{"id":201315,"date":"2020-08-06T10:00:10","date_gmt":"2020-08-06T07:00:10","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=201315"},"modified":"2020-08-06T10:00:10","modified_gmt":"2020-08-06T07:00:10","slug":"zilhicc%c9%99-ayinin-18-i-8-avqust-q%c9%99dir-xum-hadis%c9%99si-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315","title":{"rendered":"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p><strong>Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si<\/strong>\u00a0hicr\u0259tin 10-cu ili zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 (miladi 632-ci ilin mart ay\u0131) M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259dir-Xum (\u0259slind\u0259 \u011e\u0259dir \u0259l-X\u00fcmm) vah\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u0259\u015fhur hadis\u0259nin ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q s\u0259hab\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 vida h\u0259ccini yerin\u0259 yetirib, zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 M\u0259kk\u0259ni t\u0259rk etdi v\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 sar\u0131 \u00fcz tutdu. M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259nin fasil\u0259si 500 km.-\u0259 yax\u0131nd\u0131r. Bu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin aras\u0131nda, M\u0259kk\u0259d\u0259n t\u0259qrib\u0259n 4 m\u0259nzil \u015fimalda, Q\u0131rm\u0131z\u0131 d\u0259niz sahilind\u0259n 6 mil (t\u0259qrib\u0259n 10 km.) m\u0259saf\u0259d\u0259 C\u00fchf\u0259 k\u0259ndi yerl\u0259\u015firdi. C\u00fchf\u0259nin ad\u0131 \u0259vv\u0259ll\u0259r \u00abM\u0259hy\u0259\u0259\u00bb idi, sel buran\u0131 da\u011f\u0131td\u0131qdan sonra \u00abC\u00fchf\u0259\u00bb adlanma\u011fa ba\u015flad\u0131 (\u0259r\u0259b dilind\u0259 \u00abc\u00fchf\u0259\u00bb &#8211; \u00abda\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f\u00bb dem\u0259kdir). C\u00fchf\u0259d\u0259 Misir, \u015eam v\u0259 M\u0259din\u0259 yollar\u0131 bir-birind\u0259 ayr\u0131l\u0131rd\u0131. M\u0259hz h\u0259min n\u00f6qt\u0259d\u0259, hac\u0131lar \u00f6z v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131b getm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si ba\u015f vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Karvan C\u00fchf\u0259y\u0259 \u00e7atanda Allah-t\u0259ala \u00f6z Pey\u011f\u0259mb\u0259rin\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 ay\u0259ni v\u0259hy etdi:\u00a0<strong>\u00abYa Pey\u011f\u0259mb\u0259r! R\u0259bbin t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259n\u0259 nazil edil\u0259ni (Quran\u0131) t\u0259bli\u011f et. \u018fg\u0259r (bunu) etm\u0259s\u0259n, (Allah\u0131n) risal\u0259tini yerin\u0259 yetirmi\u015f olmazsan. Allah s\u0259ni insanlardan qoruyacaq. H\u0259qiq\u0259t\u0259n, Allah kafir camaat\u0131 d\u00fcz yola y\u00f6n\u0259ltm\u0259z!\u00bb<\/strong>\u00a0(\u00abMaid\u0259\u00bb, 67).<\/p>\n<p>C\u00fchf\u0259d\u0259n 2 mil (t\u0259qrib\u0259n 3 km.) m\u0259saf\u0259d\u0259 Q\u0259dir-Xum vah\u0259si yerl\u0259\u015firdi. \u018fr\u0259bl\u0259r s\u0259hran\u0131n \u00e7\u00f6k\u0259klik yerl\u0259rin\u0259 \u00ab\u011f\u0259dir\u00bb deyirl\u0259r. Ya\u011f\u0131\u015f m\u00f6vs\u00fcm\u00fcnd\u0259 bu \u00e7\u00f6k\u0259klikl\u0259r\u0259 su y\u0131\u011f\u0131l\u0131r, sonra istinin t\u0259siri il\u0259 su t\u0259dric\u0259n buxarlan\u0131b \u00e7\u0259kilir. N\u0259hay\u0259t, yay\u0131n q\u0131zmar g\u00fcnl\u0259rind\u0259 bu \u00e7\u00f6k\u0259klik d\u0259 s\u0259hran\u0131n bir hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir. \u00abX\u00fcmm\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yi bar\u0259d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 f\u0259rqli m\u0259lumat vard\u0131r. Bu s\u00f6z\u00fc h\u0259m \u015f\u0259xs ad\u0131 kimi, h\u0259m d\u0259 \u00abqam\u0131\u015fl\u0131q\u00bb, \u00abbulaq \u00e7\u0131xan yer\u00bb, \u00abg\u00f6lm\u0259\u00e7\u0259nin yan\u0131nda qaz\u0131lm\u0131\u015f quyu\u00bb kimi m\u0259naland\u0131rm\u0131\u015flar. H\u0259qiq\u0259t\u0259n, Q\u0259dir-Xumda bir quyu var idi. Onu Pey\u011f\u0259mb\u0259rin yeddinci n\u0259sild\u0259n ulu babas\u0131 M\u00fcrr\u0259 ibn K\u0259b qaz\u0131m\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131dak\u0131 ay\u0259 nazil olduqdan sonra Pey\u011f\u0259mb\u0259r karvana k\u00f6\u00e7 salmaq \u0259mrini verdi. Karvan\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 5 \u0259d\u0259d \u00abs\u0259m\u00fcr\u0259\u00bb adl\u0131 iri s\u0259hra kolu bitmi\u015fdi. Pey\u011f\u0259mb\u0259r tap\u015f\u0131rd\u0131 ki, kollar\u0131n alt\u0131n\u0131 s\u00fcp\u00fcrs\u00fcnl\u0259r. Kollardan birinin \u00fcst\u00fcn\u00fc par\u00e7a il\u0259 \u00f6rt\u00fcb k\u00f6lg\u0259lik yaratd\u0131lar, orada d\u0259v\u0259 k\u0259cav\u0259l\u0259rind\u0259n minb\u0259r qurdular.<\/p>\n<p>H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r camaatla z\u00f6hr namaz\u0131n\u0131 q\u0131ld\u0131, sonra is\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f minb\u0259r\u0259 qalx\u0131b x\u00fctb\u0259 s\u00f6yl\u0259di.<\/p>\n<p>Pey\u011f\u0259mb\u0259r x\u00fctb\u0259nin \u0259vv\u0259lind\u0259 Allaha h\u0259md\u00fc-s\u0259na etdikd\u0259n v\u0259 tezlikl\u0259 bu d\u00fcnyan\u0131 t\u0259rk ed\u0259c\u0259yini bildirdikd\u0259n sonra m\u0259\u015fhur \u00abs\u0259q\u0259leyn\u00bb h\u0259disini bir daha s\u00f6yl\u0259di. O h\u0259zr\u0259t m\u00fcs\u0259lmanlara xat\u0131rlatd\u0131 ki, \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra iki qiym\u0259tli \u0259man\u0259ti \u2013 Quran\u0131 v\u0259 \u00f6z itr\u0259tini (n\u0259slini) \u00fcmm\u0259t\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131r. M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259zif\u0259si budur ki, h\u0259min iki \u0259man\u0259t\u0259 ehtiramla yana\u015fs\u0131nlar, onlardan uzaq d\u00fc\u015fm\u0259sinl\u0259r.<\/p>\n<p>Sonra Pey\u011f\u0259mb\u0259r yan\u0131nda durmu\u015f \u018fli ibn \u018fbu Talibin \u0259lini tutub yuxar\u0131 qald\u0131rd\u0131 v\u0259 soru\u015fdu: \u00abEy camaat! M\u00f6minl\u0259r\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etm\u0259y\u0259 onlar\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n daha layiqli olan kimdir?