{"id":143452,"date":"2020-03-18T13:35:01","date_gmt":"2020-03-18T10:35:01","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=143452"},"modified":"2020-03-18T13:35:01","modified_gmt":"2020-03-18T10:35:01","slug":"amea-koronavirusa-qarsi-mubariz%c9%99-yollarini-aciqlayib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=143452","title":{"rendered":"AMEA koronavirusa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 yollar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 koronavirusa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 yollar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong>\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki, Akademiyadan\u00a0<a href=\"https:\/\/az.trend.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Trend<\/a>-\u0259 veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, koronavirusa qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi m\u00fcalic\u0259 vasit\u0259si v\u0259 ya vaksin (peyv\u0259nd) yoxdur, yoluxmu\u015f \u0259ks\u0259r insanlar bu x\u0259st\u0259likd\u0259n \u00f6zl\u0259ri sa\u011fal\u0131r. Koronavirus simptomlar\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r vaxt itirm\u0259d\u0259n h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259lidir. Bununla yana\u015f\u0131, koronavirus yoluxmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi soyuqdan qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn edil\u0259n qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r\u0259 riay\u0259t olunmas\u0131 vacibdir:<\/p>\n<p>&#8211; \u018fll\u0259ri sabun v\u0259 il\u0131q su il\u0259 yumal\u0131 v\u0259 ya alkoqol t\u0259rkibli \u0259l t\u0259mizl\u0259yicisi il\u0259 yax\u015f\u0131ca silm\u0259li;<\/p>\n<p>&#8211; \u018fll\u0259ri v\u0259 barmaqlar\u0131 g\u00f6zl\u0259rd\u0259n, burun v\u0259 a\u011f\u0131zdan uzaq saxlamal\u0131;<\/p>\n<p>&#8211; Yoluxmu\u015f insanlarla yax\u0131n t\u0259masda olmaqdan \u00e7\u0259kinm\u0259li;<\/p>\n<p>&#8211; \u0130ctimai n\u0259qliyyatdan v\u0259 dig\u0259r q\u0259l\u0259b\u0259lik olan yerl\u0259rd\u0259n az istifad\u0259 etm\u0259li;<\/p>\n<p>&#8211; \u0130mkan daxilind\u0259 al\u0131\u015f-veri\u015fi onlayn etm\u0259li v\u0259 ya \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259ri elektron yolla, plastik kartlar vasit\u0259sil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259li. (N\u0259\u011fd pul sell\u00fcloza lifl\u0259ri il\u0259 z\u0259ngin materialdan oldu\u011fundan onlar sell\u00fcloza lifl\u0259ri aras\u0131nda potensial virus da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycanda banklar n\u0259\u011fd pullar\u0131 dezinfeksiya ets\u0259l\u0259r d\u0259, x\u0259st\u0259 insanlarla t\u0259mas n\u0259tic\u0259sind\u0259 koronavirus bu yolla da yay\u0131la bil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259 ticar\u0259tind\u0259n yay\u0131nmaq m\u0259sl\u0259h\u0259tdir).<\/p>\n<p>Bir \u00e7ox hallarda COVID-19-a yoluxmu\u015f insanlarda x\u0259st\u0259lik simptomlar\u0131 olmur v\u0259 onlar da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 rolunu oynay\u0131rlar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r bir insan\u0131n dezinfeksiya qaydalar\u0131na riay\u0259t etm\u0259si olduqca vacibdir.<\/p>\n<p>Koronavirus yoluxmas\u0131 zaman\u0131 v\u0259 simptomlar\u0131 y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn soyuqd\u0259ym\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 edil\u0259n m\u00fcalic\u0259ni etm\u0259k laz\u0131md\u0131r:<\/p>\n<p>&#8211; Bolluca istirah\u0259t etm\u0259li;<\/p>\n<p>&#8211; \u00c7ox maye q\u0259bul etm\u0259li, dehidrasiyadan yay\u0131nmal\u0131;<\/p>\n<div>\n<div id=\"AdviadNativeVideo0\" class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<\/div>\n<p>&#8211; Bo\u011faz a\u011fr\u0131s\u0131 v\u0259 h\u0259rar\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 d\u0259rman q\u0259bul etm\u0259li; (Lakin u\u015faqlara v\u0259 19 ya\u015fdan ki\u00e7ik g\u0259ncl\u0259r\u0259 aspirin \u0259ks g\u00f6st\u0259ri\u015f oldu\u011fundan, h\u0259kim m\u0259sl\u0259h\u0259ti olmadan ibuprofen-d\u0259n istifad\u0259 edilm\u0259m\u0259lidir. H\u0259kiml\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra asetaminofen t\u0259rkibli h\u0259bl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edilm\u0259lidir).