{"id":202954,"date":"2020-08-10T09:51:34","date_gmt":"2020-08-10T06:51:34","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=202954"},"modified":"2020-08-10T09:51:34","modified_gmt":"2020-08-10T06:51:34","slug":"h%c9%99yat-m%c9%99nb%c9%99yi-olan-su-il%c9%99-bagli-bilm%c9%99dikl%c9%99rimiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=202954","title":{"rendered":"H\u0259yat m\u0259nb\u0259yi olan su il\u0259 ba\u011fl\u0131 bilm\u0259dikl\u0259rimiz"},"content":{"rendered":"<p>1973-c\u00fc ild\u0259n b\u0259ri 22 mart d\u00fcnya su resurslar\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. Su Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 m\u0259hdud h\u0259cmd\u0259 olan, lakin canl\u0131 orqanizml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yati vacib olan bir resursdur. Bundan \u0259lav\u0259, su unikal x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q heyr\u0259tamizdir. A\u015fa\u011f\u0131da \u00e7ox sad\u0259, eyni zamanda da \u00e7ox sirli olan su il\u0259 ba\u011fl\u0131 maraql\u0131 faktlarla tan\u0131\u015f ola bil\u0259rsiniz: Bilirik ki, planetimizin sah\u0259sinin 70%-i sudur, lakin onun c\u0259mi 3%-i i\u00e7m\u0259li su ehtiyatlar\u0131d\u0131r. \u00c7ox hiss\u0259si is\u0259 buzlaqlarda yerl\u0259\u015fdiyind\u0259n istifad\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u0130sti su soyuq sudan daha tez donur. Bu t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u00fcbut edils\u0259 d\u0259, aliml\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 s\u0259b\u0259bini bilmirl\u0259r. \u00c7ox saf su 42 d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r donmaya bil\u0259r. Su donark\u0259n buz ad\u0259t\u0259n, suyun k\u0259nar\u0131na y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f \u00e7irk hiss\u0259cikl\u0259rind\u0259n yaranma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Suyun da yadda\u015f\u0131 var. T\u0259dqiqatlar zaman\u0131 m\u0259lum olub ki, su \u00f6z \u0259hat\u0259sind\u0259 olan b\u00fct\u00fcn informasiyan\u0131 yaz\u0131r. Bu prosesi aliml\u0259r \u201csu yadda\u015f\u0131\u201d adland\u0131r\u0131rlar. \u00dcr\u0259k sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r su i\u00e7m\u0259k \u00f6n\u0259mlidir. T\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, g\u00fcn \u0259rzind\u0259 6 st\u0259kan su i\u00e7\u0259n insanlar 2 st\u0259kan su i\u00e7\u0259nl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha sa\u011flam \u00fcr\u0259y\u0259 sahib olurlar. Dehidrasiya orqanizmin b\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kisinin 2%-n\u0259 b\u0259rab\u0259r su itirdiyi zaman ba\u015f verir. B\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kisinin 10%-d\u0259n \u00e7oxunda dehidrasiya ba\u015f verdikd\u0259 h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259li hal yaran\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc boyu bir insan orta hesabla 35 ton su i\u00e7ir. Oksigend\u0259n sonra orqanizm \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n vacib element sudur. Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 bir milyarddan \u00e7ox insan t\u0259miz suya h\u0259sr\u0259tdir. Yer k\u00fcr\u0259sinin h\u0259r alt\u0131 sakinind\u0259n biri doyunca su i\u00e7m\u0259yi arzulay\u0131r. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 su kran\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b birba\u015fa su i\u00e7\u0259 bilirik, ancaq d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ox regionu \u00fc\u00e7\u00fcn i\u00e7m\u0259li su bir l\u00fcksd\u00fcr.<\/p>\n<p>Son 50 il \u0259rzind\u0259 su il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fcnyada 507 konflikt ba\u015f verib, onlardan 21-i h\u0259rbi qar\u015f\u0131durmalarla n\u0259tic\u0259l\u0259nib. \u201cYUNESKO\u201dnun 2003-c\u00fc ild\u0259 yayd\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada \u0259n t\u0259miz su Finlandiyadad\u0131r. \u0130kinci yerd\u0259 Kanada, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yerd\u0259 is\u0259 Yeni Zelandiya dayan\u0131r. \u0130ndi h\u0259r bir qit\u0259nin \u00e7irkl\u0259nm\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n istifad\u0259y\u0259 yarars\u0131z hala d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u201c\u00f6l\u00fc\u201d \u00e7aylar\u0131 var. M\u0259s\u0259l\u0259n, Banqlade\u015fd\u0259 Qanq \u00e7ay\u0131n\u0131n qollar\u0131ndan biri olan Buriqanqa \u00e7ay\u0131 r\u0259smi olaraq \u201c\u00f6l\u00fc\u201dd\u00fcr. Missisipinin a\u011fz\u0131ndak\u0131 k\u00f6rf\u0259z praktik olaraq \u00f6l\u00fcd\u00fcr: t\u0259mizl\u0259yici sisteml\u0259rin olmas\u0131na baxmayaraq orada dem\u0259k olar ki, he\u00e7 bir orqanizm sa\u011f qalm\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n \u00e7irkli \u00e7ay\u0131 Yava adas\u0131ndak\u0131 Sitarumdur. 