{"id":273446,"date":"2021-01-18T10:59:53","date_gmt":"2021-01-18T07:59:53","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=273446"},"modified":"2021-01-18T10:59:53","modified_gmt":"2021-01-18T07:59:53","slug":"%c9%99hm%c9%99d-y%c9%99s%c9%99vi-irsind%c9%99-turk-%c9%99xlaq-d%c9%99y%c9%99rl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=273446","title":{"rendered":"\u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi irsind\u0259 t\u00fcrk \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemind\u0259 t\u00fcrk \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri v\u0259 onun t\u0259hsilalanlara \u00f6yr\u0259dilm\u0259si imkanlar\u0131<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-273455\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p><strong>\u0130ntiqam C\u0259bray\u0131lov<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n T\u0259hsil \u0130nstitutunun T\u0259hsilin n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 tarixi \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, pedaqogika \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor.<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259qal\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk m\u00fct\u0259f\u0259kkiri \u0259hm\u0259d Y\u0259s\u0259vinin irsi t\u0259hlil edilir, onun \u0259xlaq, m\u0259n\u0259viyyat m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259ri t\u0259dqiq olunur v\u0259 bu fikirl\u0259rin \u015f\u0259xsiyy\u0259t formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda rolu \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131r. M\u00fc\u0259llif \u018f.Y\u0259s\u0259vinin irsind\u0259 \u0259ksini tapm\u0131\u015f ideyalar\u0131n h\u0259m d\u0259 pedaqoji mahiyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259, t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 prosesind\u0259 ondan istifad\u0259 imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015f oldu\u011funu qeyd edir. D\u00fcnyan\u0131n d\u0259rki, \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259rinin m\u0259nims\u0259nilm\u0259si v\u0259 sair m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin t\u0259hsilalanlar\u0131n t\u0259rbiy\u0259sinin vacib \u015f\u0259rtl\u0259ri kimi diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r: \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi, b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk m\u00fct\u0259f\u0259kkiri, t\u00fcrk \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri, t\u0259hsilalanlar, m\u0259d\u0259ni irs, h\u0259qiq\u0259t, d\u00fcnyan\u0131n d\u0259rki, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u00f6z, t\u0259lim, t\u0259rbiy\u0259, yarad\u0131c\u0131l\u0131q, pedaqoji mahiyy\u0259t, t\u00fcrk dili<\/p>\n<p>\u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430: \u0410\u0445\u043c\u0435\u0434 \u0419\u0435\u0441\u0435\u0432\u0438 ( \u042f\u0441\u0435\u0432\u0438), \u0432\u0435\u043b\u0438\u043a\u0438\u0439 \u0442\u0443\u0440\u0435\u0446\u043a\u0438\u0439 \u043c\u044b\u0441\u043b\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c, \u0422\u0443\u0440\u0435\u0446\u043a\u0438\u0435 \u043c\u043e\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0435 \u0446\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438, \u0443\u0447\u0430\u0449\u0438\u0445\u0441\u044f (\u0441\u0442\u0443\u0434\u0435\u043d\u0442\u044b), \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u043e\u0435 \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u0435, \u0438\u0441\u0442\u0438\u043d\u0430, \u043f\u043e\u0437\u043d\u0430\u043d\u0438\u0435 \u043c\u0438\u0440\u0430, \u0444\u043e\u0440\u043c\u0438\u0440\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0435 \u043b\u0438\u0447\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438, \u0441\u043b\u043e\u0432\u043e, \u043e\u0431\u0443\u0447\u0435\u043d\u0438\u0435, \u0432\u043e\u0441\u043f\u0438\u0442\u0430\u043d\u0438\u0435, \u0442\u0432\u043e\u0440\u0447\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e, \u043f\u0435\u0434\u0430\u0433\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u0441\u0443\u0449\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c, \u0442\u0443\u0440\u0435\u0446\u043a\u0438\u0439 \u044f\u0437\u044b\u043a<\/p>\n<p>Key words: Ahmed Yesevi, great Turkish thinker, Turkish moral values, educated,cultural heritage, the truth, knowledge of the world, personality formation, word,schooling, education, creation, pedagogical essence, Turkish language<\/p>\n<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259 dig\u0259r xalqlarla yana\u015f\u0131 t\u00fcrkl\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259d\u0259ni irsin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yeri v\u0259 rolu vard\u0131r.. Bu m\u0259d\u0259ni-m\u0259n\u0259vi irsi yaradanlar b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259ri, filosoflar, aliml\u0259r \u00f6z\u00fc d\u0259 bu g\u00fcn bizim \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ngin x\u0259zin\u0259, d\u0259y\u0259r kimi qiym\u0259tlidirl\u0259r. Onlardan biri d\u0259 XII \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vidir (1103-1166). Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 tam ad\u0131 \u018fhm\u0259d bin \u0130brahim bin \u0130lyas Y\u0259s\u0259vi kimi g\u00f6st\u0259ril\u0259n bu b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259t Orta Asiyada do\u011fulsa da (Qazax\u0131stan\u0131n \u00c7imk\u0259nd \u015f\u0259h\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Sayram q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259) b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, \u00fcmumt\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin s\u0259rv\u0259ti hesab olunur. Onun \u201cDivani Hikm\u0259t\u201d \u0259s\u0259ri n\u0259inki yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli olmu\u015f, sonrak\u0131 y\u00fczillikl\u0259rd\u0259 d\u0259 t\u00fcrk m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n qorunmas\u0131na g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 \u00fcmumt\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin d\u0259y\u0259r x\u0259zin\u0259si kimi diqq\u0259ti c\u0259lb etm\u0259kd\u0259dir(1). \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi irsi m\u00fck\u0259mm\u0259l d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemin\u0259 \u0259saslan\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemi t\u00fcrk\u00fcn h\u0259yat t\u0259rzini, onun do\u011fuldu\u011fu g\u00fcnd\u0259n \u00f6l\u0259n\u0259d\u0259k f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tl\u0259rinin mahiyy\u0259tini, insan-insan, insan-c\u0259miyy\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini \u0259ks etdirir. \u018fxlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri kimi q\u0259bul edil\u0259n \u018f.Y\u0259s\u0259vi ideyalar\u0131 sad\u0259 bir h\u0259qiq\u0259ti \u0259ks etdirir: B\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131 olan insan daim \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk\u0259, d\u00fcnyan\u0131n d\u0259rkin\u0259 can atmal\u0131, m\u0259nliyini, \u015f\u0259r\u0259fini, l\u0259yaq\u0259tini qorumal\u0131, h\u0259mi\u015f\u0259 xeyir \u0259m\u0259ll\u0259r u\u011frunda \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131, xo\u015fniyy\u0259tli, m\u00fcq\u0259dd\u0259s amallara sadiq olmal\u0131, c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131, \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259rinin qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi s\u0259y g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Xoca \u018fhm\u0259d, Xoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi, Qul Xoca \u018fhm\u0259d, Piri-T\u00fcrk\u00fcstan adlar\u0131 il\u0259 tan\u0131nan \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi \u00f6z bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131, fikirl\u0259rini sad\u0259 t\u00fcrk dilind\u0259 m\u0259nzum\u0259l\u0259r-\u015feirl\u0259r \u015f\u0259klind\u0259 yazmaqla yeni bir m\u0259kt\u0259bin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f, t\u00fcrk ell\u0259rinin sevimlisin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir (2). T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, UNESCO 2016-c\u0131 ili Xoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi ili elan etmi\u015f v\u0259 h\u0259min ild\u0259 bu b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkir\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018f.Y\u0259s\u0259vi irsin\u0259 Az\u0259rbaycanda h\u0259mi\u015f\u0259 diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rilmi\u015f, bu irsin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi elmi-t\u0259dqiqatlar apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu bax\u0131mdan d\u0259y\u0259rli aliml\u0259rimiz Ya\u015far Qarayevin \u201cErk\u0259n t\u00fcrk t\u0259s\u0259vv\u00fcf k\u00fclt\u00fcr\u00fc-y\u0259s\u0259vilik\u201d (3,s.38-55), G\u00fcl\u015f\u0259n \u018fliyeva- K\u0259ng\u0259rlinin \u201cSufizm\u201d (4), F\u00fczuli Bayat\u0131n \u201cXoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi v\u0259 xalq sufizminin b\u0259zi probleml\u0259ri\u201d(5), Buludxan X\u0259lilovun \u201cT\u00fcrk\u00fcn hikm\u0259t x\u0259zin\u0259si: Xoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi\u201d (6), Pa\u015fa \u018flio\u011flunun \u201cXoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d (7), Salid\u0259 \u015e\u0259rifovan\u0131n \u201cM\u0259n\u0259vi-m\u0259d\u0259ni qaynaqlar\u0131m\u0131z: \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vinin b\u0259dii v\u0259 f\u0259ls\u0259fi-dini irsi (8,s.4) \u0130.H.C\u0259bray\u0131lovun \u201c E\u011fitim biliminin tarihi \u015fahsiyeti Hoca Ahmed Yesevi \u201c (9) v\u0259 s. m\u00f6vzuda \u0259s\u0259rl\u0259rini g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. M\u0259lumdur ki, ruhani ail\u0259sind\u0259 do\u011fulan \u018f.Y\u0259s\u0259vi h\u0259l\u0259 yeddi ya\u015f\u0131nda olark\u0259n<\/p>\n<p>valideynl\u0259ri d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. \u018fvv\u0259l anas\u0131n\u0131, sonra is\u0259 atas\u0131n\u0131 itir\u0259n \u018f.Y\u0259s\u0259vi bac\u0131s\u0131 il\u0259 