{"id":187843,"date":"2020-07-04T12:50:12","date_gmt":"2020-07-04T09:50:12","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=187843"},"modified":"2020-07-04T12:50:12","modified_gmt":"2020-07-04T09:50:12","slug":"az%c9%99rbaycanli-alim-koronavirus-x%c9%99rc%c9%99ng-x%c9%99st%c9%99liyi-yarada-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=187843","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanl\u0131 alim: \u201cKoronavirus x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259liyi yarada bil\u0259r\u201d"},"content":{"rendered":"<p>\u201cCOVID-19 insan orqanizmind\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259liyi yarada bil\u0259r\u201d.<\/p>\n<p><b>ARANTV.AZ <\/b>x\u0259b\u0259r verir ki, bunu AMEA-n\u0131n Molekulyar Biologiya v\u0259 Biotexnologiyalar \u0130nstitutunun elmi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 direktor m\u00fcavini, biologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru \u018fl\u0259mdar M\u0259mm\u0259dov ATV telekanal\u0131nda yay\u0131mlanan \u201cATV Q\u0259rargah\u201d verili\u015find\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 deyib.<\/p>\n<p>\u018f.M\u0259mm\u0259dovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, virus \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox \u00fc\u00e7\u00a0istiqam\u0259td\u0259 b\u00fcruz\u0259 verir:<\/p>\n<p>\u201c\u018fsas \u00fc\u00e7 istiqam\u0259td\u0259n biri insan orqanizmind\u0259 oksigen t\u0259chizat\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 azalmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci istiqam\u0259t orqanizmin hormonal v\u0259 immun sistemind\u0259 pozuntular,\u00a0\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc is\u0259 insan h\u00fcceyr\u0259sinin genomunda\u00a0reparasiya v\u0259 mutasiyalar\u0131n ba\u015f verm\u0259sidir. Ba\u015f ver\u0259n mutasiyalar is\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259liyinin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>O bildirib ki, bo\u011fulmalar\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi qanda hemoqlobin z\u00fclal\u0131n\u0131n azalmas\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cBilirik ki, orqanizmd\u0259 oksigen da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 qan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olan hemoqlobin z\u00fclal\u0131d\u0131r. Onun t\u0259rkibind\u0259 d\u00f6rd\u00a0d\u0259mir atomu yerl\u0259\u015fir. A\u011fciy\u0259rl\u0259rd\u0259 qaz m\u00fcbadil\u0259si zaman\u0131 karbon qaz\u0131 xaric olunark\u0259n oksigen d\u0259mir atomlar\u0131na birl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>Virus is\u0259 birinci olaraq hemoqlobinin t\u0259rkibind\u0259ki d\u0259mir atomlar\u0131n\u0131 s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259, porfirin\u00a0\u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. Virusun t\u0259rkibind\u0259 olan m\u00fc\u0259yy\u0259n madd\u0259l\u0259r porfirin il\u0259 birl\u0259\u015fir. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 oksigen\u00a0hemoqlobinin t\u0259rkibind\u0259 qalan d\u0259mirl\u0259\u00a0birl\u0259\u015f\u0259 bilmir. N\u0259tic\u0259d\u0259, hemoqlobin oksigeni a\u011fciy\u0259rl\u0259rd\u0259n h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 da\u015f\u0131ya bilmir v\u0259 insanda bo\u011fulma yaran\u0131r.<\/p>\n<p>Oksigen orqanlara \u00e7atd\u0131r\u0131la bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn insan h\u0259yat\u00a0u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sini dayand\u0131r\u0131r. X\u0259st\u0259l\u0259rin bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn i\u00e7\u0259risind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259sinin \u0259sas s\u0259b\u0259bi budur. Sa\u011flam insan olsa da, q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 ged\u0259n bu proses insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bilir\u201d.Oxu.Az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cCOVID-19 insan orqanizmind\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259liyi yarada bil\u0259r\u201d. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, bunu AMEA-n\u0131n Molekulyar Biologiya v\u0259 Biotexnologiyalar \u0130nstitutunun elmi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 direktor m\u00fcavini, biologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru \u018fl\u0259mdar M\u0259mm\u0259dov ATV telekanal\u0131nda yay\u0131mlanan \u201cATV Q\u0259rargah\u201d verili\u015find\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 deyib. \u018f.M\u0259mm\u0259dovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, virus \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox \u00fc\u00e7\u00a0istiqam\u0259td\u0259 b\u00fcruz\u0259 verir: \u201c\u018fsas \u00fc\u00e7 istiqam\u0259td\u0259n biri insan orqanizmind\u0259 oksigen t\u0259chizat\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 azalmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci istiqam\u0259t orqanizmin hormonal v\u0259 immun sistemind\u0259 pozuntular,\u00a0\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc is\u0259 insan h\u00fcceyr\u0259sinin genomunda\u00a0reparasiya v\u0259 mutasiyalar\u0131n ba\u015f verm\u0259sidir. Ba\u015f ver\u0259n mutasiyalar is\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259liyinin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r\u201d. O bildirib ki, bo\u011fulmalar\u0131n \u0259sas&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":187844,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2.jpg",590,393,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2.jpg",590,393,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2.jpg",590,393,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2-300x200.jpg",300,200,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2.jpg",590,393,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2.jpg",590,393,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2.jpg",590,393,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/21-2.jpg",590,393,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u201cCOVID-19 insan orqanizmind\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259liyi yarada bil\u0259r\u201d. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, bunu AMEA-n\u0131n Molekulyar Biologiya v\u0259 Biotexnologiyalar \u0130nstitutunun elmi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 direktor m\u00fcavini, biologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru \u018fl\u0259mdar M\u0259mm\u0259dov ATV telekanal\u0131nda yay\u0131mlanan \u201cATV Q\u0259rargah\u201d verili\u015find\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 deyib. \u018f.M\u0259mm\u0259dovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, virus \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox \u00fc\u00e7\u00a0istiqam\u0259td\u0259 b\u00fcruz\u0259 verir: \u201c\u018fsas \u00fc\u00e7 istiqam\u0259td\u0259n biri insan orqanizmind\u0259 oksigen&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187843"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=187843"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187843\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/187844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=187843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=187843"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=187843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}