{"id":143905,"date":"2020-03-19T13:08:35","date_gmt":"2020-03-19T10:08:35","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=143905"},"modified":"2020-03-19T13:08:35","modified_gmt":"2020-03-19T10:08:35","slug":"insanlarin-%c9%99n-pisi-kimdir-ikinci-hiss%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=143905","title":{"rendered":"\u0130nsanlar\u0131n \u0259n pisi kimdir? (\u0130kinci hiss\u0259)"},"content":{"rendered":"<p>\u0130man\u0131n \u0259n vacib c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri Allah\u0131n m\u0259rh\u0259m\u0259tin\u0259 v\u0259 \u0259zab\u0131na m\u00fcnasib\u0259td\u0259 m\u00fcvazin\u0259ti qorumaqd\u0131r. Dini anlamda buna \u201cxovf v\u0259 r\u0259ca aras\u0131nda olmaq\u201d deyilir. Xovf \u2013 Allah\u0131n \u0259zab\u0131ndan qorxmaq, r\u0259ca is\u0259 Allah\u0131n m\u0259rh\u0259m\u0259tin\u0259 \u00fcmidvar olmaqd\u0131r. M\u00f6min h\u0259m etdiyi g\u00fcnahlar\u0131 yada salaraq c\u0259h\u0259nn\u0259md\u0259n qorxmal\u0131, h\u0259m d\u0259 Allah\u0131n R\u0259hman v\u0259 R\u0259him sif\u0259tl\u0259rini xat\u0131rlayaraq c\u0259nn\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yini \u00fcmid etm\u0259lidir. Bu m\u00fcvazin\u0259t adam\u0131 h\u0259m ifrat \u00fcmidsizlikd\u0259n, h\u0259m d\u0259 ifrat arxay\u0131nl\u0131qdan s\u0131\u011fortalay\u0131r. \u018fg\u0259r insan c\u0259nn\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 y\u0259qin ets\u0259, onun b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flar\u0131nda arxay\u0131nl\u0131q v\u0259 h\u0259tta qudur\u011fanl\u0131q yaranar. \u018fksin\u0259, \u0259g\u0259r g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131\u015flanmayaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00fctl\u0259q c\u0259h\u0259nn\u0259mlik olaca\u011f\u0131n\u0131 q\u0259t ets\u0259, bu zaman xeyir i\u015f g\u00f6rm\u0259y\u0259 h\u0259v\u0259si v\u0259 stimulu qalmaz. H\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) buyurmu\u015fdur: \u201cAdamlar\u0131n \u0259n pisi odur ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc adamlar\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131s\u0131 kimi g\u00f6r\u00fcr\u201d (\u011e\u00fcr\u0259r\u00fcl-hik\u0259m, h\u0259dis 5701). N\u00f6vb\u0259ti h\u0259dis m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 daha da ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir. \u0130mam Musa Kazim (\u0259) H\u0259zr\u0259t Pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n (s) r\u0259vay\u0259t edir ki, h\u0259r kim \u201cm\u0259n insanlar\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131s\u0131yam\u201d deyirs\u0259, o, insanlar\u0131n \u0259n pisidir v\u0259 h\u0259r kim \u201cm\u0259n c\u0259nn\u0259t\u0259 ged\u0259c\u0259y\u0259m\u201d deyirs\u0259, c\u0259h\u0259nn\u0259mlikdir (Bihar\u00fcl-\u0259nvar, cild 70, s\u0259h. 398-399).<\/p>\n<p>\u00d6z g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 hesaba almayan, \u00f6z\u00fcn\u00fc sor\u011fu-suala \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n h\u0259yas\u0131z insan m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rin g\u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259n qorxulu v\u0259 \u0259n \u015f\u0259r adam kimi tan\u0131td\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130slam Pey\u011f\u0259mb\u0259ri (s) buyurmu\u015fdur: \u201c\u0130nsanlar\u0131n \u0259n pisi odur ki, Allaha asilik edir v\u0259 bu asiliyi camaat\u0131n g\u00f6rm\u0259sind\u0259n xo\u015fhal olur\u201d (Qummi. \u018fl-\u011eayat, s\u0259h. 220). H\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) is\u0259 bu c\u00fcr adam\u0131 pisl\u0259rin pisi adland\u0131rmaqdan \u00e7\u0259kinmirdi: \u201cPisl\u0259rin \u0259n pisi o adamd\u0131r ki, camaatdan utanm\u0131r, b\u00f6y\u00fck Allahdan qorxmur\u201d. \u201cPisl\u0259rin \u0259n pisi \u00f6z pislikl\u0259ri il\u0259 f\u0259xr ed\u0259n adamd\u0131r\u201d (\u011e\u00fcr\u0259r\u00fcl-hik\u0259m, 197).