\u0259 \u201cmah\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir d\u0259yi\u015fik formas\u0131 da \u201cmac\u201dd\u0131r ki, bu da \u201cAy\u201d dem\u0259kdir. \u0130bn Mac\u0259 indiki \u0130ran \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259zvin \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Alimin \u201cR\u0259b\u0259i\u201d n\u0259s\u0259bi il\u0259 adlanmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini onun B\u0259ni-R\u0259bi\u0259 adl\u0131 \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259sin\u0259 aid olmas\u0131 il\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. Amma \u0259r\u0259bl\u0259rd\u0259 bu adda q\u0259bil\u0259 \u00e7ox olmu\u015fdur, \u0130bn Mac\u0259nin bunlardan hans\u0131 birin\u0259 m\u0259nsub olmas\u0131 m\u0259lum deyil. Bu nam\u0259lumluq da onun \u0259r\u0259b olmamas\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259sini q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirir. \u00c7\u00fcnki bu c\u00fcr m\u0259\u015fhur bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u0259g\u0259r \u0259r\u0259b olmu\u015fsa, onun \u0259sil-n\u0259s\u0259bi d\u0259 d\u0259qiq m\u0259lum olmal\u0131 idi. \u00c7\u00fcnki \u0259r\u0259bl\u0259r bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u00e7ox ciddi \u0259h\u0259miyy\u0259t verirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fhli-s\u00fcnn\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rinin t\u0259svirind\u0259n ibar\u0259t m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131lan K\u0259ttaninin \u201c\u0259r-Risal\u0259t \u0259l-m\u00fcst\u0259tr\u0259f\u0259\u201d kitab\u0131nda \u0130bn Mac\u0259nin R\u0259bi\u0259 q\u0259bil\u0259sin\u0259 m\u00f6vlal\u0131q vasit\u0259sil\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131b (s\u0259h. 12). \u015e\u0259ms\u0259ddin Z\u0259h\u0259bi d\u0259 \u201cSiy\u0259r \u0259lam \u0259l-n\u00fcb\u0259la\u201d kitab\u0131nda bu fakt\u0131 t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<p>\u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259<\/p>\n<p>\u018fhli-s\u00fcnn\u0259nin d\u00f6rd fiqh m\u0259zh\u0259bi aras\u0131nda ard\u0131c\u0131llar\u0131n\u0131n say\u0131 v\u0259 \u0259hat\u0259 dair\u0259si bax\u0131m\u0131ndan ilk yerd\u0259 duran h\u0259n\u0259fiyy\u0259 m\u0259zh\u0259binin banisi \u201c\u0130mami-\u0259z\u0259m\u201d l\u0259q\u0259bli \u018fbu H\u0259nif\u0259 N\u00f6man ibn Sabit d\u0259 \u0259sil-n\u0259s\u0259b bax\u0131m\u0131ndan fars olmu\u015fdur. \u018fbu H\u0259nif\u0259nin babas\u0131n\u0131n ad\u0131 Zuta, onun atas\u0131n\u0131n ad\u0131 M\u0259rziband\u0131r. Bu n\u0259slin k\u00f6k\u00fcn\u00fc Kabul (\u018ffqan\u0131stan) torpaqlar\u0131 il\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. \u018fcdadlar\u0131n ad\u0131n\u0131n ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n f\u0259rql\u0259r d\u0259 vard\u0131r. B\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u018fbu H\u0259nif\u0259nin ulu \u0259cdad\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 \u201cMah\u201d \u015f\u0259klind\u0259 qeyd etmi\u015fl\u0259r. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Zuta, M\u0259rziban v\u0259 Mah adlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 fars (p\u0259hl\u0259vi) m\u0259n\u015f\u0259lidir. R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, alimin babas\u0131 Zuta v\u0259 yaxud atas\u0131n\u0131n babas\u0131 M\u0259rziban bu yerl\u0259r f\u0259th olunark\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlara \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, sonralar azadl\u0131q qazanaraq \u0130slam\u0131 q\u0259bul etmi\u015f v\u0259 B\u0259ni-Teymullah ibn S\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bil\u0259sinin xidm\u0259tin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi. Ulu babas\u0131 bu q\u0259bil\u0259nin m\u0259valisi oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 \u018fbu H\u0259nif\u0259 d\u0259 b\u0259z\u0259n m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u201cTeymi\u201d n\u0259s\u0259bi il\u0259 xat\u0131rlan\u0131r. \u018fbu H\u0259nif\u0259nin h\u0259yat v\u0259 