<\/p>\n<p>&#8211; N\u0259ml\u0259ndirici v\u0259 ya parl\u0131 du\u015f da iltihabl\u0131 bo\u011faz a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 sakitl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130mkan daxilind\u0259 \u0259trafda olan vasit\u0259l\u0259rind\u0259n, al\u0259tl\u0259rd\u0259n v\u0259 s. istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n m\u00fcxt\u0259lif sterill\u0259\u015fm\u0259 metodlar\u0131ndan m\u00fcnt\u0259z\u0259m istifad\u0259 edilm\u0259lidir. Sterill\u0259\u015fm\u0259 metodlar\u0131na a\u015fa\u011f\u0131daklar daxil edil\u0259 bil\u0259r:<\/p>\n<p>&#8211; Ki\u00e7ik m\u0259sam\u0259li (nano \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259) filtrl\u0259rd\u0259n s\u00fczm\u0259kl\u0259 maye d\u0259rman preparatlar\u0131n\u0131 sterill\u0259\u015fdirm\u0259k olar;<\/p>\n<p>&#8211; Termal sterill\u0259\u015fm\u0259 metodlar\u0131ndan (q\u0131zd\u0131rmaq, qaynatmaq, t\u0259zyiq alt\u0131nda sterill\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 s.) istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 metal, saxs\u0131, \u015f\u00fc\u015f\u0259 v\u0259 ya dig\u0259r sudan qorxmayan materiallar\u0131 sterill\u0259\u015fdirm\u0259k olar.<\/p>\n<p>B\u0259zi materiallar\u0131 ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi (UV) i\u015f\u0131qla \u015f\u00fcaland\u0131rmadan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 sterill\u0259\u015fdirm\u0259k olar. Bir qayda olaraq, UV \u0259trafda i\u015f\u0131q \u015f\u00fcalar\u0131na m\u0259ruz qalan b\u00fct\u00fcn z\u00fclal v\u0259 nuklein tur\u015fusu molekullar\u0131n\u0131 (virusun qurulu\u015f bloklar\u0131) denaturasiya edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00c7ind\u0259 COVID-19 yoluxmas\u0131ndan sonra potensial virus da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan pul \u0259skinazlar\u0131n\u0131n sterill\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi i\u015f\u0131qdan v\u0259 ya yuxar\u0131 temperaturlu termik emaldan istifad\u0259 edilib v\u0259 onlar yenid\u0259n d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 buraxmazdan \u00f6nc\u0259 qapal\u0131 \u015f\u0259raitd\u0259 iki h\u0259ft\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcdd\u0259td\u0259 saxlan\u0131l\u0131b. Lakin UV il\u0259 sterilizasiyan\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmayan c\u0259h\u0259ti odur ki, o, yaln\u0131z nazik bir t\u0259b\u0259q\u0259ni (s\u0259thi) sterill\u0259\u015fdir\u0259 bilir.<\/p>\n<p>Sterill\u0259\u015fm\u0259nin potensial s\u0259m\u0259r\u0259li variant\u0131 b\u00f6y\u00fck h\u0259cm v\u0259 k\u00fctl\u0259d\u0259 olan materiallar \u00fc\u00e7\u00fcn Gamma aparat\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 Gamma \u015f\u00fcaland\u0131rmad\u0131r. Bu sterill\u0259\u015fm\u0259 metodu m\u00fcxt\u0259lif m\u0259n\u015f\u0259li metal, par\u00e7a v\u0259 ka\u011f\u0131z m\u0259n\u015f\u0259li b\u00fct\u00fcn materiallar\u0131 sterill\u0259\u015fdir\u0259 bilir. Bu zaman material\u0131n mexaniki keyfiyy\u0259tind\u0259 olan azalma 5 faizd\u0259n az t\u0259\u015fkil edir. Yoxlan\u0131lm\u0131\u015f \u0259ks\u0259r viruslar \u00fc\u00e7\u00fcn Gamma \u015f\u00fcalar\u0131n\u0131n t\u0259sir etm\u0259 intensivliyi 0.5 Mrad-dan 2 Mrad q\u0259d\u0259r olur. M\u0259s\u0259l\u0259n, SARS-koronovirus kimi d\u00f6z\u00fcml\u00fc viruslarda bu 1 Mrad-dan ba\u015flay\u0131r. 2 Mrad kifay\u0259t edir ki, q\u0131sa zaman \u0259rzind\u0259 t\u0259siretm\u0259 il\u0259 b\u00fct\u00fcn koronaviruslar (h\u0259m\u00e7inin \u0259ks\u0259r DNT v\u0259 RNT t\u0259rkibli viruslar) geriy\u0259 d\u00f6nm\u0259y\u0259n \u015f\u0259kild\u0259 denaturasiya olunsun.