{"id":166819,"date":"2020-05-17T21:42:43","date_gmt":"2020-05-17T18:42:43","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=166819"},"modified":"2020-05-17T21:54:01","modified_gmt":"2020-05-17T18:54:01","slug":"mill%c9%99t-v%c9%99kili-fazil-mustafaerm%c9%99ni-fasizminin-yeni-fotmati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=166819","title":{"rendered":"Erm\u0259ni fa\u015fizminin yeni fotmat\u0131-Fazil Mustafa"},"content":{"rendered":"<p><strong>ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verirki ,mill\u0259t v\u0259kili\u00a0Fazil Mustafa bu bar\u0259d\u0259 facebook sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 yaz\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;30 may 2017-ci ild\u0259 ke\u00e7mi\u015f sosial-demokrat deputat Araz \u018flizad\u0259 \u201c\u015e\u0259rq\u201d q\u0259zetin\u0259 bel\u0259 bir a\u00e7\u0131qlama vermi\u015fdi: \u201c\u018fslind\u0259 m\u0259n Hitler\u0259 minn\u0259tdaram ki, o, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin s\u00f6z\u00fcn\u0259 qulaq as\u0131b, az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t diviziya yaratmad\u0131. M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259 Hitlerd\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t diviziya yaratma\u011f\u0131 xahi\u015f etmi\u015fdi. Bu olsa idi, bizi tamam s\u00fcrg\u00fcn ed\u0259c\u0259kdil\u0259r. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin dediyi olsayd\u0131, indi bu torpaqlarda erm\u0259nil\u0259r ya\u015fay\u0131rd\u0131\u201d. Burada m\u00fchacir\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan Milli davas\u0131n\u0131n yorulmaz lideri R\u0259sulzad\u0259nin fa\u015fist Almaniyas\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fana i\u015far\u0259 ed\u0259n n\u00fcanslar yer al\u0131rd\u0131 v\u0259 o zaman m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bizim d\u0259 faktlar\u0131n t\u0259hrif olunmas\u0131na g\u00f6r\u0259 s\u0259rt m\u00f6vqeyimiz mediada i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. T\u0259qrib\u0259n buna b\u0259nz\u0259r fikirl\u0259r bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin b\u0259yin kimliyin\u0259 qar\u015f\u0131 nifr\u0259tini gizl\u0259tm\u0259y\u0259n Az\u0259rbaycandak\u0131 ba\u015fqa k\u0259siml\u0259r t\u0259t\u0259rfind\u0259n d\u0259 i\u015fl\u0259dilim\u015fdi. Yekunda erm\u0259ni fa\u015fizminin yeni lideri Nokol Pa\u015finyan da \u00f6t\u0259n g\u00fcnl\u0259rd\u0259 bel\u0259 bir a\u00e7\u0131qlama il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi. Pa\u015finyan\u0131n babas\u0131n\u0131n \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k fa\u015fistl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 faktlar a\u015fkarlanandan sonra Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259finin ittihamlar\u0131n\u0131 cavabland\u0131rmaqda aciz qalan erm\u0259ni politoloqlar\u0131 ona cavab \u00fc\u00e7\u00fcn tezis veribl\u0259r ki, b\u0259s s\u0259n d\u0259 R\u0259sulzad\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259sini ortaya at. Eyniyl\u0259 saxta soyq\u0131r\u0131m m\u0259s\u0259l\u0259si kimi. Burada \u201cOlmayan bir tezis bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 t\u0259krarland\u0131qca, onsuz da bir yerl\u0259r\u0259 oturacaq\u201d prinsipi il\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi erm\u0259ni davran\u0131\u015f\u0131ndan s\u00f6hb\u0259t gedir.<\/p>\n<p>Q\u0131sa yoldan g\u0259l\u0259k. R\u0259sulzad\u0259nin 30-cu ill\u0259rin Almaniyas\u0131nda olmas\u0131, m\u00fcxt\u0259lif dan\u0131\u015f\u0131qlarda i\u015ftirak etm\u0259si bir tarixi faktd\u0131r. