{"id":156159,"date":"2020-04-29T23:06:50","date_gmt":"2020-04-29T20:06:50","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=156159"},"modified":"2020-04-29T23:06:50","modified_gmt":"2020-04-29T20:06:50","slug":"qlobal-gucun-yerd%c9%99yism%c9%99si-v%c9%99-az%c9%99rbaycan-ucun-furs%c9%99tl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=156159","title":{"rendered":"Qlobal g\u00fcc\u00fcn yerd\u0259yi\u015fm\u0259si v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn f\u00fcrs\u0259tl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnyan\u0131n g\u00fcc balans\u0131 Q\u0259rbd\u0259n \u015e\u0259rq\u0259 do\u011fru d\u0259yi\u015fir? 2008-ci ild\u0259 AB\u015e-da yaranan v\u0259 qlobal miqyas alan maliyy\u0259 b\u00f6hran\u0131ndan sonra analitikl\u0259r bu haqda tez-tez dan\u0131\u015f\u0131rlar. Texas A&amp;M Universitetind\u0259 Corc Bu\u015f H\u00f6kum\u0259t v\u0259 D\u00f6vl\u0259t Qullu\u011fu M\u0259kt\u0259binin K\u0259\u015ffiyyat v\u0259 Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri Kristofer Layne h\u0259l\u0259 2012-ci ild\u0259 &#8220;The National \u0130nterest&#8221; n\u0259\u015frind\u0259 d\u0259rc olunan &#8220;Qlobal g\u00fcc\u00fcn Q\u0259rbd\u0259n \u015e\u0259rq\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si&#8221; s\u0259rl\u00f6vh\u0259li m\u0259qal\u0259sind\u0259 AB\u015e-\u0131n d\u00fcnya \u00fcz\u0259rind\u0259ki g\u00fcc\u00fcn\u00fcn z\u0259ifl\u0259diyini, bu g\u00fcc\u00fcn t\u0259dric\u0259n \u015e\u0259rq\u0259 &#8211; \u00c7in\u0259 ke\u00e7diyini yaz\u0131rd\u0131. Beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259r &#8220;Pax Amerika&#8221; d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn z\u0259ifl\u0259diyi q\u0259na\u0259tin\u0259 x\u00fcsusil\u0259 \u00c7inin artan iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi g\u00fcc\u00fc fonunda g\u0259lirl\u0259r. Oxford Universiteti t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259\u015fr olunan \u00c7in Beyn\u0259lxalq Siyas\u0259t Jurnal\u0131n\u0131n 2020-ci ilin birinci r\u00fcb burax\u0131l\u0131\u015f\u0131nda \u00c7inin y\u00fcks\u0259li\u015fi v\u0259 g\u00fcc balans\u0131n\u0131n \u015e\u0259rqin xeyrin\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259n b\u0259hs edilir. \u00a0Qlobal g\u00fcc\u00fcn yerd\u0259yi\u015fm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 fikirl\u0259r tarixin t\u0259bii axar\u0131 fonunda da \u00a0&#8211; &#8220;Pax Roma&#8221; d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn sonu il\u0259 \u015e\u0259rqin g\u00fccl\u0259nm\u0259si, ard\u0131nca &#8220;Pax Britaniya&#8221; il\u0259 b\u0259rpa edil\u0259n v\u0259 &#8220;Pax Amerika&#8221; il\u0259 davam ed\u0259n g\u00fcc\u00fcn \u0259srl\u0259r sonra yenid\u0259n \u015e\u0259rq\u0259 ke\u00e7m\u0259si &#8211; \u00a0g\u00fccl\u0259nir. Art\u0131q d\u00fcnyan\u0131n yenid\u0259n \u00e7oxq\u00fctbl\u00fc idar\u0259\u00e7ilik sistemin\u0259 ke\u00e7diyin\u0259 v\u0259 bu d\u0259f\u0259 apar\u0131c\u0131 faktorun \u015e\u0259rqd\u0259 meydana g\u0259ldiyin\u0259 dair kifay\u0259t q\u0259d\u0259r faktlar m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Q\u0259rbin qlobal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn z\u0259ifl\u0259diyini g\u00f6st\u0259r\u0259n iki fakt Az\u0259rbaycan\u0131n n\u00fcmun\u0259sind\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir:<\/p>\n<p><strong>a)<\/strong>\u00a0Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n Nabucco layih\u0259si ideyadan uza\u011fa getm\u0259di, \u0259v\u0259zind\u0259 Az\u0259rbaycan Q\u0259rb t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259yi il\u0259 qit\u0259l\u0259raras\u0131 layih\u0259y\u0259 &#8211; C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi &#8211; imza atma\u011f\u0131 bacard\u0131.<\/p>\n<p><strong>b)<\/strong>\u00a0TRACECA layih\u0259sind\u0259 Avropan\u0131 Asiya il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k ideyan\u0131 m\u0259hz Az\u0259rbaycan Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259miryolu x\u0259tti il\u0259 ger\u00e7\u0259y\u0259 \u00e7evirdi.