{"id":172821,"date":"2020-05-29T08:07:16","date_gmt":"2020-05-29T05:07:16","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=172821"},"modified":"2020-05-29T08:07:16","modified_gmt":"2020-05-29T05:07:16","slug":"insan-niy%c9%99-ac-qala-bilmir-elmi-cavab","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=172821","title":{"rendered":"\u0130nsan niy\u0259 ac qala bilmir? &#8211; ELM\u0130 CAVAB"},"content":{"rendered":"<p><strong>Acl\u0131q insan h\u0259yat\u0131 v\u0259 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir riskdir. T\u0259l\u0259bl\u0259r yerin\u0259 yetirildikd\u0259n v\u0259 acl\u0131q dayand\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra bel\u0259 h\u0259r \u015feyin yax\u015f\u0131 qurtaraca\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 proqnoz v\u0259 z\u0259man\u0259t verm\u0259k \u00e7\u0259tindir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong> x\u0259b\u0259r verir ki, b\u00f6y\u00fck insana b\u0259d\u0259n tempraturunu, \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc v\u0259 beynin f\u0259aliyy\u0259tini saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fcn \u0259rzind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 1200 kalori laz\u0131md\u0131r. Bundan ba\u015fqa minimal fiziki f\u0259all\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn daha 400 kalori t\u0259l\u0259b olunur.<\/p>\n<p>Lakin bizim b\u0259d\u0259nimiz q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli acl\u0131\u011fa v\u0259 \u00fczun m\u00fcdd\u0259tli az qidalanma\u011fa uy\u011funla\u015fma\u011fa qadirdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, konsentrasiya d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi. Diabet\u0259 meylli olan genl\u0259r h\u0259tta qidas\u0131zl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259kam\u00fcl uy\u011funla\u015fmas\u0131 hesab olunur.<\/p>\n<p>Acl\u0131q v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 kalorinin m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 avtofagiya (q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli acl\u0131q zaman\u0131 ba\u015flay\u0131r, orqanizmd\u0259ki z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259ri xaric edir) prosesi &#8211; k\u00f6hn\u0259lmi\u015f molekullar\u0131n v\u0259 h\u00fcceyr\u0259 komponentl\u0259rinin t\u0259krar emal\u0131 ba\u015flay\u0131r v\u0259 h\u0259m\u00e7inin uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcy\u0259 y\u00f6n\u0259ldil\u0259n siqnallar verilir.<\/p>\n<p>Madd\u0259l\u0259r m\u00fcbadil\u0259si hormonal d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r say\u0259sind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259ifl\u0259yir. Uzun m\u00fcdd\u0259t ac qalan insanlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti q\u0131\u015f yuxusuna getm\u0259k kimi t\u0259svir olunur.<\/p>\n<p>Acl\u0131\u011f\u0131n ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 madd\u0259l\u0259r m\u00fcbadil\u0259si z\u00fclallardan ql\u00fckoza formala\u015fmas\u0131na ke\u00e7id edir v\u0259 \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259cmi azal\u0131r. Bu ql\u00fckonogenez adlan\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 ya\u011f toxumalar\u0131 \u0259sas enerji m\u0259nb\u0259yin\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n<p>Ya\u011fdan ql\u00fckozan\u0131 \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259n ketonlar &#8211; energetika valyutas\u0131 yaran\u0131r. Bu proses is\u0259 ketogenez kimi tan\u0131n\u0131r. Bu \u00e7ox vacib prosesdir, \u00e7\u00fcnki beyin enerji m\u0259nb\u0259yi kimi yaln\u0131z ql\u00fckozadan v\u0259 ketondan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 qadirdir.<\/p>\n<p><strong>B\u0259d\u0259nimizin g\u00fcc amill\u0259ri hans\u0131lard\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>Acl\u0131\u011fa davam g\u0259tirm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 sad\u0259c\u0259 enerji ehtiyatlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyil. Biz\u0259 h\u0259yat f\u0259aliyy\u0259tini tam t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259m\u00e7inin vitaminl\u0259r, minerallar, ya\u011f tur\u015fular\u0131 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r (\u0259sas\u0259n bitki m\u0259n\u015f\u0259li) laz\u0131md\u0131r. Uzun m\u00fcdd\u0259tli acl\u0131q m\u0259hz vitamin, mineral ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u00fck\u0259nm\u0259si , immun v\u0259 sinir sisteml\u0259rinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259lidir.