{"id":143492,"date":"2020-03-18T13:47:42","date_gmt":"2020-03-18T10:47:42","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=143492"},"modified":"2020-03-18T13:47:42","modified_gmt":"2020-03-18T10:47:42","slug":"monqollarin-bagdada-hucumunda-tusi-izi-axtaranlara-cavab-ikinci-hiss%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=143492","title":{"rendered":"Monqollar\u0131n Ba\u011fdada h\u00fccumunda \u201cTusi izi\u201d axtaranlara cavab (\u0130kinci hiss\u0259)"},"content":{"rendered":"<div class=\"itemFullText\">\n<p>Tarix boyunca m\u0259zh\u0259bi ayr\u0131-se\u00e7kilik yaxud \u0259qli elml\u0259rl\u0259 bar\u0131\u015fmazl\u0131q m\u00f6vqeyind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n b\u0259zi q\u00fcvv\u0259l\u0259r Xac\u0259 N\u0259sir\u0259ddin Tusinin \u015f\u0259xsiyy\u0259tini m\u0259nfi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fl\u0259r. \u018fsas\u0259n, t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015f aliml\u0259r v\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 s\u0259l\u0259fi ideoloqlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nan kitablarda Tusi monqollar\u0131 Ba\u011fdada istiqam\u0259tl\u0259ndirm\u0259kd\u0259, Abbasi xilaf\u0259tinin s\u00fcqutunda, dini elml\u0259ri z\u0259ifl\u0259dib, yerin\u0259 \u201cbid\u0259t, z\u0259lal\u0259t v\u0259 k\u00fcfr\u201d say\u0131lan f\u0259ls\u0259f\u0259ni g\u00fccl\u0259ndirm\u0259kd\u0259, din aliml\u0259rini \u00f6ld\u00fcrm\u0259kd\u0259 t\u0259qsirli bilnir.<\/p>\n<p>V\u0259hhabil\u0259rin ideoloqu \u0130bn Teymiyy\u0259nin \u015fagirdi \u0130bn Qayyim daha \u00e7irkin t\u00f6hm\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259l ataraq, \u201c\u015firkin v\u0259 k\u00fcfr\u00fcn yard\u0131m\u00e7\u0131s\u0131, m\u00fclhid\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 N\u0259sir\u0259ddin Tusinin guya namazlar\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k iki namaz hal\u0131na sald\u0131\u011f\u0131n\u0131, sehri \u00f6yr\u0259tdiyini v\u0259 b\u00fctl\u0259r\u0259 tap\u0131nan sehirbaz oldu\u011funu yaz\u0131rd\u0131. Onun iddias\u0131na g\u00f6r\u0259 Tusi v\u0259 ard\u0131c\u0131llar\u0131 Allaha, Onun m\u0259l\u0259kl\u0259rin\u0259, kitablar\u0131na, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin\u0259 v\u0259 axir\u0259t g\u00fcn\u00fcn\u0259 kafir olan m\u00fclhidl\u0259rd\u0259n imi\u015fl\u0259r! (\u0130bn Qayyim C\u00f6vziyy\u0259. \u0130\u011fas\u0259t \u0259l-l\u0259hfan fi m\u0259said \u0259l-\u015feytan, s\u0259h. 1032). Tusinin ist\u0259nil\u0259n kitab\u0131n\u0131n diba\u00e7\u0259sind\u0259ki \u015f\u0259had\u0259t k\u0259lm\u0259l\u0259rini v\u0259 dini m\u0259zmunlu kitablar\u0131n\u0131 m\u00fctali\u0259 ed\u0259n h\u0259r k\u0259s bu s\u00f6zl\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fcl\u00fcnc v\u0259 h\u0259qiq\u0259td\u0259n uzaq oldu\u011funu g\u00f6r\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fliyi il\u0259 m\u0259\u015fhur olan \u0130bn K\u0259sir Dim\u0259\u015fqi \u201c\u0259l-Biday\u0259 v\u0259-l-nihay\u0259\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 Ba\u011fdad\u0131n s\u00fcqutundan dan\u0131\u015fark\u0259n, N\u0259sir\u0259ddin Tusini l\u0259n\u0259tl\u0259 yad edir. T\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015f m\u00fc\u0259llifl\u0259r Ba\u011fdad\u0131n s\u00fcqutunun s\u0259b\u0259bi bar\u0259d\u0259 \u0259fsan\u0259 d\u0259 uydurmu\u015flar. Guya bu hadis\u0259d\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l Ba\u011fdadda \u015fi\u0259l\u0259rl\u0259 s\u00fcnnil\u0259r aras\u0131nda i\u011fti\u015fa\u015f ba\u015f vermi\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 \u015fi\u0259l\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 K\u0259rx m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 xeyli ev v\u0259 d\u00fckan da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, insanlar h\u0259lak olmu\u015fdu. X\u0259lif\u0259nin \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bli v\u0259ziri \u0130bn \u018flq\u0259mi bunun intiqam\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn guya N\u0259sir\u0259ddin Tusiy\u0259 m\u0259ktub yaz\u0131b xahi\u015f edir ki, H\u00fclakunu Ba\u011fdad \u00fcz\u0259rin\u0259 istiqam\u0259tl\u0259ndirsin. Ba\u011fdad\u0131n f\u0259thind\u0259n sonra da Tusi v\u0259 \u0130bn \u018flq\u0259mi guya \u015f\u0259h\u0259rin s\u00fcnni \u0259halisind\u0259n v\u0259 \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 aliml\u0259rind\u0259n qisas alm\u0131\u015f, q\u0259tll\u0259rin daha da amans\u0131z \u015f\u0259kil almas\u0131na \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131lar. \u0130bn K\u0259sir hadis\u0259l\u0259ri t\u0259svir ed\u0259rk\u0259n, \u015fi\u0259l\u0259r\u0259 olan nifr\u0259tini gizl\u0259tmir, h\u0259m Ba\u011fdad\u0131n \u015fi\u0259 \u0259halisini, h\u0259m d\u0259 Xac\u0259 Tusi il\u0259 \u0130bn \u018flq\u0259mini d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 \u201crafizi\u201d (dind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f) adland\u0131r\u0131r (\u0259l-Biday\u0259 v\u0259-l-nihay\u0259, XVII cild, s\u0259h. 356-360).<\/p>\n<p>Bu t\u00f6hm\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259n g\u00f6z\u0259l cavab\u0131 N\u0259sir\u0259ddin Tusinin \u00f6z h\u0259yat\u0131 verir. Tusi \u00f6mr\u00fc boyu s\u00fcnni m\u0259zh\u0259bind\u0259n olan aliml\u0259rl\u0259 dostluq etmi\u015f, birc\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259 olsa, saraydak\u0131 n\u00fcfuzuna arxalan\u0131b m\u0259zh\u0259b ixtilaf\u0131 yaratmam\u0131\u015fd\u0131. Onun dostlar\u0131 v\u0259 h\u0259mkarlar\u0131, habel\u0259, \u015fagirdl\u0259ri aras\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif m\u00fcs\u0259lman m\u0259zh\u0259bl\u0259rin\u0259 (\u015fafii, h\u0259n\u0259fi, maliki, c\u0259f\u0259ri v\u0259 s.) m\u0259nsub \u015f\u0259xsl\u0259r var idi.<\/p>\n<p>Tusinin Mara\u011fada t\u0259sis etdiyi r\u0259s\u0259dxanada s\u00fcnni d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u0259\u015fhur n\u00fccum v\u0259 co\u011frafiya aliml\u0259ri \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Onlar\u0131n bir \u00e7oxunun h\u0259yat\u0131n\u0131 monqol q\u0131l\u0131nclar\u0131ndan m\u0259hz Tusi xilas etmi\u015fdi. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015fafii aliml\u0259rind\u0259n N\u0259cm\u0259ddin Katibi T\u0259brizi, F\u0259xr\u0259ddin \u0130xlati, Seyid R\u00fckn\u0259ddin Astarabadi, \u0130bn X\u0259vvam \u018fla\u0259ddin Abdullah, maliki m\u0259zh\u0259bli aliml\u0259r M\u00fchyiddin M\u0259\u011fribi v\u0259 \u0130zz\u0259ddin Mosuli, h\u0259n\u0259fi alimi M\u00fchyiddin Ba\u011fdadi v\u0259 ba\u015fqalar\u0131. Mara\u011fa r\u0259s\u0259dxanas\u0131nda h\u0259tta ba\u015fqa dinl\u0259rin ard\u0131c\u0131llar\u0131 da \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar (o c\u00fcml\u0259d\u0259n, y\u0259hudi m\u0259n\u015f\u0259li xristian alimi Qriqori \u018fb\u00fclf\u0259r\u0259c, \u00e7inli Fao Mun-\u00e7i, monqolustanl\u0131 \u0130sa). (M\u00f6\u0259zz\u0259me Eqbali. \u018fcubeye-\u0259sar, s\u0259h. 99-100; H.M\u0259mm\u0259db\u0259yli. M\u0259h\u0259mm\u0259d N\u0259sir\u0259ddin Tusi, s\u0259h. 59).