{"id":173985,"date":"2020-06-01T11:44:05","date_gmt":"2020-06-01T08:44:05","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=173985"},"modified":"2020-06-01T11:44:05","modified_gmt":"2020-06-01T08:44:05","slug":"atmosferd%c9%99-ozon-konsentrasiyasinin-azalmasi-devon-dovrund%c9%99-canlilarin-n%c9%99slinin-k%c9%99silm%c9%99sin%c9%99-s%c9%99b%c9%99b-olub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=173985","title":{"rendered":"&#8220;Atmosferd\u0259 ozon konsentrasiyas\u0131n\u0131n azalmas\u0131 Devon d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 canl\u0131lar\u0131n n\u0259slinin k\u0259silm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><strong>Paleontoloqlar\u0131n fikrinc\u0259, Devon d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 d\u0259nizd\u0259 ya\u015fayan canl\u0131 n\u00f6vl\u0259rinin 75 faizinin, d\u0259niz onur\u011fal\u0131lar\u0131n\u0131n 97 faizinin n\u0259slinin k\u0259silm\u0259si atmosferd\u0259 ozon konsentrasiyas\u0131n\u0131n k\u0259skin azalmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n ba\u015f ver\u0259 bil\u0259rdi. Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat &#8220;Science Advances&#8221; n\u0259\u015frind\u0259 d\u0259rc edil\u0259n m\u0259qal\u0259d\u0259 yer al\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>-a istinad\u0259n bildirir ki, Southempton Universitetinin (B\u00f6y\u00fck Britaniya) professoru Con Mar\u015fall\u0131n fikrinc\u0259, ozon t\u0259b\u0259q\u0259si h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t yoxa \u00e7\u0131x\u0131b ki, bu da iqlimin k\u0259skin istil\u0259\u015fm\u0259si vaxt\u0131 il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Alim deyib: &#8220;Biz\u0259 \u00e7oxdan m\u0259lumdur ki, ozon t\u0259b\u0259q\u0259sinin qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti m\u00fcxt\u0259lif amill\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u0259skin d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r. K\u0259\u015ffimiz g\u00f6st\u0259rir ki, bu, m\u00fcvafiq katalizatorlar\u0131n t\u0259siri olmadan da ba\u015f ver\u0259 bil\u0259rdi&#8221;.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, Yer planetind\u0259 alt\u0131 d\u0259f\u0259 canl\u0131lar\u0131n n\u0259slinin k\u0259silm\u0259si hadis\u0259si ba\u015f verib. Onlardan sonuncusu t\u0259qrib\u0259n 65,5 milyon il \u0259vv\u0259l olub ki, n\u0259tic\u0259d\u0259 dinozavrlar, habel\u0259 dig\u0259r n\u0259h\u0259ng quru v\u0259 d\u0259niz s\u00fcr\u00fcn\u0259nl\u0259ri yoxa \u00e7\u0131x\u0131b. Bu q\u0259bild\u0259n ikinci hadis\u0259 t\u0259qrib\u0259n 359 milyon il \u0259vv\u0259l &#8211; Devon d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn sonunda ba\u015f verib. H\u0259min vaxt planetd\u0259n b\u00fct\u00fcn heyvan v\u0259 bitki n\u00f6vl\u0259rinin 50 faizi v\u0259 f\u0259sil\u0259l\u0259rin t\u0259qrib\u0259n 15 faizi yoxa \u00e7\u0131x\u0131b. N\u0259h\u0259ng heyvanlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n trilobitl\u0259r, d\u0259niz \u0259qr\u0259bl\u0259ri, habel\u0259 \u00e7\u0259n\u0259siz v\u0259 zirehli bal\u0131qlar bundan daha \u00e7ox \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kib.<\/p>\n<p>B\u0259zi aliml\u0259r Devon d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 canl\u0131lar\u0131n n\u0259slinin k\u0259silm\u0259si hadis\u0259sini Yer \u00fcz\u00fcn\u0259 n\u0259h\u0259ng asteroidin d\u00fc\u015fm\u0259si, dig\u0259rl\u0259ri ma\u011fman\u0131n axmas\u0131 v\u0259 ya okean sular\u0131nda oksigenin miqdar\u0131n\u0131n k\u0259skin azalmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r.<\/p>\n<p>Britaniya paleontoloqlar\u0131 suala tamamil\u0259 ba\u015fqa cavab veribl\u0259r. Onlar Qrenlandiyan\u0131n \u015f\u0259rq sahill\u0259rind\u0259 iki g\u00f6l\u00fcn dibind\u0259 Devon d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn sonuna aid \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcl\u0259ri t\u0259dqiq edibl\u0259r. Devon d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Qrenlandiya planetin c\u0259nub yar\u0131mk\u00fcr\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fib v\u0259 m\u00fcasir Avropa il\u0259 \u015eimali Amerikan\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n n\u0259h\u0259ng qit\u0259nin bir hiss\u0259si olub. Bu g\u00f6ll\u0259rin dibind\u0259 da\u015fla\u015fm\u0131\u015f \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcl\u0259ri \u00f6yr\u0259n\u0259n aliml\u0259r vaxtil\u0259 Qrenlandiyada hans\u0131 iqlimin \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etdiyini v\u0259 onun d\u0259yi\u015fm\u0259sinin k\u00fctl\u0259vi yoxa \u00e7\u0131xman\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. Bu axtar\u0131\u015flar n\u0259tic\u0259sind\u0259 Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 sad\u0259 primitiv plaunlar\u0131n v\u0259 dig\u0259r quru bitkil\u0259rinin sporlar\u0131 a\u015fkarlan\u0131b. Onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti qeyri-adi \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259nib.<\/p>\n<p>Paleontoloqlar\u0131n fikrinc\u0259, bu deformasiyalar ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi \u015f\u00fcalanma il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. K\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 bu c\u00fcr z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259l\u0259r ona g\u00f6st\u0259rir ki, t\u0259qrib\u0259n 359 milyon il \u0259vv\u0259l ozon t\u0259b\u0259q\u0259si, dem\u0259k olar, tamamil\u0259 yoxa \u00e7\u0131x\u0131b v\u0259 he\u00e7 d\u0259 tezlikl\u0259 b\u0259rpa edilm\u0259yib.