{"id":172412,"date":"2020-05-28T09:59:12","date_gmt":"2020-05-28T06:59:12","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=172412"},"modified":"2020-05-28T09:59:12","modified_gmt":"2020-05-28T06:59:12","slug":"az%c9%99rbaycan-xalq-cumhuriyy%c9%99tinin-dovl%c9%99tcilik-tariximizd%c9%99-yeri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=172412","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tariximizd\u0259 yeri"},"content":{"rendered":"<p>H\u0259r bir qaranl\u0131q gec\u0259nin g\u00fcn\u0259\u015fli bir s\u0259h\u0259ri olur. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 qaranl\u0131q gec\u0259 1918-ci ilin mart soyq\u0131r\u0131m\u0131, g\u00fcn\u0259\u015fli s\u0259h\u0259r is\u0259 1918-ci ilin 28 may\u0131d\u0131r. 28 may m\u00fcst\u0259qilliyimizin tarixind\u0259 \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli zirv\u0259dir. Bu, birm\u0259nal\u0131 bel\u0259dir. Riyaziyyat\u00e7\u0131lar buna aksioma deyirl\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259r xalqa m\u00fcst\u0259qillik n\u0259sib olmur. D\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox xalqlar\u0131n\u0131n tarixind\u0259 zirv\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur. Anadolu t\u00fcrkl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 29 oktyabr, frans\u0131zlar \u00fc\u00e7\u00fcn Bastiliyan\u0131n al\u0131nmas\u0131, almanlar \u00fc\u00e7\u00fcn XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda vahid d\u00f6vl\u0259t \u015f\u0259klind\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259, amerikanlar \u00fc\u00e7\u00fcn 4 iyul \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi hadis\u0259dir. Allah-T\u0259ala bel\u0259 bir xo\u015fb\u0259xt g\u00fcn\u00fc bizim xalq\u0131m\u0131za da n\u0259sib etmi\u015fdir. Bu xo\u015fb\u0259xt tarixin ba\u015flan\u0131\u011f\u0131c\u0131 1918-ci il may\u0131n 28-dir.<\/p>\n<p>Vaxtil\u0259 K.Marks yaz\u0131rd\u0131 ki, q\u0259dim Yunan\u0131stan olmasayd\u0131, q\u0259dim Roma olmazd\u0131, q\u0259dim Roma olmasayd\u0131, m\u00fcasir Avropa olmazd\u0131. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 is\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &#8220;I cahan sava\u015f\u0131 olmasayd\u0131, fevral burjua inqilab\u0131 olmazd\u0131, fevral burjua inqilab\u0131 olmasayd\u0131, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti olmazd\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>23 ay f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti zaman m\u0259hdudlu\u011funa baxmayaraq, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldu:<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131 Tiflisd\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayevin s\u0259drliyi il\u0259 ilk iclas\u0131n\u0131 ke\u00e7irdi v\u0259 6 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259t &#8220;\u0130stiqlal b\u0259yannam\u0259si&#8221;ni q\u0259bul etdi. Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarand\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 Co\u011frafi m\u0259fhum olan Az\u0259rbaycan ifad\u0259sini siyasi m\u0259fhuma \u00e7evirdi. Bu vaxta q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif adlar alt\u0131nda t\u0259sbit olunan bu \u0259razi Az\u0259rbaycan, d\u00f6vl\u0259t is\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti adlanma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri \u00f6z tarixind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131na \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyunun 4-d\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 Batum m\u00fcqavil\u0259si imzaland\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyunun 21-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ilk d\u00f6vl\u0259t r\u0259mzl\u0259rini q\u0259bul etdi.<\/p>\n<p>\u2022 \u0130yunun 21-d\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 par\u00e7a \u00fcz\u0259rind\u0259 a\u011f aypara v\u0259 a\u011f s\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduz t\u0259svir olunan bayraq (Osmanl\u0131 bayra\u011f\u0131na ox\u015far) q\u0259bul edildi;<\/p>\n<p>a) Noyabr\u0131n 9-da haz\u0131rki \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131m\u0131z v\u0259 S\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduz q\u0259bul edildi;<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyunun 24-d\u0259 Qori m\u00fc\u0259lliml\u0259r seminari\u00adya\u00ads\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259sinin Qazax \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyunun 26-da Az\u0259rbay\u00adcan Milli Ordusunun yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyunun 27-d\u0259 Az\u0259rbay\u00adcan (t\u00fcrk) dilinin d\u00f6vl\u0259t dili elan olunmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyunun 27-d\u0259n iyulun 1-d\u0259k Qaram\u0259ry\u0259m yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Qaf\u00adqaz \u0130slam Ordusu Korqanovun r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Bak\u0131 Soveti q\u00fcvv\u0259l\u0259rini darmada\u011f\u0131n etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyulun 15-d\u0259 erm\u0259ni-da\u015fnak q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 t\u0259dqiq etm\u0259k v\u0259 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyulun 20-d\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusu \u015eamax\u0131n\u0131 Bak\u0131 soveti q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n azad etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyulun 30-da Yelizavetpol \u015f\u0259h\u0259ri G\u0259nc\u0259, Qaryagin C\u0259bray\u0131l ad\u00adland\u0131\u00adr\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il iyulun 31-d\u0259 \u015eaumyan ba\u015fda olmaqla Bak\u0131 Soveti q\u00fcv\u00adv\u0259\u00adl\u0259ri istefa verdi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Nuru Pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Qafqaz \u0130slam Ordusu Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini Sentrokaspi q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n azad etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il sentyabr\u0131n 17-d\u0259 F\u0259t\u0259li xan Xoyskinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Milli h\u00f6\u00adkum\u0259t Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 daxil oldu. Bak\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131na \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il oktyabr\u0131n 21-d\u0259 Az\u0259rbaycan X\u0259zin\u0259 Palatas\u0131 t\u0259\u015fkil edildi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il noyabr\u0131n 1-d\u0259 H\u0259rbi Nazirlik yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci ilin noyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan M\u0259hk\u0259m\u0259 Palatas\u0131 t\u0259\u015fkil edildi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il dekabr\u0131n 7-d\u0259 Az\u0259rbaycan Parlamenti t\u0259sis edildi.<\/p>\n<p>\u2022 Az\u0259rbaycan Parlamentind\u0259 t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisin\u0259 80, erm\u0259nil\u0259r\u0259 21, ruslara 10, almanlara 1, y\u0259hudil\u0259r\u0259 1, g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 1, polyaklara 1 yer ayr\u0131ld\u0131. Parlamentin demokratik t\u0259rkibi h\u0259tta bug\u00fcnk\u00fc Avropa \u015euras\u0131n\u0131 da t\u0259cc\u00fcbl\u0259ndir\u0259 bilir.<\/p>\n<p>\u2022 Parlament 17 ay \u0259rzind\u0259 145 iclas ke\u00e7irmi\u015f, m\u00fczakir\u0259sin\u0259 270-d\u0259n \u00e7ox qanun lahiy\u0259si \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f, onlardan 230-u q\u0259bul olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u2022 Parlamentd\u0259 11 fraksiya v\u0259 11 komissiya f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p>\u2022 Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259t b\u00f6lg\u00fcs\u00fc apar\u0131ld\u0131: 1.Qanunverici, 2.\u0130craedici, 3.M\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci ilin dekabr\u0131nda Az\u0259rbaycan parlamenti Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin azad edilm\u0259sind\u0259 \u015f\u0259hid olmu\u015f T\u00fcrk v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rl\u0259rinin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 Bak\u0131n\u0131n \u0259n h\u00fcnd\u00fcr yerind\u0259 abid\u0259nin ucald\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci ilin dekabr\u0131nda milli valyuta olan Bak\u0131 bonu t\u0259dav\u00fcl\u0259 burax\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il dekabr\u0131n 28-d\u0259 parlamentd\u0259 \u018f.Top\u00e7uba\u015fovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Paris S\u00fclh Konfrans\u0131na x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edildi.