<\/p>\n<p>Bu iki amil Q\u0259rbd\u0259 qlobal g\u00fcc balans\u0131n\u0131 \u0259lind\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan enerjinin t\u00fck\u0259ndiyi fikrini \u00f6n plana \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Prosesl\u0259rin inki\u015faf\u0131, &#8220;Pax Amerika&#8221;n\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r v\u0259 \u00c7inin qlobal g\u00fcc olmaq yolunda add\u0131mlar\u0131 \u00fcf\u00fcqd\u0259 \u015e\u0259rqin g\u00fccl\u0259ndiyi perspektivini ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir. Beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259r \u00c7inin y\u00fcks\u0259li\u015fin\u0259 Amerikan\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc fonunda bax\u0131rlar, yaxud \u0259ksin\u0259. H\u0259r iki halda d\u00fcnyan\u0131n art\u0131q bir q\u00fctbd\u0259n &#8211; Q\u0259rbd\u0259n ibar\u0259t olmad\u0131\u011f\u0131, \u0259ksin\u0259 \u015e\u0259rqin g\u00fcc balans\u0131n\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259diyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr v\u0259 yeni d\u00f6vr\u00fcn \u0259sas oyun\u00e7usu rolunda \u00c7inin \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259c\u0259yi proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7in haz\u0131rda d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 istehsal \u00f6lk\u0259sidir; H\u0259rbi g\u00fcc\u00fc s\u00fcr\u0259tl\u0259 y\u00fcks\u0259lir &#8211; 2025-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcdafi\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin AB\u015e-la b\u0259rab\u0259rl\u0259\u015f\u0259c\u0259yi g\u00f6zl\u0259nilir; Dollar\u0131n yuanla \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131mlar at\u0131r; AB\u015e-\u0131n qlobal maliyy\u0259 sistemind\u0259ki \u0259sas r\u0131\u00e7aqlar\u0131na alternativ olaraq Asiya \u0130nfrastruktur \u0130nvestisiya Bank\u0131n\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 Yeni \u0130nki\u015faf Bank\u0131n\u0131 yaratd\u0131; AB\u015e ittifaqlar\u0131na qar\u015f\u0131 \u015eanxay \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131, BR\u0130KS kimi ittifaqlar\u0131 geni\u015fl\u0259nmdirm\u0259kd\u0259dir;<\/p>\n<p>\u015e\u0259rqin yenid\u0259n y\u00fcks\u0259li\u015fi fonunda \u0259sas g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n \u00c7inin d\u00fcnyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k 50 illik iqtisadi, h\u0259m d\u0259 geosiyasi x\u0259rit\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k &#8220;Bir k\u0259m\u0259r bir yol&#8221; (BR\u0130) layih\u0259si x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Quru, d\u0259mir, d\u0259niz v\u0259 hava yollar\u0131n\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, enerji x\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n BR\u0130 qlobal g\u00fcc\u00fcn \u015e\u0259rq\u0259 ke\u00e7m\u0259sini tamamlayacaq \u0259sas layih\u0259 hesab olunur. Bel\u0259likl\u0259, Q\u0259rb qlobal layih\u0259l\u0259ri ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 vaxt, \u015e\u0259rq art\u0131q b\u00f6y\u00fck yol q\u0259t edir v\u0259 BR\u0130 bunun \u0259n bariz n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p>D\u0259niz v\u0259 quru olmaqla iki istiqam\u0259ti v\u0259 alt\u0131 mar\u015frutu \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n, \u0259sas h\u0259d\u0259fi Pekind\u0259n Londona q\u0259d\u0259r n\u0259qliyyat \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin qurulmas\u0131 olan BR\u0130-nin son x\u0259rit\u0259si \u00c7inin bu qlobal layih\u0259ni quru d\u0259hlizl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdiyini t\u0259sdiql\u0259yir. Burada \u00c7inin tarix boyu \u0259sas ixrac v\u0259 idxal yollar\u0131n\u0131n ke\u00e7diyi d\u0259niz istiqam\u0259tind\u0259 AB\u015e-\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 mane\u0259l\u0259r\u0259 alternativ yolun se\u00e7ilm\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 Avrasiya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin BR\u0130 \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 Pekinin qlobal g\u00fcc olaraq formala\u015fmas\u0131 planlar\u0131 h\u0259lledici amildir.