birg\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259tin h\u0259yat ke\u00e7irmi\u015f, \u00f6z\u00fcn\u00fcn biliyi, bacar\u0131\u011f\u0131, z\u0259hm\u0259ti il\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t, n\u00fcfuz sahibi olmu\u015fdur. \u0130lk t\u0259hsilini Y\u0259sd\u0259 (indiki T\u00fcrk\u00fcstan) alan \u018f.Y\u0259s\u0259vi \u0130slam\u0131 \u0259r\u0259b dilind\u0259 deyil, sad\u0259 t\u00fcrk dilind\u0259 \u015f\u0259rh etm\u0259kl\u0259 h\u0259m t\u00fcrk dili v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131na, h\u0259m d\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rinin m\u0259nims\u0259nilm\u0259sin\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. T\u00fcrk ell\u0259rind\u0259 formala\u015fan yeni d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemi t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck \u0259xlaq\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r ki, h\u0259l\u0259 orta \u0259srl\u0259rd\u0259 \u018f.Y\u0259s\u0259vi insan\u0131n h\u0259r ya\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f, ya\u015fauy\u011fun xarakterik c\u0259h\u0259tl\u0259ri t\u0259hlil etm\u0259kl\u0259 yetkin \u015f\u0259xsiyy\u0259tin formala\u015fmas\u0131n\u0131n konseptual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini sistemli hala g\u0259tirmi\u015fdir. B\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirin irsind\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, \u018f.Y\u0259s\u0259vi dediyi h\u0259r s\u00f6z\u0259 ciddi diqq\u0259t yetirmi\u015f, h\u0259r s\u00f6z\u00fcn q\u0259drini bilmi\u015f, s\u00f6zl\u0259rin m\u0259na \u00e7alar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u00fcr\u0259kl\u0259r\u0259 yol tapma\u011f\u0131 bacarm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si s\u00fcbut edir ki, burada b\u00f6y\u00fck h\u0259qiq\u0259t vard\u0131r. Do\u011frudan da, s\u00f6z b\u00f6y\u00fck q\u00fcvv\u0259dir. S\u00f6z\u00fcn ecazkarl\u0131\u011f\u0131, q\u00fcdr\u0259ti il\u0259 insanda hiss-h\u0259y\u0259can yaratmaq, onu h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirm\u0259k, co\u015fdurmaq, ruhland\u0131rmaq, q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259m\u0259k v\u0259 nail olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti s\u00f6z\u00fcn q\u00fcdr\u0259tind\u0259n, t\u0259sir g\u00fcc\u00fcnd\u0259n b\u0259hs etmi\u015f, ona m\u00fcnasib\u0259t bildirmi\u015fl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, b\u00f6y\u00fck Nizami G\u0259nc\u0259vi \u201cS\u00f6z\u00fcn d\u0259 su kimi l\u0259taf\u0259ti var\u201d, M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli \u201cH\u0259r s\u00f6z\u00fcm bir p\u0259hl\u0259vand\u0131r\u201d, C\u0259lal\u0259ddin Rumi \u201cDedikl\u0259rin ancaq qar\u015f\u0131dak\u0131n\u0131n anlaya bildiyi q\u0259d\u0259rdir\u201d v\u0259 s. fikirl\u0259rini s\u00f6yl\u0259m\u0259kl\u0259 s\u00f6z\u0259, onun yaz\u0131l\u0131\u015f v\u0259 deyim t\u0259rzin\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t vermi\u015fl\u0259r. S\u00f6z haqq\u0131nda \u00e7ox d\u0259y\u0259rli atalar s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 vard\u0131r: M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cS\u00f6z e\u015fitm\u0259k \u0259d\u0259bd\u0259ndir\u201d, \u201cs\u00f6z var g\u0259l\u0259r ke\u00e7\u0259r, s\u00f6z var d\u0259l\u0259r ke\u00e7\u0259r\u201d \u201cS\u00f6z\u00fcn yax\u015f\u0131s\u0131 baldan dadl\u0131d\u0131r\u201d (10, s. 211- 212) v\u0259 s.<\/p>\n<p>S\u00f6z haqq\u0131nda bunlar\u0131 dil\u0259 g\u0259tirm\u0259kl\u0259 \u018f.Y\u0259s\u0259vinin d\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131, dediyi s\u00f6zl\u0259rd\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etdiyini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259dik. \u018f.Y\u0259s\u0259vi h\u0259mi\u015f\u0259 xalq i\u00e7\u0259risind\u0259 olmu\u015f, onlar\u0131n d\u0259rdl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259rik \u00e7\u0131xaraq xalqa m\u00f6hk\u0259m tell\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, torpaq, V\u0259t\u0259n sevgisini ilahi e\u015fqi il\u0259 s\u00fcbut etmi\u015fdir. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259ksini tapan ideyalar \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri kimi h\u0259m d\u0259 pedaqoji mahiyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. \u00c7\u00fcnki pedaqogikada t\u0259rbiy\u0259, \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bu elmin m\u0259zmun komponentl\u0259ri kimi x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir.<\/p>\n<p>\u018f.Y\u0259s\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n d\u0259rki m\u0259s\u0259l\u0259si \u0259n vacib m\u0259s\u0259l\u0259 kimi diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Bu, h\u0259m d\u0259 t\u00fcrk \u0259xlaq\u0131n\u0131n \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. B\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkir \u018f.Y\u0259s\u0259vi d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rk etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259qiq\u0259ti bilm\u0259yin vacibliyin\u0259 \u00f6n\u0259m verir. Bu bax\u0131mdan h\u0259qiq\u0259t, \u0259dal\u0259t, m\u0259rif\u0259t kimi \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri m\u00fct\u0259f\u0259kkirin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemind\u0259 ba\u015fl\u0131ca yer tutur. H\u0259qiq\u0259ti d\u0259rk ed\u0259n, h\u0259qiq\u0259t u\u011frunda \u00e7al\u0131\u015fan insan saf, t\u0259miz olub m\u00fcq\u0259dd\u0259slik amallar\u0131 il\u0259 ya\u015fay\u0131r, g\u00fccl\u00fc daxili enerjisi \u0259trafa da i\u015f\u0131q, h\u0259rar\u0259t verir. M\u00fct\u0259f\u0259kkirin s\u00f6zl\u0259ril\u0259 des\u0259k: -Hakikat\u0131n anlam\u0131na yet\u0259n ki\u015fi, \u015ea\u015fk\u0131n tutu\u015fup yanar i\u00e7i, d\u0131\u015f\u0131 ( 1,s. 75).<\/p>\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 insan h\u0259mi\u015f\u0259 h\u0259qiq\u0259ti s\u00f6yl\u0259m\u0259li, a\u011fa qara dem\u0259m\u0259li, sad\u0259 ya\u015famal\u0131, d\u0259bd\u0259b\u0259li h\u0259yatdan, kin v\u0259 k\u00fcdur\u0259td\u0259n, yalandan uzaq olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirin bu bax\u0131mdan \u201cA\u011fa qara dey\u0259nl\u0259r, c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 girmi\u015fl\u0259r\u201d fikri ibr\u0259tamizdir (1,s103). Tarixi t\u0259cr\u00fcb\u0259 d\u0259 s\u00fcbut edir ki, insan h\u0259qiq\u0259ti dan\u0131\u015fanda, yalandan, b\u00f6htandan uzaq olanda h\u00f6rm\u0259tli olur. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rl\u0259 ya\u015fayan v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259ril\u0259 g\u0259ncl\u0259r\u0259, b\u00f6y\u00fcy\u0259n n\u0259sill\u0259r\u0259 n\u00fcmun\u0259 olan h\u0259r bir insan n\u00fcfuz sahibin\u0259 \u00e7evrilir, \u00f6z \u015f\u0259xsiyy\u0259til\u0259 ba\u015fqalar\u0131ndan se\u00e7ilir. Bel\u0259 insanlar h\u0259yatda d\u0259rin iz burax\u0131r v\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259n sonra da yax\u015f\u0131 insan kimi xat\u0131rlan\u0131r. \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u0259ksini tapm\u0131\u015f bu ideyalar ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259rbiy\u0259vi bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir v\u0259 t\u00fcrk \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri kimi qiym\u0259tlidir, n\u0259sill\u0259rimiz \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6rn\u0259kdir. Tarix boyu bu ideyalar t\u00fcrk ruhuna qida vermi\u015f, mill\u0259tin s\u0131x birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin qorunub saxlanmas\u0131nda v\u0259 daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi insanlar\u0131 xeyirxah olma\u011fa, mal v\u0259 pul dal\u0131nca qa\u00e7mama\u011fa, m\u0259rd olma\u011fa s\u0259sl\u0259yir. O, deyir ki, \u201cinsanlar\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131 ziyar\u0259t eyl\u0259, ondan ibr\u0259t al\u201d H\u0259r zaman yax\u015f\u0131l\u0131q eyl\u0259, s\u0259n d\u0259 ged\u0259rs\u0259n d\u00fcnyadan\u201d fikirl\u0259ri il\u0259 q\u0259lbl\u0259ri co\u015fdurur(2,s.97). \u018f.Y\u0259s\u0259vinin sad\u0259 xalq dilind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259ri poetik ah\u0259ngin\u0259, f\u0259ls\u0259fi d\u0259rinliyin\u0259, \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rliliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 misralara diqq\u0259t ed\u0259k:<\/p>\n<p>Mal v\u0259 pulu dert eyl\u0259m\u0259z a\u015f\u0131k ki\u015fi Yol \u00fcst\u00fcnd\u0259 topraq olub aziz ba\u015f\u0131 ( 1,s. 145).<\/p>\n<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin tarixi s\u00fcbut edir ki, bir g\u00fcn do\u011fulan bir g\u00fcn d\u0259 d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7\u0259c\u0259kdir. \u0130nsan d\u00fcnyadan \u0259libo\u015f k\u00f6\u00e7\u00fcr. He\u00e7 kim \u00f6z\u00fc il\u0259 o d\u00fcnyaya bir \u015fey aparm\u0131r. Sad\u0259c\u0259 onun bu d\u00fcnyada yax\u015f\u0131 ad\u0131, \u0259m\u0259ll\u0259ri qal\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 insan mal\u0131, pulu \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259rd etm\u0259m\u0259lidir. Kim h\u0259yat\u0131n\u0131 \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 qurursa, \u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259 d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rk edirs\u0259, xalq\u0131na, mill\u0259tin\u0259, d\u00f6vl\u0259tin\u0259 fayda verirs\u0259 o, \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi daim yadda\u015flarda ya\u015fay\u0131r. Faydal\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u0259zmununda n\u0259sill\u0259rin t\u0259rbiy\u0259si x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r. Bu proses d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 \u0259sasland\u0131qda yeti\u015f\u0259n n\u0259sil mill\u0259t olaraq b\u00f6y\u00fck g\u00fcc\u0259, q\u00fcvv\u0259y\u0259 \u00e7evrilir, xalq\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliy\u0259 t\u00f6hf\u0259l\u0259r verm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan potensial