{"id":210617,"date":"2020-08-26T12:27:23","date_gmt":"2020-08-26T09:27:23","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=210617"},"modified":"2020-08-26T12:27:23","modified_gmt":"2020-08-26T09:27:23","slug":"%d0%b0sura-qiyaminin-tarixi-kokl%c9%99ri-birinci-hiss%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=210617","title":{"rendered":"\u0410\u015fura qiyam\u0131n\u0131n tarixi k\u00f6kl\u0259ri (Birinci hiss\u0259)"},"content":{"rendered":"<p>\u00c7oxlar\u0131n\u0131n z\u0259nn etdiyinin tam \u0259ksin\u0259 olaraq, K\u0259rb\u0259la faci\u0259sinin h\u0259r\u0259k\u0259tverici amill\u0259ri \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 v\u0259 q\u0259fl\u0259t\u0259n meydana \u00e7\u0131xmam\u0131\u015fd\u0131r. Onun daha d\u0259rin k\u00f6kl\u0259rini axtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn H\u0259zr\u0259t M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) d\u00f6vr\u00fcn\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259liyik. Do\u011frudur, \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) h\u0259r\u0259kat\u0131 hicri 60-c\u0131 ilin r\u0259c\u0259b ay\u0131nda &#8211; M\u00fcaviyy\u0259nin v\u0259fat\u0131ndan d\u0259rhal sonra ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 hicri 61-ci ilin m\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131na kimi t\u0259qrib\u0259n alt\u0131 ay s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Lakin M\u00fcaviy\u0259nin \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 \u0130slam al\u0259mind\u0259 v\u0259ziyy\u0259t he\u00e7 d\u0259 q\u0259fild\u0259n d\u0259yi\u015fm\u0259di. Bu \u00f6l\u00fcm \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259l ba\u015flam\u0131\u015f hadis\u0259l\u0259r z\u0259ncirinin n\u00f6vb\u0259ti halqas\u0131ndan ba\u015fqa bir \u015fey deyildi. Hadis\u0259l\u0259r z\u0259ncirinin nisb\u0259t\u0259n daha yax\u0131n d\u00f6vr\u0259si is\u0259 A\u015furadan 30 il \u0259vv\u0259l \u2013 Osman ibn Affan\u0131n zaman\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Osman hicri 24-c\u00fc (miladi 644-c\u00fc) ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lib, hicri 35-ci (miladi 656-c\u0131) ilin sonlar\u0131nda q\u0259tl\u0259 yetirildi. Onun xilaf\u0259t m\u00fcdd\u0259tinin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u0130slam d\u00f6vl\u0259tinin v\u0259ziyy\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Pey\u011f\u0259mb\u0259rin zaman\u0131nda insanlara \u0130slam h\u00f6kml\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 irad\u0259 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t azadl\u0131\u011f\u0131 verilmi\u015fdi. S\u0131ravi \u0259sg\u0259r s\u0259rk\u0259rd\u0259nin, r\u0259iyy\u0259t hakimin, qul a\u011fan\u0131n n\u00f6qsanlar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yib onu do\u011fru yola d\u0259v\u0259t ed\u0259 bilirdi. Pey\u011f\u0259mb\u0259r m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 bu ruhda t\u0259rbiy\u0259 edirdi. X\u0259lif\u0259l\u0259r \u018fbu B\u0259kr v\u0259 \u00d6m\u0259r ibn X\u0259ttab\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, Osman ibn \u018fffan\u0131n xilaf\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 d\u0259 bu \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 riay\u0259t olunurdu. Lakin hicri 30-cu ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259n xilaf\u0259td\u0259 Allah\u0131n deyil, x\u0259lif\u0259nin irad\u0259si v\u0259 r\u0259yi \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazanma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u00fcs\u0259lmanlardan h\u0259r hans\u0131 biri Allah\u0131n \u0259mrl\u0259rini pozub dini h\u00f6kml\u0259r\u0259 arxa \u00e7evirirdis\u0259, amma bununla bel\u0259, x\u0259lif\u0259nin t\u0259l\u0259bl\u0259rini yerin\u0259 yetirib onun h\u00f6kum\u0259tin\u0259 yararl\u0131 olurdusa, h\u00f6rm\u0259t-izz\u0259t qazan\u0131r, y\u00fcks\u0259k m\u0259qama \u00e7at\u0131rd\u0131. \u018fksin\u0259, m\u00f6min bir \u015f\u0259xs haqq\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259kl\u0259 x\u0259lif\u0259nin, el\u0259c\u0259 d\u0259 onu \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fcnafiq v\u0259 iki\u00fczl\u00fc \u0259yanlar\u0131n m\u00f6vqeyin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131sa, \u0259ziyy\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015firdi. H\u0259r k\u0259s ist\u0259diyi vaxt ilahi h\u00f6kml\u0259ri poza bil\u0259rdi. Onun c\u0259zadan amanda qalmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259yanlardan biri il\u0259 qohum olmas\u0131, yaxud r\u00fc\u015fv\u0259t verm\u0259si kifay\u0259t edirdi. G\u00fcnah-karlar c\u0259zaland\u0131r\u0131lm\u0131r, al\u0131nm\u0131\u015f haqlar sahibin\u0259 qaytar\u0131lm\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Osman\u0131n xilaf\u0259t ill\u0259rind\u0259 \u018fmmar ibn Yasir kimi b\u00f6y\u00fck s\u0259hab\u0259 h\u00f6kum\u0259tin eyibl\u0259rini v\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259dal\u0259tsizliyini s\u00f6yl\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 q\u0259ddarcas\u0131na d\u00f6y\u00fcld\u00fc. \u018fbuz\u0259r eyni \u201cg\u00fcnah\u201d ucbat\u0131ndan s\u0259hraya s\u00fcrg\u00fcn edilib, orada yalq\u0131zl\u0131q i\u00e7ind\u0259 can verdi. Malik \u018f\u015ft\u0259r, S\u0259s\u0259\u0259 ibn Suhan, Kumeyl kimi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri \u015eama s\u00fcrg\u00fcn etdil\u0259r. \u018fksin\u0259, M\u00fcaviy\u0259, M\u0259rvan, M\u00fc\u011feyr\u0259, V\u0259lid, \u018fmr ibn As kimi m\u00fcnafiql\u0259r v\u0259zif\u0259 qazand\u0131lar, h\u0259tta ba\u015fqalar\u0131n\u0131n da haqq\u0131n\u0131 q\u0259sb etm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t tapd\u0131lar.<\/p>\n<p>Osman h\u0259l\u0259 hicri 27-ci (miladi 647-ci) ild\u0259 Afrikan\u0131n f\u0259thind\u0259n \u0259ld\u0259 edilmi\u015f q\u0259nim\u0259tin x\u00fcms\u00fcn\u00fc &#8211; y\u0259ni 500 min dinar q\u0131z\u0131l\u0131 \u00f6z k\u00fcr\u0259k\u0259ni v\u0259 v\u0259ziri M\u0259rvan ibn H\u0259k\u0259m\u0259 ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Vaxtil\u0259 H\u0259zr\u0259t Fatim\u0259d\u0259n (\u0259) zorla al\u0131nm\u0131\u015f F\u0259d\u0259k ba\u011f\u0131 da M\u0259rvana verildi. X\u0259lif\u0259nin s\u00fcd qarda\u015f\u0131, Kuf\u0259 valisi V\u0259lid ibn \u018fq\u0259b\u0259 s\u0259rxo\u015f halda m\u0259scid\u0259 g\u0259lib camaat namaz\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdi. Xilaf\u0259tin apar\u0131c\u0131 simalar\u0131, v\u0259zif\u0259 sahibl\u0259ri, \u0259mirl\u0259r v\u0259 valil\u0259r cah-c\u0259lala, t\u0259m-t\u0259raqa uydular. \u018fvv\u0259ll\u0259r uca v\u0259 yara\u015f\u0131ql\u0131 binalar tikm\u0259k, bahal\u0131 libaslar geym\u0259k, iri mal-qara s\u00fcr\u00fcl\u0259ri saxlamaq b\u0259y\u0259nilm\u0259z i\u015f say\u0131l\u0131rd\u0131sa, t\u0259dric\u0259n f\u0259xr v\u0259 f\u0259zil\u0259t hesab edilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u0130nsanlara v\u0259zif\u0259l\u0259rin\u0259, s\u0259rv\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 \u0259sil-n\u0259s\u0259bl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 qiym\u0259t verildi.