\u00bb. Yerd\u0259n cavab verdil\u0259r: \u00abBunu Allah v\u0259 Onun el\u00e7isi yax\u015f\u0131 bilir\u00bb. Pey\u011f\u0259mb\u0259r buyurdu:\u00a0<strong>\u00abAllah m\u0259nim m\u00f6vlamd\u0131r, m\u0259n d\u0259 m\u00f6minl\u0259rin m\u00f6vlas\u0131yam v\u0259 onlara h\u00f6km etm\u0259y\u0259 \u00f6zl\u0259rind\u0259n daha layiq\u0259m. M\u0259n h\u0259r kimin m\u00f6vlas\u0131yamsa, \u018fli d\u0259 onun m\u00f6vlas\u0131d\u0131r\u00bb.<\/strong><\/p>\n<p>Pey\u011f\u0259mb\u0259r bu c\u00fcml\u0259ni \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 t\u0259krar etdi, ard\u0131nca bel\u0259 s\u00f6yl\u0259di:\u00a0<strong>\u00ab\u0130lahi, \u018flinin dostlar\u0131 il\u0259 dost, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri il\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n ol! \u018flini sev\u0259nl\u0259ri s\u0259n d\u0259 sev, ona kin b\u0259sl\u0259y\u0259nl\u0259rl\u0259 \u0259dav\u0259t et! \u018fliy\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259nl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7i ol, ondan \u00fcz \u00e7evir\u0259nl\u0259rd\u0259n s\u0259n d\u0259 \u00fcz \u00e7evir! \u0130lahi, \u018fli hans\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 gets\u0259, haqq-\u0259dal\u0259ti d\u0259 onunla birilkd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etdir! Ey camaat! \u0130ndic\u0259 e\u015fitdikl\u0259rinizi burada olmayanlara da \u00e7atd\u0131r\u0131n!\u00bb.<\/strong><\/p>\n<p>Camaat Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259hat\u0259sind\u0259n da\u011f\u0131l\u0131\u015fmazdan \u0259vv\u0259l bu m\u00fcbar\u0259k ay\u0259 nazil oldu:\u00a0<strong>\u00abBu g\u00fcn dininizi sizin \u00fc\u00e7\u00fcn kamil etdim, siz\u0259 olan nem\u0259timi tamamlad\u0131m v\u0259 sizin \u00fc\u00e7\u00fcn din olaraq \u0130slam\u0131 b\u0259y\u0259nib se\u00e7dim\u00bb<\/strong>\u00a0(\u00abMaid\u0259\u00bb, 3-c\u00fc ay\u0259d\u0259n).<\/p>\n<p>Sonra Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u018fli ibn \u018fbu Talib \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ad\u0131r qurdurdu, \u00f6z\u00fc da ba\u015fqa bir \u00e7ad\u0131rda \u0259yl\u0259\u015fdi.\u00a0<strong>B\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar \u018flinin \u00e7ad\u0131r\u0131na yax\u0131nla\u015f\u0131b, Onu t\u0259brik etdil\u0259r. H\u0259tta Pey\u011f\u0259mb\u0259rin xan\u0131mlar\u0131 da m\u00fcnasib bir \u015f\u0259kild\u0259 \u018fli ibn \u018fbu Talib\u0259 t\u0259brikl\u0259rini \u00e7atd\u0131rd\u0131lar.<\/strong>\u00a0Bu m\u0259rasim gec\u0259nin \u00fc\u00e7d\u0259n-bir hiss\u0259si ke\u00e7\u0259n\u0259 kimi davam etdi.<\/p>\n<p>R\u0259vay\u0259t edirl\u0259r ki, H\u0259zr\u0259t \u018fli ibn \u018fbu Talibi t\u0259brik etmi\u015f ilk \u015f\u0259xs g\u0259l\u0259c\u0259k ra\u015fidi x\u0259lif\u0259l\u0259ri \u018fbu B\u0259krl\u0259 \u00d6m\u0259r ibn X\u0259ttab olmu\u015flar. \u00d6m\u0259r bu s\u00f6zl\u0259ri demi\u015fdi: \u00abXo\u015f s\u0259nin hal\u0131na, ey \u018fbu Talibin o\u011flu! M\u0259nim, habel\u0259, b\u00fct\u00fcn m\u00f6min ki\u015fi v\u0259 qad\u0131nlar\u0131n m\u00f6vlas\u0131 oldun!\u00bb.<\/p>\n<p>\u00abPey\u011f\u0259mb\u0259rin \u015fairi\u00bb l\u0259q\u0259bi il\u0259 tan\u0131nan H\u0259ssan ibn Sabit bu hadis\u0259ni el\u0259 oradaca n\u0259zm\u0259 \u00e7\u0259kdi v\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin icaz\u0259si il\u0259 10 beytlik \u00abQ\u0259dir-Xum\u00bb q\u0259sid\u0259sini s\u00f6yl\u0259di.<\/p>\n<p>Tarix boyunca Q\u0259dir-Xum \u0259hvalat\u0131 s\u0259hih v\u0259 m\u00f6t\u0259b\u0259r r\u0259vay\u0259tl\u0259r s\u0131ras\u0131nda durmu\u015fdur. Tarix\u00e7il\u0259r, h\u0259dis aliml\u0259ri, t\u0259fsir ustalar\u0131, filosoflar v\u0259 \u015fairl\u0259r \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Q\u0259dir-Xum \u0259hvalat\u0131n\u0131 t\u0259svir etm\u0259yi f\u0259xr bilmi\u015fl\u0259r. Q\u0259dir-Xum hadis\u0259sinin t\u0259svir edilm\u0259diyi m\u00f6t\u0259b\u0259r tarix, h\u0259dis v\u0259 t\u0259fsir kitab\u0131 tapmaq \u00e7\u0259tindir. \u018fld\u0259 olan m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, bu hadis\u0259 bar\u0259sind\u0259 indiy\u0259 kimi 26 m\u00fcst\u0259qil kitab q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259b\u0259ri, Hakim H\u0259skani, \u0130bn \u00dcqd\u0259, \u018fbu S\u0259d Sicistani, Mir Hamid H\u00fcseyn Hindi kimi d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli aliml\u0259r Q\u0259dir-Xum h\u0259disin\u0259 b\u00fct\u00f6v kitab h\u0259sr etmi\u015fl\u0259r. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u018fbu S\u0259d Sicistani 17 hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259t olan \u00abKitab\u00fcd-diray\u0259 fil-h\u0259disil-v\u0259lay\u0259\u00bb \u0259s\u0259rind\u0259 Q\u0259dir h\u0259disini 120 n\u0259f\u0259r s\u0259hab\u0259nin dilind\u0259n 1300 s\u0259n\u0259dl\u0259 r\u0259vay\u0259t etmi\u015fdir. XX \u0259srin \u0259n m\u0259\u015fhur c\u0259f\u0259ri aliml\u0259rind\u0259n say\u0131lan t\u0259brizli \u018fllam\u0259 \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn \u018fmini \u0130slam tarixinin bu iftixarl\u0131 hadis\u0259sini 11 cildlik \u00ab\u0259l-\u011e\u0259dir\u00bb kitab\u0131nda ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min kitabda Q\u0259dir-Xum h\u0259disi 110 n\u0259f\u0259r s\u0259hab\u0259d\u0259n, 84 n\u0259f\u0259r tabeind\u0259n v\u0259 hicri II-XIV \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f 360 alimin kitab\u0131ndan n\u0259ql edilir. Kitabda Q\u0259dir-Xum m\u00f6vzusuna h\u0259sr edilmi\u015f \u0259n g\u00f6z\u0259l \u015feir n\u00fcmun\u0259l\u0259ri d\u0259 toplan\u0131b.