<\/p>\n<p>Gamma \u015f\u00fcalar\u0131 Cobalt-60 (60 Co) v\u0259 ya Sezium-137-in (137 Cs) \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 da\u011f\u0131lmas\u0131 il\u0259 meydana g\u0259lir. Bu \u00fcsul y\u00fcks\u0259k n\u00fcfuz etm\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 malik olan v\u0259 tez-tez istifad\u0259 olunan sterill\u0259\u015fdirm\u0259 metodudur. O, qaz, maye, b\u0259rk halda olan materiallar\u0131n, homogen v\u0259 heterogen sisteml\u0259rin, bird\u0259f\u0259lik tibbi avadanl\u0131qlar\u0131n, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u015fprisl\u0259rin, iyn\u0259l\u0259rin, kannulalar\u0131n, s\u0131xl\u0131q materiallar\u0131n, kosmetikan\u0131n v\u0259 s. sterill\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 istifad\u0259 edilir. Bu \u015f\u00fcalar bir \u00e7ox materiallarda asanl\u0131qla t\u0259tbiq oluna bilir, lakin polivinil xlorid (PVC), asetal v\u0259 politetrafluoroetilen (PTFE) il\u0259 uy\u011funluq t\u0259\u015fkil etmir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 koronavirusa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 yollar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki, Akademiyadan\u00a0Trend-\u0259 veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, koronavirusa qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi m\u00fcalic\u0259 vasit\u0259si v\u0259 ya vaksin (peyv\u0259nd) yoxdur, yoluxmu\u015f \u0259ks\u0259r insanlar bu x\u0259st\u0259likd\u0259n \u00f6zl\u0259ri sa\u011fal\u0131r. Koronavirus simptomlar\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r vaxt itirm\u0259d\u0259n h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259lidir. Bununla yana\u015f\u0131, koronavirus yoluxmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi soyuqdan qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn edil\u0259n qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r\u0259 riay\u0259t olunmas\u0131 vacibdir: &#8211; \u018fll\u0259ri sabun v\u0259 il\u0131q su il\u0259 yumal\u0131 v\u0259 ya alkoqol t\u0259rkibli \u0259l t\u0259mizl\u0259yicisi il\u0259 yax\u015f\u0131ca silm\u0259li; &#8211; \u018fll\u0259ri v\u0259 barmaqlar\u0131 g\u00f6zl\u0259rd\u0259n, burun v\u0259 a\u011f\u0131zdan uzaq saxlamal\u0131; &#8211;&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":143453,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/amea_02544.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 koronavirusa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 yollar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki, Akademiyadan\u00a0Trend-\u0259 veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, koronavirusa qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi m\u00fcalic\u0259 vasit\u0259si v\u0259 ya vaksin (peyv\u0259nd) yoxdur, yoluxmu\u015f \u0259ks\u0259r insanlar bu x\u0259st\u0259likd\u0259n \u00f6zl\u0259ri sa\u011fal\u0131r. Koronavirus simptomlar\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r vaxt itirm\u0259d\u0259n h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259lidir. Bununla yana\u015f\u0131, koronavirus yoluxmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi soyuqdan qorunmaq&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143452"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=143452"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143452\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/143453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=143452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=143452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=143452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}