{"id":144394,"date":"2020-03-23T10:19:47","date_gmt":"2020-03-23T07:19:47","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=144394"},"modified":"2020-03-23T10:19:47","modified_gmt":"2020-03-23T07:19:47","slug":"bayram-sozu-nec%c9%99-yaranib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=144394","title":{"rendered":"Bayram s\u00f6z\u00fc nec\u0259 yaran\u0131b?"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u018fr\u0259b dilind\u0259 bayram anlam\u0131na g\u0259l\u0259n \u201ceyd\u201d, \u201ciyd\u201d s\u00f6z\u00fc t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n avdet\/ad\u0259t s\u00f6z\u00fc il\u0259 k\u00f6kda\u015fd\u0131r. Anlam\u0131 \u201cd\u00f6nm\u0259\u201d dem\u0259kdir.<\/strong><\/p>\n<p>Dilimizd\u0259ki \u201cad\u0259t\u201d s\u00f6z\u00fc h\u0259r hans\u0131 bir xalq\u0131n h\u0259yat\u0131nda q\u0259dimd\u0259n b\u0259ri q\u0259bul edilmi\u015f v\u0259 k\u00f6k salm\u0131\u015f \u0259n\u0259n\u0259, v\u0259rdi\u015f, al\u0131\u015fma m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nir ki, bu da \u201cd\u00f6nm\u0259\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dem\u0259li, bayram olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015f\u0259rt tarixi g\u00fcn\u00fcn b\u0259lli bir zamanda m\u00fctl\u0259q t\u0259krar ba\u015f verm\u0259sidir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, biz \u201ceyd\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n yola \u00e7\u0131xaraq \u201cbayram\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yini izah ed\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p>Bayram s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yi haqda \u00e7oxlu m\u00fclahiz\u0259l\u0259r var. Bu s\u00f6z dilimizd\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir tarixi v\u0259 s. hadis\u0259 \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u015fadl\u0131q g\u00fcn\u00fc, t\u0259nt\u0259n\u0259 &#8211; \u201c\u015fadl\u0131q\u201d, \u201c\u015f\u0259nlik\u201d, \u201cxo\u015fb\u0259xtlik\u201d anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nir. B\u0259s bu s\u00f6z nec\u0259 yaran\u0131b?<\/p>\n<p>B\u0259zil\u0259ri \u201cbayram\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc p\u0259hl\u0259vi m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6z kimi qeyd edibl\u0259r. Pati \u2013 \u201cgeri, t\u0259krar\u201d, rama is\u0259 \u201cbar\u0131\u015f\u201d, \u201cxo\u015fb\u0259xtlik\u201d dem\u0259kdir.<\/p>\n<p>Sanskritc\u0259d\u0259 d\u0259 bu s\u00f6z eyni anlama g\u0259lir. M\u0259lumdur ki, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u201cbayram\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cbeyram\u201d, \u201cmayram\u201d, \u201cb\u0259yr\u0259m\u201d, \u201cnayr\u0131n\u201d, \u201cmeyram\u201d v\u0259 s. bi\u00e7iml\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259kd\u0259dir. S\u00f6z\u00fcn \u0259ski qaynaqlarda \u201cbadram\/beyrem\u201d v\u0259 \u201cbayram\u201d \u015f\u0259klind\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si yeni m\u00fclahiz\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7m\u0131\u015f, h\u0259tta \u201cbayraq\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 eyni k\u00f6kd\u0259n g\u0259ldiyini yazm\u0131\u015flar. H\u0259r iki s\u00f6z\u00fcn (bayra+m, bayra+q) son samitind\u0259ki s\u0259s istisna olmaqla, eyni fonetik qurulu\u015flu olmas\u0131 b\u0259zi ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131 bu fikird\u0259 olma\u011fa s\u00f6vq etmi\u015fdir. Bundan ba\u015fqa, bayraq v\u0259 bayram s\u00f6zl\u0259rinin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 \u201cbat\u0131rmaq\u201d, \u201csancmaq\u201d feill\u0259rinin durdu\u011fu iddia olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Do\u011frudur, bayraq s\u00f6z\u00fc \u201cbat\u0131r\u201d feili il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu fikri sancaq s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yi (sanc feili) d\u0259 s\u00fcbut edir. Bizim g\u0259ldiyimiz q\u0259na\u0259t ondan ibar\u0259tdir ki, bu s\u00f6zl\u0259r (bayram, bayraq) bir k\u00f6kd\u0259n yaranmay\u0131b.<\/p>\n<p>H.H\u0259s\u0259nov v\u0259 R.K\u0259s\u0259m\u0259nli bu s\u00f6z\u00fc birm\u0259nal\u0131 olaraq t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6z hesab edirl\u0259r. S\u00f6z\u00fcn \u201cbay\u201d v\u0259 \u201caram\u201ddan yarand\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmur. M\u00fc\u0259llif qeyd edir ki, orta \u0259srd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r birinci aya Aram deyirdil\u0259r: \u201cUy\u011furlarda indi d\u0259 Aram yaz\u0131n ilk ay\u0131 kimi i\u015fl\u0259dirl\u0259r. Q\u0259dim uy\u011fur dilind\u0259 \u201curam\u201d \u201cger\u00e7\u0259k h\u0259diyy\u0259\u201d dem\u0259kdir. Y\u0259ni bayram ifad\u0259sinin mahiyy\u0259ti &#8230; \u201cBay tanr\u0131dan yaz\u0131n g\u0259li\u015fi\u201d v\u0259 yaxud \u201cBay tanr\u0131dan istirah\u0259t g\u00fcnl\u0259ri\u201d, &#8220;Bay tanr\u0131dan ger\u00e7\u0259k h\u0259diyy\u0259\u201d kimi versiyalar ola bil\u0259r. Dem\u0259li, \u201cbayram\u201d s\u00f6z\u00fc yaz\u0131n g\u0259li\u015fi il\u0259 ba\u011fl\u0131 yaran\u0131b. Sonralar is\u0259 \u201cbayram\u201d s\u00f6z\u00fc daha geni\u015f m\u0259na k\u0259sb edib v\u0259 h\u0259r hans\u0131 t\u0259nt\u0259n\u0259y\u0259 \u015famil olunub\u201d.