imkanlar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. \u018f.Y\u0259s\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259rinin qorunmas\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqind\u0259 a\u011fl\u0131n, idrak\u0131n roluna da toxunulur. M\u0259lumdur ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 aqill\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r cahil, nadan \u00fcns\u00fcrl\u0259r d\u0259 olmu\u015fdur. Cahil, nadan insanlar elmd\u0259n, \u0259d\u0259bd\u0259n uzaq oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n gerid\u0259 qalm\u0131\u015f, h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sini, d\u00fcnyan\u0131n gedi\u015fini d\u0259rk ed\u0259 bilm\u0259mi\u015fl\u0259r. Ad\u0259t\u0259n \u0259n xo\u015fag\u0259lm\u0259z xasiyy\u0259tl\u0259r bel\u0259 insanlarda c\u0259ml\u0259nir. \u00d6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk f\u0259ls\u0259f\u0259si bel\u0259 insanlara yadd\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu insanlarla oturub-durmaq, onlarla yolda\u015fl\u0131q etm\u0259k m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fclm\u00fcr. Aqil, kamil insan olmaq, \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi yeti\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259ndir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u018f.Y\u0259s\u0259vi cahill\u0259r\u0259, nadanlara s\u00f6z s\u00f6yl\u0259m\u0259yin \u0259b\u0259s oldu\u011funu bildir\u0259r\u0259k, acl\u0131qdan \u00f6ls\u0259n d\u0259 nam\u0259rd\u0259 minn\u0259t\u00e7i olmama\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edir (1,s. 91). \u201cA\u011fl\u0131n olsa cahill\u0259r\u0259 sirr verm\u0259zs\u0259n\u201d (1,s. 93), yaxud \u201cBir \u015fey umma cahill\u0259rd\u0259n kadrini bilmez, Karanl\u0131k i\u00e7ind\u0259 yol \u015fa\u015f\u0131rsan yola salmaz \u201c (1,s. 80) dem\u0259kl\u0259 h\u0259qiq\u0259ti s\u00f6yl\u0259yir, a\u011f\u0131ll\u0131 insanlar\u0131 da h\u0259mi\u015f\u0259 ay\u0131q olma\u011fa, d\u00fczg\u00fcn add\u0131m atma\u011fa, do\u011fru q\u0259rar verm\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259yir. O, \u00f6z h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k \u201ccahill\u0259rd\u0259n y\u00fcz bin c\u0259fa g\u00f6rd\u00fcm ben i\u015fte\u201d deyir (1,s.79). Ba\u015fqa bir yerd\u0259 is\u0259 \u201cQiym\u0259t bilm\u0259z cahil\u0259, c\u00f6vh\u0259rl\u0259ri verm\u0259yin\u201d- s\u00f6yl\u0259m\u0259kl\u0259 bir daha fikrini t\u0259sdiql\u0259yir (1,s.113). B\u00fct\u00fcn bunlar \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259rinin c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r faydal\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 ciddi \u0259saslar yarad\u0131r. Bu d\u0259y\u0259rl\u0259r tarix boyu t\u00fcrk m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n qorunmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Bu d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015f xalq h\u0259r zaman torpaq, v\u0259t\u0259n t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fc<\/p>\n<p>\u00e7\u0259km\u0259y\u0259, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 haz\u0131r olur. M\u0259lumdur ki, \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri h\u0259m d\u0259 dil\u0259 olan m\u00fcnasib\u0259ti d\u0259 ehtiva edir. Xalq\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemi, tarixi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, m\u0259n\u0259viyyat\u0131 h\u0259m d\u0259 dilin qorunmas\u0131na olan qay\u011f\u0131, diqq\u0259t, sevgi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dil yoxdursa, \u0259slind\u0259 xalq da yoxdur. Bu bax\u0131mdan \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vinin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemind\u0259 t\u00fcrk dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131, inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si m\u00fch\u00fcm yer tutur. \u018f.Y\u0259s\u0259vi \u0259slind\u0259 t\u00fcrk dilin\u0259 bel\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259kt\u0259b yaratm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259hz sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 onun ard\u0131c\u0131llar\u0131 bu m\u0259kt\u0259bd\u0259n, bu ideologiyadan qaynaqlanaraq t\u00fcrk ruhunu g\u0259ncl\u0259r\u0259 a\u015f\u0131lam\u0131\u015f, t\u00fcrk \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri xalq\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn qorunmas\u0131na, v\u0259t\u0259n, d\u00f6vl\u0259t, mill\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015famaq, \u00e7al\u0131\u015fmaq anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n,\u015f\u00fcurlarda daha d\u0259rin k\u00f6k salmas\u0131na ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. \u201cC\u0259nn\u0259tin dili \u0259r\u0259b dilidir\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin m\u00f6vcud oldu\u011fu bir d\u00f6vrd\u0259 \u018f.Y\u0259s\u0259vi t\u00fcrk dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r, fikirl\u0259rini t\u00fcrkc\u0259 \u015f\u0259rh edir, t\u00fcrk dilind\u0259 yazma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir, xalqda \u00f6z dilin\u0259-t\u00fcrk dilin\u0259 sonsuz sevgi, m\u0259h\u0259bb\u0259t a\u015f\u0131lay\u0131rd\u0131. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, b\u00f6y\u00fck t\u00fcrkoloq Ziya G\u00f6yalp da t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn \u0259saslar\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259r\u0259k t\u00fcrk \u0259xlaq\u0131n\u0131n d\u00fcnya xalqlar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus c\u0259h\u0259tl\u0259r\u0259 malik oldu\u011funu, \u0259slind\u0259 bu keyfiyy\u0259tl\u0259 t\u00fcrk\u00fcn ba\u015fqalar\u0131ndan f\u0259rql\u0259ndiyini, \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r (11).<\/p>\n<p>\u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259ksini tapm\u0131\u015f t\u0259rbiy\u0259vi fikirl\u0259rin t\u0259lim prosesind\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 t\u0259hsilalanlara \u00f6yr\u0259dilm\u0259si imkanlar\u0131 geni\u015fdir. \u00dcmumt\u0259hsil v\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 sosial-humanitar f\u0259nl\u0259rin t\u0259drisind\u0259 m\u00fcvafiq proqram \u0259sas\u0131nda bu b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirin irsini t\u0259hlil etm\u0259k, buradak\u0131 t\u00fcrk \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri bar\u0259d\u0259 elmi-pedaqoji \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259l\u0259r aparmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. (9,s.173-177). Problemin pedaqoji mahiyy\u0259tinin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 t\u0259hsilalanlarda ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn formala\u015fmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131na t\u0259kan verir. \u015eagird, yaxud t\u0259l\u0259b\u0259 milli \u0259xlaq\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n v\u0259t\u0259n \u0259xlaq\u0131n\u0131 t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sisteminin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi m\u0259nims\u0259yir. Bel\u0259likl\u0259, t\u00fcrk \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri b\u00f6y\u00fcm\u0259kd\u0259 olan n\u0259sill\u0259rin \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi yeti\u015fm\u0259sind\u0259 \u0259n vacib m\u0259nb\u0259 rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Bu m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 t\u00fcrk ruhuna m\u0259n\u0259vi qida verir, onu cilalay\u0131r, yeniyetm\u0259 v\u0259 g\u0259ncl\u0259rin v\u0259t\u0259nda\u015f-\u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi xarakterinin formala\u015fmas\u0131na stimulla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Ara\u015fd\u0131rmalardan bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259linir ki, \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi \u00fcmumt\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Bu b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259t t\u00fcrk<\/p>\n<p>dili v\u0259 \u0259xlaq\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f etm\u0259kl\u0259 onu daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirmi\u015f, yeni tarixi \u015f\u0259raitd\u0259 onu yeni inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirin ilahi e\u015fqi xalqa olan sevginin ifad\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vinin n\u0259fs\u0259 qalib g\u0259lm\u0259k, h\u0259qiq\u0259t, \u0259dal\u0259t, m\u0259rif\u0259t, m\u0259n\u0259vi safl\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259, dig\u0259r \u0259xlaq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ideyalar\u0131 h\u0259m d\u0259 t\u00fcrk c\u0259miyy\u0259ti v\u0259 d\u00f6vl\u0259tinin m\u00fch\u00fcm t\u0259l\u0259bl\u0259ri, insanlar\u0131n h\u0259yat t\u0259rzi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ridir. Bu ideyalara yiy\u0259l\u0259nmi\u015f insanda torpaq, v\u0259t\u0259n, d\u00f6vl\u0259t sevgisi, v\u0259t\u0259nda\u015f m\u0259suliyy\u0259ti g\u00fccl\u00fc olur. Bu fikirl\u0259ri diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131raraq hesab edirik ki, tariximizin \u015fanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259ri, m\u0259d\u0259niyy\u0259t tariximizi t\u0259dris ed\u0259rk\u0259n elmi-pedaqoji t\u0259l\u0259bl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 almaqla t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri, onlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi v\u0259 onun irsi bar\u0259d\u0259 t\u0259hsilalanlara m\u00fcvafiq t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r verm\u0259k, bu istiqam\u0259td\u0259 pedaqoji t\u0259dqiqatlar aparmaq vacibdir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-273456\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/782c8a1f-c430-4df8-9410-0975f397326c-300x195.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"195\" \/><\/p>\n<p>\u0130stifad\u0259 edilmi\u015f \u0259d\u0259biyyat<\/p>\n<p>1. Hoca Ahmed Yesevi. Divan-i Hikmet \/ Edit\u00f6r: Mustafa Tatc\u0131. Ankara: Hoca Ahmed Yesevi Uluslararas\u0131 T\u00fcrk-Kazak Universitesi, 2017<\/p>\n<p>2. Xoca \u018fhm\u0259d Yas\u0259vi. Redaktor: Necdet Tosun.