<\/p>\n<p>\u018f\u015f\u0259reyi-m\u00fcb\u0259\u015f\u015f\u0259r\u0259y\u0259 (\u0259hli-s\u00fcnn\u0259 \u0259qid\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, Pey\u011f\u0259mb\u0259rin c\u0259nn\u0259tl\u0259 m\u00fcjd\u0259l\u0259diyi 10 n\u0259f\u0259r\u0259) aid olan 10 m\u0259\u015fhur s\u0259hab\u0259, Abbas ibn \u018fbd\u00fclm\u00fctt\u0259lib, Abdullah ibn Abbas, Abdullah ibn M\u0259sud, \u018fmmar ibn Yasir, \u018fbuz\u0259rr, Salmani-farsi, \u018fs\u0259d ibn Z\u00fcrar\u0259, X\u00fczeym\u0259 ibn Sabit Z\u00fc\u015f-\u015f\u0259had\u0259teyn, \u018fbu \u018fyyub \u018fnsari, Abdullah ibn \u00d6m\u0259r, B\u0259ra ibn Azib, Zeyd ibn Sabit, \u018fbu S\u0259id X\u00fcdri, Miqdad, \u018fbu H\u00fcreyr\u0259, Cabir ibn Abdullah, Zeyd ibn \u018frq\u0259m, \u018fn\u0259s ibn Malik, \u00dcsam\u0259 ibn Zeyd, H\u0259zr\u0259t Fatim\u0259, \u00fcmm\u00fcl-m\u00f6minin Ai\u015f\u0259, \u00dcmmi-S\u0259l\u0259m\u0259, \u018fsma bint \u00dcmeys v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 Q\u0259dir-Xum h\u0259disinin ravil\u0259ri s\u0131ras\u0131ndad\u0131rlar. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, h\u0259dis m\u00fct\u0259vatir d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259dir. Miladi XVII \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f y\u0259m\u0259nli alim Ziya\u00fcddin M\u00fcqbili yaz\u0131rd\u0131: \u00ab\u018fg\u0259r Q\u0259dir h\u0259disini s\u0259hih hesab etm\u0259s\u0259k, g\u0259r\u0259k \u0130slamda he\u00e7 n\u0259yi s\u0259hih saymayaq\u00bb (\u00ab\u0259l-\u011e\u0259dir\u00bb, I, 307).<\/p>\n<p>\u018fhli-s\u00fcnn\u0259nin m\u00f6t\u0259b\u0259r h\u0259dis m\u0259cmu\u0259l\u0259rind\u0259n say\u0131lan \u00abS\u00fcn\u0259n\u00fct-Tirmizi\u00bb (\u00abKitab\u00fcl-m\u0259naqib\u00bb, 19-cu bab, 3713-c\u00fc h\u0259dis) v\u0259 \u00abS\u00fcn\u0259n\u00fc \u0130bn Mac\u0259\u00bb (\u00abKitab\u00fcs-s\u00fcnn\u0259\u00bb, 11-ci bab, 116-c\u0131 v\u0259 121-ci h\u0259dis) kitablar\u0131nda Q\u0259dir-Xum h\u0259disi qeyd edilmi\u015fdir. \u0130mam \u018fhm\u0259d ibn H\u0259nb\u0259l \u00abM\u00fcsn\u0259d\u00bb kitab\u0131nda Q\u0259dir h\u0259disini m\u00fcxt\u0259lif s\u0259hab\u0259l\u0259rin (\u018fli ibn \u018fbu Talib, B\u00fcreyd\u0259 \u018fsl\u0259mi, Zeyd ibn \u018frq\u0259m, B\u0259ra ibn Azib v\u0259 b.) dilind\u0259n on d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259krar etmi\u015fdir. \u0130mam N\u0259sai \u00abX\u0259sais\u00fc \u018fmir\u0259l-m\u00f6minin \u018fli ibn \u018fbi Talib\u00bb \u0259s\u0259rind\u0259 Q\u0259dir-Xum h\u0259disin\u0259 14 d\u0259f\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdir (9, 12, 24, 77, 79, 80, 87, 93-96, 98, 99 v\u0259 157 sayl\u0131 h\u0259disl\u0259r ).<\/p>\n<p>Dini s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 Q\u0259dir-Xum g\u00fcn\u00fc \u00abAli-M\u00fch\u0259mm\u0259din bayram\u0131\u00bb adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bir n\u0259f\u0259r \u0130mam C\u0259f\u0259r Sadiqd\u0259n (\u0259) soru\u015fdu: \u00abM\u00fcs\u0259lmanlar \u00fc\u00e7\u00fcn c\u00fcm\u0259, Fitr v\u0259 Qurban g\u00fcnl\u0259rind\u0259n savay\u0131 bayram varm\u0131?\u00bb. \u0130mam cavab verdi: \u00abB\u0259li..\u00bb. H\u0259min adam soru\u015fdu: \u00abB\u0259s, o hans\u0131 bayramd\u0131r?\u00bb. \u0130mam buyurdu: \u00abO h\u0259min g\u00fcnd\u00fcr ki, Allah\u0131n R\u0259sulu \u018fmir\u00fcl-m\u00f6minin \u018flini (\u0259) \u00f6z yerin\u0259 cani\u015fin t\u0259yin edib s\u00f6yl\u0259di: \u00abM\u0259n h\u0259r kimin m\u00f6vlas\u0131yamsa, \u018fli d\u0259 onun m\u00f6vlas\u0131d\u0131r\u00bb. Bu bayram\u0131n vaxt\u0131 zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-ci g\u00fcn\u00fcd\u00fcr\u00bb. Sual ver\u0259n adam yen\u0259 soru\u015fdu: \u00abH\u0259min g\u00fcn hans\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259ri yerin\u0259 yetirm\u0259k laz\u0131md\u0131r?\u00bb. \u0130mam Sadiq (\u0259) buyurdu: \u00abO g\u00fcn oruc tutun, ibad\u0259t edin, M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259ri (s) v\u0259 n\u0259slini xat\u0131rlay\u0131b onlara salavat s\u00f6yl\u0259yin. Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u018fliy\u0259 v\u0259siyy\u0259t etmi\u015fdi ki, h\u0259min g\u00fcn\u00fc bayram etsin\u00bb.<\/p>\n<p>\u018fbu Reyhan Biruni, M\u0259sudi, T\u0259b\u0259ri, \u0130bn X\u0259llikan kimi m\u0259\u015fhur tarix\u00e7il\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n m\u0259lum olur ki, onlar\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Q\u0259dir-X\u00fcmm g\u00fcn\u00fc \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015fi\u0259 bayramlar\u0131ndan say\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. \u0130ran v\u0259 \u0130raq \u0259razisind\u0259 B\u00fcveyhil\u0259rin (932-1062) v\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259rin (1501-1732), Misird\u0259 is\u0259 Fatimil\u0259rin (909-1171) hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Q\u0259dir g\u00fcn\u00fc r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qeyd edilirdi. H\u0259min g\u00fcn x\u0259zin\u0259nin hesab\u0131na subaylar \u00fc\u00e7\u00fcn toy m\u0259rasimi ke\u00e7irir, k\u00f6l\u0259l\u0259ri azad edir, qurban k\u0259sib \u0259tini aclara paylay\u0131rd\u0131lar (\u018fllam\u0259 M\u00fch\u0259m\u0259d H\u00fcseyn M\u00fcz\u0259ff\u0259r \u2013 \u00ab\u015ei\u0259liyin tarixi\u00bb, s\u0259h. 294-297).