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin Almaniyan\u0131n 1932-1945-ci ill\u0259rd\u0259ki d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Adolf Hitlerl\u0259 birba\u015fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti olmay\u0131b. B\u00fct\u00fcn dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 da Milli Az\u0259rbaycan Komit\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri, y\u0259ni faktiki Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t h\u00f6kum\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri kimi apar\u0131b. Onun Almaniya h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri \u015e\u0259rq Nazirliyinin SSR\u0130 Mill\u0259tl\u0259ri \u00fczr\u0259 Ba\u015f \u0130dar\u0259sin\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n professor Qerhard Von Mende v\u0259 Almaniyan\u0131n sabiq Moskva B\u00f6y\u00fckel\u00e7isi, Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin t\u0259msil\u00e7isi \u015eulenberq vasit\u0259si il\u0259 olub. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin Almaniya h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259 qurmaqda ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di say\u0131 70 min\u0259 q\u0259d\u0259r olan az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sirl\u0259ri xilas etm\u0259k idi. Ramiz Abutal\u0131bovun ortaya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 bu \u0259s\u0259rl\u0259rin \u00fcmumi say\u0131 150 min idi v\u0259 sonradan Sovetl\u0259r Berlini i\u015f\u011fal etdiyind\u0259 28 min n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sir Q\u0259rb m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc t\u0259slim olmu\u015fdular. Eyni zamanda Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin Almaniya h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edil\u0259msi \u015f\u0259rti il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar aparmaq m\u00fctt\u0259fiqlik deyil, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q deyil, birba\u015fa Az\u0259rbaycan\u0131n milli maraqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan \u0259n c\u0259sur add\u0131mlardan biri idi. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Hitler ayr\u0131-ayr\u0131 \u201cmilli komit\u0259l\u0259r\u201dl\u0259 deyil, m\u0259hdud s\u0259lahiyy\u0259tli \u201cmilli komissiya\u201dlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131 ki, bu da Az\u0259rbaycan\u0131n maraqlar\u0131na uy\u011fun g\u0259lmirdi.<\/p>\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, n\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131, n\u0259 d\u0259 erm\u0259ni opponentl\u0259rd\u0259n kims\u0259 R\u0259sulzad\u0259nin fa\u015fistl\u0259r\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 yana\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n birc\u0259 c\u00fcml\u0259sini bel\u0259 tap\u0131b \u00e7\u0131xara bilmirl\u0259r. \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259nd\u0259 g\u0259r\u0259k hans\u0131sa xo\u015f s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f haqq\u0131nda s\u00f6yl\u0259mi\u015f v\u0259 ya yazm\u0131\u015f olasan ki, qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fi m\u0259mnun ed\u0259s\u0259n. Bunun \u0259ksin\u0259, Hitler\u0259 v\u0259 onun fa\u015fist ideologiyas\u0131na olan m\u00fcnasib\u0259tini is\u0259 M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bel\u0259 bildirirdi: \u201cHitler\u00e7ilik h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l kommunizm demaqogiyas\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015f bir ideyad\u0131r. O, fa\u015fizm kimi \u00f6z m\u00fcxalifl\u0259rind\u0259n diktatorluq fikrini g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, lakin oradak\u0131 beyn\u0259lmil\u0259l\u00e7iliyi mill\u0259t\u00e7ilikl\u0259 \u0259v\u0259z etmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n<p>Almaniyada 1932-1934-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n \u201cDemokrasi v\u0259 Sovetl\u0259r\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 is\u0259 M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 fa\u015fizm\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini bel\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131rd\u0131: \u201cDaxild\u0259 xaricd\u0259ki d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rinin q\u0259na\u0259tinc\u0259, Hitlerizm demokrasi rejiminin m\u00fcxalifi olaraq i\u015f ba\u015f\u0131na g\u0259lmi\u015f, t\u0259sisin\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 idar\u0259 \u0130taliyada oldu\u011fu kimi, fa\u015fist diktatorlu\u011fu imi\u015f\u201d. Bu bar\u0259d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f R\u0259sulzad\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 N\u0259siman Yaqublunun \u201cAz\u0259rbaycan legionerl\u0259ri\u201d (Bak\u0131, 2005) kitab\u0131nda faktlara \u0259saslanan geni\u015f a\u00e7\u0131qlama verilib.