<\/p>\n<p>N\u0259sir\u0259ddin Tusi \u00f6z z\u0259man\u0259sind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f m\u0259\u015fhur Quran t\u0259fsir\u00e7isi Qaz\u0131 Beyzavi \u015eafii il\u0259 dostluq edirdi. (Qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r ki, Qaz\u0131 Beyzavi N\u0259sir\u0259ddin Tusinin \u201cF\u00fcsuli-Nasiriyy\u0259\u201d kitab\u0131n\u0131 \u015f\u0259rh etmi\u015fdir). Bir d\u0259f\u0259 camaat\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda Tusi Qaz\u0131 Beyzavinin at\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259ngisini tutub onun ata minm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k etmi\u015fdi. Xac\u0259d\u0259n soru\u015fdular ki, Qaz\u0131ya m\u00fcnasib\u0259td\u0259 bu q\u0259d\u0259r ehtiram va t\u0259vaz\u00f6n\u00fcn s\u0259b\u0259bi n\u0259dir? Cavab verdi: \u201c\u00c7oxdan ist\u0259yirdim ki, bir n\u0259f\u0259r\u0259 qar\u015fi bel\u0259 t\u0259vaz\u00f6karl\u0131q edib qullu\u011funda durum. N\u0259 q\u0259d\u0259r axtard\u0131msa, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Qaz\u0131dan daha layiqli \u015f\u0259xs tapa bilm\u0259dim. Ona g\u00f6r\u0259 bu ehtiram\u0131 ona g\u00f6st\u0259rdim\u201d. N\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, Xac\u0259 Tusi bu zaman v\u0259zif\u0259 sahibi va h\u00f6kmdar\u0131n v\u0259ziri idi (M.T.M\u00fcd\u0259rris Rez\u0259vi. \u018fhval v\u0259 asare-Tusi, s. 275-276).<\/p>\n<p>Tusi H\u00fclaku xan\u0131n yan\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n n\u00fcfuza malik idi va \u00f6z n\u00fcfuzundan m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k monqol f\u0259thl\u0259ri zaman\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n nisb\u0259t\u0259n azalmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. O, H\u00fclakunu raz\u0131 sala bilmi\u015fdi ki, \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 he\u00e7 olmazsa, elm v\u0259 s\u0259n\u0259t adamlar\u0131na aman verilm\u0259sini \u0259mr etsin. \u0130\u015f\u011fal zaman\u0131 kim m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmir v\u0259 elm \u0259hli oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yirdis\u0259, ona toxunmur v\u0259 monqollar\u0131n d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 g\u0259tirib N\u0259sir\u0259ddin Tusiy\u0259 t\u0259hvil verirdil\u0259r. \u018fsl\u0259n \u0130spaniyadan olan, monqol i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 H\u0259l\u0259bd\u0259 elmi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n M\u00fchyiddin M\u0259\u011fribi adl\u0131 alim xat\u0131rlay\u0131rd\u0131 ki, \u015f\u0259h\u0259r monqollar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7iril\u0259nd\u0259 o m\u0259hz bu yolla \u00f6l\u00fcmd\u0259n xilas olmu\u015fdu. Sonralar M\u00fchyiddin M\u0259\u011fribi Mara\u011fa r\u0259s\u0259dxanas\u0131na c\u0259lb olundu v\u0259 orada \u00f6z elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131 davam etdirdi.<\/p>\n<p>N\u0259sir\u0259ddin Tusi h\u0259r \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 kitabxanalar\u0131n xilas olmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, Ba\u011fdad kitabxanas\u0131n\u0131 yan\u011f\u0131ndan qorumaq ona n\u0259sib olmad\u0131. Amma Tusi kitabxanan\u0131n yan\u011f\u0131ndan salamat qalm\u0131\u015f b\u00fct\u00f6v v\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazmalar\u0131n\u0131 toplaya bildi. G\u0259rgin \u0259m\u0259k n\u0259tic\u0259sind\u0259 o, m\u0259hv olmu\u015f xeyli kitab\u0131 fraqmentl\u0259r \u0259sas\u0131nda b\u0259rpa etm\u0259yi bacard\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259qiq\u0259t\u0259nmi H\u00fclakunu Ba\u011fdad \u00fcz\u0259rin\u0259 Tusi y\u00f6n\u0259ltmi\u015fdi?