<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda da Q\u0259dir-Xum bayram\u0131 \u015fi\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd edilir. Q\u0259dir g\u00fcn\u00fcn\u00fc xalq aras\u0131nda \u00abseyyidl\u0259r bayram\u0131\u00bb da adland\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>Hz. \u018flinin \u201cQ\u0259dir Xum\u201d hadis\u0259sin\u0259 istinad\u0131 bar\u0259d\u0259 maraql\u0131 \u0259hvalat<\/p>\n<p>B\u0259zil\u0259ri soru\u015furlar: Q\u0259dir-Xum v\u0259 bu q\u0259bild\u0259n olan h\u0259disl\u0259r h\u0259qiq\u0259t\u0259 \u0259saslan\u0131rsa, niy\u0259 h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l Imam \u018fli (\u0259) onlara istinad etm\u0259mi\u015f v\u0259 h\u0259min h\u0259disl\u0259ri \u00f6z m\u00fcasirl\u0259rinin yad\u0131na salmam\u0131\u015fd\u0131r? Bu fikird\u0259n bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131rlar ki, \u0259g\u0259r \u018fli (\u0259) \u00f6z\u00fcn\u00fcn haql\u0131 oldu\u011funu s\u00fcbuta yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 aparmam\u0131\u015fsa, dem\u0259li, \u00f6z\u00fcn\u00fcn xilaf\u0259t\u0259 layiq oldu\u011fu q\u0259na\u0259tind\u0259 olmam\u0131\u015f v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 t\u0259l\u0259b v\u0259 iddia il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k l\u00fczumunu da hiss etm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 onu dey\u0259 bil\u0259rik ki, ist\u0259r \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259), ist\u0259r Fatimeyi-Z\u0259hra (\u0259), ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Imam H\u0259s\u0259n (\u0259) v\u0259 Imam H\u00fcseyn (\u0259) d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Q\u0259dir-Xum h\u0259disini xat\u0131rlatm\u0131\u015f, h\u0259m \u00f6z t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 il\u0259 s\u00f6hb\u0259t ed\u0259rk\u0259n, h\u0259m d\u0259 m\u00fcxalif q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcbahis\u0259 aparark\u0259n bu h\u0259disi \u0259sas s\u00fcbutlardan biri kimi ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, H\u0259zr\u0259t \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259) ikinci x\u0259lif\u0259 \u00d6m\u0259r ibn X\u0259ttab\u0131n sui-q\u0259sd n\u0259tic\u0259sind\u0259 v\u0259fat\u0131ndan sonra 6 n\u0259f\u0259rlik \u015fura t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f x\u0259lif\u0259 se\u00e7kisind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn xilaf\u0259t\u0259 ham\u0131dan (\u015furadak\u0131 qalan 5 n\u0259f\u0259r d\u0259 daxil olmaqla) daha layiq oldu\u011funu vur\u011fulamaq \u00fc\u00e7\u00fcn sair d\u0259lill\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, Q\u0259dir-Xum h\u0259disin\u0259 d\u0259 istinad etmi\u015fdi. Imam \u018fli (\u0259) x\u0259lif\u0259 olduqdan sonra da bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 dostlar\u0131n\u0131n v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rinin \u0259hat\u0259sind\u0259 Q\u0259dir-Xum h\u0259disini xat\u0131rlatm\u0131\u015f, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 da buna \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, C\u0259m\u0259l sava\u015f\u0131 gedi\u015find\u0259 Imam adam g\u00f6nd\u0259rib, T\u0259lh\u0259 ibn \u00dcbeydullahla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259diyini bildirdi v\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f zaman\u0131 Q\u0259dir-Xum h\u0259disini onun yad\u0131na sald\u0131. T\u0259lh\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 bu h\u0259disi xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi, amma \u018flinin: \u00abBununla bel\u0259, yen\u0259 m\u0259niml\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259nmi?\u00bb sual\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda inadkarl\u0131q edib, h\u0259disi unutdu\u011funu s\u00f6yl\u0259di (Hakim Ni\u015faburi. \u018fl-M\u00fcst\u0259dr\u0259k\u00fc \u0259l\u0259s-S\u0259hiheyn, III, 371; M\u0259sudi. M\u00fcruc\u00fcz-z\u0259h\u0259b, II, 364-365, M\u0259sudi yaz\u0131r ki, T\u0259lh\u0259 bundan sonra pe\u015fman olub d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131 v\u0259 M\u0259rvan ibn H\u0259k\u0259m bundan q\u0259z\u0259bl\u0259nib onu oxla vurdu; X\u0259tib Xar\u0259zmi H\u0259n\u0259fi. \u018fl-M\u0259naqib, 182, 221-ci h\u0259dis; Heys\u0259mi. M\u0259cm\u0259\u00fcz-z\u0259vaid v\u0259 m\u0259nb\u0259\u00fcl-f\u0259vaid, IX, 133-134 v\u0259 s.).<\/p>\n<p>H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) Q\u0259dir-Xum h\u0259disin\u0259 istinad\u0131 bar\u0259d\u0259 faktlar\u0131n s\u0131ras\u0131nda biri m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 daha geni\u015f xat\u0131rlan\u0131r. \u018fllam\u0259 \u018fmininin \u00ab\u0259l-\u011e\u0259dir\u00bb kitab\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, bu hadis\u0259 4 s\u0259hab\u0259nin v\u0259 14 n\u0259f\u0259r tabiinin r\u0259vay\u0259tin\u0259 \u0259sas\u0259n, onlarla kitabda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. S\u00f6hb\u0259t H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) Kuf\u0259 k\u0259nar\u0131ndak\u0131 \u00e7\u00f6ld\u0259 (\u0259r\u0259bl\u0259r buna \u00abr\u0259hb\u0259\u00bb deyirl\u0259r) \u00f6z t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131 toplayaraq, onlardan Q\u0259dir-Xum h\u0259disini e\u015fidib-e\u015fitm\u0259dikl\u0259ri bar\u0259d\u0259 soru\u015fmas\u0131ndan gedir. Imam \u018fli (\u0259) Kuf\u0259d\u0259 ona sadiq olan insanlar\u0131 bir yer\u0259 toplayaraq, Q\u0259dir-Xum h\u0259disini e\u015fid\u0259nl\u0259rin \u015fahildilk etm\u0259sini t\u0259l\u0259b etdi. Bu zaman bir ne\u00e7\u0259 s\u0259hab\u0259 aya\u011fa qalx\u0131b, h\u0259min h\u0259disi vida h\u0259ccind\u0259n qay\u0131dark\u0259n H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) dilind\u0259n \u015f\u0259xs\u0259n e\u015fitdikl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259had\u0259t verdil\u0259r. Bunlar\u0131n say\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar f\u0259rqlidir. B\u0259zi r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259 10 n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q, b\u0259zi h\u0259disl\u0259rd\u0259 is\u0259 12, 13, 16, 17 v\u0259 ya 30 n\u0259f\u0259rin \u015f\u0259had\u0259t verdiyi bildirilir. R\u0259q\u0259ml\u0259r aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 ba\u011flay\u0131rlar: Ola bil\u0259r ki, hadis\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259r \u015f\u0259had\u0259t ver\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 tan\u0131mam\u0131\u015f v\u0259 yaln\u0131z tan\u0131d\u0131qlar\u0131 adamlar\u0131n say\u0131n\u0131 v\u0259 ad\u0131n\u0131 qeyd etmi\u015fl\u0259r. B\u0259lk\u0259 d\u0259 izdiham\u0131n \u00e7oxlu\u011fu \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u015f\u0259had\u0259t ver\u0259nl\u0259rin say\u0131n\u0131 tam m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00e7\u0259tinlik t\u00f6r\u0259dib. B\u0259lk\u0259 d\u0259 b\u0259zi r\u0259vay\u0259t\u00e7il\u0259r yaln\u0131z \u0259nsardan olan \u015f\u0259xsl\u0259ri, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 B\u0259dr sava\u015f\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015f s\u0259hab\u0259l\u0259ri saym\u0131\u015flar. \u00c7\u00fcnki hadis\u0259nin t\u0259svirinin m\u00fcxt\u0259lif varinatlar\u0131nda tez-tez \u015f\u0259had\u0259t ver\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131n v\u0259 ya bir hiss\u0259sinin B\u0259dr d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri oldu\u011fu bildirilir. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, B\u0259dr d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 h\u0259l\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ox uca m\u0259qama sahib idil\u0259r, sonrak\u0131 x\u0259lif\u0259l\u0259r d\u0259 onlar\u0131 y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirdil\u0259r. B\u0259dr i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u015fahidliyi m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 x\u00fcsusi d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 etibarl\u0131 say\u0131l\u0131rd\u0131. Onlar\u0131 f\u0259xrl\u0259 \u00abb\u0259driyyun\u00bb adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Q\u0259dir-Xum h\u0259disini t\u0259sdiq ed\u0259nl\u0259rin s\u0131ras\u0131nda b\u0259driyyun t\u0259b\u0259q\u0259sinin m\u0259nsublar\u0131n\u0131n olmas\u0131 bu h\u0259disin m\u00f6t\u0259b\u0259rliyini daha da art\u0131r\u0131r. \u018fllam\u0259 \u018fmini Q\u0259dir-Xum h\u0259disini vaxtil\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin dilind\u0259n e\u015fitdiyin\u0259 H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) xahi\u015fi il\u0259 \u015fahidlik etmi\u015f 24 s\u0259hab\u0259nin ad\u0131n\u0131 qeyd edir. Bunlar\u0131n s\u0131ras\u0131nda \u018fbu \u018fyyub \u018fnsari, X\u00fczeym\u0259 ibn Sabit z\u00fc\u015f-\u015f\u0259had\u0259teyn (Pey\u011f\u0259mb\u0259r onun \u015fahidliyini iki n\u0259f\u0259rin ifad\u0259sin\u0259 b\u0259rab\u0259r tutmu\u015fdu), S\u0259hl ibn H\u00fcneyf, \u018fb\u00fcl-Heys\u0259m ibn Teyyihan, \u018fbu H\u00fcreyr\u0259, \u018fbu S\u0259id X\u00fcdri, \u018fbu Leyli \u018fnsari kimi m\u0259\u015fhur s\u0259hab\u0259l\u0259r d\u0259 vard\u0131r (ilk 4 n\u0259f\u0259r b\u0259driyyundand\u0131r).<\/p>\n<p>Lakin tarix h\u0259min g\u00fcn Q\u0259dir-Xum h\u0259disini e\u015fitdiyini danan v\u0259 h\u0259qiq\u0259ti gizl\u0259d\u0259n b\u0259zi s\u0259hab\u0259l\u0259rin ad\u0131n\u0131 da qoruyub-saxlay\u0131b. Bunlar\u0131n \u0259n m\u0259\u015fhurlar\u0131 \u018fn\u0259s ibn Malik, Zeyd ibn \u018frq\u0259m v\u0259 B\u0259ra ibn Azibdir. \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259) onlar\u0131n yalan dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, bar\u0259l\u0259rind\u0259 b\u0259d-dua etmi\u015fdi: \u00abAllah\u0131m, q\u0259sd\u0259n h\u0259qiq\u0259ti gizl\u0259d\u0259n \u015f\u0259xs\u0259 bu d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7m\u0259mi\u015f el\u0259 bir \u0259lam\u0259t vur ki, h\u0259min \u0259lam\u0259tl\u0259 tan\u0131ns\u0131n\u00bb.<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u018fn\u0259s ibn Malik H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) xahi\u015fin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, Q\u0259dir-Xum h\u0259disini e\u015fitdiyini t\u0259sdiq etm\u0259mi\u015f, Imam \u018fli (\u0259) ondan s\u0259b\u0259bini soru\u015fanda ya\u015f\u0131n\u0131n \u00e7oxlu\u011funu b\u0259han\u0259 g\u0259tirib demi\u015fdi: \u00abArt\u0131q qocalm\u0131\u015fam, unutduqlar\u0131m yadda saxlad\u0131qlar\u0131mdan \u00e7oxdur\u00bb (bu zaman \u018fn\u0259sin t\u0259qrib\u0259n 45 ya\u015f\u0131 vard\u0131; o, hicr\u0259td\u0259n 10 il \u0259vv\u0259l do\u011fulmu\u015fdu, hadis\u0259 is\u0259 t\u0259qrib\u0259n hicri 35-36-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi). H\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) \u018fn\u0259sin yalan dediyini ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k, onun haqq\u0131nda bu c\u00fcr b\u0259d-dua etdi: \u00ab\u018fg\u0259r yalan deyirs\u0259ns\u0259, Allah s\u0259nin sif\u0259tin\u0259 el\u0259 bir l\u0259k\u0259 vursun ki, \u0259mmam\u0259 il\u0259 d\u0259 onu gizl\u0259d\u0259 bilm\u0259y\u0259s\u0259n\u00bb. Deyirl\u0259r ki, sonralar \u018fn\u0259sin sif\u0259tin\u0259 v\u0259 ba\u015f\u0131na b\u0259r\u0259s l\u0259k\u0259l\u0259ri d\u00fc\u015fd\u00fc (b\u0259r\u0259s \u2013 d\u0259rinin piqmentl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaranan x\u0259st\u0259likdir, d\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 a\u011f l\u0259k\u0259l\u0259rin yaranmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunur). Ba\u015f\u0131na qoydu\u011fu \u0259mmam\u0259 d\u0259 bu x\u0259st\u0259liyin \u0259lam\u0259tl\u0259rini \u00f6rt\u0259 bilmirdi. \u018fn\u0259s ad\u0259t\u0259n \u00fcz\u00fcn\u0259 niqab \u00f6rt\u00fcrd\u00fc (bax: B\u0259lazuri. \u018fnsab\u00fcl-\u0259\u015fraf, I, 386).<\/p>\n<p>Dig\u0259r s\u0259hab\u0259 Zeyd ibn \u018frq\u0259m is\u0259 Q\u0259dir-Xum h\u0259disini gizl\u0259tdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fcn nurunu itirib kor oldu. Zeyd ibn \u018frq\u0259min \u00f6z\u00fc d\u0259 bunu etiraf edirdi: \u00ab\u018fli camaata and verdi ki, h\u0259r kim Pey\u011f\u0259mb\u0259rin: \u00abM\u0259n kimin m\u00f6vlas\u0131yamsa, \u018fli d\u0259 onun m\u00f6vlas\u0131d\u0131r. Allah\u0131m, onun dostlar\u0131 il\u0259 dost, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri il\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n ol!\u00bb h\u0259disini e\u015fidibs\u0259, \u015f\u0259had\u0259t versin. B\u0259dr i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan 12 n\u0259f\u0259r qalx\u0131b \u015f\u0259had\u0259t verdi. M\u0259n h\u0259qiq\u0259ti gizl\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259n oldum v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 g\u00f6z\u00fcm\u00fc itirdim\u00bb (Ibn M\u0259\u011fazili. M\u0259naqib\u00fc \u018fmiril-m\u00f6minin, s\u0259h. 74, 33-c\u00fc h\u0259dis; Heys\u0259mi. M\u0259cm\u0259\u00fcz-z\u0259vaid v\u0259 m\u0259nb\u0259yl-f\u0259vaid, IX, 13, 14619-cu h\u0259dis).