<\/p>\n<p>Qrenlandiyan\u0131n q\u0259dim g\u00f6ll\u0259rinin dibind\u0259ki \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcl\u0259r, habel\u0259 vaxtil\u0259 planetin c\u0259nub q\u00fctb dair\u0259si yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fmi\u015f Titikaka g\u00f6l\u00fc sahilind\u0259ki arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n tap\u0131nt\u0131lar\u0131n analizl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, daha \u00f6nc\u0259 planetin iqlimi k\u0259skin istil\u0259\u015fib. Aliml\u0259r g\u00fcman edirl\u0259r ki, atmosferd\u0259n ozonun yoxa \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tverici amill\u0259rind\u0259n biri qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 olub, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 su buxar\u0131 v\u0259 xlor birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri ozon t\u0259b\u0259q\u0259sinin yerl\u0259\u015fdiyi stratosfer\u0259 d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259rdi.<\/p>\n<p>Aliml\u0259rin fikrinc\u0259, asteroid d\u00fc\u015fm\u0259si v\u0259 ya vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259l\u0259ri deyil, m\u0259hz ozon t\u0259b\u0259q\u0259sinin itm\u0259si Devon d\u00f6vr\u00fc d\u0259nizl\u0259rinin flora v\u0259 faunas\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm hiss\u0259sinin m\u0259hvin\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi \u015f\u00fcalar\u0131n n\u00fcfuz ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi, Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin daha \u00e7ox t\u0259sir etdiyi dayaz sularda v\u0259 ya okean\u0131n s\u0259thind\u0259 ya\u015fayan heyvanlar\u0131n v\u0259 bitkil\u0259rin m\u0259hv olmas\u0131 da bunu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>&#8220;Klimatoloqlar\u0131n cari qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 360 milyon il \u0259vv\u0259l \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi olan iqlim\u0259 t\u0259qrib\u0259n yax\u0131n 100 ild\u0259 \u00e7atmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. N\u0259tic\u0259d\u0259 ozon t\u0259b\u0259q\u0259sinin analoji da\u011f\u0131lmas\u0131 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r v\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 qurunun b\u00fct\u00fcn flora v\u0259 faunas\u0131, habel\u0259 dayaz sularda ya\u015fayanlar \u00fc\u00e7\u00fcn qlobal f\u0259lak\u0259t\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r&#8221;, &#8211; Con Mar\u015fall fikrini yekunla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Paleontoloqlar\u0131n fikrinc\u0259, Devon d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 d\u0259nizd\u0259 ya\u015fayan canl\u0131 n\u00f6vl\u0259rinin 75 faizinin, d\u0259niz onur\u011fal\u0131lar\u0131n\u0131n 97 faizinin n\u0259slinin k\u0259silm\u0259si atmosferd\u0259 ozon konsentrasiyas\u0131n\u0131n k\u0259skin azalmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n ba\u015f ver\u0259 bil\u0259rdi. Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat &#8220;Science Advances&#8221; n\u0259\u015frind\u0259 d\u0259rc edil\u0259n m\u0259qal\u0259d\u0259 yer al\u0131b. ARANTV.AZ\u00a0AZ\u018fRTAC-a istinad\u0259n bildirir ki, Southempton Universitetinin (B\u00f6y\u00fck Britaniya) professoru Con Mar\u015fall\u0131n fikrinc\u0259, ozon t\u0259b\u0259q\u0259si h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t yoxa \u00e7\u0131x\u0131b ki, bu da iqlimin k\u0259skin istil\u0259\u015fm\u0259si vaxt\u0131 il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Alim deyib: &#8220;Biz\u0259 \u00e7oxdan m\u0259lumdur ki, ozon t\u0259b\u0259q\u0259sinin qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti m\u00fcxt\u0259lif amill\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u0259skin d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r. K\u0259\u015ffimiz&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":173986,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/854617.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"Paleontoloqlar\u0131n fikrinc\u0259, Devon d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 d\u0259nizd\u0259 ya\u015fayan canl\u0131 n\u00f6vl\u0259rinin 75 faizinin, d\u0259niz onur\u011fal\u0131lar\u0131n\u0131n 97 faizinin n\u0259slinin k\u0259silm\u0259si atmosferd\u0259 ozon konsentrasiyas\u0131n\u0131n k\u0259skin azalmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n ba\u015f ver\u0259 bil\u0259rdi. Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat &#8220;Science Advances&#8221; n\u0259\u015frind\u0259 d\u0259rc edil\u0259n m\u0259qal\u0259d\u0259 yer al\u0131b. ARANTV.AZ\u00a0AZ\u018fRTAC-a istinad\u0259n bildirir ki, Southempton Universitetinin (B\u00f6y\u00fck Britaniya) professoru Con Mar\u015fall\u0131n fikrinc\u0259, ozon t\u0259b\u0259q\u0259si h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 bir&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/173985"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=173985"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/173985\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/173986"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=173985"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=173985"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=173985"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}