{"id":252479,"date":"2020-12-12T10:38:28","date_gmt":"2020-12-12T07:38:28","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=252479"},"modified":"2020-12-12T10:38:28","modified_gmt":"2020-12-12T07:38:28","slug":"heyd%c9%99r-%c9%99liyev-iki-%c9%99srin-qlobal-siyasi-lideri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=252479","title":{"rendered":"Heyd\u0259r \u018fliyev: \u0130ki \u0259srin qlobal siyasi lideri"},"content":{"rendered":"<p>Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev \u015f\u0259xsi l\u0259yaq\u0259t hissini pakl\u0131q zirv\u0259sin\u0259 qald\u0131rma\u011f\u0131 bacaran v\u0259 bu unikal keyfiyy\u0259ti titanik siyasi f\u0259aliyy\u0259tinin m\u0259h\u0259k da\u015f\u0131na \u00e7evirm\u0259y\u0259 nail olan B\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r. Bu unukal x\u00fcsusiyy\u0259ti il\u0259 d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 onun r\u0259qibi yoxdur. Y\u0259qin ki, h\u0259l\u0259 uzun tarixi d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 bu reall\u0131q d\u0259yi\u015fm\u0259z qalacaqd\u0131r. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, dahil\u0259r \u0259n az\u0131 100 ild\u0259n bir do\u011fulur.<\/p>\n<p><img src=\"http:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2019\/08\/06\/\/-08b2dbdc156507390054955716210774792.jpg\" alt=\"\" \/>O, Az\u0259rbaycanda siyasi pl\u00fcralizm, siyasi m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 siyasi sistemin yaranmas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyan d\u00fchad\u0131r. 1992-ci ild\u0259 bir m\u00fcxalif\u0259t partiyas\u0131 olaraq yaratd\u0131\u011f\u0131 Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131 hakimiyy\u0259t\u0259 sivil yolla g\u0259lm\u0259yin \u0259sl \u201cyol x\u0259rit\u0259si\u201dni ortaya qoydu. Bununla da bir siyasi m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 siyasi \u0259xlaq n\u00fcmun\u0259si yaratd\u0131. Bu n\u00fcmun\u0259 \u0259slind\u0259 siyasi x\u0259ttind\u0259n v\u0259 davran\u0131\u015f\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u00fct\u00fcn siyasi q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6rn\u0259k olmal\u0131d\u0131r. Bu n\u00fcmun\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 sa\u011flam, obyektiv, \u015f\u0259ffaf v\u0259 demokratik m\u00fcbariz\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tini ehtiva edir v\u0259 100 faizlik q\u0259l\u0259b\u0259 t\u0259minat\u0131na g\u00f6r\u0259 unikald\u0131r.<br \/>\nHe\u00e7 k\u0259s\u0259 sirr deyildir ki, ulu \u00f6nd\u0259r 1993-c\u00fc il 3 oktyabrda ke\u00e7iril\u0259c\u0259k prezident se\u00e7kil\u0259ri \u00f6nc\u0259si se\u00e7kiqaba\u011f\u0131 t\u0259bli\u011fat kampaniyas\u0131na x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verir, praktiki olaraq \u0259halinin b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Fikrimizi faktlar v\u0259 arqumentl\u0259rl\u0259 \u0259sasland\u0131raq.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidentliyin\u0259 namiz\u0259d Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc il sentyabr\u0131n 10-da yerli v\u0259 xarici jurnalistl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259tbuat konfrans\u0131 ke\u00e7irdi. Sentyabr\u0131n 20-d\u0259 Az\u0259rbaycan Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131, sentyabr\u0131n 21-d\u0259 AMEA-da ziyal\u0131lar qar\u015f\u0131s\u0131nda, sentyabr\u0131n 22-d\u0259 Ali Sovetd\u0259 Az\u0259rbaycan g\u0259ncl\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, sentyabr\u0131n 28-d\u0259 Bak\u0131 M\u0259i\u015f\u0259t Kondisionerl\u0259ri zavodunda \u0259m\u0259k kollektivl\u0259rinin t\u0259msil\u00e7il\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015flar etdi. Bu \u00e7\u0131x\u0131\u015flarda ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Prezident se\u00e7il\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 xalq\u0131 narahat ed\u0259n hans\u0131 m\u00fc\u0259kk\u0259b probleml\u0259rin k\u00f6kl\u00fc h\u0259llin\u0259 nail olma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259f se\u00e7diyini b\u0259yan etdi. Bu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, polisin siyasi oyunbazl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmamas\u0131 v\u0259 ictimai asayi\u015fin qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 birba\u015fa v\u0259zif\u0259sini icra etm\u0259si, m\u00fcxt\u0259lif rayonlarda k\u00f6k salm\u0131\u015f v\u0259 dinc sakinl\u0259ri qorxu alt\u0131nda saxlayan \u00e7oxsayl\u0131 gizli silahl\u0131 qruplar\u0131n v\u0259 bandalar\u0131n \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, onlar\u0131n if\u015fa v\u0259 t\u0259rksilah edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<br \/>\nZiyal\u0131lar qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev ideoloji streotipl\u0259rd\u0259n v\u0259 t\u0259hrifl\u0259rd\u0259n azad olmu\u015f real v\u0259 h\u0259qiqi Az\u0259rbaycan tarixinin yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259xir\u0259sal\u0131nmaz v\u0259zif\u0259 kimi qar\u015f\u0131ya qoydu. Ulu \u00f6nd\u0259r x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulad\u0131 ki, tarixi q\u0259l\u0259m\u0259 alark\u0259n \u0259dal\u0259t hissini bir an yaddan \u00e7\u0131xarmaq olmaz. A\u011f\u0131 a\u011f, qaran\u0131 qara yazmaq laz\u0131md\u0131r. Bu x\u00fcsusda \u00fcmummilli lider x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulad\u0131 ki, \u201c1920-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq m\u00fcst\u0259qililik \u0259ld\u0259 etdiyimiz vaxtad\u0259k Az\u0259rbaycan xalq\u0131 b\u00f6y\u00fck bir tarixi yol ke\u00e7mi\u015fdir. Az\u0259rbaycanda boy\u00fck elm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t yaranm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6lk\u0259nin s\u0259nayesi, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 inki\u015faf etmi\u015fdir. Bu d\u00f6vr\u00fc tarixd\u0259n silm\u0259k olarm\u0131? \u015e\u00fcbh\u0259siz, bu d\u00f6vr\u00fcn \u00e7ox qaranl\u0131q s\u0259hif\u0259l\u0259ri d\u0259 var-37-38-ci ill\u0259r, el\u0259 20-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259ri, 30-cu ill\u0259r, repressiya ill\u0259ri, qanunsuzluq, insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131, Az\u0259rbaycan xalq\u0131na b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259l\u0259r vurulmas\u0131. Bunlar h\u0259qiq\u0259tdir. Eyni zamnada o da h\u0259qiq\u0259tdir ki, bu d\u00f6vrd\u0259 \u0259zab-\u0259ziyy\u0259tl\u0259rl\u0259, \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00f6z iqtisadiyyat\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fg\u0259r 70-ci ill\u0259rd\u0259 yaranm\u0131\u015f bu iqtisadiyyat omasayd\u0131, indi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi ya\u015faya bil\u0259rdimi?. El\u0259c\u0259 d\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri itirm\u0259k olmaz. Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov da, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev d\u0259, M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rdir. N\u0259riman N\u0259rimanov da&#8230;Tarixi t\u0259hrif ed\u0259nl\u0259r xalqa x\u0259yan\u0259t edir. Tariximizd\u0259 olan \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin ham\u0131s\u0131 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn qiym\u0259tlidir. Onlar\u0131n he\u00e7 birin\u0259 toxunmaq olmaz.\u201d Bu obyektiv movqeyi il\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev bir daha pakl\u0131q zirv\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259r\u0259k haqq v\u0259 \u0259dal\u0259tin ke\u015fiyind\u0259 dayan\u0131rd\u0131. Xalq\u0131n g\u00f6z\u00fc t\u0259r\u0259zidir. Xalq \u00f6z liderini birm\u0259nal\u0131 olaraq m\u00fc\u0259yy\u0259n edirdi. O xalq ki, \u00f6lk\u0259sinin viran oldu\u011funun f\u0259rqind\u0259 idi v\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 yegan\u0259 \u00fcm\u00fcd yeri kimi baxird\u0131.