<\/p>\n<p>B\u0259ra ibn Azibin d\u0259 Q\u0259dir-Xum h\u0259disini gizl\u0259tdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunda kor oldu\u011funu yaz\u0131rlar (H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) sadiq t\u0259r\u0259fdar\u0131 olmu\u015f, C\u0259m\u0259l, Siffeyn v\u0259 N\u0259hrivan sava\u015flar\u0131nda Onun t\u0259r\u0259find\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f B\u0259ran\u0131n bu h\u0259r\u0259k\u0259tinin s\u0259b\u0259bi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbh\u0259m olaraq qal\u0131r).<\/p>\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, bu 3 n\u0259f\u0259rin h\u0259r birinin Q\u0259dir-Xum h\u0259disini r\u0259vay\u0259t etm\u0259si bar\u0259d\u0259 kitablarda m\u0259lumatlar vard\u0131r. Ehtimal edirik ki, onlar m\u0259hz Imam \u018flinin (\u0259) b\u0259d-duas\u0131ndan sonra pe\u015fman olaraq h\u0259qiq\u0259ti etiraf etmi\u015fl\u0259r. \u018flinin (\u0259) s\u0259hab\u0259l\u0259rd\u0259n xahi\u015fi \u00e7ox m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf etmi\u015fdi. Imam\u0131n xilaf\u0259tinin ilk aylar\u0131nda bir \u00e7oxlar\u0131 hadis\u0259l\u0259rin n\u0259 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259ciyini g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 v\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini a\u00e7\u0131q bildirm\u0259m\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirdi. \u00c7\u00fcnki \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259) v\u0259 C\u0259m\u0259l sava\u015f\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bkarlar\u0131 aras\u0131nda yaranm\u0131\u015f g\u0259rginlikd\u0259 kimin q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alaca\u011f\u0131 h\u0259l\u0259 tam ayd\u0131n deyildi. \u00dcst\u0259lik, M\u00fcaviy\u0259 kimi g\u00fccl\u00fc bir fiqur da \u018flinin (\u0259) hakimiyy\u0259tini h\u0259d\u0259l\u0259yirdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, irad\u0259c\u0259 z\u0259if v\u0259 qorxaq olan \u015f\u0259xsl\u0259rin toplum qar\u015f\u0131s\u0131nda \u018flini (\u0259) d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259kd\u0259n imtina etm\u0259si o d\u00f6vr\u00fcn siyasi \u015f\u0259raiti bax\u0131m\u0131ndan normal q\u0259bul edilm\u0259lidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si\u00a0hicr\u0259tin 10-cu ili zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 (miladi 632-ci ilin mart ay\u0131) M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259dir-Xum (\u0259slind\u0259 \u011e\u0259dir \u0259l-X\u00fcmm) vah\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u0259\u015fhur hadis\u0259nin ad\u0131d\u0131r. R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q s\u0259hab\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 vida h\u0259ccini yerin\u0259 yetirib, zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 M\u0259kk\u0259ni t\u0259rk etdi v\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 sar\u0131 \u00fcz tutdu. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":201316,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-201315","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-islam"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO 4.9.9 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"description\" content=\"Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si hicr\u0259tin 10-cu ili zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 (miladi 632-ci ilin mart ay\u0131) M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259dir-Xum (\u0259slind\u0259 \u011e\u0259dir \u0259l-X\u00fcmm) vah\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u0259\u015fhur hadis\u0259nin ad\u0131d\u0131r. R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q s\u0259hab\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 vida h\u0259ccini yerin\u0259 yetirib, zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 M\u0259kk\u0259ni t\u0259rk etdi v\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 sar\u0131 \u00fcz tutdu.\" \/>\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-image-preview:large\" \/>\n\t<meta name=\"author\" content=\"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu\"\/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/arantv.az\/?p=201315\" \/>\n\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO (AIOSEO) 4.9.9\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr - Aran Tv\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:description\" content=\"Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si hicr\u0259tin 10-cu ili zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 (miladi 632-ci ilin mart ay\u0131) M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259dir-Xum (\u0259slind\u0259 \u011e\u0259dir \u0259l-X\u00fcmm) vah\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u0259\u015fhur hadis\u0259nin ad\u0131d\u0131r. R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q s\u0259hab\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 vida h\u0259ccini yerin\u0259 yetirib, zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 M\u0259kk\u0259ni t\u0259rk etdi v\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 sar\u0131 \u00fcz tutdu.