<\/p>\n<p>H\u0259disl\u0259rd\u0259 zal\u0131m r\u0259hb\u0259rl\u0259r v\u0259 haqq\u0131 gizl\u0259d\u0259n aliml\u0259r \u00fcmm\u0259tin \u0259n pis t\u0259b\u0259q\u0259si kimi t\u0259qdim edilir. H\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) buyurmu\u015fdur: \u201cAllah\u0131n yan\u0131nda insanlar\u0131n \u0259n pisi \u00f6z\u00fc az\u011f\u0131n olan v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 da azd\u0131ran zal\u0131m r\u0259hb\u0259rdir\u201d (N\u0259hc\u00fcl-b\u0259la\u011f\u0259, x\u00fctb\u0259 264). H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259din (s) bu h\u0259disi d\u0259 m\u00f6vzuya ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir: \u201cQiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcnd\u0259 Allah\u0131n h\u00fczurunda insanlar\u0131n \u0259n pisi \u00f6z elmind\u0259n fayda g\u00f6t\u00fcrm\u0259mi\u015f alim olacaq\u201d (\u018fmaliyi-Tusi, s\u0259h. 527). \u0130mam C\u0259f\u0259r Sadiq (\u0259) ticar\u0259t zaman\u0131 hiyl\u0259 i\u015fl\u0259d\u0259n, al\u0131c\u0131n\u0131 aldadan tacirl\u0259ri d\u0259 bura \u0259lav\u0259 edirdi: \u201c\u0130nsanlar\u0131n \u0259n pisi xain tacirl\u0259rdir\u201d (Mizan\u00fcl-hikm\u0259, cild 2, s\u0259h. 1422, h\u0259dis 9228). \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 aldatmaq b\u00f6y\u00fck g\u00fcnahd\u0131r, m\u00f6min\u0259 yara\u015fmayan, h\u0259tta m\u00f6mini imandan \u00e7\u0131xaran r\u0259zal\u0259tdir. \u0130mam \u018flinin (\u0259) dili il\u0259 des\u0259k, \u201cadamlar\u0131n \u0259n pisi ba\u015fqalar\u0131n\u0131 aldadand\u0131r\u201d (\u011e\u00fcr\u0259r\u00fcl-hik\u0259m, h\u0259dis 5677).<\/p>\n<p>Dil il\u0259 edil\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcnahlardan biri d\u0259 s\u00f6y\u00fc\u015f s\u00f6ym\u0259k, \u0259xlaqs\u0131z s\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015fmaq, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 t\u0259hqir edib al\u00e7altmaqd\u0131r. Ad\u0259t\u0259n, bu c\u00fcr adamlar c\u0259miyy\u0259td\u0259 t\u0259nhal\u0131\u011fa m\u0259hkumdur. \u0130nsanlar bu c\u00fcr adam\u0131n l\u0259yaq\u0259tsiz s\u00f6zl\u0259rin\u0259 h\u0259d\u0259f olmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ondan k\u0259nar g\u0259zir, u\u015faqlar\u0131n\u0131n t\u0259rbiy\u0259sini pozmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ondan uzaq saxlay\u0131rlar. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) buyurmu\u015fdur: \u201cAllah\u0131n pis b\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri o k\u0259sdir ki, yava dilin\u0259 g\u00f6r\u0259 camaat onunla \u00fcnsiyy\u0259td\u0259n qa\u00e7\u0131r\u201d (Kafi, cild 2, s\u0259h. 325). Ox\u015far m\u0259zmunlu h\u0259dis \u201cS\u0259hihi-Buxari\u201d v\u0259 \u201cS\u0259hihi-M\u00fcslim\u201dd\u0259 d\u0259 n\u0259ql olunub: \u201cEy Ai\u015f\u0259! Qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcnd\u0259 Allah\u0131n yan\u0131nda insanlar\u0131n \u0259n pisi o k\u0259s olacaq ki, dilinin yaval\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n camaat ondan qa\u00e7\u0131r\u201d. \u201c\u0130nsanlar\u0131n \u0259n pisi o k\u0259sdir ki, camaat qorxu \u00fcz\u00fcnd\u0259n ona ehtiram g\u00f6st\u0259rir\u201d (M\u0259karim\u00fcl-\u0259xlaq, s\u0259h. 433).