2050-ci il\u0259d\u0259k D\u00fcnya Okean\u0131n\u0131n suyunun tur\u015fulu\u011fu 150%-\u0259 qalxacaq. \u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 Kopenhagend\u0259 ke\u00e7iril\u0259n konfransda h\u0259ddind\u0259n art\u0131q tur\u015fulu\u011fun su ekosistemind\u0259 d\u0259yi\u015film\u0259z izl\u0259r qoyaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131qlan\u0131b. \u0130l \u0259rzind\u0259 bir insan qida m\u0259qs\u0259dil\u0259 orta hesabla 60 tonad\u0259k su istehlak edir. Bir kiloqram kartof yeti\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 100 litr, bir kiloqram d\u00fcy\u00fc yeti\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 4000 litr su, 1kq mal \u0259ti \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 13000 litr su t\u0259l\u0259b olunur. Bir qamburgerin haz\u0131rlanmas\u0131na is\u0259 2400 litr su laz\u0131md\u0131r. D\u00fcnya okeanlar\u0131na ild\u0259 260 milyon ton plastik m\u0259hsul at\u0131l\u0131r. H\u0259r g\u00fcn iki milyon ton insan tullant\u0131s\u0131 t\u0259bii su obyektl\u0259rin\u0259 daxil olur. \u00c7irkl\u0259nmi\u015f yeralt\u0131 sular bir ne\u00e7\u0259 minillikl\u0259r \u0259rzind\u0259 t\u0259mizl\u0259nir.<\/p>\n<p><strong>Nubar S\u00fcleymanova,<\/strong>\u00a0<em>\u201c\u0130ki sahil\u201d<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1973-c\u00fc ild\u0259n b\u0259ri 22 mart d\u00fcnya su resurslar\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. Su Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 m\u0259hdud h\u0259cmd\u0259 olan, lakin canl\u0131 orqanizml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yati vacib olan bir resursdur. Bundan \u0259lav\u0259, su unikal x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q heyr\u0259tamizdir. A\u015fa\u011f\u0131da \u00e7ox sad\u0259, eyni zamanda da \u00e7ox sirli olan su il\u0259 ba\u011fl\u0131 maraql\u0131 faktlarla tan\u0131\u015f ola bil\u0259rsiniz: Bilirik ki, planetimizin sah\u0259sinin 70%-i sudur, lakin onun c\u0259mi 3%-i i\u00e7m\u0259li su ehtiyatlar\u0131d\u0131r. \u00c7ox hiss\u0259si is\u0259 buzlaqlarda yerl\u0259\u015fdiyind\u0259n istifad\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u0130sti su soyuq sudan daha tez donur. Bu t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u00fcbut edils\u0259 d\u0259, aliml\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":202955,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906-300x166.jpg",300,166,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906.jpg",640,354,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/d40e0a2a159704210053076719910262906.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"1973-c\u00fc ild\u0259n b\u0259ri 22 mart d\u00fcnya su resurslar\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. Su Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 m\u0259hdud h\u0259cmd\u0259 olan, lakin canl\u0131 orqanizml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yati vacib olan bir resursdur. Bundan \u0259lav\u0259, su unikal x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q heyr\u0259tamizdir. A\u015fa\u011f\u0131da \u00e7ox sad\u0259, eyni zamanda da \u00e7ox sirli olan su il\u0259 ba\u011fl\u0131 maraql\u0131 faktlarla tan\u0131\u015f ola bil\u0259rsiniz: Bilirik ki,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/202954"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=202954"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/202954\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/202955"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=202954"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=202954"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=202954"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}