<br \/>\nDig\u0259r tan\u0131nm\u0131\u015f t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Ayd\u0131n Balayev \u201cM\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 (1884-1955)\u201d adl\u0131 monoqrafiyas\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201cPrometey\u201d h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n liderl\u0259rind\u0259n olan N.Jordaniya 1940-c\u0131 ilin fevral\u0131n 14-d\u0259 b\u0259yanatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k bildirirdi ki, \u201cmill\u0259tl\u0259rin h\u00fcrriyy\u0259tini b\u00f6y\u00fck bir rahatl\u0131qla h\u0259ll ed\u0259n Alman d\u00f6vl\u0259ti G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n h\u00fcrriyy\u0259tini yenid\u0259n b\u0259rpa etm\u0259k ist\u0259yind\u0259 olmayacaq\u201d. H\u0259l\u0259 1933-c\u00fc ild\u0259 Hitler\u0259 m\u0259nfi m\u00fcnasib\u0259tini a\u00e7\u0131q b\u0259yan ed\u0259r\u0259k onu demokratiyan\u0131 bo\u011fmaqda ittiham ed\u0259n R\u0259sulzad\u0259 d\u0259 Jordaniyann\u0131 bu m\u00f6vqeyini b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>1943-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan legionlar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259\u015fhur \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda R\u0259sulzad\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 legionerl\u0259ri \u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda vuru\u015fan xalqlara qar\u015f\u0131 silah qald\u0131rmama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131raraq Avropa xalqlar\u0131n\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 siyasi m\u00fcst\u0259qilliyini \u0259lind\u0259n alan nasist Almaniyas\u0131n\u0131n he\u00e7 vaxt Az\u0259rbaycana m\u00fcst\u0259qillik verm\u0259y\u0259c\u0259yini b\u0259yan edib. M\u0259hz bu \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131na g\u00f6r\u0259 Vermaxt\u0131n \u015e\u0259rq nazirliyi R\u0259sulzad\u0259nin legionlarla \u0259laq\u0259l\u0259rini qada\u011fan etmi\u015f v\u0259 bundan sonra o, Almaniyadan Buxarest\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fc. Bu \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n ard\u0131nca almanlar onun opponentl\u0259ri olan Xasm\u0259mm\u0259dov qrupla\u015fmas\u0131 v\u0259 F.B. D\u00fcd\u0259nginski il\u0259 planlar\u0131n\u0131 m\u00fczakir\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. Bu m\u00fchacirl\u0259rin d\u0259 fa\u015fistl\u0259r\u0259 nifr\u0259ti vard\u0131, lakin Stalin rejimin\u0259 nifr\u0259tl\u0259ri daha \u00e7ox oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131na v\u0259ziyy\u0259td\u0259n yegan\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu kimi yana\u015f\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n h\u0259l\u0259 SSR\u0130 h\u0259rbi k\u0259\u015ffiyyat xidm\u0259tinin 1944-c\u00fc ild\u0259 alman-fa\u015fistl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n Qafqaz m\u00fchacirl\u0259ri haqq\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 SSR\u0130 xarici i\u015fl\u0259r naziri Molotova t\u0259qdim etdiyi hesabatda fa\u015fist k\u0259\u015ffiyyat idar\u0259si olan \u201cAbver\u201dl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259nl\u0259rin adlar\u0131 ayr\u0131ca qeyd olunmu\u015fdu v\u0259 burada o zaman \u0259n m\u0259\u015fhur m\u00fchacir simalardan olan R\u0259sulzad\u0259nin ad\u0131 yer almam\u0131\u015fd\u0131. Bu s\u0259n\u0259di \u00e7\u0131xar\u0131b Pa\u015finyan\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u0259 soxmaq yet\u0259rlidir m\u0259nc\u0259.