<\/p>\n<p><strong>Qazax\u0131standan ke\u00e7m\u0259kl\u0259 Rusiya \u00fcz\u0259rind\u0259n Avropaya \u00e7\u0131x\u0131\u015f &#8211; \u015eimal d\u0259hlizi;<\/p>\n<p>M\u0259rk\u0259zi Asiyadan ke\u00e7m\u0259kl\u0259 \u0130ran \u00fcz\u0259rind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 vasit\u0259sil\u0259 Avropaya \u00e7\u0131x\u0131\u015f &#8211; C\u0259nub d\u0259hlizi;<\/strong><\/p>\n<p>BR\u0130-nin haz\u0131rda bu iki d\u0259hliz \u00fcz\u0259rind\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. V\u0259 burada Az\u0259rbaycan\u0131n qlobal layih\u0259d\u0259 m\u00f6vcud \u015fanslar\u0131na t\u0259hl\u00fck\u0259nin yarand\u0131\u011f\u0131 perspektivi ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Layih\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan (Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu x\u0259tti) \u0259lav\u0259 mar\u015frut olaraq yer al\u0131r. H\u0259r\u00e7\u0259nd, \u00f6nc\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyadan Az\u0259rbaycan vasit\u0259sil\u0259 Avropaya \u00e7\u0131x\u0131\u015f &#8211; Orta d\u0259hliz &#8211; daha aktual idi.<\/p>\n<p>\u00c7inin \u015fimal v\u0259 c\u0259nub d\u0259hlizl\u0259rini \u00f6n plana \u00e7\u0131xarmas\u0131 geosiyasi prosesl\u0259rd\u0259n qaynaqlan\u0131r:<\/p>\n<p>&#8211; \u018fsas mar\u015frutun orta d\u0259hliz \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7m\u0259si Rusiyan\u0131n bu x\u0259tt \u00fczr\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259zyiqin\u0259 v\u0259 layih\u0259nin ciddi mane\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola, eyni zamanda, layih\u0259d\u0259n k\u0259nar qalan Moskvan\u0131n Va\u015finqtonla birg\u0259 Pekin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sini art\u0131ra, bel\u0259likl\u0259, BR\u0130-nin Avrasiyada toqqu\u015fmalara yol a\u00e7mas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r, halbuki, \u00c7in bu layih\u0259d\u0259 m\u0259hz qlobal sabitlik prinsipini \u0259sas tutur.<\/p>\n<p>&#8211; \u00c7inin \u0130ran \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259c\u0259k c\u0259nub d\u0259hlizin\u0259 \u00f6n\u0259m verm\u0259sinin m\u0259qs\u0259di is\u0259 AB\u015e-\u0131n Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 x\u0259rit\u0259l\u0259ri d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259k plan\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc k\u0259sm\u0259kdir. AB\u015e-\u0131n \u0130ranla ba\u011fl\u0131, \u00fcmumilikd\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq planlar\u0131 h\u0259m d\u0259 \u00c7inin qlobal g\u00fcc olmaq yolunu k\u0259sm\u0259y\u0259 hesablan\u0131b. \u0130ran haz\u0131rda \u00c7inin neft ehtiyac\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259n m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n biridir v\u0259 Pekin \u0130raq neftini d\u0259 idxal etm\u0259k ist\u0259yir. \u00c7inin enerji ehtiyac\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259n m\u0259nb\u0259l\u0259rin azalmas\u0131 istehsal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn z\u0259ifl\u0259m\u0259si, bel\u0259likl\u0259, iqtisadi b\u00f6y\u00fcm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 dem\u0259kdir. Bu bax\u0131mdan, BR\u0130-nin c\u0259nub d\u0259hlizi Pekin \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Bu m\u0259nz\u0259r\u0259 BR\u0130-nin orta d\u0259hlizini arxa plana ke\u00e7irir v\u0259 layih\u0259nin son x\u0259rit\u0259sind\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan \u0259lav\u0259 mar\u015frut m\u00f6vqeyind\u0259 yer al\u0131r. Burada Az\u0259rbaycan\u0131n maraqlar\u0131 kontekstind\u0259 yaranan \u0259sas sual bel\u0259dir: ba\u015f ver\u0259n qlobal d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin axar\u0131na uy\u011fun olaraq, BR\u0130-d\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131l\u0131l\u0131q pay\u0131m\u0131z\u0131 nec\u0259 art\u0131ra bil\u0259rik?