<\/p>\n<p>Aram s\u00f6z\u00fc bu g\u00fcn d\u0259 dilimizd\u0259 \u201cdinclik\u201d, \u201cistirah\u0259t\u201d, \u201drahat\u201d anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nm\u0259kd\u0259dir. Bu onu g\u00f6st\u0259rir ki, yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz p\u0259hl\u0259vi, sanskrit dilind\u0259ki \u201crama\u201d (dinclik, xo\u015fb\u0259xtlik) s\u00f6z\u00fc dilimizd\u0259ki \u201caram\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 k\u00f6kda\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>R.K\u0259s\u0259m\u0259nli bir q\u0259d\u0259r d\u0259 ir\u0259li ged\u0259r\u0259k \u201cbayram\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cAylar\u0131n sultan\u0131\u201d anlam\u0131nda izah edir. \u201c\u015eadl\u0131q, \u015f\u0259nlik g\u00fcn\u00fc\u201d anlam\u0131nda i\u015fl\u0259n\u0259n bayram \u0259vv\u0259ll\u0259r yaln\u0131z Yaz bayram\u0131 kimi qavran\u0131lm\u0131\u015f, \u201cnovruz\u201d s\u00f6z\u00fc sonradan meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 \u201cbayram\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 paralel \u015f\u0259kild\u0259 (Novruz bayram\u0131) i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. Bu g\u00fcn d\u0259 b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rimizd\u0259 mart ay\u0131na \u201cBayram ay\u0131\u201d deyirl\u0259r.<\/p>\n<p>Yaxud b\u00f6lg\u0259l\u0259rimizd\u0259 \u201cbayram\u201d dedikd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 Novruz bayram\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Bu bax\u0131mdan, R. K\u0259s\u0259m\u0259nlinin \u201caram\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 yana\u015fmas\u0131n\u0131 do\u011fru say\u0131r\u0131q.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fr\u0259b dilind\u0259 bayram anlam\u0131na g\u0259l\u0259n \u201ceyd\u201d, \u201ciyd\u201d s\u00f6z\u00fc t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n avdet\/ad\u0259t s\u00f6z\u00fc il\u0259 k\u00f6kda\u015fd\u0131r. Anlam\u0131 \u201cd\u00f6nm\u0259\u201d dem\u0259kdir. Dilimizd\u0259ki \u201cad\u0259t\u201d s\u00f6z\u00fc h\u0259r hans\u0131 bir xalq\u0131n h\u0259yat\u0131nda q\u0259dimd\u0259n b\u0259ri q\u0259bul edilmi\u015f v\u0259 k\u00f6k salm\u0131\u015f \u0259n\u0259n\u0259, v\u0259rdi\u015f, al\u0131\u015fma m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nir ki, bu da \u201cd\u00f6nm\u0259\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dem\u0259li, bayram olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015f\u0259rt tarixi g\u00fcn\u00fcn b\u0259lli bir zamanda m\u00fctl\u0259q t\u0259krar ba\u015f verm\u0259sidir. Bel\u0259likl\u0259, biz \u201ceyd\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n yola \u00e7\u0131xaraq \u201cbayram\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yini izah ed\u0259 bil\u0259rik. Bayram s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yi haqda \u00e7oxlu m\u00fclahiz\u0259l\u0259r var. Bu s\u00f6z dilimizd\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir tarixi v\u0259 s. hadis\u0259 \u015f\u0259r\u0259fin\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":144395,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram.jpg",448,269,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram.jpg",448,269,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram.jpg",448,269,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram-300x180.jpg",300,180,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram.jpg",448,269,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram.jpg",448,269,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram.jpg",448,269,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/bayram.jpg",448,269,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u018fr\u0259b dilind\u0259 bayram anlam\u0131na g\u0259l\u0259n \u201ceyd\u201d, \u201ciyd\u201d s\u00f6z\u00fc t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n avdet\/ad\u0259t s\u00f6z\u00fc il\u0259 k\u00f6kda\u015fd\u0131r. Anlam\u0131 \u201cd\u00f6nm\u0259\u201d dem\u0259kdir. Dilimizd\u0259ki \u201cad\u0259t\u201d s\u00f6z\u00fc h\u0259r hans\u0131 bir xalq\u0131n h\u0259yat\u0131nda q\u0259dimd\u0259n b\u0259ri q\u0259bul edilmi\u015f v\u0259 k\u00f6k salm\u0131\u015f \u0259n\u0259n\u0259, v\u0259rdi\u015f, al\u0131\u015fma m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nir ki, bu da \u201cd\u00f6nm\u0259\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dem\u0259li, bayram olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015f\u0259rt tarixi g\u00fcn\u00fcn b\u0259lli bir&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/144394"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=144394"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/144394\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/144395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=144394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=144394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=144394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}