( t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i: El\u015f\u0259n Ba\u011f\u0131rzad\u0259).Ankara: Xoca \u018fhm\u0259d Yas\u0259vi Beyn\u0259lxalq T\u00fcrk-Qazax Universiteti, 2018 , 120s.<\/p>\n<p>3.Qarayev Y. Erk\u0259n t\u00fcrk t\u0259s\u0259vv\u00fcf k\u00fclt\u00fcr\u00fc-y\u0259s\u0259vilik. M\u0259d\u0259niyy\u0259t d\u00fcnyas\u0131, VII burax\u0131l\u0131\u015f, Bak\u0131: ADMGU, 2003, s.38-55<\/p>\n<p>4. \u018fliyeva- K\u0259ng\u0259rli G. Sufizm. Bak\u0131:Aspoliqraf, 2014, 160s<\/p>\n<p>5. Bayat F. Xoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi v\u0259 xalq sufizminin b\u0259zi probleml\u0259ri. Bak\u0131: A\u011fr\u0131da\u011f ,1997<\/p>\n<p>6.X\u0259lilov B. T\u00fcrk\u00fcn hikm\u0259t x\u0259zin\u0259si: Xoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi. Bak\u0131: Elm v\u0259 t\u0259hsil, 2010, 294s.<\/p>\n<p>7.\u018flio\u011flu P. Xoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131. \/\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti. edebiyyat qazeti: az\/news\/muzakire\/4399-xoca-ehmed-yesevi-yaradiciligi-ve-azerbaycan-edebiyyati(17.09.2019. ).<\/p>\n<p>8. \u015e\u0259rifova S. M\u0259n\u0259vi-m\u0259d\u0259ni qaynaqlar\u0131m\u0131z: \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vinin b\u0259dii v\u0259 f\u0259ls\u0259fi-dini irsi. 525-ci q\u0259zet,.s.4.(2016, 6 may ).<\/p>\n<p>9.Cebrayilov \u0130.H. E\u011fitim biliminin tarihi \u015fahsiyeti Hoca Ahmed Yesevi. II.Uluslararas\u0131 Hoca Ahmed Yesevi Sempozyumu Bildirileri( edit\u00f6r: Prof.Dr.Z\u00fclfikar G\u00fcng\u00f6r).Ahmet Yesevi \u00dcniversitesi.\u0130nceleme Ara\u015ft\u0131rma Dizisi.Yay\u0131n \u2116:54, ANKARA, AREN,ekim 2018, s.173-177<\/p>\n<p>10. B\u0259ydili (M\u0259mm\u0259dov) C\u0259lal. Atalar s\u00f6z\u00fc. Bak\u0131: \u00d6nd\u0259r, 2004<\/p>\n<p>11. G\u00f6yalp Ziya. T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn \u0259saslar\u0131. Bak\u0131: X\u0259z\u0259r Uiniversiteti, 2010,208 s.<\/p>\n<p>\u0418\u043d\u0442\u0438\u0433\u0430\u043c \u0414\u0436\u0430\u0431\u0440\u0430\u0438\u043b\u043e\u0432<\/p>\n<p>\u0422\u0443\u0440\u0435\u0446\u043a\u0438\u0435 \u043c\u043e\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0435 \u0446\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0432 \u0441\u0438\u0441\u0442\u0435\u043c\u0435 \u043c\u044b\u0448\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f \u0410\u0445\u043c\u0435\u0434\u0430 \u0419\u0435\u0441\u0435\u0432\u0438 (\u042f\u0441e\u0432\u0438) \u0438 \u0432\u043e\u0437\u043c\u043e\u0436\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u043e\u0431\u0443\u0447\u0435\u043d\u0438\u044f \u0443\u0447\u0430\u0449\u0438\u0445\u0441\u044f<\/p>\n<p>\u0420\u0435\u0437\u044e\u043c\u0435<\/p>\n<p>\u0412 \u0441\u0442\u0430\u0442\u044c\u0435 \u0430\u043d\u0430\u043b\u0438\u0437\u0438\u0440\u0443\u0435\u0442\u0441\u044f \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u0435 \u0432\u0435\u043b\u0438\u043a\u043e\u0433\u043e \u0442\u0443\u0440\u0435\u0446\u043a\u043e\u0433\u043e \u043c\u044b\u0441\u043b\u0438\u0442\u0435\u043b\u044f \u0410\u0445\u043c\u0435\u0434\u0430 \u0419\u0435\u0441\u0435\u0432\u0438(\u042f\u0441e\u0432\u0438), \u0438\u0437\u0443\u0447\u0430\u044e\u0442\u0441\u044f \u0435\u0433\u043e \u0432\u0437\u0433\u043b\u044f\u0434\u044b \u043d\u0430 \u043c\u043e\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0435 \u0438 \u0434\u0443\u0445\u043e\u0432\u043d\u044b\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u044b \u0438 \u043e\u0431\u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0430\u043d\u0430 \u0440\u043e\u043b\u044c \u044d\u0442\u0438\u0445 \u0438\u0434\u0435\u0439 \u0432 \u0444\u043e\u0440\u043c\u0438\u0440\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0438 \u043b\u0438\u0447\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438. \u0410\u0432\u0442\u043e\u0440 \u0443\u043a\u0430\u0437\u044b\u0432\u0430\u0435\u0442, \u0447\u0442\u043e \u0438\u0434\u0435\u0438, \u043e\u0442\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u043d\u044b\u0435 \u0432 \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u0438 \u0410. \u0419\u0435\u0441\u0435\u0432\u0438 (\u042f\u0441e\u0432\u0438), \u0442\u0430\u043a\u0436\u0435 \u0438\u043c\u0435\u044e\u0442 \u043f\u0435\u0434\u0430\u0433\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0445\u0430\u0440\u0430\u043a\u0442\u0435\u0440, \u0438 \u0447\u0442\u043e \u0441\u0443\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0443\u0435\u0442 \u043c\u043d\u043e\u0433\u043e \u0432\u043e\u0437\u043c\u043e\u0436\u043d\u043e\u0441\u0442\u0435\u0439 \u0438\u0441\u043f\u043e\u043b\u044c\u0437\u043e\u0432\u0430\u0442\u044c \u0438\u0445 \u0432 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u043e\u0432\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u043c \u043f\u0440\u043e\u0446\u0435\u0441\u0441\u0435. \u0412 \u0441\u0442\u0430\u0442\u044c\u0435 \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u043d\u043e\u0435 \u0432\u043d\u0438\u043c\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0443\u0434\u0435\u043b\u044f\u0435\u0442\u0441\u044f \u043f\u043e\u043d\u0438\u043c\u0430\u043d\u0438\u044e \u043c\u0438\u0440\u0430, \u043f\u0440\u0438\u043e\u0431\u0440\u0435\u0442\u0435\u043d\u0438\u044e \u043d\u0440\u0430\u0432\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0446\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u0435\u0439 \u0438 \u0434\u0440\u0443\u0433\u0438\u043c \u0432\u043e\u043f\u0440\u043e\u0441\u0430\u043c \u043a\u0430\u043a \u0432\u0430\u0436\u043d\u044b\u043c \u0443\u0441\u043b\u043e\u0432\u0438\u044f\u043c \u043e\u0431\u0443\u0447\u0435\u043d\u0438\u044f \u0443\u0447\u0430\u0449\u0438\u0445\u0441\u044f \u0438 \u0441\u0442\u0443\u0434\u0435\u043d\u0442\u043e\u0432.