f\u0259zil\u0259tl\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f \u201c\u018fxbar \u018fbi H\u0259nif\u0259 v\u0259 \u0259shabih\u201d kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi Seym\u0259ri qeyd edir ki, \u201c\u018fbu H\u0259nif\u0259 B\u0259ni-Teymullah ibn S\u0259l\u0259b\u0259nin m\u00f6vlas\u0131 (azad olmu\u015f k\u00f6l\u0259si) idi\u201d (y\u0259ni onun ulu \u0259cdad\u0131 B\u0259ni-Teym t\u0259r\u0259find\u0259n k\u00f6l\u0259likd\u0259n azad olunmu\u015fdu) (Seym\u0259ri. \u018fxbar \u018fbi H\u0259nif\u0259 v\u0259 \u0259shabih, s\u0259h. 15). Z\u0259h\u0259bi \u201cM\u0259naqib \u0259l-\u0130mam \u018fbi H\u0259nif\u0259\u201d kitab\u0131nda bu r\u0259vay\u0259ti qeyd etdikd\u0259n sonra f\u0259rqli variantlar\u0131 da xat\u0131rlad\u0131r. Onun yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u018fbu H\u0259nif\u0259nin n\u0259v\u0259si onlar\u0131n niy\u0259 m\u0259vali say\u0131lmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi bar\u0259d\u0259 demi\u015fdir ki, Sabit (\u018fbu H\u0259nif\u0259nin atas\u0131) Kabulda m\u00fcs\u0259lmanlara \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Onu B\u0259ni-Teym ibn S\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bil\u0259sind\u0259n olan bir qad\u0131n sat\u0131n alm\u0131\u015f, sonra azad etmi\u015fdi (\u015e\u0259ms\u0259ddin Z\u0259h\u0259bi. M\u0259naqib \u0259l-\u0130mam \u018fbi H\u0259nif\u0259, s\u0259h. 14-15). Qeyd ed\u0259k ki, son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 b\u0259zi \u0259r\u0259b m\u00fc\u0259llifl\u0259ri \u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259nin milliyy\u0259tc\u0259 \u0259r\u0259b olmas\u0131n\u0131 s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rs\u0259l\u0259r d\u0259, bu t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015f c\u0259hdl\u0259r elmi bax\u0131mdan \u0259sass\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>\u018fhli-s\u00fcnn\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir \u00e7ox m\u0259\u015fhur elm xadimi \u0130ran \u0259razisind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015flar. Yuxar\u0131da alt\u0131 h\u0259dis kitab\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u0259llifini (Buxari, M\u00fcslim v\u0259 \u0130bn Mac\u0259) qeyd etdik. Qalan \u00fc\u00e7 h\u0259dis m\u0259cmu\u0259sinin d\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259ri \u2013 \u018fbu Davud Sicistani, Tirmizi v\u0259 N\u0259sai d\u0259 fars torpaqlar\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. Do\u011frudur, Sicistani \u2013 \u0259r\u0259bl\u0259rin B\u0259ni-\u018fzd q\u0259bil\u0259sin\u0259, Tirmizi is\u0259 B\u0259ni-S\u00fcleym q\u0259bil\u0259sin\u0259 aid edilir. Lakin adlardan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, bu aliml\u0259r indiki \u0130ran v\u0259 Orta Asiya \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 olmu\u015flar. H\u0259tta onlar\u0131n \u0259sil-n\u0259s\u0259b bax\u0131m\u0131ndan \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259nsub olduqlar\u0131n\u0131 q\u0259bul ets\u0259k bel\u0259, \u0130ran \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratd\u0131qlar\u0131 inkaredilm\u0259z h\u0259qiq\u0259tdir.<\/p>\n<p>Dig\u0259r m\u0259\u015fhur aliml\u0259rd\u0259n \u201c\u0259l-M\u00fcst\u0259dr\u0259k \u0259la-l-S\u0259hiheyn\u201d kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi Hakim Ni\u015faburi, m\u0259\u015fhur tarix\u00e7i v\u0259 t\u0259fsir\u00e7i M\u00fch\u0259mm\u0259d ibn C\u0259rir T\u0259b\u0259ri, \u201cT\u0259fsiri-k\u0259bir\u201din m\u00fc\u0259llifi \u0130mam F\u0259xr Razi, g\u00f6rk\u0259mli k\u0259lam alimi \u0130mam Mat\u00fcridi S\u0259m\u0259rq\u0259ndi, sxolastik dini bilikl\u0259rl\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fc sintez etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f m\u0259\u015fhur m\u00fct\u0259f\u0259kkir \u0130mam \u011e\u0259zzali Tusi v\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 dig\u0259r \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 alimi \u0130ran \u0259razisind\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f, dini v\u0259 d\u00fcny\u0259vi elml\u0259rin \u0259n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015fl\u0259r. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f, \u015eirazi, Ni\u015faburi, Xorasani, S\u0259m\u0259rq\u0259ndi, Tusi, \u0130sfahani, S\u0259r\u0259xsi, Razi n\u0259s\u0259bl\u0259ri il\u0259 tan\u0131nan minl\u0259rl\u0259 \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 aliminin ad\u0131 tarix kitablar\u0131nda qeyd edilib. Onlar\u0131n bir qismi m\u0259n\u015f\u0259 etibaril\u0259 vaxtil\u0259 \u0130rana k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259lmi\u015f \u0259r\u0259b olsa da, b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si m\u0259hz h\u0259min torpaqlar\u0131n yerli \u0259halisind\u0259n idi.<\/p>\n<p>(ard\u0131 var)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130mam \u0130bn Mac\u0259 Alt\u0131 h\u0259dis kitab\u0131ndan birinin m\u00fc\u0259llifi d\u0259 M\u00fch\u0259mm\u0259d ibn Yezid ibn Mac\u0259 Q\u0259zvini R\u0259b\u0259idir. \u0130bn Mac\u0259nin m\u0259n\u015f\u0259yi bar\u0259d\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u0259lumatlar ziddiyy\u0259tlidir. B\u0259zi m\u00fc\u0259llifl\u0259r onun babas\u0131n\u0131n, b\u0259zil\u0259ri atas\u0131n\u0131n, b\u0259zil\u0259ri d\u0259 anas\u0131n\u0131n l\u0259q\u0259binin Mac\u0259 oldu\u011funu yazm\u0131\u015flar. Bu s\u00f6z\u00fcn fars m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011funu qeyd edirl\u0259r. Fars dilind\u0259 \u201cmah\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir d\u0259yi\u015fik formas\u0131 da \u201cmac\u201dd\u0131r ki, bu da \u201cAy\u201d dem\u0259kdir. \u0130bn Mac\u0259 indiki \u0130ran \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259zvin \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Alimin \u201cR\u0259b\u0259i\u201d n\u0259s\u0259bi il\u0259 adlanmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini onun B\u0259ni-R\u0259bi\u0259 adl\u0131 \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259sin\u0259 aid olmas\u0131 il\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. Amma \u0259r\u0259bl\u0259rd\u0259 bu adda q\u0259bil\u0259 \u00e7ox olmu\u015fdur, \u0130bn Mac\u0259nin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":143412,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M.jpg",300,195,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M.jpg",300,195,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M.jpg",300,195,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M-300x195.jpg",300,195,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M.jpg",300,195,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M.jpg",300,195,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M.jpg",300,195,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/2fbfb08deecedda2514cc04e876e932d_M.jpg",300,195,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130mam \u0130bn Mac\u0259 Alt\u0131 h\u0259dis kitab\u0131ndan birinin m\u00fc\u0259llifi d\u0259 M\u00fch\u0259mm\u0259d ibn Yezid ibn Mac\u0259 Q\u0259zvini R\u0259b\u0259idir. \u0130bn Mac\u0259nin m\u0259n\u015f\u0259yi bar\u0259d\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u0259lumatlar ziddiyy\u0259tlidir. B\u0259zi m\u00fc\u0259llifl\u0259r onun babas\u0131n\u0131n, b\u0259zil\u0259ri atas\u0131n\u0131n, b\u0259zil\u0259ri d\u0259 anas\u0131n\u0131n l\u0259q\u0259binin Mac\u0259 oldu\u011funu yazm\u0131\u015flar. Bu s\u00f6z\u00fcn fars m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011funu qeyd edirl\u0259r. Fars dilind\u0259 \u201cmah\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir d\u0259yi\u015fik formas\u0131 da \u201cmac\u201dd\u0131r ki, bu da&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143411"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=143411"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143411\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/143412"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=143411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=143411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=143411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}