<\/p>\n<p>M\u0259\u015fhur tarix\u00e7i M\u0259sudi \u201cM\u00fcruc\u00fcz-z\u0259h\u0259b\u201d kitab\u0131nda hicri 30-cu ill\u0259rin \u0259sas siyas\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t adamlar\u0131n\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f t\u0259rzi, h\u0259yat \u015f\u0259raiti haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verir. H\u0259min kitabdan ayd\u0131n olur ki, b\u0259zi h\u0259disl\u0259rd\u0259 \u201cc\u0259nn\u0259tl\u0259 m\u00fcjd\u0259l\u0259nmi\u015f\u201d elan edil\u0259n (\u0259\u015f\u0259reyi-m\u00fcb\u0259\u015f\u015f\u0259r\u0259) 10 s\u0259hab\u0259nin b\u0259zil\u0259rinin zahidan\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 bar\u0259sind\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r \u0259slind\u0259 uydurma imi\u015f. Onlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259kl\u0259, ya\u015fad\u0131qlar\u0131 d\u00f6vr\u00fcn ab-havas\u0131na, ictimai-siyasi m\u00fchitin\u0259 b\u0259l\u0259d ola bil\u0259rik.<\/p>\n<p>\u201cM\u00fcruc\u00fcz-z\u0259h\u0259b\u201d kitab\u0131ndan ayd\u0131n olur ki, Osman q\u0259tl olunark\u0259n qoyub getdiyi miras 150 min q\u0131z\u0131l dinar v\u0259 bir milyon g\u00fcm\u00fc\u015f dirh\u0259md\u0259n ibar\u0259t imi\u015f. Onun Vadiy\u00fcl-Q\u00fcra, H\u00fcneyn v\u0259 sair m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u00fclkiyy\u0259tinin d\u0259y\u0259ri 100 min q\u0131z\u0131l dinardan art\u0131q idi. (\u018flb\u0259tt\u0259, mal-qara v\u0259 d\u0259v\u0259 s\u00fcr\u00fcl\u0259ri bura aid deyildi). T\u0259lh\u0259 yaln\u0131z \u0130raq \u0259razisind\u0259ki m\u00fclkl\u0259rd\u0259n g\u00fcnd\u0259 min dinar qazanc g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Z\u00fcbeyr ibn \u018fvvam \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra t\u0259qrib\u0259n 60 milyon dinarl\u0131q torpaq sah\u0259l\u0259ri qoyub \u00f6ld\u00fc. Onun M\u0259din\u0259d\u0259 11, B\u0259sr\u0259d\u0259 2, Kuf\u0259 v\u0259 Misird\u0259 bir evi var idi. Qurani-k\u0259rimi toplay\u0131b vahid kitab hal\u0131na salm\u0131\u015f komissiyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Zeyd ibn Sabit \u00f6l\u0259rk\u0259n o q\u0259d\u0259r var-d\u00f6vl\u0259t qoymu\u015fdu ki, q\u0131z\u0131l-g\u00fcm\u00fc\u015f k\u00fcl\u00e7\u0259l\u0259rini balta il\u0259 par\u00e7alay\u0131b varisl\u0259r aras\u0131nda b\u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>\u201c\u018fr\u0259b mill\u0259tinin Qarunu\u201d l\u0259q\u0259bini alm\u0131\u015f \u018fbd\u00fcrr\u0259hman ibn Ovfun (o da \u0259\u015f\u0259reyi-m\u00fcb\u0259\u015f\u015f\u0259r\u0259d\u0259n biri idi) heyvan s\u00fcr\u00fcl\u0259ri min ba\u015f d\u0259v\u0259 v\u0259 on min ba\u015f qoyundan ibar\u0259t idi. \u018fbd\u00fcrr\u0259hman\u0131n d\u00f6rd h\u0259yat yolda\u015f\u0131 v\u0259 xeyli \u00f6vlad\u0131 var idi. \u018fbd\u00fcrr\u0259hman \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra h\u0259yat yolda\u015flar\u0131ndan h\u0259r biri 84 min q\u0131z\u0131l dinar h\u0259cmind\u0259 mirasa sahib oldu. \u0130slam qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6vladl\u0131 ki\u015fi \u00f6l\u0259rk\u0259n, mal\u0131n\u0131n s\u0259kkizd\u0259-bir hiss\u0259si h\u0259yat yolda\u015f\u0131na verilir. \u018fg\u0259r h\u0259yat yolda\u015flar\u0131n\u0131n say\u0131 bir n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q olarsa, s\u0259kkizd\u0259-bir pay onlar\u0131n aras\u0131nda b\u0259rab\u0259r b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Bel\u0259likl\u0259, \u018fbd\u00fcrr\u0259hman ibn Ovfun h\u0259yat yolda\u015flar\u0131ndan h\u0259r biri onun miras\u0131n\u0131n 1\/32 hiss\u0259sini almal\u0131 imi\u015f. Bu hesabla, \u018fbd\u00fcrr\u0259hman ibn Ovfun da\u015f\u0131nan \u0259mlak\u0131 t\u0259qrib\u0259n 2 milyon 700 min q\u0131z\u0131l dinardan ibar\u0259t imi\u015f.