<\/p>\n<p>Qondarma ittiham m\u00f6vzusu olan b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bel\u0259 s\u00fcjet x\u0259tti il\u0259 ba\u015fa \u00e7at\u0131r. Bu b\u00f6y\u00fck lider \u00e7antas\u0131nda bir ka\u011f\u0131z s\u0259n\u0259d v\u0259 q\u0259lbind\u0259 is\u0259 bir ruh g\u0259zdirirdi: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi!\u201d Avropan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 f\u0259rqli ideologiyalara sahib h\u00f6kum\u0259tl\u0259r i\u015f ba\u015f\u0131ndayd\u0131. R\u0259sulzad\u0259 bir siyas\u0259t adam\u0131 kimi, sol\u00e7u il\u0259 d\u0259, sa\u011f\u00e7\u0131 il\u0259 d\u0259, m\u0259rk\u0259z\u00e7i il\u0259 d\u0259, fa\u015fistl\u0259 d\u0259, kommunistl\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 haz\u0131r idi v\u0259 imkan tapd\u0131qca g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc v\u0259 birinci sual\u0131n\u0131 sorurdu: \u201cSiz kommunist \u0259sar\u0259tind\u0259 olan Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131yacaqs\u0131n\u0131zm\u0131?\u201d Kims\u0259 bu m\u00fcst\u0259qilliyi tan\u0131maq ist\u0259mirdi v\u0259 R\u0259sulzad\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131maq ist\u0259m\u0259y\u0259ni tan\u0131maq ist\u0259mirdi. O, fa\u015fistl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 xilas ed\u0259r\u0259k milli davaya c\u0259lb etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 fa\u015fistl\u0259rl\u0259 birba\u015fa \u0259n ciddi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 sonralar fa\u015fizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin az qala simvoluna \u00e7evrilmi\u015f Stalin-Molotov dueti etmi\u015fdi. SSR\u0130-nin 1939-1941-ci ill\u0259rd\u0259 Pol\u015fan\u0131n, Baltikyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin, Finlandiyan\u0131n. Bessarabiyan\u0131n, Ukraynan\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259tirdikl\u0259rinin yan\u0131nda fa\u015fistl\u0259r toya getm\u0259li idil\u0259r. V\u0259 bunlar\u0131 da fa\u015fistl\u0259rl\u0259 ba\u011flanan Molotov-Ribbentrop pakt\u0131n\u0131n gizli m\u00fcdd\u0259lar\u0131na \u0259saslanaraq qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 raz\u0131la\u015fma \u0259sas\u0131nda etmi\u015fdil\u0259r. O d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q olmu\u015f ki, fa\u015fistl\u0259rin h\u00fccumundan bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259 ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra bel\u0259 Sovet c\u0259miyy\u0259tini inand\u0131ra bilmirdil\u0259r ki, \u0259n yax\u0131n dostlar\u0131 olan Fa\u015fist Almaniyas\u0131 SSR\u0130-y\u0259 h\u00fccum edib. Bunu biz demirik, d\u00f6vr\u00fcn t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131ndan olan Leonid Mle\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cKremlin gizli diplomatiyas\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 faktlarla ortaya qoyur.<\/p>\n<p>Fa\u015fist Almaniyas\u0131, fa\u015fist \u0130taliyas\u0131, fa\u015fist \u0130spaniyas\u0131 &#8211; bunlar h\u0259r biri sad\u0259c\u0259 rejiml\u0259r deyildi ki? Bu fa\u015fistl\u0259r hakimiyy\u0259t ba\u015f\u0131nda olduqlar\u0131 konkret d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259msil edirdil\u0259r v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri rejiml\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259k politoloji s\u0259fehlikdir. Hans\u0131 ki, Pa\u015finyan m\u0259hz \u00f6z\u00fcn\u00fc bu c\u00fcr apar\u0131r. Adam\u0131n babas\u0131 \u0259sg\u0259r olub, bu v\u0259 ya dig\u0259r s\u0259b\u0259bd\u0259n \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcb, bu v\u0259 ya dig\u0259r s\u0259b\u0259bd\u0259n fa\u015fistl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edib, b\u0259lk\u0259 d\u0259 SS ordular\u0131 i\u00e7ind\u0259 onlarla dinc insan\u0131n q\u0259tlind\u0259 i\u015ftirak edib. Buna cavab