<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan paralel \u015f\u0259kild\u0259 iki istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 strategiya qura bil\u0259r:<\/p>\n<p><strong>Birincisi,<\/strong>\u00a0BR\u0130 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 istehsal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131d\u0131r. Lakin burada strategiya d\u00fczg\u00fcn se\u00e7ilm\u0259lidir. \u00c7inin BR\u0130-y\u0259 daxil olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 istehsal kombinatlar\u0131n\u0131n qurulmas\u0131 plan\u0131 var. Bu, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00c7in xammal\u0131n\u0131n Avropa bazar\u0131na daha yax\u0131n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 istehsal edilm\u0259si v\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lma m\u00fcdd\u0259tinin q\u0131sald\u0131lmas\u0131na, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, layih\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 investisiya yolu il\u0259 Pekinin t\u0259sirinin g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 hesablan\u0131b. Qazax\u0131standa 120-\u0259 q\u0259d\u0259r istehsalat kombinat\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 \u00c7inin bu plan\u0131n t\u0259tbiqin\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Lakin Qazax\u0131stan n\u00fcmun\u0259si Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rf\u0259li deyil. \u00c7\u00fcnki istehsalat prosesind\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck problem tullant\u0131lar\u0131n ax\u0131d\u0131lmas\u0131d\u0131r ki, geni\u015f \u0259raziy\u0259 malik olan Qazax\u0131stan bel\u0259 imkanlara sahibdir. Bu n\u00fcmun\u0259nin Az\u0259rbaycanda t\u0259tbiqi, x\u00fcsusil\u0259 a\u011f\u0131r metallurgiya s\u0259nayesi \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq, amma, \u015fans\u0131 \u0259ld\u0259n verm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn biz daha az tullant\u0131s\u0131 olan istehsal sah\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u0259, daha \u00e7ox y\u00fcng\u00fcl s\u0259naye istehsal\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p><strong>\u0130kincisi,<\/strong>\u00a0Az\u0259rbaycan Avropaya da\u015f\u0131malarda yarana bil\u0259c\u0259k b\u00f6hranlarda xilasedici rolu \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 b\u00f6hran\u0131n yarana bil\u0259c\u0259yi lab\u00fcdd\u00fcr, \u00e7\u00fcnki BR\u0130-nin \u015fimal d\u0259hlizind\u0259 (Rusiya) v\u0259 c\u0259nub d\u0259hlizind\u0259 (\u0130ran) AB\u015e-la qar\u015f\u0131durma davam edir. Bu bax\u0131mdan, \u015fimal v\u0259 c\u0259nub d\u0259hlizl\u0259rind\u0259n mallar\u0131n da\u015f\u0131nmas\u0131na mane\u0259l\u0259rin yaranmas\u0131, gecikm\u0259l\u0259rin ba\u015f verm\u0259si qa\u00e7\u0131lmaz olacaq. Bu problemin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu \u015fimal v\u0259 c\u0259nub d\u0259hlizi \u00fczr\u0259 da\u015f\u0131nacaq mallar\u0131n Az\u0259rbaycana g\u0259tirilm\u0259si, Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259miryolu vasit\u0259sil\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259, oradan da Avropa bazar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u015eimal-C\u0259nub beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat d\u0259hlizi bu kontekstd\u0259 olduqca \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Az\u0259rbaycan\u0131n n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin t\u0259rkib hiss\u0259si olan Q\u0259zvin-R\u0259\u015ft-Astara yolunun R\u0259\u015ft-Astara hiss\u0259sinin tikintisi \u00fc\u00e7\u00fcn 500 milyon dollar g\u00fcz\u0259\u015ftli kredit ay\u0131rmas\u0131, Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran\u0131n d\u0259mir yollar\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k Astara (Az\u0259rbaycan)-Astara (\u0130ran) 8,7 