<br \/>\nH\u0259min \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131n o zamank\u0131 faci\u0259li v\u0259ziyy\u0259tini f\u0131rt\u0131nan\u0131n sahil\u0259 tullad\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131q g\u0259mi il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etdi: \u201dH\u0259min g\u0259mini yenid\u0259n tikm\u0259k, el\u0259 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salmaq laz\u0131md\u0131r ki, bir daha d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131xa bilsin. Az\u0259rbaycan indi t\u0259xmin\u0259n bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259td\u0259dir.\u201d<br \/>\nG\u0259ncl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131nda is\u0259 ulu ond\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev olk\u0259nin t\u0259hsil v\u0259 g\u0259ncl\u0259r siyas\u0259ti sah\u0259sind\u0259 h\u0259lllini gozl\u0259y\u0259n olduqca m\u00fcr\u0259kk\u0259b probleml\u0259r\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb etdi v\u0259 bu istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 konseptual yana\u015fmalar\u0131n\u0131 ortaya qoydu. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 onu vur\u011fulad\u0131 ki, milli nihilizm m\u00f6vqeyind\u0259n bird\u0259f\u0259lik imtina etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Sovet ideologiyas\u0131n\u0131 haql\u0131 olaraq \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rsaq da, ancaq sovet t\u0259hsil sistemind\u0259 bir \u00e7ox m\u00fcsb\u0259t c\u0259h\u0259tl\u0259rin oldu\u011funun da \u00fcst\u00fcnd\u0259n x\u0259tt \u00e7\u0259k\u0259 bilm\u0259rik. Biz savadl\u0131, t\u0259hsilli mill\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015fik. Elmd\u0259 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck u\u011furlara imza atm\u0131\u015f\u0131q. Bundan sonran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u0130ndi nec\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259k? T\u0259kc\u0259 texnikumlar\u0131 kollecl\u0259r\u0259, m\u0259kt\u0259bl\u0259ri liseyl\u0259r\u0259, institutlar\u0131 universitetl\u0259r\u0259 v\u0259 akademiyalara \u00e7evirm\u0259kl\u0259 i\u015fl\u0259ri d\u00fcz\u0259ltm\u0259k olmaz.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259r h\u0259r zaman oldu\u011fu kimi, t\u0259kc\u0259 probleml\u0259ri qabartm\u0131r, eyni zamnada onlar\u0131n h\u0259lli yoluna i\u015f\u0131q sal\u0131rd\u0131. Bu x\u00fcsusda o, Az\u0259rbaycan g\u0259ncl\u0259rinin AB\u015e, Boy\u00fck Britaniya, Fransa, T\u00fcrkiy\u0259, Rusiya v\u0259 dig\u0259r olk\u0259l\u0259rin n\u00fcfuzlu ali t\u0259hsil ocaqlar\u0131na g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sinin vacibliyini vur\u011fulay\u0131r v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 h\u0259l\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 olduqca m\u00fcsb\u0259t t\u0259cr\u00fcb\u0259nin qazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na diqq\u0259ti c\u0259lb edirdi.<br \/>\nEyni zamnada ulu ond\u0259r g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda xo\u015fag\u0259lm\u0259z hallarin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n s\u0259rxo\u015fluq, narkomaniya, \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tlisi is\u0259 f\u0259rariliyin artmas\u0131ndan \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u201cBilirsiniz adam d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259lir. Ax\u0131 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan o\u011fullar\u0131 f\u0259rar\u0131 olsunlar? F\u0259rarilik ed\u0259n h\u0259r bir g\u0259nc g\u0259r\u0259k c\u0259miyy\u0259tin \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xa bilm\u0259sin, f\u0259rarilik xalqa d\u00fc\u015fm\u0259n olmaq dem\u0259kdir.\u201d<br \/>\nUlu ond\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan g\u0259ncl\u0259ri il\u0259 bu v\u0259 dig\u0259r g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri c\u0259miyy\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck siyasi rezonans do\u011furdu. G\u0259ncl\u0259rd\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissl\u0259ri miqyasag\u0259lm\u0259z s\u0259viyy\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259ldi. Xalq\u0131m\u0131z bir daha \u0259min oldu ki, ona el\u0259 bir siyasi lider r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131r ki, onun polad irad\u0259si, \u0259zmi v\u0259 enerjisi say\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn b\u0259lalardan hifz olacaq\u0131m\u0131z art\u0131q xulya deyil, bir reall\u0131qd\u0131r.<br \/>\n1993-c\u00fc il oktyabr\u0131n 1-d\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidentinin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Bak\u0131da respublikada ya\u015fayan azsayl\u0131 xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 gor\u00fc\u015fd\u00fc. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn olk\u0259mizd\u0259 ictimai-siyasi sabitliyin t\u0259minat\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259ti var idi. \u201cXalq C\u0259bh\u0259si-M\u00fcsavat\u201d c\u00fctl\u00fcy\u00fcn\u00fcn antimilli siyas\u0259ti say\u0259sind\u0259 olk\u0259 \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan xalqlar aras\u0131nda birlik v\u0259 harmoniya deyil, t\u0259friq\u0259 v\u0259 toqqu\u015fma meyll\u0259ri g\u00fccl\u0259nmi\u015fdi. X\u00fcsus\u0259n azsayl\u0131 xalqlara s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 bel\u0259 bir ideya t\u0259lqin olunurdu ki, siz Az\u0259rbaycan\u0131n kokl\u00fc xalqlar\u0131 deyilsiniz, ikinci sort xalqlar statusundas\u0131n\u0131z. \u018fslind\u0259 bu yar\u0131tmaz v\u0259 x\u0259yan\u0259tkar siyas\u0259tin m\u00fc\u0259llifl\u0259ri olk\u0259nin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc v\u0259 suvernliyi \u0259leyhin\u0259 \u0259n qorxulu ssenaril\u0259rin formala\u015fmas\u0131na r\u0259vac verir v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliy\u0259 qar\u015f\u0131 x\u0259yan\u0259tkar yol se\u00e7mi\u015f olurdular. Bu ac\u0131 reall\u0131qlar fonunda ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev m\u0259lum g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulad\u0131 ki, prezident se\u00e7il\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 o, respublikan\u0131n ke\u00e7mi\u015f r\u0259hb\u0259rliyinin milli siyas\u0259td\u0259 buraxd\u0131\u011f\u0131 ciddi pozuntular\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni \u0259sirg\u0259miy\u0259c\u0259kdir. Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn xalqlar siyasi \u0259qid\u0259sind\u0259n, mill\u0259tind\u0259n, dinind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u0259rab\u0259r h\u00fcquq v\u0259 imkanlara malik olacaqlar.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00f6y\u00fck co\u015fqu il\u0259 qar\u015f\u0131lanan se\u00e7ki kampaniyas\u0131 xalq\u0131n etimad\u0131n\u0131 tam itirmi\u015f Xalq C\u0259bh\u0259sinin \u0259sl antimilli, x\u0259yan\u0259tkar v\u0259 d\u00f6n\u00fck mahiyy\u0259tinin daha bariz \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Onlar m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 bar\u0131\u015fa bilmir, \u0259vv\u0259lc\u0259 referendumu, sonra is\u0259 prezident se\u00e7kil\u0259rini boykot etm\u0259k \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 mitinql\u0259r t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r. AXC-nin ekstrimist qanad\u0131 is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 H\u0259s\u0259n Tokunun i\u015ftirak\u0131 il\u0259 sentyabr\u0131n 30-da Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yat\u0131na sui-q\u0259sd t\u0259\u015fkil etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. N\u0259 bu sui-q\u0259sd add\u0131m\u0131, n\u0259 d\u0259 sonralar t\u0259krarlanan ox\u015far cinay\u0259tl\u0259r v\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fin\u0259 c\u0259hdl\u0259r n\u0259tic\u0259siz qald\u0131. Ulu Yaradan v\u0259 xalq sevgisi missiyas\u0131 mill\u0259tin v\u0259 dovl\u0259tin Xilaskar\u0131 olan Heyd\u0259r \u018fliyevi hifz etdi. O, qalibiyy\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fulmu\u015fdu. 1993-c\u00fc il 3 oktyabr Prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 xalq\u0131n 98,8 % s\u0259sini toplayaraq hakimiyy\u0259ti olimpinin zirv\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259lk\u0259 m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalan Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini xilas etdi, onun n\u00f6vb\u0259ti intibah\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. Bu yerd\u0259 b\u0259zi paralell\u0259r apar\u0131b, n\u0259zri m\u00fclahiz\u0259l\u0259rimizi \u0259sasland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faq.