<\/p>\n<p>Biz m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259mir ehtiyatlar\u0131na, h\u0259m\u00e7inin A, D, E, C, folat v\u0259 B12 vitaminl\u0259rin\u0259 sahibik. Onlar bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259 v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259 ay kifay\u0259t ed\u0259 bil\u0259r. Lakin sonradan avitaminoz (vitamin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131) yarana bil\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, C vitamini \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 b\u0259d\u0259nd\u0259 kollegenin yaranmamas\u0131, di\u015fl\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131, dama\u011f\u0131n qanamas\u0131 v\u0259 qan damarlar\u0131n\u0131n partlamas\u0131 kimi x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Saxlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z vitaminl\u0259r daima qida vasit\u0259siyl\u0259 orqanizm\u0259 daxil olmal\u0131d\u0131r. Ac qalan insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn B1 vitamini, tiamin daha kritikdir. Onun \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 acl\u0131qdan 3 h\u0259ft\u0259 sonra art\u0131q \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir, sinir sistemi v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259r yarad\u0131r, h\u0259m\u00e7inin g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tinin itirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tin pozulmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck ya\u011f ehtiyatlar\u0131na sahib olan insanlar bir q\u0259d\u0259r \u00e7ox ac qala bil\u0259rl\u0259r. Ya\u011f toxumalar\u0131 t\u0259kc\u0259 enerji m\u0259nb\u0259yi deyil, h\u0259m d\u0259 ya\u011fda h\u0259ll olan vitaminl\u0259r v\u0259 \u0259v\u0259z olunmayan doymam\u0131\u015f ya\u011fl\u0131 tur\u015fulard\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r ki\u015fil\u0259rin b\u0259d\u0259n k\u00fctl\u0259 indeksi 13-d\u0259n, qad\u0131nlar\u0131nk\u0131 is\u0259 11-d\u0259n a\u015fa\u011f\u0131d\u0131rsa bu h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 hesab edilir. Bu, insan s\u0259hh\u0259tind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli v\u0259 qay\u0131tmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n su udmaq, e\u015fitm\u0259, g\u00f6rm\u0259 v\u0259 t\u0259n\u0259ff\u00fcsl\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259r dem\u0259kdir.<\/p>\n<p><strong>Uzun m\u00fcdd\u0259tli acl\u0131\u011f\u0131n riskl\u0259ri hans\u0131lard\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>\u0130nsan n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox acl\u0131q ed\u0259rs\u0259, \u00fcr\u0259k \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya enerji, vitamin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 beynin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si riski daha \u00e7ox olur. Ehtiyatlar\u0131n t\u0259dric\u0259n t\u00fck\u0259nm\u0259si b\u00fct\u00fcn sistemd\u0259 \u0259ks olunur.<\/p>\n<p>Bizim s\u00fcm\u00fckl\u0259rimiz kalsium bazas\u0131d\u0131r. Qan plazmas\u0131nda kalsium s\u0259viyy\u0259si daimi olmal\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 insan he\u00e7 n\u0259 yem\u0259diyi zaman kalsium da qidayla daxil olmur v\u0259 s\u00fcm\u00fckl\u0259r d\u0259 t\u0259dric\u0259n onu itirm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar. V\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t acl\u0131q ke\u00e7ir\u0259n insanlar\u0131n s\u00fcm\u00fckl\u0259ri k\u00f6vr\u0259kl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>\u0130mmun sistemi h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri m\u0259hz ql\u00fckozadan as\u0131l\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 acl\u0131q v\u0259 ya \u00fcz\u00fcn m\u00fcdd\u0259tli karbohidrats\u0131z p\u0259hriz immun sistemini z\u0259ifl\u0259dir. Acl\u0131q yolunu se\u00e7\u0259n insanlar \u0259n \u00e7ox infeksiya x\u0259st\u0259likl\u0259rin\u0259 yoluxmaq v\u0259 a\u011f\u0131rla\u015fmaq riski da\u015f\u0131y\u0131rlar. Uzun m\u00fcdd\u0259tli acl\u0131q ba\u011f\u0131rsaq v\u0259 onun mikrofloras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox z\u0259r\u0259rlidir. Mikrofloran\u0131n t\u0259rkibi d\u0259yi\u015fir v\u0259 qida olmayan zaman o ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n \u00f6lm\u00fc\u015f h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri il\u0259 qidalanma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n selikli p\u0259rd\u0259si \u00e7\u0259tin b\u0259rpa olunur v\u0259 intensiv \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar ishal riskini, ba\u011f\u0131rsaq z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si v\u0259 qida \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 riskini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Acl\u0131q b\u0259d\u0259n temperaturunu t\u0259nziml\u0259m\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131n itirilm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Bu qalxanvar\u0131 v\u0259zl\u0259rd\u0259 hormonlar s\u0259viyy\u0259sinin d\u0259yi\u015film\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f verir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 acl\u0131q zaman\u0131 insanlar hipotermiya (insan b\u0259d\u0259nind\u0259 temperaturun a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan simptom) riskin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r.