{"id":151136,"date":"2020-04-15T11:18:46","date_gmt":"2020-04-15T08:18:46","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=151136"},"modified":"2020-04-15T11:18:46","modified_gmt":"2020-04-15T08:18:46","slug":"henri-kissincer-koronavirus-pandemiyasi-dunya-nizamini-%c9%99b%c9%99di-d%c9%99yis%c9%99c%c9%99k","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=151136","title":{"rendered":"Henri Kissincer: \u201cKoronavirus pandemiyas\u0131 d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131 \u0259b\u0259di d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259k\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>COVID-19 pandemiyas\u0131 \u0259traf\u0131nda h\u00f6kmranl\u0131q ed\u0259n s\u00fcrreal atmosfer m\u0259n\u0259 h\u0259l\u0259 cavan oldu\u011fum vaxtlarda i\u015ftirak etdiyim Arden d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 84-c\u00fc piyada diviziyas\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m hissl\u0259ri xat\u0131rlad\u0131r.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>ARANTV.AZ oxu.az-a istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, indi, 1944-c\u00fc ilin sonlar\u0131nda oldu\u011fu kimi, konkret bir insana deyil, sonradan tam iflasa g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaq t\u0259sad\u00fcfi m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f t\u0259hl\u00fck\u0259nin do\u011fulmas\u0131 hissiyyat\u0131 m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, h\u0259min uzaq d\u00f6vrl\u0259 indiki zaman aras\u0131nda vacib f\u0259rq var. O d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 amerikal\u0131 irad\u0259si yekun milli m\u0259qs\u0259dl\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nmi\u015fdi. \u0130ndi b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f \u00f6lk\u0259d\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f \u0259ng\u0259ll\u0259ri aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn effektiv v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n h\u00f6kum\u0259t laz\u0131md\u0131r. \u0130ctimai etimad\u0131n qorunmas\u0131 sosial h\u0259mr\u0259ylik, bir-biri il\u0259 ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r, beyn\u0259lxalq s\u00fclh v\u0259 sabitlik \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259lledici rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Mill\u0259tl\u0259r institutlar\u0131n\u0131n f\u0259lak\u0259tl\u0259ri qabaqcadan g\u00f6r\u0259, t\u0259sirl\u0259rini dayand\u0131ra v\u0259 sabitliyi b\u0259rpa ed\u0259 bil\u0259c\u0259yin\u0259 inanaraq birl\u0259\u015fir v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nirl\u0259r. COVID-19 pandemiyas\u0131 sona \u00e7atd\u0131qda bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rin institutlar\u0131 u\u011fursuzlu\u011fa d\u00fc\u00e7ar olacaq. Reall\u0131q budur ki, d\u00fcnya koronavirusdan sonra he\u00e7 vaxt \u0259vv\u0259lki kimi olmayacaq. Ke\u00e7mi\u015fl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r yaln\u0131z edilm\u0259li olan i\u015fl\u0259ri \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>Koronavirus g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f bir miqyas v\u0259 q\u0259ddarl\u0131qla z\u0259r\u0259r verir. Yay\u0131lma eksponent olaraq davam edir: AB\u015e-da h\u0259r be\u015f g\u00fcnd\u0259 yoluxmu\u015f insanlar\u0131n say\u0131 iki d\u0259f\u0259 art\u0131r. Bu ana q\u0259d\u0259r x\u0259st\u0259liyin m\u00fcalic\u0259si yoxdur, artan x\u0259st\u0259lik dal\u011fas\u0131n\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tibbi l\u0259vazimatlar is\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r deyil. \u0130ntensiv terapiya \u015f\u00f6b\u0259l\u0259ri h\u0259dd\u0259n art\u0131q y\u00fckl\u0259nir.<\/p>\n<p>Yoluxman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 bir yana, test infeksiyan\u0131n yay\u0131lma d\u0259r\u0259c\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 imkan vermir. Peyv\u0259nd yaln\u0131z 12-18 aydan sonra haz\u0131r ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>AB\u015e administrasiyas\u0131 f\u0259lak\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6rd\u00fc. \u018fsas s\u0131naq bundan ibar\u0259t olacaq: virusun yay\u0131lmas\u0131n\u0131n dayand\u0131r\u0131l\u0131b geri \u00e7\u0259kilm\u0259si el\u0259 t\u0259rzd\u0259 v\u0259 miqyasda ba\u015f versin ki, c\u0259miyy\u0259tin amerikal\u0131lar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 inam\u0131 qorunub saxlans\u0131n.