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7oxlar\u0131n\u0131n z\u0259nn etdiyinin tam \u0259ksin\u0259 olaraq, K\u0259rb\u0259la faci\u0259sinin h\u0259r\u0259k\u0259tverici amill\u0259ri \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 v\u0259 q\u0259fl\u0259t\u0259n meydana \u00e7\u0131xmam\u0131\u015fd\u0131r. Onun daha d\u0259rin k\u00f6kl\u0259rini axtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn H\u0259zr\u0259t M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) d\u00f6vr\u00fcn\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259liyik. Do\u011frudur, \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) h\u0259r\u0259kat\u0131 hicri 60-c\u0131 ilin r\u0259c\u0259b ay\u0131nda &#8211; M\u00fcaviyy\u0259nin v\u0259fat\u0131ndan d\u0259rhal sonra ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 hicri 61-ci ilin m\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131na kimi t\u0259qrib\u0259n alt\u0131 ay s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Lakin M\u00fcaviy\u0259nin \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 \u0130slam al\u0259mind\u0259 v\u0259ziyy\u0259t he\u00e7 d\u0259 q\u0259fild\u0259n d\u0259yi\u015fm\u0259di. Bu \u00f6l\u00fcm \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259l ba\u015flam\u0131\u015f hadis\u0259l\u0259r z\u0259ncirinin n\u00f6vb\u0259ti halqas\u0131ndan ba\u015fqa bir \u015fey deyildi. Hadis\u0259l\u0259r z\u0259ncirinin nisb\u0259t\u0259n daha yax\u0131n d\u00f6vr\u0259si is\u0259 A\u015furadan 30 il \u0259vv\u0259l&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":210618,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[27],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M.jpg",300,182,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M.jpg",300,182,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M.jpg",300,182,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M-300x182.jpg",300,182,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M.jpg",300,182,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M.jpg",300,182,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M.jpg",300,182,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/fcade637289b660479a7120e9cf412b6_M.jpg",300,182,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=27\" rel=\"category\">\u0130SLAM<\/a>","rttpg_excerpt":"\u00c7oxlar\u0131n\u0131n z\u0259nn etdiyinin tam \u0259ksin\u0259 olaraq, K\u0259rb\u0259la faci\u0259sinin h\u0259r\u0259k\u0259tverici amill\u0259ri \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 v\u0259 q\u0259fl\u0259t\u0259n meydana \u00e7\u0131xmam\u0131\u015fd\u0131r. Onun daha d\u0259rin k\u00f6kl\u0259rini axtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn H\u0259zr\u0259t M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) d\u00f6vr\u00fcn\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259liyik. Do\u011frudur, \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) h\u0259r\u0259kat\u0131 hicri 60-c\u0131 ilin r\u0259c\u0259b ay\u0131nda &#8211; M\u00fcaviyy\u0259nin v\u0259fat\u0131ndan d\u0259rhal sonra ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 hicri 61-ci ilin m\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131na kimi t\u0259qrib\u0259n alt\u0131 ay s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/210617"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=210617"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/210617\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/210618"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=210617"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=210617"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=210617"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}