<\/p>\n<p>Dig\u0259r f\u0259sadlar\u0131 is\u0259 ba\u015fgic\u0259ll\u0259nm\u0259si, a\u015fa\u011f\u0131 t\u0259zyiq, qar\u0131nda a\u011fr\u0131, susuzluq, \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn z\u0259ifl\u0259m\u0259si, qanda kaliumun a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259si, h\u0259m\u00e7inin \u00fcr\u0259k \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 dig\u0259r orqanlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Acl\u0131\u011f\u0131 dayand\u0131rmaq da h\u0259m\u00e7inin pe\u015f\u0259kar k\u00f6m\u0259yil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259li olan \u00e7\u0259tin prosesdir. &#8220;B\u0259sl\u0259nm\u0259 sindromu&#8221; deyil\u0259n bir termin var, hans\u0131 ki, elektrolitl\u0259r balans\u0131n\u0131n q\u0259fil d\u0259yi\u015fm\u0259si \u00f6l\u00fcmc\u00fcl n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar \u00fcr\u0259kd\u0259, sinir sistemind\u0259 pozuntular v\u0259 \u015fi\u015fkinliy\u0259 m\u0259ruz qalmaq riskini da\u015f\u0131y\u0131rlar. Ba\u011f\u0131rsaq t\u0259dric\u0259n mikrofloran\u0131, m\u0259s\u0259l\u0259n, qidalanma bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 laktozan\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Acl\u0131q n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox davam ed\u0259rs\u0259, sa\u011flaml\u0131q riski daha \u00e7ox olar. Bel\u0259 hallarda beyin v\u0259 \u00fcr\u0259yin f\u0259aliyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan vitamin v\u0259 elektorolitl\u0259ri t\u0259min ed\u0259n qeyri-zorak\u0131 tibbi yard\u0131m \u00e7ox vacibdir.Publika.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Acl\u0131q insan h\u0259yat\u0131 v\u0259 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir riskdir. T\u0259l\u0259bl\u0259r yerin\u0259 yetirildikd\u0259n v\u0259 acl\u0131q dayand\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra bel\u0259 h\u0259r \u015feyin yax\u015f\u0131 qurtaraca\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 proqnoz v\u0259 z\u0259man\u0259t verm\u0259k \u00e7\u0259tindir. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, b\u00f6y\u00fck insana b\u0259d\u0259n tempraturunu, \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc v\u0259 beynin f\u0259aliyy\u0259tini saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fcn \u0259rzind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 1200 kalori laz\u0131md\u0131r. Bundan ba\u015fqa minimal fiziki f\u0259all\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn daha 400 kalori t\u0259l\u0259b olunur. Lakin bizim b\u0259d\u0259nimiz q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli acl\u0131\u011fa v\u0259 \u00fczun m\u00fcdd\u0259tli az qidalanma\u011fa uy\u011funla\u015fma\u011fa qadirdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, konsentrasiya d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi. Diabet\u0259 meylli olan genl\u0259r h\u0259tta qidas\u0131zl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259kam\u00fcl uy\u011funla\u015fmas\u0131 hesab olunur. Acl\u0131q v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":172822,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq.jpg",800,450,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq.jpg",800,450,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq.jpg",800,450,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq-300x169.jpg",300,169,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq.jpg",800,450,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq.jpg",800,450,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/aclq.jpg",800,450,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"Acl\u0131q insan h\u0259yat\u0131 v\u0259 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir riskdir. T\u0259l\u0259bl\u0259r yerin\u0259 yetirildikd\u0259n v\u0259 acl\u0131q dayand\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra bel\u0259 h\u0259r \u015feyin yax\u015f\u0131 qurtaraca\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 proqnoz v\u0259 z\u0259man\u0259t verm\u0259k \u00e7\u0259tindir. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, b\u00f6y\u00fck insana b\u0259d\u0259n tempraturunu, \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc v\u0259 beynin f\u0259aliyy\u0259tini saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fcn \u0259rzind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 1200 kalori laz\u0131md\u0131r. Bundan ba\u015fqa minimal fiziki f\u0259all\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn daha&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/172821"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=172821"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/172821\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/172822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=172821"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=172821"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=172821"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}