<\/p>\n<p>H\u0259disl\u0259rd\u0259 \u0259man\u0259t\u0259 x\u0259yan\u0259t ed\u0259n, a\u011fvalideyn olan, s\u00f6z g\u0259zdir\u0259n, tez q\u0259z\u0259bl\u0259nib gec raz\u0131 d\u00fc\u015f\u0259n, m\u0259nas\u0131z arzu-x\u0259yallarla ya\u015fayan, Allah\u0131 \u0259dal\u0259tsiz sayan \u015f\u0259xsl\u0259r d\u0259 adamlar\u0131n \u0259n pisi kimi xat\u0131rlan\u0131r. \u0130mam Rzan\u0131n (\u0259) h\u0259disind\u0259 \u0259n pis adam\u0131n ba\u015fqa m\u0259nfi keyfiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 d\u0259 tan\u0131\u015f oluruq: \u201c\u0130nsanlar\u0131n \u0259n pisi o adamd\u0131r ki, ba\u015fqalar\u0131na yard\u0131m etmir, t\u0259klikd\u0259 yem\u0259k yeyir v\u0259 \u00f6z n\u00f6k\u0259rini (tabe\u00e7iliyind\u0259 olan\u0131) d\u00f6y\u00fcr\u201d (T\u00fch\u0259f\u00fcl-\u00fcqul, s\u0259h. 448). Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) iki\u00fczl\u00fc adam\u0131 qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcnd\u0259 Allah\u0131n yan\u0131nda insanlar\u0131n \u0259n pisi say\u0131rd\u0131 (Bihar\u00fcl-\u0259nvar, cild 75, s\u0259h. 204).<\/p>\n<p>H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) \u0130mam \u018fliy\u0259 (\u0259) v\u0259siyy\u0259tind\u0259 buyurmu\u015fdur: \u201cYa \u018fli, insanlar\u0131n \u0259n pisi o k\u0259sdir ki, \u00f6z axir\u0259tini \u00f6z d\u00fcnyas\u0131na sat\u0131r. Bundan da pis o k\u0259sdir ki, \u00f6z axir\u0259tini ba\u015fqas\u0131n\u0131n d\u00fcnyas\u0131na sat\u0131r\u201d (Bihar\u00fcl-\u0259nvar, cild 77, s\u0259h. 46). Burada h\u0259r hans\u0131 t\u0259m\u0259nna \u00fcz\u00fcnd\u0259n ba\u015fqas\u0131na yaltaqlanmaq v\u0259 \u00f6z yax\u0131n\u0131n\u0131n fayda g\u00f6t\u00fcrm\u0259si namin\u0259 haqs\u0131z t\u0259r\u0259fke\u015flik etm\u0259k m\u0259z\u0259mm\u0259t olunur. Bunlar\u0131 ed\u0259n adam h\u0259qiq\u0259t\u0259n \u00f6z axir\u0259tini ba\u015fqas\u0131n\u0131n d\u00fcnyas\u0131na d\u0259yi\u015fmi\u015f olur.<\/p>\n<p>\u018fn pis insan\u0131 xarakteriz\u0259 ed\u0259n c\u0259h\u0259tl\u0259r aras\u0131nda ail\u0259daxili m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259nfi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r d\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutur. \u0130slam Pey\u011f\u0259mb\u0259ri (s) buyurdu: \u201c\u0130nsanlar\u0131n \u0259n pisi \u00f6z ail\u0259sini incid\u0259n adamd\u0131r\u201d. Soru\u015fdular: \u201cEy Allah\u0131n El\u00e7isi! Ail\u0259ni nec\u0259 incitm\u0259k olar?\u201d Buyurdu: \u201c(El\u0259 ki\u015finin haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131ram ki), ev\u0259 gir\u0259nd\u0259 arvad\u0131 ondan qorxar, u\u015faqlar\u0131 ondan qa\u00e7arlar. O, evd\u0259n \u00e7\u0131xandan sonra arvad\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fc g\u00fcl\u0259r, ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri qorxusuz bir-biri il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t qurarlar\u201d (M\u0259cm\u0259\u00fcz-z\u0259vaid v\u0259 m\u0259nb\u0259\u00fcl-f\u0259vaid, cild 8, s\u0259h. 25).<\/p>\n<p>H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) qad\u0131nlar\u0131n m\u0259nfi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7araq buyururdu ki, \u00f6z qohumlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n (y\u0259ni ata evind\u0259) al\u00e7ald\u0131lan, \u0259ri il\u0259 m\u00fcnasib\u0259t zaman\u0131 dikba\u015fl\u0131q ed\u0259n, sonsuz (\u00f6vlads\u0131z), kin-k\u00fcdur\u0259tli, pis davran\u0131\u015fdan \u00e7\u0259kinm\u0259y\u0259n, \u0259ri olmad\u0131\u011f\u0131 zaman \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u0259z\u0259y\u0259n, \u0259rinin yan\u0131nda is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc qapal\u0131 aparan, \u0259rinin s\u00f6z\u00fcn\u00fc dinl\u0259m\u0259y\u0259n, tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131na ita\u0259t etm\u0259y\u0259n, dikba\u015f d\u0259v\u0259 kimi \u0259rin\u0259 tabe olmayan, onun \u00fczr\u00fcn\u00fc q\u0259bul etm\u0259y\u0259n v\u0259 he\u00e7 bir n\u00f6qsan\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flamayan qad\u0131n \u0259n pis qad\u0131nd\u0131r (M\u0259n la y\u0259hz\u00fcr\u00fch\u00fcl-f\u0259qih, cild 3, s\u0259h. 391).