{"id":271725,"date":"2021-01-14T20:40:43","date_gmt":"2021-01-14T17:40:43","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=271725"},"modified":"2021-01-14T20:40:43","modified_gmt":"2021-01-14T17:40:43","slug":"telefonumuzdaki-proqramlar-bizi-izl%c9%99yir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=271725","title":{"rendered":"Telefonumuzdak\u0131 proqramlar bizi izl\u0259yir?"},"content":{"rendered":"<p>&#8220;Whatsapp&#8221; messencerinin istifad\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 aid m\u0259lumatlar\u0131n &#8220;Facebook&#8221;a v\u0259 onun proqramlar\u0131na \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si b\u00f6y\u00fck m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0<\/strong> Trend-\u0259 istinad\u0259n, bu m\u00fczakir\u0259l\u0259r insanlar aras\u0131nda mobil t\u0259tbiql\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259siz oldu\u011fu sual\u0131n\u0131 da ortaya qoydu.<\/p>\n<p>B\u0259s, do\u011frudan da h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131na \u00e7eviril\u0259n &#8220;WhatsApp&#8221;, &#8220;Messencer&#8221;, &#8220;Facebook&#8221;, &#8220;Telegram&#8221; v\u0259 dig\u0259r t\u0259tbiql\u0259r t\u0259h\u00fcl\u0259k\u0259sizdirmi?<\/p>\n<p>Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar onu g\u00f6st\u0259rir ki, birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 bu t\u0259tbiql\u0259rin t\u0259hl\u00fck\u0259siz oldu\u011funu, istifad\u0259\u00e7il\u0259rin \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131ndan hans\u0131 formalarda istifad\u0259 etdiyini dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>\u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, bu, onunla \u0259laq\u0259lidir ki, bu proqramlar\u0131n gizlilik siyas\u0259ti m\u00fcxt\u0259lifdir v\u0259 bunu a\u00e7\u0131qlam\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u00dcmumi m\u0259nz\u0259r\u0259 is\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, bu f\u0259rdi m\u0259lumatlar h\u0259min t\u0259tbiql\u0259r vasit\u0259sil\u0259 toplan\u0131r, \u00fcmumil\u0259\u015fdirilir v\u0259 sonradan bu m\u0259lumatlardan h\u0259min insanlar\u0131n, c\u0259miyy\u0259tin, \u00f6lk\u0259nin \u0259leyhin\u0259 istifad\u0259 olunmayaca\u011f\u0131 da sual alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;WhatsApp&#8221;la ba\u011fl\u0131 ba\u015f ver\u0259n qalmaqal is\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n bir hiss\u0259si idi. Sad\u0259c\u0259 olaraq, f\u0259rq onda idi ki, &#8220;WhatsApp&#8221; a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 etiraf etdi ki, ayr\u0131-ayr\u0131 istifad\u0259\u00e7il\u0259rin m\u0259lumatlar\u0131ndan istifad\u0259 edir v\u0259 insalar da buna icaz\u0259 verm\u0259lidir. Dig\u0259r t\u0259tbiql\u0259rin bunu etm\u0259diyini is\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u00c7\u00fcnki bir \u00e7ox sosial media \u015firk\u0259tl\u0259ri \u00f6z gizlilik siyas\u0259tl\u0259rini a\u00e7\u0131qlam\u0131rlar.<\/p>\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259r d\u00f6vl\u0259t t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini \u00f6n\u0259mli tutaraq bu \u00fcmumi t\u0259tbiql\u0259rd\u0259n imtina etm\u0259y\u0259 \u00f6z t\u0259tbiql\u0259rini yaratma\u011fa ba\u015flay\u0131blar.<\/p>\n<p>Misal olaraq, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259ni qeyd etm\u0259k olar. &#8220;WhatsApp&#8221; qalmaqal\u0131ndan sonra T\u00fcrkiy\u0259nin r\u0259smi \u015f\u0259xsl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n prezident \u018frdo\u011fan &#8220;WhatsApp&#8221;dan itmina etdiyini bildirdi. &#8220;Whatsapp&#8221;\u0131n gizlilik siyas\u0259tin\u0259 etiraz olaraq &#8220;Twitter&#8221; sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin T\u00fcrkiy\u0259 seqmentind\u0259 &#8220;#DeletingWhatsApp&#8221; v\u0259 &#8220;#WhatsAppSiliyoruz&#8221; he\u015fteql\u0259ri il\u0259 100 mind\u0259n \u00e7ox etiraz tviti at\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>&#8220;WhatsApp&#8221;-a etirazlar yaln\u0131z T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 yekunla\u015fmad\u0131, Tesla v\u0259 Space X-in yarad\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 sahibi \u0130lon Mask da insanlar\u0131 &#8220;WhatsApp&#8221;dan itmina etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>&#8220;WhatsApp&#8221; qalmaqal\u0131 dig\u0259r suallar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n<p>Dig\u0259r sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 t\u0259tbiql\u0259ri \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131n istifad\u0259sil\u0259 ba\u011fl\u0131 qaydalara nec\u0259 \u0259m\u0259l edirl\u0259r?<\/p>\n<p>Bir \u00e7oxlar\u0131n\u0131z bu halla rastla\u015fm\u0131s\u0131n\u0131z. &#8220;\u0130nstagram&#8221;, &#8220;Facebook&#8221;, &#8220;Youtube&#8221; v\u0259 ya dig\u0259r proqramlarda hans\u0131sa videoya v\u0259 ya reklama bax\u0131rs\u0131n\u0131z. Daha sonra dig\u0259r proqrama ke\u00e7id etdiyiniz zaman h\u0259min m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 reklamlar v\u0259 ya o tipli payla\u015f\u0131mlar burada da sizin qa\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>B\u0259s \u0259g\u0259r bu platformalar gizlilik siyas\u0259tin\u0259 \u0259m\u0259l edirl\u0259rs\u0259, nec\u0259 olur ki, bu hal ba\u015f verir?!