<\/p>\n<p>Tusiy\u0259 qar\u015f\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n \u00e7irkin iddialar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259sass\u0131z oldu\u011funu o d\u00f6vr\u00fcn siyasi v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 n\u0259z\u0259r salmaqla da anlamaq asand\u0131r. B\u00f6y\u00fck monqol xan\u0131 Mengu xan 1253-c\u00fc ild\u0259 \u00f6z qarda\u015f\u0131 H\u00fclakunu n\u0259h\u0259ng bir ordunun ba\u015f\u0131nda Orta \u015e\u0259rq\u0259 g\u00f6nd\u0259rib, babas\u0131 \u00c7ingiz xan\u0131n istilalar\u0131n\u0131 davam etdirm\u0259yi tap\u015f\u0131rd\u0131. H\u00fclaku b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 v\u0259 burada d\u00f6vl\u0259t qurub hakimiyy\u0259t s\u00fcrm\u0259y\u0259 t\u0259hkim olunmu\u015fdu. H\u00fclaku t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k 1255-ci ild\u0259 m\u00fcs\u0259lman torpaqlar\u0131na soxuldu. Onun ilk h\u0259d\u0259fi yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259 q\u0259rar tutan ismailil\u0259rin s\u0131\u011f\u0131naca\u011f\u0131 \u2013 \u018fl\u0259mut v\u0259 ona ba\u011fl\u0131 qalalar idi. \u0130smailil\u0259rin m\u00fcqavim\u0259tini q\u0131rd\u0131qdan sonra H\u00fclakunun \u00f6z y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc davam etdir\u0259c\u0259yi \u015f\u00fcbh\u0259siz idi. N\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259fin Ba\u011fdad olaca\u011f\u0131 da t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc deyildi. M\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n liderliyin\u0259 iddial\u0131 olan Abbasi x\u0259lif\u0259si formal da olsa, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r n\u00fcfuz sahibi idi. H\u00fclaku \u015e\u0259rqd\u0259 h\u00f6kum\u0259t qurmaq ist\u0259yirdis\u0259, m\u00fctl\u0259q Ba\u011fdad\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259li v\u0259 Abbasil\u0259rin hakimiyy\u0259tin\u0259 son qoymal\u0131 idi. Ba\u011fdad\u0131n s\u00fcqutu il\u0259 x\u0259lif\u0259y\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259r d\u0259 monqollara tabe olmal\u0131 idi. \u00dcst\u0259lik, x\u0259lif\u0259nin x\u0259zin\u0259l\u0259ri d\u0259 H\u00fclakunu \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb etm\u0259y\u0259 bilm\u0259zdi.<\/p>\n<p>Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 H\u00fclakunun Ba\u011fdada y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc h\u0259r hans\u0131 \u015f\u0259xsin ist\u0259yin\u0259 ba\u011flamaq ya ba\u011f\u0131\u015flanmaz na\u015f\u0131l\u0131q, ya da kor t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015flikdir. H\u00fclaku m\u00fcs\u0259lman torpaqlar\u0131n\u0131 \u00f6z ixtiyar\u0131 alt\u0131na almaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131sa, Ba\u011fdad\u0131 tutmadan bu m\u0259qs\u0259d\u0259 nec\u0259 nail ola bil\u0259rdi? Sonrak\u0131 hadis\u0259l\u0259r d\u0259 g\u00f6st\u0259rdi ki, H\u00fclaku \u00f6z i\u015f\u011fallar\u0131n\u0131 durmadan davam etdirirdi. Ba\u011fdaddan sonra o, \u015eam istiqam\u0259tind\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Daha sonra Misr\u0259 t\u0259r\u0259f ir\u0259lil\u0259di, amma m\u0259ml\u00fckl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n geri otuzduruldu. H\u00fclakunun \u00f6z y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 Orta Asiyadan ke\u00e7m\u0259kl\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, habel\u0259, Qafqazda n\u00fcfuz qazanmaq u\u011frunda \u00f6z r\u0259qibi olan Cu\u00e7i ulusu il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq dey\u0259 bil\u0259rik ki, o, b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 m\u00fcs\u0259lman m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcn\u0259 tabe etm\u0259k h\u0259d\u0259fini g\u00fcd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>\u201cXristian izi\u201d<\/p>\n<p>Ba\u011fdad\u0131n s\u00fcqutunda \u201c\u015fi\u0259 izini\u201d qabartma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fanlar xristian amilin\u0259 bu q\u0259d\u0259r diqq\u0259t yetirs\u0259ydil\u0259r, daha faydal\u0131 olard\u0131.