<\/p>\n<p>\u2022 1918-ci il dekabr\u0131n 28-d\u0259 general Tomson F\u0259t\u0259li xan Xoyskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi h\u00f6kum\u0259ti tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0259yan etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ilin yanvar\u0131nda Qaraba\u011fda erm\u0259ni separat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n qanunsuz h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 son qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qaraba\u011f general-qubernatorlu\u011fu yarad\u0131ld\u0131. Fevralda Xosrov b\u0259y Sultanov qubernator t\u0259yin olundu.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ilin fevral\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Nax\u00e7\u0131vana edil\u0259n h\u00fccumlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Nax\u00e7\u0131van general-qubernatorlu\u011fu yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il mart\u0131n 3-d\u0259 Az\u0259rbaycan Teleqraf Agentliyi yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il mart\u0131n 21-d\u0259 \u018flifba islahat komissiyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131. M\u0259qs\u0259d lat\u0131n \u0259lifbas\u0131na ke\u00e7m\u0259kd\u0259n ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ilin mart\u0131ndan Novruz bayram\u0131 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viy\u00ady\u0259\u00adsind\u0259 qeyd olundu.<\/p>\n<p>\u2022 1919 v\u0259 1920-ci ill\u0259rd\u0259 31 mart d\u00f6vl\u0259t s\u0259viy\u00ady\u0259\u00adsind\u0259 milli mat\u0259m g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olundu.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ilin mart\u0131nda &#8220;\u018fksinqilabla m\u00fcbariz\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131&#8221; ad\u0131 alt\u0131nda Mil\u00adli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik xidm\u0259ti yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il iyunun 11-d\u0259 D\u00f6vl\u0259t M\u00fcdafi\u0259 Komit\u0259si yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il iyunun 15-d\u0259 Denikin t\u0259hl\u00fck\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 G\u00fcrc\u00fcstanla h\u0259rbi pakt imzaland\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il iyunun 28-d\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniya h\u00f6kum\u0259ti ingilis ordusunun Qafqazdan \u00e7\u0131xar\u0131laca\u011f\u0131 haqq\u0131nda Paris s\u00fclh konfrans\u0131na r\u0259smi m\u0259lumat verdi.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il iyulun 21-d\u0259 parlament Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisin\u0259 se\u00e7kil\u0259r haqq\u0131nda \u0259sasnam\u0259ni t\u0259sdiq etdi. \u018fsasnam\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 se\u00e7kil\u0259rd\u0259 qad\u0131n v\u0259 ki\u015fi b\u0259rab\u0259rliyi t\u0259sbit olundu.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il avqustun 11-d\u0259 Parlament Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda qanun q\u0259bul etdi. Y\u0259ni r\u0259ngind\u0259n, irqind\u0259n, cinsind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri qanun qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0259rab\u0259r elan olundu.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il avqustun 24-d\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda AB\u015e general-qubernatorlu\u011fu\u00adnun yarad\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 polkovnik V.Haskelin b\u0259yanat\u0131 elan edildi v\u0259 amerikal\u0131 polkovnik Edmund Delli bu zonaya qubernator t\u0259yin olundu. Lakin Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin ciddi m\u00fcqavim\u0259ti v\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u0259halisinin k\u0259skin etiraz\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 amerikal\u0131lar \u00f6z niyy\u0259tl\u0259rini realla\u015fd\u0131ra bilm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il avqustun 20-d\u0259n sentyabr\u0131n 2-n\u0259 kimi Az\u0259rbaycan m\u00fc\u0259lliml\u0259rinin birinci qurultay\u0131 ke\u00e7irildi.