<\/p>\n<p>B\u00f6hran s\u0259yl\u0259ri, n\u0259 q\u0259d\u0259r geni\u015fmiqyasl\u0131 v\u0259 z\u0259ruri olmas\u0131na baxmayaraq, koronavirusdan sonrak\u0131 nizama ke\u00e7id plan\u0131ndan diqq\u0259ti yay\u0131nd\u0131rmamal\u0131d\u0131r. Liderl\u0259r b\u00f6hran\u0131, \u0259sas\u0259n, milli s\u0259viyy\u0259d\u0259 h\u0259ll edirl\u0259r, lakin virusun c\u0259miyy\u0259t\u0259 t\u0259siri s\u0259rh\u0259d tan\u0131m\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nsan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na h\u0259ml\u0259nin m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaca\u011f\u0131na \u00fcmid edils\u0259 d\u0259, epidemiyan\u0131n s\u0259b\u0259b oldu\u011fu siyasi v\u0259 iqtisadi sars\u0131nt\u0131lar bir ne\u00e7\u0259 n\u0259sil davam ed\u0259 bil\u0259r. He\u00e7 bir \u00f6lk\u0259, h\u0259tta AB\u015e da virusu milli s\u0259yl\u0259rl\u0259 m\u0259\u011flub ed\u0259 bilm\u0259z. Z\u0259ruri probleml\u0259rin h\u0259lli yekunda qlobal ortaq uzaqg\u00f6r\u0259nlik v\u0259 proqramla m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmal\u0131d\u0131r. H\u0259r ikisini birlikd\u0259 ed\u0259 bilm\u0259s\u0259k, d\u0259h\u015f\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131q.<\/p>\n<p>AB\u015e Mar\u015fall Plan\u0131n\u0131n v\u0259 Manhetten Layih\u0259sinin inki\u015faf\u0131ndan d\u0259rs \u00e7\u0131xararaq, \u00fc\u00e7 sah\u0259d\u0259 ciddi s\u0259y g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Birincisi, yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 qlobal m\u00fcqavim\u0259t g\u00fccl\u0259nm\u0259lidir. Tibb elminin \u00e7i\u00e7\u0259k v\u0259 poliomielit\u0259 qar\u015f\u0131 peyv\u0259nd, yaxud s\u00fcni intellektin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 diaqnozun elmi v\u0259 texnoloji m\u00f6c\u00fcz\u0259si kimi z\u0259f\u0259rl\u0259ri bizd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li arxay\u0131nl\u0131q \u0259hval-ruhiyy\u0259si yaratd\u0131. \u0130nfeksiyaya n\u0259zar\u0259t, vaksin \u00fc\u00e7\u00fcn yeni metod v\u0259 texnologiyalar haz\u0131rlamal\u0131y\u0131q. \u015e\u0259h\u0259rl\u0259r, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r v\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259r ehtiyatlar\u0131n toplanmas\u0131 v\u0259 birg\u0259 t\u0259dqiqat planla\u015fd\u0131rmas\u0131 yolu il\u0259 pandemiyadan qorunma\u011fa daim haz\u0131rla\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, qlobal iqtisadiyyat\u0131n yaralar\u0131n\u0131 sa\u011faltma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. D\u00fcnya liderl\u0259ri 2008-ci il maliyy\u0259 b\u00f6hran\u0131ndan vacib d\u0259rsl\u0259r \u00e7\u0131xard\u0131lar. \u0130ndiki iqtisadi b\u00f6hran daha m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir: koronavirusun yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn s\u00fcr\u0259t v\u0259 qlobal miqyas\u0131n\u0131n tarixd\u0259 analoqu yoxdur. Sosial m\u0259saf\u0259 v\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rin, m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin ba\u011flanmas\u0131 kimi z\u0259ruri xalq sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 t\u0259dbirl\u0259ri iqtisadi probleml\u0259ri daha da art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Proqramlar, eyni zamanda, d\u00fcnyan\u0131n daha h\u0259ssas \u0259halisi \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6zl\u0259nil\u0259n xaosun n\u0259tic\u0259l\u0259rinin yum\u015fald\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilm\u0259lidir.<\/p>\n<div>\n<div id=\"AdviadNativeVideo0\" class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<\/div>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, liberal d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131n prinsipl\u0259ri m\u00fcdafi\u0259 edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>M\u00fcasir h\u00f6kum\u0259t haqq\u0131nda \u0259satir budur &#8211; g\u00fccl\u00fc, b\u0259z\u0259n q\u0259ddar, b\u0259z\u0259n is\u0259 xo\u015fr\u0259ftar, lakin h\u0259r zaman insanlar\u0131 xarici d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r q\u00fcvv\u0259tli h\u00f6kmdarlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fchafiz\u0259 olunan \u015f\u0259h\u0259r-qala.<\/p>\n<p>Maarif\u00e7ilik m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259ri bu konsepsiyaya yenid\u0259n baxaraq, h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259tin m\u0259qs\u0259dinin insanlar\u0131n \u0259sas ehtiyaclar\u0131n\u0131 &#8211; t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, nizam, iqtisadi rifah v\u0259 \u0259dal\u0259t &#8211; t\u0259min etm\u0259k oldu\u011funu iddia etdil\u0259r. \u0130nsanlar bunlar\u0131 \u00f6zl\u0259ri t\u0259min ed\u0259 bilmirl\u0259r.<\/p>\n<p>Pandemiya \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259nin qlobal ticar\u0259td\u0259n v\u0259 insanlar\u0131n yerd\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir d\u00f6vrd\u0259 anaxronizm\u0259 (tarixin xronologiyas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 v\u0259 bir d\u00f6vr\u00fcn hadis\u0259l\u0259rinin ba\u015fqa d\u00f6vr\u0259 aid edilm\u0259si), divarlarla \u0259hat\u0259li \u015f\u0259h\u0259rin intibah\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131b.