{"id":215195,"date":"2020-09-04T08:11:58","date_gmt":"2020-09-04T05:11:58","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=215195"},"modified":"2020-09-04T08:11:58","modified_gmt":"2020-09-04T05:11:58","slug":"niy%c9%99-usaqligimizi-xatirlamiriq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=215195","title":{"rendered":"Niy\u0259 u\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 xat\u0131rlam\u0131r\u0131q?"},"content":{"rendered":"<p>Biz ad\u0259t\u0259n ya u\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 xat\u0131rlam\u0131r\u0131q, ya da u\u015faql\u0131q haqq\u0131nda xatir\u0259l\u0259rimiz \u00e7ox dumanl\u0131d\u0131r. Bunun s\u0259b\u0259bi &#8220;u\u015faql\u0131q amneziyas\u0131&#8221; olaraq adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z q\u0259rib\u0259 bir fenomendir. U\u015faqlar b\u00f6y\u00fcm\u0259y\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00fc\u00e7 ya\u015flar\u0131ndan \u0259vv\u0259l ba\u015flar\u0131na g\u0259l\u0259n hadis\u0259l\u0259ri xat\u0131rlaya bilirl\u0259r, bir az daha b\u00f6y\u00fcd\u00fckd\u0259 is\u0259 bu q\u0259rib\u0259 avtobioqrafik xatir\u0259l\u0259r silinir. Yenic\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar u\u015faql\u0131q amneziyas\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c n\u00f6qt\u0259sinin yeddi ya\u015f hesab edil\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir. Y\u0259ni 7 ya\u015f\u0131ndan sonra u\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 xat\u0131rlam\u0131r\u0131q, ya da \u00e7ox pis xat\u0131rlay\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki bu sirli hadis\u0259nin s\u0259b\u0259bl\u0259rini ara\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar v\u0259 dedikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 dilin (\u00fcnsiyy\u0259tin) bununla m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r \u0259laq\u0259si var. \u00d6t\u0259n ilin iyununda kanadal\u0131 aliml\u0259r m\u00fcmk\u00fcn izah ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Onlar bu amneziyan\u0131n s\u0259b\u0259binin neyrogenez ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nan, u\u015faql\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 hippokampdaki yeni h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin aktiv inki\u015faf\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. U\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 xat\u0131rlam\u0131r\u0131q, \u00e7\u00fcnki beyin b\u00f6y\u00fck miqdarda yeni h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin yaranmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olduqda uzunm\u00fcdd\u0259tli ola bil\u0259c\u0259k xatir\u0259l\u0259ri yadda\u015fda saxlam\u0131r. B\u0259s hans\u0131 anda xatir\u0259l\u0259r\u0259 giri\u015f m\u0259hdudiyy\u0259ti qoyulur?<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259l\u0259ri \u201cMemory\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan t\u0259dqiqatlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Patricia Bauer v\u0259 h\u0259mkar\u0131 Marina Larkina valideynl\u0259rd\u0259n h\u0259r hans\u0131 birind\u0259n (\u0259ks\u0259r t\u0259dqiqatlarda oldu\u011fu kimi \u0259sas\u0259n analardan) v\u0259 \u00fc\u00e7 ya\u015fl\u0131 u\u015faqlardan ibar\u0259t bir ne\u00e7\u0259 qrup yaratd\u0131lar. Valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131na son \u00fc\u00e7 ay \u0259rzind\u0259 ba\u015f vermi\u015f zoopark g\u0259zintisi v\u0259 ya u\u015faq ba\u011f\u00e7as\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 hadis\u0259l\u0259r\u0259 aid suallar verdi. Aliml\u0259r is\u0259 bunlar\u0131 videoya \u00e7\u0259kdi.<\/p>\n<p>Son alt\u0131 il \u0259rzind\u0259 art\u0131q 5, 6, 7, 8 v\u0259 h\u0259tta 9 ya\u015flar\u0131nda u\u015faqlardan ibar\u0259t m\u00fcxt\u0259lif qruplar laboratoriyalara qay\u0131d\u0131rd\u0131lar v\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar onlara \u00fc\u00e7 ya\u015flar\u0131 olduqda ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar verirdi. Elmi \u0259m\u0259kda\u015flar h\u0259min hadis\u0259l\u0259rin detallar\u0131n\u0131 bilirdil\u0259r, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n u\u015faqlar\u0131n n\u0259yi xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 ya bu haqda n\u0259l\u0259r dediyini ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259km\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p>\u201cPopular Science\u201d jurnal\u0131na dan\u0131\u015fan Bauer ikinci m\u00fcsahib\u0259d\u0259ki 5-7 ya\u015flar\u0131 olan u\u015faqlar\u0131n xatir\u0259l\u0259rin 60%-d\u0259n \u00e7oxunu xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dedi. 8 v\u0259 ya 9 ya\u015fl\u0131 u\u015faqlar is\u0259 hadis\u0259l\u0259rin 40%-i, h\u0259tta daha az\u0131n\u0131 xat\u0131rlay\u0131rd\u0131 v\u0259 h\u0259min hadis\u0259l\u0259ri d\u0259 d\u0259yi\u015fdirib dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. &#8220;Hesab edirik ki, bu, neyron strukturlar\u0131nda intensiv inki\u015faf ba\u015f ver\u0259n d\u00f6vrd\u0259ki \u0259sas bioloji prosesl\u0259r il\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Bu inki\u015faf\u0131n ilk m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 h\u0259min strukturlar i\u015fl\u0259yir, amma bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 effektiv olmur &#8211; u\u015faqlar yadda\u015flar\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131r, lakin t\u0259bii prosesl\u0259r m\u00fcdd\u0259tind\u0259 b\u0259zi xatir\u0259l\u0259r s\u00f6n\u00fcr v\u0259 m\u0259hdud olur. U\u015faqlar b\u00f6y\u00fcd\u00fckd\u0259 is\u0259 yadda\u015f \u00e7ox effektiv \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r&#8221;, &#8211; Bauer qeyd edir.