<br \/>\n\u00d6t\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u201cLiteraturnaya qazeta\u201dya verdiyi m\u0259\u015fhur m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 \u201cQoy \u0259dal\u0259t z\u0259f\u0259r \u00e7als\u0131n\u201d dey\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z\u00fcn\u00fcn milli intibah missiyas\u0131n\u0131n 1969-1982-ci ill\u0259r tarixi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259, s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqqi m\u0259nas\u0131nda, \u0259dal\u0259tin z\u0259f\u0259r \u00e7almas\u0131na nail oldu. \u00d6lk\u0259d\u0259 h\u0259min ill\u0259rd\u0259 213 yeni s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259si istismara verildi. Bak\u0131 M\u0259i\u015f\u0259t Kondisionerl\u0259ri, Salyan Plastmas Emal\u0131 zavodu, Sumqay\u0131tda Kompressor zavodu, \u00dcst Trikotaj fabriki, Bak\u0131da Tiki\u015f, Ayaqqab\u0131 hiss\u0259l\u0259ri fabrikl\u0259ri, \u015eampan \u015f\u0259rab\u0131 zavodu, C\u0259nc\u0259d\u0259 \u018ft kombinat\u0131, Q\u0259nnadi fabriki, \u018flvan Metallar emal\u0131 zavodu, L\u0259nk\u0259randa Konserv zavodu, \u00e7ay fabriki, Nax\u00e7\u0131vanda \u015e\u00fc\u015f\u0259 Qablar zavodu, K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 \u201c\u0130stisu\u201d mineral su zavodu, Yevlaxda Yunun \u0130lkin Emal\u0131 fabriki v\u0259 s. kimi b\u00f6y\u00fck iqtisadi potensial\u0131 olan m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r m\u0259hz h\u0259min ill\u0259rd\u0259 tikilib istifad\u0259y\u0259 verildi. Qeyd edil\u0259n 13 il \u0259rzind\u0259 istehsal olunan s\u0259naye m\u0259hsulu \u00f6z h\u0259cmin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259vv\u0259lki 50 il\u0259 b\u0259rab\u0259r idi.<br \/>\n1969-cu ild\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda geni\u015f tikinti-quruculuq i\u015fl\u0259rin\u0259 start verildi. Respublika sanki tikinti meydan\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131. 1975-1985-ci ill\u0259rd\u0259 \u00fcmumi sah\u0259si 22, 2 milyon kvadratmetr olan m\u0259nzill\u0259r in\u015fa edildi ki, bu g\u00f6st\u0259rici Az\u0259rbaycanda b\u00fct\u00fcn \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 tikilmi\u015f m\u0259nzill\u0259rin 70 faizini t\u0259\u015fkil edirdi. Yeni i\u015f yerl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 iqtisadiyyatda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fcmumi say\u0131 1985-ci ild\u0259 2,4 milyon n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Bu, 1970-ci ilin m\u00fcvafiq g\u00f6st\u0259ricisind\u0259n 1,5 d\u0259f\u0259 \u00e7ox idi. 1969-cu ild\u0259 orta ayl\u0131q \u0259m\u0259khaqq\u0131n\u0131n s\u0259viyy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan 15 m\u00fctt\u0259fiq respublika aras\u0131nda ax\u0131r\u0131nc\u0131 yerd\u0259 dayand\u0131\u011f\u0131 halda, 1980-ci ild\u0259 4-c\u00fc yer\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131.<br \/>\nH\u0259min d\u00f6vrd\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n dir\u00e7\u0259ldilm\u0259si v\u0259 sonrak\u0131 inki\u015faf\u0131 sah\u0259sind\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck isl\u0259r g\u00f6r\u00fcld\u00fc. M\u00f6ht\u0259r\u0259m Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 70-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f kompleks t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 qidal\u0131l\u0131q balans\u0131n\u0131 itirmi\u015f torpaqlar \u0259sl m\u0259hsuldar torpaqlara \u00e7evrildi. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n su t\u0259hcizat\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Yuxar\u0131 Qaraba\u011f, Yuxar\u0131 \u015eirvan v\u0259 Samur-Ab\u015feron kanallar\u0131n\u0131n tikintisi ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131, Nax\u00e7ivan Muxtar Respublikas\u0131nda \u201cArpa\u00e7ay\u201d, L\u0259nk\u0259randa \u201cXanbulan\u00e7ay\u201d, Masall\u0131da \u201cVil\u0259\u015f\u00e7ay\u201d, \u015e\u0259kid\u0259 \u201c\u018fyri\u00e7ay\u201d, \u015e\u0259mkir v\u0259 A\u011fstafa su d\u0259rya\u00e7alar\u0131, \u201cB\u0259hr\u0259mt\u0259p\u0259\u201d suvarma \u015f\u0259b\u0259k\u0259si, \u0130smay\u0131ll\u0131da \u201cA\u015f\u0131q Bayram\u201d g\u00f6l\u00fc istifad\u0259y\u0259 verildi.<br \/>\n\u018fvv\u0259ll\u0259r \u0259sass\u0131z olaraq azald\u0131lm\u0131\u015f tax\u0131l, pamb\u0131q, meyv\u0259\u00e7ilik sah\u0259l\u0259ri, habel\u0259 qoyun\u00e7uluq v\u0259 qu\u015f\u00e7uluq yenid\u0259n b\u0259rpa olundu. K\u0259nd t\u0259s\u0259r\u00fc\u00fcfat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259k ixtisasl\u0131 kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 d\u0259 ciddi add\u0131mlar at\u0131ld\u0131. Yaln\u0131z Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Akademiyas\u0131nda 1970-1975-ci ill\u0259rd\u0259 40 min n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n ali t\u0259hsilli, respublikan\u0131n orta ixtisas m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 is\u0259 86, 4 min n\u0259f\u0259r orta ixtisas t\u0259hsilli k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisi haz\u0131rland\u0131.<br \/>\n\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin titanik f\u0259aliyy\u0259tinin n\u0259tic\u0259si olaraq 1981-ci ild\u0259 respublika tarixind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq 402 min ton tax\u0131l, 1 milyon 151 min ton pamb\u0131q, 1milyon 616 min ton \u00fcz\u00fcm, 644 min ton t\u0259r\u0259v\u0259z, 41 min ton ton bostan m\u0259hsullar\u0131, 26 min ton ya\u015f\u0131l \u00e7ay yarpa\u011f\u0131, 125 min ton mal-qara v\u0259 qu\u015f \u0259ti, 340 min ton s\u00fcd, 294 milyon \u0259d\u0259d yumurta v\u0259 12 min ton yun t\u0259dar\u00fck edildi.<br \/>\n\u00dcmum\u0259n, h\u0259min ill\u0259rd\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n m\u0259cmu m\u0259hsulu 2,6 d\u0259f\u0259 artd\u0131.<br \/>\n\u201cXalq h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z ziyal\u0131lar\u0131, \u00f6z m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, \u00f6z elmi il\u0259 tan\u0131n\u0131r\u201d,-dey\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevin sovet Az\u0259rbaycan\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrd\u0259 t\u0259hsil, s\u0259hiyy\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 sah\u0259sind\u0259 d\u0259 ciddi v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli add\u0131mlar at\u0131ld\u0131.<br \/>\nH\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259rbiy\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259n tutmu\u015f ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259d\u0259k b\u00fct\u00fcn t\u0259hsil ocaqlar\u0131 \u0259vv\u0259lki ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 yeni inki\u015faf pill\u0259sin\u0259 qalxd\u0131, bu istiqam\u0259td\u0259 apar\u0131lan ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti Az\u0259rbaycan \u0259halisinin t\u0259hsil, \u00fcmumm\u0259d\u0259ni v\u0259 intellektual s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259sna rol oynad\u0131.<br \/>\n70-ci ill\u0259rd\u0259 v\u0259 80-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin maddi-texniki bazas\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 b\u00f6yuk i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u00d6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxlu sayda t\u0259dris korpuslar\u0131, yataqxana kompleksl\u0259ri tikildi.