verm\u0259k, h\u0259tta v\u0259ziyy\u0259ti yum\u015faltmaq, babas\u0131n\u0131n \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa \u0259lacs\u0131zl\u0131qdan raz\u0131 oldu\u011funu b\u0259han\u0259 g\u0259tirm\u0259k yerin\u0259, adam Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na ist\u0259nil\u0259n d\u00f6vl\u0259t v\u0259 onun t\u0259msil\u00e7isi il\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 dan\u0131\u015f\u0131qlara g\u00f6r\u0259 m\u0259nas\u0131z ittiham ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr. Maraql\u0131d\u0131r ki, R\u0259sulzad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z bir q\u0131rm\u0131z x\u0259tt m\u00f6vcud idi: Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi. Bir t\u0259k quru can\u0131 il\u0259 Avropada at oynadan Hitlerin \u0259t ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131yacaqsanm\u0131?\u201d \u015f\u0259rtini qoymaqdan b\u00f6y\u00fck q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u00fcmun\u0259si haradan tapa bil\u0259c\u0259ksiniz? Bu m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 birm\u0259nal\u0131 m\u00fcnasib\u0259t ortaya qoymad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259tta s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259ni t\u0259rk ed\u0259r\u0259k, bu davaya d\u0259st\u0259k ver\u0259 bil\u0259c\u0259k d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri bir-bir g\u0259z\u0259r\u0259k t\u0259klifl\u0259rini ortaya qoymam\u0131\u015fd\u0131m\u0131?<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 fa\u015fizml\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u00fcasir erm\u0259nil\u0259r t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131nda axtarmal\u0131 olduqlar\u0131 kimi, onlar\u0131n babalar\u0131 1918-ci ilin mart ay\u0131nda t\u00f6rt\u0259dikl\u0259ri Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba soyq\u0131r\u0131m\u0131nda axtarmal\u0131 olduqlar\u0131 kimi eyni zamanda 1918-ci ild\u0259 ilk respublikalar\u0131n\u0131n parlamentinin formala\u015fmas\u0131nda da axtarmal\u0131d\u0131rlar. Sad\u0259c\u0259 h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259rin, ilk respublikalar\u0131n parlamentl\u0259rin t\u0259rkibin\u0259 diqq\u0259t yetirs\u0259l\u0259r, m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 daha rahat ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirmi\u015f olarlar. 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Parlamentin yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015f qanunda Parlamentin 120 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu. H\u0259min qanunda Az\u0259rbaycan \u0259halisinin \u00fcmumi say\u0131na m\u00fcvaf\u0131q olaraq erm\u0259ni n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 21 yer, rus n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 10 yer ayr\u0131lmas\u0131na baxmayaraq onlar qanunverici oran\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini pozmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan Parlamentinin ilk iclas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259mi\u015fdil\u0259r. Rus Milli \u015euras\u0131 1919-cu il yanvar\u0131n 31-d\u0259n, erm\u0259nil\u0259r is\u0259 h\u0259min ilin fevral\u0131ndan Parlamentin i\u015fin\u0259 qat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131lar. 1919-cu ilin ax\u0131rlar\u0131na yax\u0131n Parlamentd\u0259 11 m\u00fcxt\u0259lif partiya fraksiyas\u0131 v\u0259 qrupunu c\u0259mi 96 deputat t\u0259msil edirdi. Parlamentd\u0259ki siyasi partiyalar v\u0259 qurumlar\u0131n q\u00fcvv\u0259l\u0259r nisb\u0259ti a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi idi: \u201cM\u00fcsavat\u201d v\u0259 bit\u0259r\u0259fl\u0259r fraksiyas\u0131 &#8211; 38 n\u0259f\u0259r, \u201c\u0130ttihad\u201d &#8211; 13 n\u0259f\u0259r, \u201c\u018fhrar\u201d &#8211; 6 n\u0259f\u0259r, \u201cSosialistl\u0259r\u201d bloku &#8211; 13 n\u0259f\u0259r, partiyas\u0131zlar &#8211; 4 n\u0259f\u0259r, m\u00fcst\u0259qill\u0259r &#8211; 3 