<\/p>\n<p>Valideynl\u0259r, h\u0259m\u00e7inin u\u015faqlar\u0131n ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 xatir\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sir edir. U\u015faqlarla inki\u015fafi strategiya il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t quran valideynl\u0259r tez-tez bel\u0259 suallar verir: &#8220;Bir az da dan\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcm&#8221; , &#8220;Orada n\u0259 oldu?&#8221;. Bel\u0259c\u0259 u\u015faqlar\u0131n \u00f6z xatir\u0259l\u0259rini izah etm\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olurlar. Bauerin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, n\u0259tic\u0259d\u0259 u\u015faqlarda daha k\u00f6hn\u0259 hadis\u0259l\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n xatir\u0259l\u0259r daha tez formala\u015f\u0131r v\u0259 bu xatir\u0259l\u0259r daha dayan\u0131ql\u0131 olur. Bauer n\u00f6vb\u0259ti d\u00f6rd il \u0259rzind\u0259 u\u015faq qruplar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259ki t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131 davam etdir\u0259c\u0259k. O, u\u015faqlara h\u0259yatlar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar ver\u0259c\u0259k. Bauer hesab edir ki, ilk xatir\u0259l\u0259r emosiyalarla \u0259laq\u0259lidir &#8211; pozitiv oldu\u011fu kimi, neqativ emosiyalarla da. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n u\u015faqlar\u0131n erk\u0259n d\u00f6vrd\u0259 xatir\u0259l\u0259rini qoruyub saxlamas\u0131 xeyli m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, amma yeni xatir\u0259l\u0259r formala\u015fd\u0131rd\u0131qca onlarla olan \u0259laq\u0259sinin itirilm\u0259si d\u0259 istisna olunmur.<\/p>\n<p><strong>R\u00f6ya Rasimq\u0131z\u0131,<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Biz ad\u0259t\u0259n ya u\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 xat\u0131rlam\u0131r\u0131q, ya da u\u015faql\u0131q haqq\u0131nda xatir\u0259l\u0259rimiz \u00e7ox dumanl\u0131d\u0131r. Bunun s\u0259b\u0259bi &#8220;u\u015faql\u0131q amneziyas\u0131&#8221; olaraq adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z q\u0259rib\u0259 bir fenomendir. U\u015faqlar b\u00f6y\u00fcm\u0259y\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00fc\u00e7 ya\u015flar\u0131ndan \u0259vv\u0259l ba\u015flar\u0131na g\u0259l\u0259n hadis\u0259l\u0259ri xat\u0131rlaya bilirl\u0259r, bir az daha b\u00f6y\u00fcd\u00fckd\u0259 is\u0259 bu q\u0259rib\u0259 avtobioqrafik xatir\u0259l\u0259r silinir. Yenic\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar u\u015faql\u0131q amneziyas\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c n\u00f6qt\u0259sinin yeddi ya\u015f hesab edil\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir. Y\u0259ni 7 ya\u015f\u0131ndan sonra u\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 xat\u0131rlam\u0131r\u0131q, ya da \u00e7ox pis xat\u0131rlay\u0131r\u0131q. Aliml\u0259r uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki bu sirli hadis\u0259nin s\u0259b\u0259bl\u0259rini ara\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar v\u0259 dedikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 dilin (\u00fcnsiyy\u0259tin) bununla m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r \u0259laq\u0259si var. \u00d6t\u0259n ilin iyununda kanadal\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":215196,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571-300x166.jpg",300,166,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571.jpg",640,354,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/7a6a6127159914317464598515910491571.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"Biz ad\u0259t\u0259n ya u\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 xat\u0131rlam\u0131r\u0131q, ya da u\u015faql\u0131q haqq\u0131nda xatir\u0259l\u0259rimiz \u00e7ox dumanl\u0131d\u0131r. Bunun s\u0259b\u0259bi &#8220;u\u015faql\u0131q amneziyas\u0131&#8221; olaraq adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z q\u0259rib\u0259 bir fenomendir. U\u015faqlar b\u00f6y\u00fcm\u0259y\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00fc\u00e7 ya\u015flar\u0131ndan \u0259vv\u0259l ba\u015flar\u0131na g\u0259l\u0259n hadis\u0259l\u0259ri xat\u0131rlaya bilirl\u0259r, bir az daha b\u00f6y\u00fcd\u00fckd\u0259 is\u0259 bu q\u0259rib\u0259 avtobioqrafik xatir\u0259l\u0259r silinir. Yenic\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar u\u015faql\u0131q amneziyas\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c n\u00f6qt\u0259sinin yeddi ya\u015f hesab edil\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/215195"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=215195"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/215195\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/215196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=215195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=215195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=215195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}