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyevin 1970-80-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda ali t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131 yolundak\u0131 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 yeni ali t\u0259hsil ocaqlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 idi. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1970-82-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda 5 yeni ali m\u0259kt\u0259b yarad\u0131ld\u0131, \u00e7oxlu ixtisaslar, kafedralar, problem laboratoriyalar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. \u018fg\u0259r 60-c\u0131 ill\u0259rin sonunda respublikada 12 ali m\u0259kt\u0259b, bunlarda 105 fakult\u0259, 450 kafedra var idis\u0259 v\u0259 burada 139 ixtisas \u00fczr\u0259 kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 apar\u0131l\u0131rd\u0131sa, 1982-ci ild\u0259 art\u0131q 136 fak\u00fclt\u0259ni v\u0259 530 kafedran\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n 17 ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259si f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. B\u00fct\u00fcn bu u\u011furlar da m\u00f6ht\u0259r\u0259m Heyd\u0259r \u018fliyevin ali t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131na, respublikan\u0131n kadr potensial\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdur.<br \/>\nDahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan t\u0259hsilinin inki\u015faf\u0131nda m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 1970-1980-ci ill\u0259rd\u0259 \u015f\u0259xsi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycandan k\u0259narda, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin 50-d\u0259n art\u0131q b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rinin 170-d\u0259n \u00e7ox n\u00fcfuzlu ali m\u0259kt\u0259bind\u0259 respublikam\u0131z\u0131n xalq t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, elm, t\u0259hsil v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin 80-d\u0259n art\u0131q sah\u0259sini \u0259hat\u0259 ed\u0259n v\u0259 x\u00fcsusi ehtiyac duyulan 250-d\u0259n \u00e7ox ixtisas \u00fczr\u0259 15 mind\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncin ali t\u0259hsil almas\u0131na, y\u00fcks\u0259k ixtisasl\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r kimi haz\u0131rlanmas\u0131na imkan v\u0259 \u015f\u0259rait yaratmas\u0131 olmu\u015fdur. Onu da qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycandan k\u0259narda t\u0259hsil alanlar\u0131n milli t\u0259rkibind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n say\u0131 1970-ci il\u0259d\u0259k 40 faiz t\u0259\u015fkil edirdis\u0259, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin apard\u0131\u011f\u0131 uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 1976-c\u0131 ild\u0259 m\u00fcvafiq g\u00f6st\u0259rici 85 faiz\u0259, 1977-ci ild\u0259 92 faiz\u0259, 1980-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 is\u0259 97,6 faiz\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015f oldu. Bu add\u0131mlar \u00f6z xarakteri etibaril\u0259 strateji m\u0259zmun k\u0259sb edirdi. Daha d\u0259qiq des\u0259k, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n y\u00fcks\u0259k ixtisasl\u0131 kadrlara olan ehtiyac\u0131n\u0131 t\u0259min edirdi, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n potensial Az\u0259rbaycan diasporunun formala\u015fmas\u0131 prosesinin konturlar\u0131 c\u0131z\u0131l\u0131rd\u0131. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, bu g\u00fcn MDB m\u0259kan\u0131nda Az\u0259rbaycan diasporunun sosial t\u0259rkibinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini m\u0259hz h\u0259min ill\u0259rd\u0259 ulu \u00f6nd\u0259rin xeyir-duas\u0131 il\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015f insanlar t\u0259\u015fkil edir v\u0259 onlar m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin maraqlar\u0131n\u0131 t\u0259msil olduqlar\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 qoruyurlar.<br \/>\n\u201cXalq\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259n\u0259viyyat birl\u0259\u015fdirmi\u015fdir, \u00e7\u00fcnki ba\u015fqa \u0259saslara nisb\u0259t\u0259n m\u0259n\u0259vi \u0259saslar daha \u00fcst\u00fcnd\u00fcr,\u201d-dey\u0259n \u00fcmummilli liderin q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk\u0259 xalq\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131 m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259rind\u0259n yiy\u0259l\u0259nm\u0259kl\u0259 \u00e7atmaq olar. Ulu \u00f6nd\u0259r ba\u015fqa bir fikrind\u0259 is\u0259 qeyd edirdi ki, m\u0259\u015fhur filosof B\u0259hm\u0259nyar\u0131n v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015fair Nizaminin, riyaziyyat\u00e7\u0131-astronom N\u0259sr\u0259ddin Tusinin v\u0259 dahi lirik \u015fair F\u00fczulinin, orta \u0259srl\u0259rin b\u00f6y\u00fck alimi R\u0259\u015fid\u0259ddinin v\u0259 \u00fcsyankar \u015fair N\u0259siminin, tarix\u00e7i Abbasqulu a\u011fa Bak\u0131xanovun v\u0259 realist yaz\u0131\u00e7\u0131 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovun, g\u00f6rk\u0259mli satirikl\u0259rd\u0259n Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabirin, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqa korifeyl\u0259rin adlar\u0131 bu m\u0259d\u0259niyy\u0259tin \u00e7ox\u0259srlik tarixini b\u0259z\u0259yir. Biz Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n bu v\u0259 ya dig\u0259r g\u00f6rk\u0259mli o\u011fullar\u0131na ona g\u00f6r\u0259 minn\u0259tdar\u0131q ki, onlar z\u00fclm\u0259tli irtica v\u0259 \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ictimai fikrini, elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin m\u0259\u015f\u0259lini g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qorumu\u015flar.<br \/>\nV\u0259t\u0259nsev\u0259r h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 is\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259min g\u00f6rk\u0259mli simalar\u0131n\u0131n biz\u0259 miras qoyduqlar\u0131 mizilsiz \u0259d\u0259bi irs\u0259 olduqca b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259r verdiyi v\u0259 onlar\u0131 yadda\u015flarda \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 minn\u0259tdar olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyev b\u00f6y\u00fck siyasi ustal\u0131qla 59 ya\u015f\u0131nda pant\u00fcrkist-mill\u0259t\u00e7i ittiham\u0131 il\u0259 Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edil\u0259n dahi H\u00fcseyn Cavidin n\u0259\u015fini 100 illiyind\u0259 V\u0259t\u0259n\u0259 g\u0259tirm\u0259kl\u0259 \u0259slind\u0259 milli hiss\u0259 v\u0259 duy\u011fuya malik olan \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131n c\u0259naz\u0259sini, ruhunu \u00f6z do\u011fma v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259-Az\u0259rbaycana qaytarm\u0131\u015f oldu.<br \/>\nDan\u0131lmaz h\u0259qiq\u0259tdir ki, 1930-cu ill\u0259rd\u0259 SSR\u0130-nin d\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 \u201cRusca-az\u0259rbaycanca l\u00fc\u011f\u0259t\u201d\u0259 verilirdis\u0259, m\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevin q\u0259tiyy\u0259ti say\u0259sind\u0259 1970-ci ill\u0259rd\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan dili\u201d d\u0259rsliyi eyni etimada layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu m\u00fckafatlar\u0131n arxas\u0131nda b\u00f6y\u00fck siyasi m\u0259tl\u0259bl\u0259r gizl\u0259nirdi. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, birinci halda rus dilinin (rusla\u015fd\u0131rma) t\u0259bli\u011fin\u0259, ikinci halda is\u0259 do\u011fma dilimizin (millil\u0259\u015fm\u0259nin) inki\u015faf\u0131na g\u00f6r\u0259 ali m\u00fckafat verilmi\u015fdi. Bu, ulu \u00f6nd\u0259rin mill\u0259tin genetik kodunun m\u00fch\u00fcm komponenti hesab etdiyi milli dil\u0259 verdiyi \u0259v\u0259zsiz d\u0259y\u0259r idi. El\u0259 bu m\u0259ntiql\u0259 d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00f6y\u00fck s\u0259yl\u0259r hesab\u0131na 1978-ci ild\u0259 q\u0259bul edil\u0259n Az\u0259rbaycan SSR Konstitusiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi t\u0259sbit olunmas\u0131na nail olmu\u015fdu.