<\/p>\n<p>D\u00fcnya demokratiyalar\u0131na maarif\u00e7ilik d\u0259y\u0259rl\u0259rini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k v\u0259 qoruyub saxlamaq laz\u0131md\u0131r. Hakimiyy\u0259t v\u0259 legitimlik aras\u0131ndak\u0131 tarazl\u0131qdan qlobal sapma ictimai m\u00fcqavil\u0259nin h\u0259m daxili, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 \u00e7\u00f6km\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq. Lakin legitimlik v\u0259 h\u00f6kum\u0259t bar\u0259d\u0259 minillik m\u0259s\u0259l\u0259 COVID-19 v\u0259bas\u0131n\u0131 d\u0259f etm\u0259k s\u0259yl\u0259ri il\u0259 eyni vaxtda h\u0259ll oluna bilm\u0259z.<\/p>\n<p>\u00d6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259 b\u00fct\u00fcn t\u0259r\u0259fl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131md\u0131r &#8211; h\u0259m daxili siyas\u0259td\u0259, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq diplomatiyada. Prioritetl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Arden d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n z\u0259nginliyin v\u0259 insan\u0131n l\u0259yaq\u0259t s\u0259viyy\u0259sinin b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc bir d\u00fcnyaya ke\u00e7dik.<\/p>\n<p>Biz \u0259lam\u0259tdar bir d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131q. \u00d6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn tarixi m\u0259s\u0259l\u0259 b\u00f6hran\u0131 nizamlamaq v\u0259 eyni zamanda, g\u0259l\u0259c\u0259yi qurark\u0259n h\u0259ll etm\u0259kdir.<\/p>\n<p>U\u011fursuzluq d\u00fcnyan\u0131 silk\u0259l\u0259y\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>COVID-19 pandemiyas\u0131 \u0259traf\u0131nda h\u00f6kmranl\u0131q ed\u0259n s\u00fcrreal atmosfer m\u0259n\u0259 h\u0259l\u0259 cavan oldu\u011fum vaxtlarda i\u015ftirak etdiyim Arden d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 84-c\u00fc piyada diviziyas\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m hissl\u0259ri xat\u0131rlad\u0131r.\u00a0\u00a0 ARANTV.AZ oxu.az-a istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, indi, 1944-c\u00fc ilin sonlar\u0131nda oldu\u011fu kimi, konkret bir insana deyil, sonradan tam iflasa g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaq t\u0259sad\u00fcfi m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f t\u0259hl\u00fck\u0259nin do\u011fulmas\u0131 hissiyyat\u0131 m\u00f6vcuddur. Bununla bel\u0259, h\u0259min uzaq d\u00f6vrl\u0259 indiki zaman aras\u0131nda vacib f\u0259rq var. O d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 amerikal\u0131 irad\u0259si yekun milli m\u0259qs\u0259dl\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nmi\u015fdi. \u0130ndi b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f \u00f6lk\u0259d\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f \u0259ng\u0259ll\u0259ri aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn effektiv v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n h\u00f6kum\u0259t laz\u0131md\u0131r. \u0130ctimai etimad\u0131n qorunmas\u0131 sosial h\u0259mr\u0259ylik, bir-biri il\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":151137,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/842124.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"COVID-19 pandemiyas\u0131 \u0259traf\u0131nda h\u00f6kmranl\u0131q ed\u0259n s\u00fcrreal atmosfer m\u0259n\u0259 h\u0259l\u0259 cavan oldu\u011fum vaxtlarda i\u015ftirak etdiyim Arden d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 84-c\u00fc piyada diviziyas\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m hissl\u0259ri xat\u0131rlad\u0131r.\u00a0\u00a0 ARANTV.AZ oxu.az-a istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, indi, 1944-c\u00fc ilin sonlar\u0131nda oldu\u011fu kimi, konkret bir insana deyil, sonradan tam iflasa g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaq t\u0259sad\u00fcfi m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f t\u0259hl\u00fck\u0259nin do\u011fulmas\u0131 hissiyyat\u0131 m\u00f6vcuddur. Bununla bel\u0259, h\u0259min uzaq d\u00f6vrl\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/151136"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=151136"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/151136\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/151137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=151136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=151136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=151136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}