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130man\u0131n \u0259n vacib c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri Allah\u0131n m\u0259rh\u0259m\u0259tin\u0259 v\u0259 \u0259zab\u0131na m\u00fcnasib\u0259td\u0259 m\u00fcvazin\u0259ti qorumaqd\u0131r. Dini anlamda buna \u201cxovf v\u0259 r\u0259ca aras\u0131nda olmaq\u201d deyilir. Xovf \u2013 Allah\u0131n \u0259zab\u0131ndan qorxmaq, r\u0259ca is\u0259 Allah\u0131n m\u0259rh\u0259m\u0259tin\u0259 \u00fcmidvar olmaqd\u0131r. M\u00f6min h\u0259m etdiyi g\u00fcnahlar\u0131 yada salaraq c\u0259h\u0259nn\u0259md\u0259n qorxmal\u0131, h\u0259m d\u0259 Allah\u0131n R\u0259hman v\u0259 R\u0259him sif\u0259tl\u0259rini xat\u0131rlayaraq c\u0259nn\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yini \u00fcmid etm\u0259lidir. Bu m\u00fcvazin\u0259t adam\u0131 h\u0259m ifrat \u00fcmidsizlikd\u0259n, h\u0259m d\u0259 ifrat arxay\u0131nl\u0131qdan s\u0131\u011fortalay\u0131r. \u018fg\u0259r insan c\u0259nn\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 y\u0259qin ets\u0259, onun b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flar\u0131nda arxay\u0131nl\u0131q v\u0259 h\u0259tta qudur\u011fanl\u0131q yaranar. \u018fksin\u0259, \u0259g\u0259r g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131\u015flanmayaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00fctl\u0259q c\u0259h\u0259nn\u0259mlik olaca\u011f\u0131n\u0131 q\u0259t ets\u0259, bu zaman xeyir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":143906,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M.jpg",300,210,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M.jpg",300,210,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M.jpg",300,210,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M-300x210.jpg",300,210,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M.jpg",300,210,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M.jpg",300,210,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M.jpg",300,210,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/56fa186849cadb464d3f5960c848caaa_M.jpg",300,210,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130man\u0131n \u0259n vacib c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri Allah\u0131n m\u0259rh\u0259m\u0259tin\u0259 v\u0259 \u0259zab\u0131na m\u00fcnasib\u0259td\u0259 m\u00fcvazin\u0259ti qorumaqd\u0131r. Dini anlamda buna \u201cxovf v\u0259 r\u0259ca aras\u0131nda olmaq\u201d deyilir. Xovf \u2013 Allah\u0131n \u0259zab\u0131ndan qorxmaq, r\u0259ca is\u0259 Allah\u0131n m\u0259rh\u0259m\u0259tin\u0259 \u00fcmidvar olmaqd\u0131r. M\u00f6min h\u0259m etdiyi g\u00fcnahlar\u0131 yada salaraq c\u0259h\u0259nn\u0259md\u0259n qorxmal\u0131, h\u0259m d\u0259 Allah\u0131n R\u0259hman v\u0259 R\u0259him sif\u0259tl\u0259rini xat\u0131rlayaraq c\u0259nn\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yini \u00fcmid etm\u0259lidir. Bu m\u00fcvazin\u0259t adam\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143905"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=143905"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/143905\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/143906"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=143905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=143905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=143905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}