<\/p>\n<p>B\u0259s, beyn\u0259lxalq normalarla bu gizlilik nec\u0259 nizamlan\u0131r?<\/p>\n<p>Qaydalara \u0259sas\u0259n, insanlar\u0131n irqi, dini, siyasi, s\u0259hh\u0259ti haqq\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n toplanmas\u0131 qada\u011fand\u0131r:<\/p>\n<p>Amma sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin bu m\u0259lumatlar\u0131 toplama\u011f\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alan v\u0259 ya buna n\u0259zar\u0259t ed\u0259n qrum, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat yoxdur.<\/p>\n<p>Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 t\u0259tbiql\u0259rinin m\u0259lumatlar\u0131m\u0131z\u0131 toplamas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u00fcbutlar is\u0259 ara-s\u0131ra \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, 2018-ci ild\u0259 &#8220;Facebook&#8221; istifad\u0259\u00e7il\u0259rinin f\u0259rqi m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n toplanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 qalmaqal ortaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Faktlara g\u00f6r\u0259, &#8220;Facebook&#8221; bu m\u0259lumatlar\u0131 Cambridge Analytica \u015firk\u0259tin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcb. \u015eirk\u0259t is\u0259 bu m\u0259lumatlardan AB\u015e-da ke\u00e7iril\u0259n prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 istifad\u0259 edib. N\u0259tic\u0259d\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259nin q\u0259rar\u0131 il\u0259 &#8220;Facebook&#8221; 5 milyard dollar c\u0259rim\u0259 edildi.<\/p>\n<p>Mediada ki\u00e7ik bir ara\u015fd\u0131rma aparmaqla bu kimi qalmaqallar\u0131n daha \u00e7ox oldu\u011funu g\u00f6r\u0259 bil\u0259rsiniz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Whatsapp&#8221; messencerinin istifad\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 aid m\u0259lumatlar\u0131n &#8220;Facebook&#8221;a v\u0259 onun proqramlar\u0131na \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si b\u00f6y\u00fck m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. ARANTV.AZ\u00a0 Trend-\u0259 istinad\u0259n, bu m\u00fczakir\u0259l\u0259r insanlar aras\u0131nda mobil t\u0259tbiql\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259siz oldu\u011fu sual\u0131n\u0131 da ortaya qoydu. B\u0259s, do\u011frudan da h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131na \u00e7eviril\u0259n &#8220;WhatsApp&#8221;, &#8220;Messencer&#8221;, &#8220;Facebook&#8221;, &#8220;Telegram&#8221; v\u0259 dig\u0259r t\u0259tbiql\u0259r t\u0259h\u00fcl\u0259k\u0259sizdirmi? Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar onu g\u00f6st\u0259rir ki, birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 bu t\u0259tbiql\u0259rin t\u0259hl\u00fck\u0259siz oldu\u011funu, istifad\u0259\u00e7il\u0259rin \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131ndan hans\u0131 formalarda istifad\u0259 etdiyini dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, bu, onunla \u0259laq\u0259lidir ki, bu proqramlar\u0131n gizlilik siyas\u0259ti m\u00fcxt\u0259lifdir v\u0259 bunu a\u00e7\u0131qlam\u0131rlar. \u00dcmumi m\u0259nz\u0259r\u0259 is\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, bu f\u0259rdi m\u0259lumatlar&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":271726,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145-300x166.jpg",300,166,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145.jpg",640,354,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/0e9d935f161063778615258476410476145.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"&#8220;Whatsapp&#8221; messencerinin istifad\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 aid m\u0259lumatlar\u0131n &#8220;Facebook&#8221;a v\u0259 onun proqramlar\u0131na \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si b\u00f6y\u00fck m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. ARANTV.AZ\u00a0 Trend-\u0259 istinad\u0259n, bu m\u00fczakir\u0259l\u0259r insanlar aras\u0131nda mobil t\u0259tbiql\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259siz oldu\u011fu sual\u0131n\u0131 da ortaya qoydu. B\u0259s, do\u011frudan da h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131na \u00e7eviril\u0259n &#8220;WhatsApp&#8221;, &#8220;Messencer&#8221;, &#8220;Facebook&#8221;, &#8220;Telegram&#8221; v\u0259 dig\u0259r t\u0259tbiql\u0259r t\u0259h\u00fcl\u0259k\u0259sizdirmi? Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar onu g\u00f6st\u0259rir ki, birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 bu t\u0259tbiql\u0259rin&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/271725"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=271725"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/271725\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/271726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=271725"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=271725"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=271725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}