\u00a0 H\u00fclaku xan\u0131n anas\u0131 v\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Dokuz xatun xristianl\u0131\u011f\u0131n Nestorian qoluna m\u0259nsub idil\u0259r. H\u00fclakunun saray\u0131nda xristianlar hissedil\u0259c\u0259k n\u00fcfuza sahib idil\u0259r. Ordunun b\u0259zi qabaqc\u0131l s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri d\u0259 (m\u0259s\u0259l\u0259n, Kitbu\u011fa v\u0259 ba\u015fqalar\u0131) bu din\u0259 ita\u0259t edirdil\u0259r. Tarixi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, H\u00fclaku xan Roma papas\u0131 il\u0259 yaz\u0131\u015f\u0131rm\u0131\u015f. Papa IV Urbana yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda o, r\u0259smi sur\u0259td\u0259 xa\u00e7 suyuna \u00e7\u0259kilm\u0259k arzusunda oldu\u011funu bildirmi\u015fdi. Papa cavab m\u0259ktubunda bu q\u0259rardan xeyli m\u0259mnun oldu\u011funu v\u0259 Yerus\u0259lim patriarx\u0131na bu i\u015f\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259ri\u015f verdiyini yazm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 H\u00fclaku xan\u0131n m\u00fcs\u0259lman torpaqlar\u0131nda t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259tl\u0259r Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131na s\u0259rf edirdi. \u00c7\u00fcnki bu yolla \u0259vv\u0259la, Q\u0259rb uzun ill\u0259r m\u00fcharib\u0259l\u0259r apard\u0131\u011f\u0131, S\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri t\u0259\u015fkil etdiyi m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259dirdi. \u0130kincisi, Q\u0259rb xristianl\u0131\u011fa r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n H\u00fclakunun simas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00fccl\u00fc m\u00fctt\u0259fiq qazan\u0131rd\u0131 v\u0259 eyni dind\u0259n olan H\u00fclakuya t\u0259sir etm\u0259k imkanlar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rd\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, H\u00fclakunun ba\u015f\u0131 m\u00fcs\u0259lman d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131na qar\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn diqq\u0259ti Q\u0259rbd\u0259n yay\u0131n\u0131rd\u0131 v\u0259 xristian \u00f6lk\u0259l\u0259ri bu qorxunc t\u0259hl\u00fck\u0259d\u0259n nicat tapm\u0131\u015f olurdular. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015e\u0259rqin xristian hakiml\u0259ri f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 monqollara yard\u0131m g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, erm\u0259ni \u00e7ar\u0131 Xetum \u00f6z\u00fc \u015f\u0259xs\u0259n Qaraqoruma gedib Mengu xanla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f v\u0259 H\u00fclakunun y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 d\u0259st\u0259k olaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259d etmi\u015fdi. Antioxiyan\u0131n xristian hakimi d\u0259 monqollara h\u0259rbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rirdi. Bel\u0259 bir tarixi-siyasi \u015f\u0259raitd\u0259 H\u00fclakunun Tusi t\u0259r\u0259find\u0259n Ba\u011fdada y\u00f6n\u0259ldildiyini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k g\u00fcl\u00fcnc v\u0259 absurddur.