<\/p>\n<p>Intigam Jabrayilov<\/p>\n<p>Turkish moral values in the thinking system of Ahmed Yesevi and its student learning opportunities<\/p>\n<p>Summary<\/p>\n<p>The article analyzes the heritage of the great Turkish thinker Ahmed Yesevi, studies his views on moral and spiritual problems and substantiates the role of<\/p>\n<p>these ideas in the formation of personality. A. Yesevi, also have a pedagogical character, and that there are many opportunities to use them in the educational process. The article focuses on the understanding of the world, the acquisition of moral values and other issues as important conditions for the training of students.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemind\u0259 t\u00fcrk \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri v\u0259 onun t\u0259hsilalanlara \u00f6yr\u0259dilm\u0259si imkanlar\u0131 \u0130ntiqam C\u0259bray\u0131lov Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n T\u0259hsil \u0130nstitutunun T\u0259hsilin n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 tarixi \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, pedaqogika \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor. M\u0259qal\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk m\u00fct\u0259f\u0259kkiri \u0259hm\u0259d Y\u0259s\u0259vinin irsi t\u0259hlil edilir, onun \u0259xlaq, m\u0259n\u0259viyyat m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259ri t\u0259dqiq olunur v\u0259 bu fikirl\u0259rin \u015f\u0259xsiyy\u0259t formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda rolu \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131r. M\u00fc\u0259llif \u018f.Y\u0259s\u0259vinin irsind\u0259 \u0259ksini tapm\u0131\u015f ideyalar\u0131n h\u0259m d\u0259 pedaqoji mahiyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259, t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 prosesind\u0259 ondan istifad\u0259 imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015f oldu\u011funu qeyd edir. D\u00fcnyan\u0131n d\u0259rki, \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259rinin m\u0259nims\u0259nilm\u0259si v\u0259 sair m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin t\u0259hsilalanlar\u0131n t\u0259rbiy\u0259sinin vacib \u015f\u0259rtl\u0259ri kimi diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":273455,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca.jpg",1280,1280,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca.jpg",1280,1280,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca.jpg",1280,1280,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca-300x300.jpg",300,300,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca-1024x1024.jpg",640,640,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca.jpg",1280,1280,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca.jpg",1280,1280,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/768bb860-4c4a-4e7a-9c86-b413adae42ca-1200x620.jpg",1200,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"\u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemind\u0259 t\u00fcrk \u0259xlaq d\u0259y\u0259rl\u0259ri v\u0259 onun t\u0259hsilalanlara \u00f6yr\u0259dilm\u0259si imkanlar\u0131 \u0130ntiqam C\u0259bray\u0131lov Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n T\u0259hsil \u0130nstitutunun T\u0259hsilin n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 tarixi \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, pedaqogika \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor. M\u0259qal\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk m\u00fct\u0259f\u0259kkiri \u0259hm\u0259d Y\u0259s\u0259vinin irsi t\u0259hlil edilir, onun \u0259xlaq, m\u0259n\u0259viyyat m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259ri t\u0259dqiq olunur v\u0259 bu fikirl\u0259rin \u015f\u0259xsiyy\u0259t formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda rolu \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131r. M\u00fc\u0259llif&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/273446"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=273446"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/273446\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/273455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=273446"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=273446"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=273446"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}