n\u0259f\u0259r, \u201cRus-slavyan c\u0259miyy\u0259ti\u201d fraksiyas\u0131 &#8211; 5 n\u0259f\u0259r, erm\u0259ni fraksiyas\u0131 &#8211; 5 n\u0259f\u0259r, \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d fraksiyas\u0131 &#8211; 6 n\u0259f\u0259r, \u201cAzl\u0131qda qalan mill\u0259tl\u0259r\u201d fraksiyas\u0131 &#8211; 4 n\u0259f\u0259r. Diqq\u0259t yetirin, ruslara yer verilib, milli azl\u0131qlara yer verilib, \u00fcst\u0259lik d\u0259 8 ay \u00f6nc\u0259 Bak\u0131da 31 mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 bol\u015fevik erm\u0259nil\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 t\u00f6r\u0259tmi\u015f dig\u0259r erm\u0259ni \u00fcns\u00fcrl\u0259rin\u0259 d\u0259 parlamentd\u0259 21 yer verilmi\u015f. Bunlar erm\u0259ni fraksiyas\u0131 v\u0259 \u201cDa\u015fnaksyutun\u201d fraksiyas\u0131 adlar\u0131 alt\u0131nda m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan parlamentin\u0259 daxil olmu\u015flar. Faktiki olaraq 11 n\u0259f\u0259r erm\u0259ni deputat Az\u0259rbaycan Parlamentind\u0259 b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu \u00fczv kimi i\u015ftirak etmi\u015fdir. V\u0259 rus dilind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k, m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k h\u00fcququna sahib olmu\u015flar. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bizim h\u00f6kum\u0259td\u0259 bir erm\u0259ni nazir d\u0259 olub- s\u0259hiyy\u0259 naziri A. Dastakov ( 14 aprel 1919- 22 dekabr 1919).<\/p>\n<p>H\u0259min ill\u0259rd\u0259 yaranan Erm\u0259nistan parlamentinn\u0259 1919-cu ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n birba\u015fa se\u00e7kil\u0259rd\u0259 80 n\u0259f\u0259rlik parlamentin 72 yerini \u201cDa\u015fnaksyutun\u201d, 4 yeri eserl\u0259r, 1 yeri m\u00fcst\u0259qill\u0259r, yaln\u0131z 3 yeri m\u00fcs\u0259lmanlar tutmu\u015flar. Ruslara yer yox, milli azl\u0131qlara yer yox, \u00fcst\u0259lik d\u0259 h\u0259min d\u00f6vr Erm\u0259nistan \u0259halisinin haradasa yar\u0131dan \u00e7oxunu t\u0259\u015fkil ed\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 etnik varl\u0131q kimi deyil, dini icma ad\u0131 il\u0259 c\u0259mi 3 yer verilmi\u015fdir. Fa\u015fizim budur e&#8230; Bir d\u00f6vl\u0259tin fa\u015fist zehniyy\u0259ti \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulu\u015funun t\u0259m\u0259li bel\u0259c\u0259 qoyulmu\u015fdur. Fikrimc\u0259 erm\u0259ni fa\u015fizmin\u0259, ba\u015fqa xalqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 tan\u0131mamazl\u0131q sindromuna bu aspektd\u0259n cavab verm\u0259miz daha do\u011fru olard\u0131.<\/p>\n<p>Burada bir ha\u015fiy\u0259 d\u0259 \u00e7\u0131xaq ki, \u00f6lk\u0259 prezidenti tarixin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirs\u0259 d\u0259, bu sah\u0259d\u0259 ayr\u0131lan v\u0259saitl\u0259rin s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 oludu\u011fu q\u0259na\u0259tind\u0259 deyil\u0259m. \u0130ki cildlik Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Ensiklopediyas\u0131 burax\u0131l\u0131b, i\u00e7ind\u0259 d\u0259xli olmadan xeyli sayda m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 aid bir s\u0131ra m\u0259qal\u0259l\u0259r yerl\u0259\u015fdirilib, lakin 1918-1920-ci ild\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n Parlamenti v\u0259 burada t\u0259msil olunan 3 n\u0259f\u0259r m\u00fcs\u0259lman deputat bar\u0259d\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 bilgil\u0259r yer almay\u0131b. Materiallar\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259sind\u0259 b\u0259diilik elmilikd\u0259n daha \u00e7\u00f6x \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir. Bir s\u0131ra materiallar m\u0259nb\u0259 v\u0259 \u00fcslub bax\u0131m\u0131ndan yenil\u0259\u015fdirilm\u0259yib. \u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 n\u0259 Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, n\u0259 d\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 y\u00fcks\u0259k standartlara cavab ver\u0259n ensiklopediya sistemi formala\u015fd\u0131ra bilm\u0259diyimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m.