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn bu v\u0259 dig\u0259r xidm\u0259tl\u0259ri il\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni irsimizin, dilimizin, ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n, \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 is\u0259 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk v\u0259 kimliyimizin \u0259v\u0259zsiz himay\u0259dar\u0131 v\u0259 hamisi zirv\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015f oldu.<br \/>\nT\u0259bii ki, fitri istedad\u0131 v\u0259 iti f\u0259hmi hesab\u0131na \u00f6lk\u0259mizin perspektiv m\u00fcst\u0259qilliyini proqnozla\u015fd\u0131ran Heyd\u0259r \u018fliyev suveren d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin sosial-iqtisadi, ictimai-siyasi v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 hans\u0131 ciddi probleml\u0259rl\u0259 s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259kil\u0259c\u0259yini d\u0259 g\u00f6rm\u0259y\u0259 bilm\u0259zdi. Bu bax\u0131mdan \u00fcmummilli liderin h\u0259l\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 respublikam\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn milli h\u0259rbi kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 atd\u0131\u011f\u0131 uzaqg\u00f6r\u0259n add\u0131mlar\u0131n \u00f6lk\u0259mizin Erm\u0259nistan\u0131n t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 zamanda nec\u0259 misilsiz \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131n bir daha \u015fahidi olduq.<br \/>\nBu, bir h\u0259qiq\u0259tdir ki, Sovet d\u00f6vl\u0259tind\u0259 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259r kimi, ordu quruculu\u011fu prosesi d\u0259 m\u0259lum siyasi-ideoloji prinsipl\u0259r\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131. R\u0259smi Moskva milli respublikalarda, \u0259l\u0259lx\u00fcsus m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 milli h\u0259rbi kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 c\u0259hdl\u0259ri bir qayda olaraq q\u0131sqancl\u0131qla qar\u015f\u0131lay\u0131r v\u0259 buna mane olurdu. M\u00fctt\u0259fiq respublikalarda h\u0259rbi t\u0259dris m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u0259sas\u0259n Rusiya, Ukrayna v\u0259 Belorusda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi.<br \/>\n&#8220;Bunlar\u0131 g\u00f6r\u0259nd\u0259, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm ki, yax\u015f\u0131, biz Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu m\u00fctt\u0259fiq respublikas\u0131y\u0131q, b\u00f6y\u00fck s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rimiz var. Biz n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ordudan t\u0259crid olunuruq?&#8221; &#8211; bu s\u00f6zl\u0259ri m\u0259rhum Heyd\u0259r \u018fliyev 2003-c\u00fc il aprelin 21-d\u0259, C\u0259m\u015fid Nax\u00e7\u0131vanski ad\u0131na h\u0259rbi m\u0259kt\u0259bin 30 illik yubiley t\u0259nt\u0259n\u0259sind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n demi\u015fdi.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev 1973-c\u00fc ild\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259yl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 bel\u0259 bir m\u0259kt\u0259bin yarad\u0131lmas\u0131na nail olmu\u015fdu. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan ild\u0259 t\u0259xmin\u0259n 60 min g\u0259nci ordu s\u0131ralar\u0131na g\u00f6nd\u0259rirdi. Ancaq onlar\u0131n tam \u0259ks\u0259riyy\u0259ti in\u015faat batalyonlar\u0131nda xidm\u0259t ke\u00e7irdi. H\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 zabitl\u0259ri is\u0259, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, barmaqla saymaq olard\u0131. \u018flb\u0259tt\u0259, indi b\u0259zil\u0259ri 1973-c\u00fc ild\u0259 Bak\u0131da bel\u0259 bir h\u0259rbi m\u0259kt\u0259bin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 bir zavod, fabrik tikintisi q\u0259d\u0259r adi q\u0259rar hesab ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Amma buna nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259qiq\u0259t\u0259n b\u00f6y\u00fck siyas\u0259t v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nlik laz\u0131m idi. Sovet rejiminin \u0259n g\u00fccl\u00fc vaxtlar\u0131nda Az\u0259rbaycanda milli h\u0259rbi kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn baza rolunu oynayacaq m\u0259kt\u0259bin yarad\u0131lmas\u0131na r\u0259smi Moskva laqeyid yana\u015fa bilm\u0259zdi. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Bak\u0131ya t\u0259\u015frif buyuran \u00e7e\u015fidli komissiyalar Az\u0259rbaycanda bel\u0259 bir h\u0259rbi m\u0259kt\u0259b\u0259 ehtiyac olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 &#8220;\u0259sasland\u0131rma\u011fa&#8221; \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Amma Heyd\u0259r \u018fliyev bu c\u0259hdl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 alma\u011f\u0131 bacard\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin yaratd\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi m\u0259kt\u0259b m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycanda ordu quruculu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas bazalardan birin\u0259 \u00e7evrildi. 70-ci ill\u0259rd\u0259 h\u0259min m\u0259kt\u0259bin m\u00fcdaviml\u0259ri olan zabitl\u0259r art\u0131q m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin komandirl\u0259ri, generallar\u0131d\u0131rlar.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, Heyd\u0259r \u018fliyev 1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 perspektiv m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn xidm\u0259t ed\u0259 bil\u0259c\u0259k b\u00fct\u00fcn z\u0259ruri add\u0131mlar\u0131 atma\u011fa nail oldu. 1991-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259yan ed\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259slind\u0259 real suverenliyin\u0259 1993-c\u00fc ild\u0259 nail oldu. H\u0259min il xalq\u0131n israrl\u0131 t\u0259l\u0259b v\u0259 xahi\u015find\u0259n sonra Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 ba\u015f verdi v\u0259 bununla da Az\u0259rbaycanda milli intibah d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ikinci m\u0259rh\u0259si (1993-2003-c\u00fc ill\u0259r) ba\u015fland\u0131. Bu d\u00f6vr ulu \u00f6nd\u0259rin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, \u201cm\u00fcst\u0259qilliyin \u0259ld\u0259 edilm\u0259sind\u0259n daha \u00e7\u0259tin olan onun qorunmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si\u201d il\u0259 xarakteriz\u0259 olunurdu. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Rusiyan\u0131n siyasi-h\u0259rbi elitas\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015f m\u00f6vqey\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259razisind\u0259n h\u0259rbi bazalar\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131lan v\u0259 birm\u0259nal\u0131 olaraq Q\u0259rb\u0259 inteqrasiya x\u0259ttini se\u00e7\u0259n Az\u0259rbaycan regionda Kremlin uza\u011faged\u0259n planlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn birba\u015fa t\u0259hl\u00fck\u0259 m\u0259nb\u0259yi rolunu oynay\u0131r. H\u0259min m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 hakimiyy\u0259td\u0259 olan M\u00fcsavat-AXC c\u00fctl\u00fcy\u00fcn\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7irdiyi s\u0259bats\u0131z daxili v\u0259 onun davam\u0131 olan xarici siyas\u0259t kursu Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana m\u00fcnasib\u0259td\u0259 m\u0259lum s\u0259rt m\u00f6vqeyinin formala\u015fmas\u0131nda az rol oynamad\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 m\u0259hz h\u0259min ill\u0259rd\u0259 Rusiyan\u0131n himay\u0259si il\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irildi.