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il avqustun 22-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda 26 b\u0259ndd\u0259n ibar\u0259t \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il avqustun 23-d\u0259 qa\u00e7q\u0131n v\u0259 k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 komissiya yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 H\u00f6kum\u0259t qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015f\u0259n \u0259hali il\u0259 ba\u011fl\u0131 parlament v\u0259 h\u00f6kum\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 10 q\u0259rar v\u0259 qanun q\u0259bul etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il avqustun 25-d\u0259 ingilis q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Bak\u0131n\u0131 t\u0259rk etdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ilin avqustunda X\u0259z\u0259r h\u0259rbi d\u0259niz donanmas\u0131 yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il sentyabr\u0131n 1-d\u0259 Az\u0259rbaycan parlamenti 100 n\u0259f\u0259r az\u0259r\u00adbaycanl\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259nin xaric\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si haqq\u0131nda qanun q\u0259bul etdi.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il sentyabr\u0131n 1-d\u0259 Az\u0259rbaycan Parlamenti Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda qanun q\u0259bul etdi. D\u0259rsl\u0259r noyabr\u0131n 15-d\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ilin yay\u0131nda Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti maliyy\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, Da\u011f\u0131stan Da\u011fl\u0131lar Respublikas\u0131na 50 milyon manat h\u0259cmind\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il sentyabr\u0131n 3-d\u0259 L\u0259nk\u0259ran b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki rus h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259rksilah edildi.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il sentyabr\u0131n 30-da D\u00f6vl\u0259t Bank\u0131 t\u0259\u015fkil olundu.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ilin oktyabr\u0131nda m\u0259tbuatda senzura l\u0259\u011fv olundu.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu il noyabr\u0131n 23-d\u0259 Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan sazi\u015fi imzaland\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ilin dekabr\u0131nda &#8220;\u0130stiqlal&#8221; muzeyi a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ild\u0259 Bak\u0131 neftini d\u00fcnya bazar\u0131na \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131-Batum neft k\u0259m\u0259ri b\u0259rpa edil\u0259r\u0259k istifad\u0259y\u0259 verildi.<\/p>\n<p>\u2022 1919-cu ilin sonunda \u0130stehkam\u00e7\u0131lar m\u0259kt\u0259bi, H\u0259rbi d\u0259miryol\u00e7ular m\u0259kt\u0259bi, H\u0259rbi feld\u015fer m\u0259kt\u0259bi v\u0259 H\u0259rbiyy\u0259 m\u0259kt\u0259bi a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 Milli h\u00f6kum\u0259t G\u0259nc\u0259d\u0259 Nizami m\u0259qb\u0259r\u0259sinin tikintisin\u0259 500 min manat v\u0259sait ay\u0131rd\u0131. Amma m\u0259qb\u0259r\u0259ni tikm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vaxt \u00e7atmad\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1920-ci il yanvar\u0131n 11-d\u0259 Versalda Az\u0259rbaycan Paris S\u00fclh Konfrans\u0131n\u0131n Ali \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n de-fakto tan\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1920-ci il yanvar\u0131n 14-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Paris S\u00fclh konfrans\u0131n\u0131n Ali \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n de-fakto tan\u0131nmas\u0131 \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 T\u0259z\u0259pir m\u0259scidind\u0259 dua\u00adlar oxundu. Parlamentin t\u0259nt\u0259n\u0259li iclas\u0131 ke\u00e7irildi, H\u00fcrriyy\u0259t mey\u00addan\u0131nda Milli ordunun r\u0259smi ke\u00e7idi oldu.<\/p>\n<p>\u2022 1920-ci il mart\u0131n 20-d\u0259 sovet Rusiyas\u0131 il\u0259 ticar\u0259t m\u00fcqavil\u0259si imza\u00adland\u0131. Lakin Rusiya bu m\u00fcqavil\u0259y\u0259 riay\u0259t etm\u0259di.<\/p>\n<p>\u2022 1920-ci il mart\u0131n 20-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u0130ran t\u0259r\u0259find\u0259n de-fakto v\u0259 de-yure tan\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1920-ci il mart\u0131n 20-d\u0259 \u0130ranla ba\u011flanm\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n Tehranda s\u0259firlik, T\u0259brizd\u0259 ba\u015f konsulluq, R\u0259\u015ftd\u0259 konsulluq, \u018frd\u0259bild\u0259, M\u0259\u015fh\u0259dd\u0259 vitse-konsulluq, Xoy v\u0259 \u018fh\u0259rd\u0259 konsul agentlikl\u0259ri yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 1920-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti ordusunun say\u0131 40 min\u0259 \u00e7at\u0131rd\u0131. Bunun 30 mini piyada, 10 mini is\u0259 suvari idi.<\/p>\n<p>\u2022 Bak\u0131-Culfa d\u0259mir yolu in\u015fa edil\u0259r\u0259k istifad\u0259y\u0259 verildi.