kilometrlik d\u0259mir yolu k\u00f6rp\u00fcs\u00fcn\u00fc in\u015fa ed\u0259r\u0259k, istismara verm\u0259si strateji add\u0131md\u0131r. Bu prosesin davam\u0131 olaraq, Az\u0259rbaycan BR\u0130-d\u0259 rolunu art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eimal-C\u0259nub n\u0259qliyyat d\u0259hlizin\u0259 prioritet istiqam\u0259t olaraq x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verm\u0259lidir. Orta d\u0259hlizin aktualla\u015fa bil\u0259c\u0259yi ehtimal\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, \u015e\u0259rq-Q\u0259rb n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si d\u0259 alternativ yollardan biri kimi n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>Bilgin<\/strong><\/p>\n<p>milli.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyan\u0131n g\u00fcc balans\u0131 Q\u0259rbd\u0259n \u015e\u0259rq\u0259 do\u011fru d\u0259yi\u015fir? 2008-ci ild\u0259 AB\u015e-da yaranan v\u0259 qlobal miqyas alan maliyy\u0259 b\u00f6hran\u0131ndan sonra analitikl\u0259r bu haqda tez-tez dan\u0131\u015f\u0131rlar. Texas A&amp;M Universitetind\u0259 Corc Bu\u015f H\u00f6kum\u0259t v\u0259 D\u00f6vl\u0259t Qullu\u011fu M\u0259kt\u0259binin K\u0259\u015ffiyyat v\u0259 Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri Kristofer Layne h\u0259l\u0259 2012-ci ild\u0259 &#8220;The National \u0130nterest&#8221; n\u0259\u015frind\u0259 d\u0259rc olunan &#8220;Qlobal g\u00fcc\u00fcn Q\u0259rbd\u0259n \u015e\u0259rq\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si&#8221; s\u0259rl\u00f6vh\u0259li m\u0259qal\u0259sind\u0259 AB\u015e-\u0131n d\u00fcnya \u00fcz\u0259rind\u0259ki g\u00fcc\u00fcn\u00fcn z\u0259ifl\u0259diyini, bu g\u00fcc\u00fcn t\u0259dric\u0259n \u015e\u0259rq\u0259 &#8211; \u00c7in\u0259 ke\u00e7diyini yaz\u0131rd\u0131. Beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259r &#8220;Pax Amerika&#8221; d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn z\u0259ifl\u0259diyi q\u0259na\u0259tin\u0259 x\u00fcsusil\u0259 \u00c7inin artan iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi g\u00fcc\u00fc fonunda g\u0259lirl\u0259r. Oxford Universiteti t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259\u015fr&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":156165,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09.jpg",482,361,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09.jpg",482,361,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09.jpg",482,361,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09.jpg",482,361,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09.jpg",482,361,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09.jpg",482,361,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/baki_yuzerpik_09.jpg",482,361,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"D\u00fcnyan\u0131n g\u00fcc balans\u0131 Q\u0259rbd\u0259n \u015e\u0259rq\u0259 do\u011fru d\u0259yi\u015fir? 2008-ci ild\u0259 AB\u015e-da yaranan v\u0259 qlobal miqyas alan maliyy\u0259 b\u00f6hran\u0131ndan sonra analitikl\u0259r bu haqda tez-tez dan\u0131\u015f\u0131rlar. Texas A&amp;M Universitetind\u0259 Corc Bu\u015f H\u00f6kum\u0259t v\u0259 D\u00f6vl\u0259t Qullu\u011fu M\u0259kt\u0259binin K\u0259\u015ffiyyat v\u0259 Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri Kristofer Layne h\u0259l\u0259 2012-ci ild\u0259 &#8220;The National \u0130nterest&#8221; n\u0259\u015frind\u0259 d\u0259rc olunan &#8220;Qlobal g\u00fcc\u00fcn Q\u0259rbd\u0259n \u015e\u0259rq\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si&#8221;&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/156159"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=156159"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/156159\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/156165"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=156159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=156159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=156159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}