<br \/>\nYeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, burada bir h\u0259qiq\u0259ti d\u0259 x\u00fcsusi olaraq qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r d\u0259rdi olan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f problemi il\u0259 ba\u011fl\u0131 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri bir d\u0259f\u0259 d\u0259 olsun \u00f6lk\u0259miz\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 dil\u0259 g\u0259tirm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etm\u0259dil\u0259r v\u0259 buna imkan verilm\u0259di. Prezident Ilham \u018fliiyevin Sumqay\u0131t\u0131n 70 illiyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f t\u0259dbird\u0259 qeyd etdiyi kimi, \u201c1987-ci ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev v\u0259zif\u0259d\u0259n ged\u0259nd\u0259n sonra iki h\u0259ft\u0259 ke\u00e7m\u0259mi\u015f erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Az\u0259rbaycandan ay\u0131r\u0131b Erm\u0259nistana verm\u0259k haqq\u0131nda beyn\u0259lxalq m\u0259tbuatda v\u0259 sovet m\u0259tbuat\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015flar. Art\u0131q Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda separat\u00e7\u0131 meyill\u0259r\u0259 el\u0259 bil ki, ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q yand\u0131r\u0131ld\u0131. Heyd\u0259r \u018fliyev v\u0259zif\u0259d\u0259n ged\u0259nd\u0259n 3 ay sonra Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri ba\u015f vermi\u015fdir. Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri d\u0259 m\u0259krli plan\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si idi. Plan ondan ibar\u0259t idi ki, Heyd\u0259r \u018fliyev hakimiyy\u0259td\u0259n getsin. \u00c7\u00fcnki onun Siyasi B\u00fcronun \u00fczv\u00fc kimi f\u0259aliyy\u0259ti erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259r\u0259 imkan vermirdi ki, m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rs\u0131nlar\u201d.<br \/>\nBundan savay\u0131, M\u00fcsavat-AXC c\u00fctl\u00fcy\u00fcn\u00fcn m\u00f6vcud \u015f\u0259rait\u0259 adekvat olmayan m\u0259qamda \u201cC\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u201d problemini qald\u0131rmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0130ranla da m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r son d\u0259r\u0259c\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fdi. Bu siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259sind\u0259 faktiki olaraq Az\u0259rbaycan h\u0259m \u015fimaldan, h\u0259m d\u0259 c\u0259nubdan a\u011f\u0131r t\u0259zyiq alt\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc. AB\u015e Konqresi is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 h\u0259r c\u00fcr yard\u0131mdan m\u0259hrum ed\u0259n \u201c907-ci \u0259lav\u0259\u201dni q\u0259bul etdi.<br \/>\nBu \u015f\u0259raitd\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimiz \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li proses separatizm v\u0259 onun n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcm\u00fcz n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 pozulmas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n arams\u0131z h\u00fccumlar\u0131, C\u0259nubda \u201cTal\u0131\u015f Mu\u011fan Respublikas\u0131\u201dn\u0131n elan edilm\u0259si, \u015fimalda \u201cSadval\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0259razi iddialar\u0131 v\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 Sur\u0259t H\u00fcseynova m\u0259xsus h\u0259rbi hiss\u0259nin \u00fcsyan etm\u0259si h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259mizin d\u0259h\u015f\u0259tli siyasi kataklizml\u0259r m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 oldu\u011funu bir daha t\u0259sdiql\u0259yir. \u018fslind\u0259 respublikam\u0131z real v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si astanas\u0131na idi. \u00d6lk\u0259d\u0259 hakimiyy\u0259tsizlik v\u0259 xaos h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. \u0130nfilyasiya 1992-ci ild\u0259 1174%, 1993-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 1080%-\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi, yaln\u0131z \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 1993-c\u00fc ild\u0259 xalq\u0131n t\u0259l\u0259bi v\u0259 xahi\u015fi il\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evrildiyimiz bu a\u011f\u0131r probleml\u0259r \u00f6z h\u0259llini tapma\u011fa ba\u015flad\u0131. Lakin bu prosesin \u00f6z\u00fc d\u0259 hamar yol il\u0259 getm\u0259di. 1994-c\u00fc ilin oktyabr v\u0259 1995-ci ilin mart aylar\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini ist\u0259m\u0259y\u0259n xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259rin himay\u0259si il\u0259 respublikam\u0131zda d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fl\u0259rin\u0259 c\u0259hdl\u0259r edildi. Prezident Heyd\u0259r \u018fliyevl\u0259 xalq\u0131n sars\u0131lmaz birliyi bu s\u0131naqlardan da u\u011furlu \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 t\u0259min etdi. Z\u0259man\u0259mizin d\u00fchas\u0131 olan Heyd\u0259r \u018fliyev xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin tarixind\u0259, \u0259g\u0259r bir s\u00f6zl\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u0259, m\u0259hz Xilaskar missiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirdi.<br \/>\n\u00dcmummilli lider Az\u0259rbaycanda demokratik inki\u015faf prosesl\u0259rinin d\u0259 \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 toxunulmazl\u0131\u011f\u0131, habel\u0259 onlar\u0131n h\u00fcquqi m\u00fcdafi\u0259si t\u0259min edildi, \u00e7oxpartiyal\u0131 sistem \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259saslar yarad\u0131ld\u0131, siyasi pl\u00fcralizm, vicdan v\u0259 etiqad azadl\u0131\u011f\u0131, azl\u0131qlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131, qanun qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0259rab\u0259rlik t\u0259min edildi. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n qanunvericilik aktlar\u0131nda \u0259ks olunan, onun ayr\u0131lmaz komponenti olan t\u0259qsirsizlik prezumpsiyas\u0131 t\u0259min edildi. Bundan savay\u0131, Konstitusiya M\u0259hk\u0259m\u0259si, \u00fc\u00e7pill\u0259li m\u0259hk\u0259m\u0259 sistemi, yeni m\u0259hk\u0259m\u0259 korpusu yarad\u0131ld\u0131, m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rin m\u00fcst\u0259qilliyi v\u0259 prosedur qaydalar\u0131n\u0131n \u015f\u0259ffafla\u015fmas\u0131 t\u0259min edildi, on minl\u0259rl\u0259 insan amnistiya edildi v\u0259 b\u00f6y\u00fck sayda m\u0259hkum ba\u011f\u0131\u015fland\u0131, senzura l\u0259\u011fv edildi, K\u0130V-in azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 QHT-l\u0259rin s\u0259rb\u0259st f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259min edildi.<br \/>\nBu prosesd\u0259-demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu istiqam\u0259tind\u0259 \u00fcmummilli liderin miras qoydu\u011fu irsin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, t\u0259bli\u011fi v\u0259 t\u0259tbiqind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Birinci vitse-prezidenti, YUNESKO v\u0259 \u0130SESKO-nun xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi Mehriban xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun xidm\u0259tl\u0259ri m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, ulu \u00f6nd\u0259rin irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 irimiqyasl\u0131 proqramlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n rifah\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri himay\u0259 etm\u0259k, \u00f6lk\u0259d\u0259 elm, t\u0259hsil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 idman\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n layih\u0259l\u0259r\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olmaq, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 sadiq g\u0259ncl\u0259rin yeti\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 dig\u0259r m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259rin yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 nail olmaq \u00f6lk\u0259nin birinci xan\u0131m\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi t\u0259\u015fkilat\u0131n geni\u015fmiqyasl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tinin prioritet istiqam\u0259tl\u0259rini t\u0259\u015fkil edir v\u0259 geni\u015f ictimaiyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n olduqca y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir. H\u00f6rm\u0259tli Mehriban xan\u0131m\u0131n qazand\u0131\u011f\u0131 \u00fcmumxalq sevgisinin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 dayanan \u0259sas amil insanlar\u0131n inam\u0131n\u0131 qazanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mehriban xan\u0131m \u018fliyeva Rusiyan\u0131n n\u00fcfuzlu \u201cRossiya-24\u201d kanal\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 bu x\u00fcsusda haql\u0131 olaraq vur\u011fulay\u0131r ki, \u201c\u00dcz\u0259rim\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n m\u0259suliyy\u0259t olduqca b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. M\u0259n Prezidentin etimad\u0131n\u0131 do\u011frultmal\u0131yam v\u0259 \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 is\u0259 inam\u0131, \u00fcmidi olan insanlar\u0131n etimad\u0131n\u0131 do\u011frultmal\u0131yam.