<\/p>\n<p>\u2022 K\u00fcr \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00f6rp\u00fc sal\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>1920-ci il aprelin 27-d\u0259 Az\u0259rbaycan parlamentinin sonuncu &#8211; 145-ci iclas\u0131 ax\u015fam saat 20.45-d\u0259 ba\u015flad\u0131 v\u0259 23.25-\u0259d\u0259k davam etdi.<\/p>\n<p>1920-ci il aprelin 27-d\u0259 Parlament s\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 7 \u015f\u0259rtl\u0259 hakimiy\u00ady\u0259tin kommunistl\u0259r\u0259 verilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi.<\/p>\n<p>1920-ci ilin aprel i\u015f\u011fal\u0131 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259di:<\/p>\n<p>\u2022 Bak\u0131 neftini d\u00fcnya bazar\u0131na tam g\u00fcc\u00fc il\u0259 \u00e7\u0131xara bilm\u0259di.<\/p>\n<p>1994-c\u00fc ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin bilavasit\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda &#8220;\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si&#8221; imzaland\u0131. Bak\u0131 nefti d\u00fcnya bazar\u0131na Bak\u0131-Ceyhan Beyn\u0259lxalq neft k\u0259m\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 Az\u0259rbaycanda ali h\u0259rbi m\u0259kt\u0259b a\u00e7a bilm\u0259di. M\u00fcst\u0259qilliyimizin yenid\u0259n b\u0259rpas\u0131ndan sonra \u00e7oxlu sayda ali h\u0259rbi m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131n\u0131 q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259di. 1995-ci ilin noyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul edildi.<\/p>\n<p>\u2022 Parlament se\u00e7kil\u0259rini ke\u00e7ir\u0259 bilm\u0259di. 1995-ci ilin noyabr\u0131nda parlament se\u00e7kil\u0259ri ke\u00e7irildi.<\/p>\n<p>\u2022 \u018fr\u0259b \u0259lifbas\u0131ndan Lat\u0131n qrafikal\u0131 \u0259lifbaya ke\u00e7idi t\u0259min ed\u0259 bilm\u0259di. M\u00fcst\u0259qilliyin yenid\u0259n b\u0259rpas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 lat\u0131n qrafikal\u0131 \u0259lifbaya ke\u00e7ildi.<\/p>\n<p>\u2022 Aqrar m\u0259s\u0259l\u0259ni, y\u0259ni torpaq m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259ll ed\u0259 bilm\u0259di. 1996-c\u0131 ild\u0259 aqrar m\u0259s\u0259l\u0259 h\u0259ll olundu.<\/p>\n<p>\u2022 Qafqaz \u0130slam Ordusunun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 abid\u0259 qoya bilm\u0259di. 2000-ci ild\u0259 \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131nda bu \u0259z\u0259m\u0259tli abid\u0259nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 oldu.<\/p>\n<p>\u2022 Erm\u0259nistan v\u0259 sovet Rusiyas\u0131n\u0131n g\u00fcnah\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n h\u0259min d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 qon\u015fuluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini qura bilm\u0259di. Bu g\u00fcn d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 onunla qon\u015fuluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini qurmaq m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131r. Haz\u0131rda Rusiya Federasiyas\u0131 il\u0259 b\u00fct\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 s\u0259mimi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>XX \u0259srd\u0259 xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7 Respublika ya\u015fad\u0131. Birinci Respublikan\u0131n \u00f6mr\u00fc q\u0131sa, amma \u0259razisi b\u00f6y\u00fck idi. Birincini Az\u0259rbaycan\u0131n milli-demokratik ziyal\u0131lar\u0131 qurdular, xalq da onlar\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etdi.<\/p>\n<p>\u0130kinci Respublikan\u0131n \u00f6mr\u00fc birinciy\u0259 nisb\u0259t\u0259n uzun oldu, amma xeyli \u0259razimizi \u0259limizd\u0259n ald\u0131lar. \u0130kinci Respublika birinci Respublika d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qazan\u0131lanlar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 x\u0259tt \u00e7\u0259kdi. \u0130kinci Respublika k\u0259nar m\u00fcdaxil\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 quruldu. Bu Respublika m\u00fcst\u0259qil yox, m\u00fctt\u0259fiq adland\u0131.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Respublika 1991-ci ild\u0259 quruldu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Respublika \u00f6z\u00fcn\u00fc birinci Respublikan\u0131n siyasi varisi elan etdi. Bu Respublika xalq\u0131n t\u0259l\u0259bi v\u0259 irad\u0259sinin n\u0259tic\u0259si kimi yarand\u0131. 