\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/logo.gif\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"BlogPosting\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#blogposting\",\"name\":\"Zilhicc\\u0259 ay\\u0131n\\u0131n 18-i (8 avqust) Q\\u0259dir-Xum hadis\\u0259si g\\u00fcn\\u00fcd\\u00fcr - Aran Tv\",\"headline\":\"Zilhicc\\u0259 ay\\u0131n\\u0131n 18-i (8 avqust) Q\\u0259dir-Xum hadis\\u0259si g\\u00fcn\\u00fcd\\u00fcr\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?author=2#author\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/08\\\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg\",\"width\":300,\"height\":169},\"datePublished\":\"2020-08-06T10:00:10+04:00\",\"dateModified\":\"2020-08-06T10:00:10+04:00\",\"inLanguage\":\"az\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#webpage\"},\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#webpage\"},\"articleSection\":\"\\u0130SLAM\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?cat=27#listItem\",\"name\":\"\\u0130SLAM\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?cat=27#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"\\u0130SLAM\",\"item\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?cat=27\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#listItem\",\"name\":\"Zilhicc\\u0259 ay\\u0131n\\u0131n 18-i (8 avqust) Q\\u0259dir-Xum hadis\\u0259si g\\u00fcn\\u00fcd\\u00fcr\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az#listItem\",\"name\":\"Home\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#listItem\",\"position\":3,\"name\":\"Zilhicc\\u0259 ay\\u0131n\\u0131n 18-i (8 avqust) Q\\u0259dir-Xum hadis\\u0259si g\\u00fcn\\u00fcd\\u00fcr\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?cat=27#listItem\",\"name\":\"\\u0130SLAM\"}}]},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/#organization\",\"name\":\"Arantv.az\",\"description\":\"X\\u0259b\\u0259r Portal\\u0131\",\"url\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?author=2#author\",\"url\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?author=2\",\"name\":\"V\\u00fcsal Rafiqo\\u011flu\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#authorImage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/0f6a38c0f6f06daf21c594e5d85424a9beffbaa685e55c65aac77f442c5f6808?s=96&d=mm&r=g\",\"width\":96,\"height\":96,\"caption\":\"V\\u00fcsal Rafiqo\\u011flu\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315\",\"name\":\"Zilhicc\\u0259 ay\\u0131n\\u0131n 18-i (8 avqust) Q\\u0259dir-Xum hadis\\u0259si g\\u00fcn\\u00fcd\\u00fcr - Aran Tv\",\"description\":\"Q\\u0259dir-Xum hadis\\u0259si hicr\\u0259tin 10-cu ili zilhicc\\u0259 ay\\u0131n\\u0131n 18-d\\u0259 (miladi 632-ci ilin mart ay\\u0131) M\\u0259kk\\u0259 il\\u0259 M\\u0259din\\u0259 aras\\u0131nda yerl\\u0259\\u015f\\u0259n Q\\u0259dir-Xum (\\u0259slind\\u0259 \\u011e\\u0259dir \\u0259l-X\\u00fcmm) vah\\u0259sind\\u0259 ba\\u015f vermi\\u015f m\\u0259\\u015fhur hadis\\u0259nin ad\\u0131d\\u0131r. R\\u0259vay\\u0259tl\\u0259r\\u0259 g\\u00f6r\\u0259 H\\u0259zr\\u0259t M\\u00fch\\u0259mm\\u0259d Pey\\u011f\\u0259mb\\u0259r (s) 100 min n\\u0259f\\u0259rd\\u0259n art\\u0131q s\\u0259hab\\u0259 il\\u0259 birlikd\\u0259 vida h\\u0259ccini yerin\\u0259 yetirib, zilhicc\\u0259 ay\\u0131n\\u0131n 14-d\\u0259 M\\u0259kk\\u0259ni t\\u0259rk etdi v\\u0259 M\\u0259din\\u0259y\\u0259 sar\\u0131 \\u00fcz tutdu.\",\"inLanguage\":\"az\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#breadcrumblist\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?author=2#author\"},\"creator\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?author=2#author\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/08\\\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315\\\/#mainImage\",\"width\":300,\"height\":169},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/?p=201315#mainImage\"},\"datePublished\":\"2020-08-06T10:00:10+04:00\",\"dateModified\":\"2020-08-06T10:00:10+04:00\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/\",\"name\":\"Arantv.az\",\"description\":\"X\\u0259b\\u0259r Portal\\u0131\",\"inLanguage\":\"az\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/arantv.az\\\/#organization\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO -->\n\n","aioseo_head_json":{"title":"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr - Aran Tv","description":"Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si hicr\u0259tin 10-cu ili zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 (miladi 632-ci ilin mart ay\u0131) M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259dir-Xum (\u0259slind\u0259 \u011e\u0259dir \u0259l-X\u00fcmm) vah\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u0259\u015fhur hadis\u0259nin ad\u0131d\u0131r. R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q s\u0259hab\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 vida h\u0259ccini yerin\u0259 yetirib, zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 M\u0259kk\u0259ni t\u0259rk etdi v\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 sar\u0131 \u00fcz tutdu.","canonical_url":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315","robots":"max-image-preview:large","keywords":"","webmasterTools":{"miscellaneous":""},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"BlogPosting","@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#blogposting","name":"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr - Aran Tv","headline":"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr","author":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/?author=2#author"},"publisher":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/#organization"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg","width":300,"height":169},"datePublished":"2020-08-06T10:00:10+04:00","dateModified":"2020-08-06T10:00:10+04:00","inLanguage":"az","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#webpage"},"isPartOf":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#webpage"},"articleSection":"\u0130SLAM"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/arantv.az#listItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/arantv.az","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/arantv.az\/?cat=27#listItem","name":"\u0130SLAM"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/arantv.az\/?cat=27#listItem","position":2,"name":"\u0130SLAM","item":"https:\/\/arantv.az\/?cat=27","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#listItem","name":"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/arantv.az#listItem","name":"Home"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#listItem","position":3,"name":"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/arantv.az\/?cat=27#listItem","name":"\u0130SLAM"}}]},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/arantv.az\/#organization","name":"Arantv.az","description":"X\u0259b\u0259r