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"itemContentSingle\">\n<div class=\"itemContainerSingle\">\n<div class=\"itemBody\">\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<div class=\"clr\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarix boyunca m\u0259zh\u0259bi ayr\u0131-se\u00e7kilik yaxud \u0259qli elml\u0259rl\u0259 bar\u0131\u015fmazl\u0131q m\u00f6vqeyind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n b\u0259zi q\u00fcvv\u0259l\u0259r Xac\u0259 N\u0259sir\u0259ddin Tusinin \u015f\u0259xsiyy\u0259tini m\u0259nfi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fl\u0259r. \u018fsas\u0259n, t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015f aliml\u0259r v\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 s\u0259l\u0259fi ideoloqlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nan kitablarda Tusi monqollar\u0131 Ba\u011fdada istiqam\u0259tl\u0259ndirm\u0259kd\u0259, Abbasi xilaf\u0259tinin s\u00fcqutunda, dini elml\u0259ri z\u0259ifl\u0259dib, yerin\u0259 \u201cbid\u0259t, z\u0259lal\u0259t v\u0259 k\u00fcfr\u201d say\u0131lan f\u0259ls\u0259f\u0259ni g\u00fccl\u0259ndirm\u0259kd\u0259, din aliml\u0259rini \u00f6ld\u00fcrm\u0259kd\u0259 t\u0259qsirli bilnir. V\u0259hhabil\u0259rin ideoloqu \u0130bn Teymiyy\u0259nin \u015fagirdi \u0130bn Qayyim daha \u00e7irkin t\u00f6hm\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259l ataraq, \u201c\u015firkin v\u0259 k\u00fcfr\u00fcn yard\u0131m\u00e7\u0131s\u0131, m\u00fclhid\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 N\u0259sir\u0259ddin Tusinin guya namazlar\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k iki namaz hal\u0131na sald\u0131\u011f\u0131n\u0131, sehri \u00f6yr\u0259tdiyini v\u0259 b\u00fctl\u0259r\u0259 tap\u0131nan sehirbaz oldu\u011funu yaz\u0131rd\u0131. Onun&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":143493,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M.jpg",300,225,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M.jpg",300,225,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M.jpg",300,225,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M.jpg",300,225,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M.jpg",300,225,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M.jpg",300,225,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/f8015bbf8e58ce266747d02be7f18a93_M.jpg",300,225,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Tarix boyunca m\u0259zh\u0259bi ayr\u0131-se\u00e7kilik yaxud \u0259qli elml\u0259rl\u0259 bar\u0131\u015fmazl\u0131q m\u00f6vqeyind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n b\u0259zi q\u00fcvv\u0259l\u0259r Xac\u0259 N\u0259sir\u0259ddin Tusinin \u015f\u0259xsiyy\u0259tini m\u0259nfi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fl\u0259r. \u018fsas\u0259n, t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015f aliml\u0259r v\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 s\u0259l\u0259fi ideoloqlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nan kitablarda Tusi monqollar\u0131 Ba\u011fdada istiqam\u0259tl\u0259ndirm\u0259kd\u0259, Abbasi xilaf\u0259tinin s\u00fcqutunda, dini elml\u0259ri z\u0259ifl\u0259dib, yerin\u0259 \u201cbid\u0259t, z\u0259lal\u0259t v\u0259 k\u00fcfr\u201d say\u0131lan f\u0259ls\u0259f\u0259ni g\u00fccl\u0259ndirm\u0259kd\u0259, din aliml\u0259rini \u00f6ld\u00fcrm\u0259kd\u0259 t\u0259qsirli bilnir. V\u0259hhabil\u0259rin&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143492"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=143492"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143492\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/143493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=143492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=143492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=143492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}