30 il\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, bu Respublika ya\u015fay\u0131r, yarad\u0131r v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n n\u00fcfuzlu t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Birinci Respublikan\u0131n qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 r\u0259ngli bayra\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n suveren \u0259razisind\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259lik dal\u011falanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 m\u00fcbariz\u0259sini davam etdirir. 2016-c\u0131 ilin Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya s\u00fcb\u00fct etdi ki, Az\u0259rbaycan\u0131n &#8211; tarixi torpaqlar\u0131n\u0131 azad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fccl\u00fc ordusu, \u0259n m\u00fcasir silahlar\u0131, d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyev ba\u015fda olmaqla xalqla hakimiyy\u0259tin sars\u0131lmaz birliyi var.<\/p>\n<p>Respublika g\u00fcn\u00fcn\u00fcz m\u00fcbar\u0259k olsun.<\/p>\n<p><strong>Anar \u0130sg\u0259nd\u0259rov<\/strong><br \/>\n<strong>Mill\u0259t v\u0259kili, tarix elml\u0259r doktoru, professor<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/az.trend.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>Trend<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r bir qaranl\u0131q gec\u0259nin g\u00fcn\u0259\u015fli bir s\u0259h\u0259ri olur. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 qaranl\u0131q gec\u0259 1918-ci ilin mart soyq\u0131r\u0131m\u0131, g\u00fcn\u0259\u015fli s\u0259h\u0259r is\u0259 1918-ci ilin 28 may\u0131d\u0131r. 28 may m\u00fcst\u0259qilliyimizin tarixind\u0259 \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli zirv\u0259dir. Bu, birm\u0259nal\u0131 bel\u0259dir. Riyaziyyat\u00e7\u0131lar buna aksioma deyirl\u0259r. H\u0259r xalqa m\u00fcst\u0259qillik n\u0259sib olmur. D\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox xalqlar\u0131n\u0131n tarixind\u0259 zirv\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur. Anadolu t\u00fcrkl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 29 oktyabr, frans\u0131zlar \u00fc\u00e7\u00fcn Bastiliyan\u0131n al\u0131nmas\u0131, almanlar \u00fc\u00e7\u00fcn XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda vahid d\u00f6vl\u0259t \u015f\u0259klind\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259, amerikanlar \u00fc\u00e7\u00fcn 4 iyul \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi hadis\u0259dir. Allah-T\u0259ala bel\u0259 bir xo\u015fb\u0259xt g\u00fcn\u00fc bizim xalq\u0131m\u0131za da n\u0259sib etmi\u015fdir. Bu xo\u015fb\u0259xt tarixin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":172413,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688.jpg",928,595,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688.jpg",928,595,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688.jpg",928,595,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688-300x192.jpg",300,192,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688.jpg",640,410,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688.jpg",928,595,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688.jpg",928,595,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/853688.jpg",928,595,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"H\u0259r bir qaranl\u0131q gec\u0259nin g\u00fcn\u0259\u015fli bir s\u0259h\u0259ri olur. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 qaranl\u0131q gec\u0259 1918-ci ilin mart soyq\u0131r\u0131m\u0131, g\u00fcn\u0259\u015fli s\u0259h\u0259r is\u0259 1918-ci ilin 28 may\u0131d\u0131r. 28 may m\u00fcst\u0259qilliyimizin tarixind\u0259 \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli zirv\u0259dir. Bu, birm\u0259nal\u0131 bel\u0259dir. Riyaziyyat\u00e7\u0131lar buna aksioma deyirl\u0259r. H\u0259r xalqa m\u00fcst\u0259qillik n\u0259sib olmur. D\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox xalqlar\u0131n\u0131n tarixind\u0259 zirv\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur. Anadolu t\u00fcrkl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 29 oktyabr,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/172412"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=172412"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/172412\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/172413"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=172412"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=172412"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=172412"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}