Portal\u0131","url":"https:\/\/arantv.az\/"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/arantv.az\/?author=2#author","url":"https:\/\/arantv.az\/?author=2","name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#authorImage","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0f6a38c0f6f06daf21c594e5d85424a9beffbaa685e55c65aac77f442c5f6808?s=96&d=mm&r=g","width":96,"height":96,"caption":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#webpage","url":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315","name":"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr - Aran Tv","description":"Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si hicr\u0259tin 10-cu ili zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 (miladi 632-ci ilin mart ay\u0131) M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259dir-Xum (\u0259slind\u0259 \u011e\u0259dir \u0259l-X\u00fcmm) vah\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u0259\u015fhur hadis\u0259nin ad\u0131d\u0131r. R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q s\u0259hab\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 vida h\u0259ccini yerin\u0259 yetirib, zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 M\u0259kk\u0259ni t\u0259rk etdi v\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 sar\u0131 \u00fcz tutdu.","inLanguage":"az","isPartOf":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#breadcrumblist"},"author":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/?author=2#author"},"creator":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/?author=2#author"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg","@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315\/#mainImage","width":300,"height":169},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315#mainImage"},"datePublished":"2020-08-06T10:00:10+04:00","dateModified":"2020-08-06T10:00:10+04:00"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/arantv.az\/#website","url":"https:\/\/arantv.az\/","name":"Arantv.az","description":"X\u0259b\u0259r Portal\u0131","inLanguage":"az","publisher":{"@id":"https:\/\/arantv.az\/#organization"}}]},"twitter:card":"summary","twitter:title":"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr - Aran Tv","twitter:description":"Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si hicr\u0259tin 10-cu ili zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 (miladi 632-ci ilin mart ay\u0131) M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259dir-Xum (\u0259slind\u0259 \u011e\u0259dir \u0259l-X\u00fcmm) vah\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u0259\u015fhur hadis\u0259nin ad\u0131d\u0131r. R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q s\u0259hab\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 vida h\u0259ccini yerin\u0259 yetirib, zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 M\u0259kk\u0259ni t\u0259rk etdi v\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 sar\u0131 \u00fcz tutdu.","twitter:image":"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/logo.gif"},"aioseo_meta_data":[],"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/arantv.az\" title=\"Home\">Home<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">&raquo;<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=27\" title=\"\u0130SLAM\">\u0130SLAM<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">&raquo;<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\tZilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr\n\t\t<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Home","link":"https:\/\/arantv.az"},{"label":"\u0130SLAM","link":"https:\/\/arantv.az\/?cat=27"},{"label":"Zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-i (8 avqust) Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si g\u00fcn\u00fcd\u00fcr","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=201315"}],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg",300,169,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg",300,169,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg",300,169,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M-300x169.jpg",300,169,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg",300,169,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg",300,169,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg",300,169,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/077ca92a29a7e2c5712fec82a0771bc1_M.jpg",300,169,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=27\" rel=\"category\">\u0130SLAM<\/a>","rttpg_excerpt":"Q\u0259dir-Xum hadis\u0259si\u00a0hicr\u0259tin 10-cu ili zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 (miladi 632-ci ilin mart ay\u0131) M\u0259kk\u0259 il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Q\u0259dir-Xum (\u0259slind\u0259 \u011e\u0259dir \u0259l-X\u00fcmm) vah\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u0259\u015fhur hadis\u0259nin ad\u0131d\u0131r. R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q s\u0259hab\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 vida h\u0259ccini yerin\u0259 yetirib, zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 M\u0259kk\u0259ni t\u0259rk etdi v\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 sar\u0131 \u00fcz tutdu.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/201315","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=201315"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/201315\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/201316"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=201315"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=201315"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=201315"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}