\u201d<br \/>\nAz\u0259rbaycan xalq\u0131 q\u0259lbind\u0259 \u0259b\u0259di heyk\u0259lini qoydu\u011fu ulu \u00f6nd\u0259rin v\u0259fat\u0131n\u0131n 17-c\u0131 ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc onun siyasi x\u0259tti \u0259traf\u0131nda daha s\u0131x v\u0259 monolit birlik n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k qeyd edir. Eyni zamanda xalq\u0131m\u0131z Heyd\u0259r \u018fliyevin fiziki itkisind\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox k\u0259d\u0259rl\u0259ns\u0259 d\u0259, t\u0259skinliyini onda tap\u0131r ki, bu g\u00fcn ulu \u00f6nd\u0259rin \u015fah \u0259s\u0259ri olan m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan etibarl\u0131 \u0259ll\u0259rd\u0259dir, davaml\u0131 v\u0259 dinamik inki\u015faf tempin\u0259 malikdir. Z\u0259man\u0259mizin d\u00fchas\u0131ndan \u201cOna \u00f6z\u00fcm q\u0259d\u0259r inan\u0131ram v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcmidl\u0259r b\u0259sl\u0259yir\u0259m\u201d,-qiym\u0259tini alan Prezident \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. O, Az\u0259rbaycan\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f tarixin\u0259 yeni missiya il\u0259 daxil olmu\u015fdur. C\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Az\u0259rbaycan \u00f6z\u00fcn\u00fcn milli d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu v\u0259 idar\u0259\u00e7iliyinin n\u00f6vb\u0259ti \u015f\u0259r\u0259fli m\u0259rh\u0259l\u0259sini ya\u015fay\u0131r.<br \/>\n\u00d6z \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 xalq\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tinin sonsuz sevgisini qazanm\u0131\u015f lider xo\u015fb\u0259xtdir. M\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 bu x\u00fcsusda yana\u015fd\u0131qda b\u00f6y\u00fck q\u00fcrur v\u0259 f\u0259xar\u0259t hissi il\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, m\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyev xo\u015fb\u0259xt d\u00f6vl\u0259t r\u0259hb\u0259ridir. Xalq\u0131 \u00f6na g\u00f6r\u0259 c\u0259nab prezidenti sevir ki, o, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin banisi ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi siyasi kursa sadiqdir v\u0259 son 17 il \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259mizi uca zirv\u0259l\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259ltm\u0259kd\u0259dir. Xalq\u0131 ona g\u00f6r\u0259 prezidentini sevir ki, o, he\u00e7 bir vaxt h\u0259r hans\u0131 b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t v\u0259 ya beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat\u0131n diqt\u0259si il\u0259 deyil, m\u0259hz lideri oldu\u011fu \u00e7oxmill\u0259tli v\u0259 \u00e7oxkonfessiyal\u0131 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin milli maraqlar\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n m\u00fcst\u0259qil siyas\u0259tin m\u00fc\u0259llifidir. H\u0259min siyas\u0259tin t\u0259nt\u0259n\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi sabitliyind\u0259, iqtisadi g\u00fcc\u00fcnd\u0259, sosial rifah\u0131nda, u\u011furlu xarici siyas\u0259tind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 tarix yazan g\u00fccl\u00fc ordusunda \u00f6z t\u0259sdiqini tap\u0131r. Bu g\u00fcn m\u00fcz\u0259ff\u0259r Az\u0259rbaycan ordusu Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n azad etm\u0259k kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259zif\u0259ni \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 yerin\u0259 yetirmi\u015fdir. Noyabr ay\u0131n\u0131n 8-d\u0259 q\u0259dim Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259ri, Qaraba\u011f\u0131n incisi \u015eu\u015fan\u0131n m\u00fcasir h\u0259rb elminin \u0259n nadir v\u0259 unikal \u0259m\u0259liyyatlar\u0131ndan birinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 azad olunmas\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nin m\u00fcqavim\u0259t potensial\u0131n\u0131 he\u00e7\u0259 endirdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 noyabr ay\u0131n\u0131n 10-da Prezidentl\u0259r \u0130lham \u018fliyev, Vladimir Putin v\u0259 ba\u015f nazir Nikol Pa\u015fiyan\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli b\u0259yanat regionda uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259rbi fazazas\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131rd\u0131 v\u0259 faktiki olaraq i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin kapitulyasiyas\u0131 akt\u0131 oldu. Noyabr ay\u0131n\u0131n 20-d\u0259 A\u011fdam, noyabr\u0131n 25-d\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r, dekabr ay\u0131n\u0131n 1-d\u0259 is\u0259 La\u00e7\u0131n rayonu bir g\u00fcll\u0259 bel\u0259 at\u0131lmadan, bir n\u0259f\u0259r \u015f\u0259hid bel\u0259 verm\u0259d\u0259n i\u015f\u011faldan azad olundu. Ordumuzun \u0259ld\u0259 etdiyi tarixi z\u0259f\u0259r he\u00e7 bir halda t\u0259sad\u00fcfi olmay\u0131b, Prezident \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n inki\u015faf doktrinas\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n h\u0259rbi quruculuq siyas\u0259tinin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.<br \/>\n\u201cM\u00fcasir d\u00fcnyada h\u00fcququn g\u00fcc\u00fc deyil, g\u00fcc\u00fcn h\u00fcququ i\u015fl\u0259yir v\u0259 g\u00fccl\u00fcs\u0259ns\u0259 haql\u0131san m\u0259ntiqi h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr\u201d,-dey\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev b\u00f6y\u00fck uzaqg\u00f6r\u0259nlik n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k ordu quruculu\u011fu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini prioritet sah\u0259 kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015f v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m add\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etmi\u015fdir. Olk\u0259mizin b\u00fcdc\u0259 z\u0259rfind\u0259 m\u00fcdafi\u0259 x\u0259rcl\u0259ri h\u0259r zaman \u00fcst\u00fcn m\u00f6vqey\u0259 malik olmu\u015fdur. 2003-c\u00fc ild\u0259n 2018-ci il\u0259d\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcdafi\u0259 b\u00fcdc\u0259si 15 d\u0259f\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fg\u0259r 2003-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi b\u00fcdc\u0259si 135 milyon dollara b\u0259rab\u0259r idis\u0259, 10 il sonra 3,7 milyard dollara y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. Cari ild\u0259 \u00f6lk\u0259mizin m\u00fcdafi\u0259 b\u00fcdc\u0259si 3 milyard 853 milyon 600 min manat t\u0259\u015fkil edir. Bu, 2019-cu ilin h\u0259rbi b\u00fcdc\u0259si il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 20,9% yaxud 666 milyon manat \u00e7oxdur. 