<\/p>\n<p>Bu kimi \u0259sass\u0131z ittihamlar\u0131n erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u0259si bizim R\u0259sulzad\u0259 irsin\u0259 v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 daha f\u0259xar\u0259tl\u0259 yana\u015fmam\u0131za, \u0259n a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda onun Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qilliyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn c\u0259hdl\u0259ri etdiyin\u0259 inam\u0131m\u0131z\u0131 bir daha m\u00f6hk\u0259ml\u0259dir&#8221;.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>Fazil Mustafa, Mill\u0259t v\u0259kili<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verirki ,mill\u0259t v\u0259kili\u00a0Fazil Mustafa bu bar\u0259d\u0259 facebook sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 yaz\u0131b. &#8220;30 may 2017-ci ild\u0259 ke\u00e7mi\u015f sosial-demokrat deputat Araz \u018flizad\u0259 \u201c\u015e\u0259rq\u201d q\u0259zetin\u0259 bel\u0259 bir a\u00e7\u0131qlama vermi\u015fdi: \u201c\u018fslind\u0259 m\u0259n Hitler\u0259 minn\u0259tdaram ki, o, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin s\u00f6z\u00fcn\u0259 qulaq as\u0131b, az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t diviziya yaratmad\u0131. M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259 Hitlerd\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t diviziya yaratma\u011f\u0131 xahi\u015f etmi\u015fdi. Bu olsa idi, bizi tamam s\u00fcrg\u00fcn ed\u0259c\u0259kdil\u0259r. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin dediyi olsayd\u0131, indi bu torpaqlarda erm\u0259nil\u0259r ya\u015fay\u0131rd\u0131\u201d. Burada m\u00fchacir\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan Milli davas\u0131n\u0131n yorulmaz lideri R\u0259sulzad\u0259nin fa\u015fist Almaniyas\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fana i\u015far\u0259 ed\u0259n n\u00fcanslar yer al\u0131rd\u0131 v\u0259 o zaman m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":166820,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n.jpg",686,960,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n.jpg",686,960,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n.jpg",686,960,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n-214x300.jpg",214,300,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n.jpg",600,840,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n.jpg",686,960,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n.jpg",686,960,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/531969_342155122596369_747163799_n-686x620.jpg",686,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verirki ,mill\u0259t v\u0259kili\u00a0Fazil Mustafa bu bar\u0259d\u0259 facebook sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 yaz\u0131b. &#8220;30 may 2017-ci ild\u0259 ke\u00e7mi\u015f sosial-demokrat deputat Araz \u018flizad\u0259 \u201c\u015e\u0259rq\u201d q\u0259zetin\u0259 bel\u0259 bir a\u00e7\u0131qlama vermi\u015fdi: \u201c\u018fslind\u0259 m\u0259n Hitler\u0259 minn\u0259tdaram ki, o, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin s\u00f6z\u00fcn\u0259 qulaq as\u0131b, az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t diviziya yaratmad\u0131. M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259 Hitlerd\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t diviziya yaratma\u011f\u0131 xahi\u015f etmi\u015fdi. Bu olsa idi, bizi&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/166819"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=166819"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/166819\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/166820"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=166819"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=166819"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=166819"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}