2021-ci ild\u0259 is\u0259 m\u00fcdafi\u0259 x\u0259rcl\u0259ri b\u00fcdc\u0259nin 15,3%-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259kdir. Bu g\u00f6st\u0259rici 3 milyard 954 milyon manata (2 milyard 326 milyon dollar) b\u0259rab\u0259r olacaqd\u0131r. Stokholm Beyn\u0259lxalq S\u00fclh Probleml\u0259rinin T\u0259dqiqi \u0130nstitutunun 2019-cu il hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan \u00dcDM-d\u0259 h\u0259rbi x\u0259rcl\u0259ri 4 % v\u0259 ondan \u00e7ox olan 10 d\u00f6vl\u0259t s\u0131ras\u0131nda yer alm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, 2019-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi b\u00fcdc\u0259si 1,85 milyard dollar olmaqla Erm\u0259nistan\u0131n anoloji b\u00fcdc\u0259sini t\u0259xmin\u0259n 3 d\u0259f\u0259 (650 milyon dollar) \u00fcst\u0259l\u0259mi\u015fdir. 2019-cu ilin g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc ordular\u0131 s\u0131ras\u0131nda Az\u0259rbaycan 52-ci, Erm\u0259nistan is\u0259 96-c\u0131 m\u00f6vqed\u0259 olmu\u015fdur. Hava g\u00fcc\u00fc \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan 63-c\u00fc, Erm\u0259nistan 86-c\u0131 yeri tutmu\u015fdur. D\u0259niz g\u00fcc\u00fc \u00fczr\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan 67-ci yerd\u0259, Erm\u0259nistan is\u0259 d\u0259niz \u00f6lk\u0259si olmad\u0131\u011f\u0131ndan bu sah\u0259d\u0259 imkanlar\u0131 s\u0131fra b\u0259rab\u0259r hesab olunmu\u015fdur. Tank g\u00fcc\u00fc \u00fczr\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan 32-ci, Erm\u0259nistan is\u0259 2 d\u0259f\u0259d\u0259n d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259riciy\u0259 (78) malik olmu\u015fdur. F\u0259rq g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r. \u018flav\u0259 \u015f\u0259rh\u0259 ehtiyac yoxdur.<br \/>\n\u00d6lk\u0259mizd\u0259 q\u0131sa zaman \u0259rzind\u0259 20-d\u0259n art\u0131q h\u0259rbi zavodun i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131 v\u0259 m\u00fcasir h\u0259rbi-s\u0259naye kompleksinin formala\u015fmas\u0131 tarixi nailiyy\u0259t hesab olunmal\u0131d\u0131r. 5-ci n\u0259sil silahlar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 silah ixracat\u00e7\u0131lar\u0131ndan al\u0131nmas\u0131 v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 d\u0259 u\u011furlu \u015fax\u0259l\u0259ndirm\u0259 siyas\u0259tinin t\u0259tbiq edilm\u0259si \u00f6lk\u0259miz\u0259 t\u0259kc\u0259 h\u0259rbi deyil, h\u0259m d\u0259 siyasi dividentl\u0259r g\u0259tirmi\u015fdir.<br \/>\nOrdumuzda d\u00f6y\u00fc\u015f ruhu v\u0259 h\u0259rbi-v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissinin \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259si t\u0259min edilmi\u015fdir. Ordumuz V\u0259t\u0259n qar\u015f\u0131s\u0131nda xilaskarl\u0131q missiyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyind\u0259n int\u0259has\u0131z motivasiyaya malik oldu\u011fu halda, d\u00fc\u015fm\u0259n ordusu \u00f6z i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 mahiyy\u0259ti s\u0259b\u0259bind\u0259n b\u00fct\u00fcn bunlardan m\u0259hrumdur.<br \/>\nAli Ba\u015f Komandan\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck s\u0259rk\u0259rd\u0259lik m\u0259har\u0259ti, g\u00fccl\u00fc irad\u0259si v\u0259 q\u0259tiyy\u0259ti, m\u00fcz\u0259ff\u0259r v\u0259 yenilm\u0259z ordumuzun \u015f\u00fcca\u0259ti, xalq\u0131n Prezidentin\u0259 olan birm\u0259nal\u0131 d\u0259st\u0259yi v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda monolit birliyi, T\u00fcrkiy\u0259 kimi g\u00fccl\u00fc qarda\u015f d\u00f6vl\u0259tin Az\u0259rbaycan\u0131n yan\u0131nda olmas\u0131 v\u0259 onun atd\u0131\u011f\u0131 ist\u0259nil\u0259n add\u0131m\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259si, dost Pakistan d\u00f6vl\u0259tinin \u00f6lk\u0259miz\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259y\u0259 haz\u0131r oldu\u011funu b\u0259yan etm\u0259si, qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r olaraq, Rusiya, \u0130ran v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131n\u0131n h\u00fcquqazidd add\u0131mlar\u0131n\u0131 buxovlayan davran\u0131\u015f n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259si v\u0259 dig\u0259r t\u0259r\u0259fda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin haqq i\u015fimizi m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259si V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tam q\u0259l\u0259b\u0259sini t\u0259min ed\u0259n h\u0259lledici amill\u0259rdir. O q\u0259l\u0259b\u0259 ki, \u015f\u0259hidl\u0259rimizin ruhunu \u015fad edtmi\u015fdir, o q\u0259l\u0259b\u0259 ki, C\u0259bray\u0131l\u0131m\u0131z\u0131, F\u00fczulimizi, Z\u0259ngilan\u0131m\u0131z\u0131, Qubadl\u0131m\u0131z\u0131, A\u011fdam\u0131m\u0131z\u0131, K\u0259lb\u0259c\u0259rimizi, La\u00e7\u0131n\u0131m\u0131z\u0131, Hadrutumuzu, Suqovu\u015fan\u0131m\u0131z\u0131, \u015eu\u015fam\u0131z\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rimizi \u00f6z \u0259b\u0259di sahibin\u0259-Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qaytarm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nYa\u015fas\u0131n Heyd\u0259r \u018fliyev siyasi kursu! Ya\u015fas\u0131n Xilaskar Ali Ba\u015f Komandan\u0131m\u0131z! Ya\u015fas\u0131n M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ordumuz! Ya\u015fas\u0131n Qalib Xalq\u0131m\u0131z!<br \/>\nQaraba\u011f bizimdir! Qaraba\u011f Az\u0259rbaycand\u0131r!<\/p>\n<p><strong>Elman N\u0259sirov<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Milli M\u0259clisinin deputat\u0131, D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131 Siyasi Ara\u015fd\u0131rmalar \u0130nstitutunun direktoru, siyasi elml\u0259r doktoru, professor<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev \u015f\u0259xsi l\u0259yaq\u0259t hissini pakl\u0131q zirv\u0259sin\u0259 qald\u0131rma\u011f\u0131 bacaran v\u0259 bu unikal keyfiyy\u0259ti titanik siyasi f\u0259aliyy\u0259tinin m\u0259h\u0259k da\u015f\u0131na \u00e7evirm\u0259y\u0259 nail olan B\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r. Bu unukal x\u00fcsusiyy\u0259ti il\u0259 d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 onun r\u0259qibi yoxdur. Y\u0259qin ki, h\u0259l\u0259 uzun tarixi d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 bu reall\u0131q d\u0259yi\u015fm\u0259z qalacaqd\u0131r. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, dahil\u0259r \u0259n az\u0131 100 ild\u0259n bir do\u011fulur. O, Az\u0259rbaycanda siyasi pl\u00fcralizm, siyasi m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 siyasi sistemin yaranmas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyan d\u00fchad\u0131r. 1992-ci ild\u0259 bir m\u00fcxalif\u0259t partiyas\u0131 olaraq yaratd\u0131\u011f\u0131 Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131 hakimiyy\u0259t\u0259 sivil yolla g\u0259lm\u0259yin \u0259sl \u201cyol x\u0259rit\u0259si\u201dni ortaya qoydu. Bununla da bir siyasi&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":252480,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975-300x166.jpg",300,166,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975.jpg",640,354,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2bd2e337160775469869157139910458975.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev \u015f\u0259xsi l\u0259yaq\u0259t hissini pakl\u0131q zirv\u0259sin\u0259 qald\u0131rma\u011f\u0131 bacaran v\u0259 bu unikal keyfiyy\u0259ti titanik siyasi f\u0259aliyy\u0259tinin m\u0259h\u0259k da\u015f\u0131na \u00e7evirm\u0259y\u0259 nail olan B\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r. Bu unukal x\u00fcsusiyy\u0259ti il\u0259 d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 onun r\u0259qibi yoxdur. Y\u0259qin ki, h\u0259l\u0259 uzun tarixi d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 bu reall\u0131q d\u0259yi\u015fm\u0259z qalacaqd\u0131r. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, dahil\u0259r \u0259n az\u0131 100 ild\u0259n bir do\u011fulur. O,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/252479"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=252479"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/252479\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/252480"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=252479"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=252479"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=252479"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}