{"id":290859,"date":"2021-02-10T19:08:25","date_gmt":"2021-02-10T16:08:25","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=290859"},"modified":"2021-02-10T19:08:25","modified_gmt":"2021-02-10T16:08:25","slug":"dunyada-%c9%99n-cox-istifad%c9%99-olunan-dill%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=290859","title":{"rendered":"D\u00fcnyada \u0259n \u00e7ox istifad\u0259 olunan dill\u0259r&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>H\u0259r mill\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ana dili var v\u0259 bu \u00a0dill\u0259r \u00a0ayr\u0131l\u0131qda d\u00fcnya haqq\u0131nda bilik, d\u00fcnyan\u0131 g\u00f6rm\u0259k v\u0259 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn vasit\u0259dir. \u018fb\u0259s yer\u0259 deyilmir ki, bir mill\u0259tin mal\u0131n\u0131, d\u00f6vl\u0259tini v\u0259 h\u0259tta v\u0259t\u0259nini i\u015f\u011fal ets\u0259n, \u00f6l\u00fcb-itm\u0259z, amma dilini alsan, m\u0259hv olar v\u0259 ondan ni\u015fan qalmaz.<\/p>\n<p>UNESCO-nun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada 6000-d\u0259n \u00e7ox dil var, lakin onlar\u0131n yar\u0131dan \u00e7oxu m\u0259hv olmaq \u00fczr\u0259dir.<\/p>\n<p>UNESCO ekspertl\u0259rinin fikrinc\u0259, g\u0259l\u0259n \u0259sr\u0259d\u0259k d\u00fcnya dill\u0259rinin yar\u0131s\u0131n\u0131n itib-bataca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. \u00c7\u00fcnki onlardan dan\u0131\u015f\u0131q dili kimi istifad\u0259 olunmur. Bir dilin ya\u015famas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 h\u0259min dild\u0259 \u0259n az\u0131 100 min insan dan\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259rin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 g\u00f6st\u0259rib ki, yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n dill\u0259r \u0259sas\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin daxilind\u0259ki milli azl\u0131qlar\u0131n dill\u0259ridir.\u00a0 M\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n dill\u0259rin daha \u00e7ox Afrikada ya\u015fayan xalqlara m\u0259xsus oldu\u011fu bildirilir.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, UNESCO-nun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2500-d\u0259n \u00e7ox dil yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r. Bu g\u00fcn d\u00fcnyada 200-\u0259 yax\u0131n dil var ki, onlar\u0131n h\u0259r birind\u0259 c\u0259mi 10 adam dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq statistikaya g\u00f6r\u0259, haz\u0131rda d\u00fcnyada \u0259n \u00e7ox i\u015fl\u0259n\u0259n dil \u00c7in dilidir. Bu dild\u0259 1 milyard 80 milyondan \u00e7ox insan dan\u0131\u015f\u0131r. \u0130kinci yerd\u0259 ingilis dili g\u0259lir. \u0130ngilis dilind\u0259 515 milyondan \u00e7ox adam dan\u0131\u015f\u0131r. Hind dill\u0259rind\u0259 dan\u0131\u015fanlar 500 milyon, ispan dilind\u0259 dan\u0131\u015fanlar 425 milyon, rus dilind\u0259 dan\u0131\u015fanlar is\u0259 257 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7oxdur. \u018fr\u0259b dili alt\u0131nc\u0131 yerd\u0259dir. Bu dild\u0259 256 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox adam dan\u0131\u015f\u0131r. Benqal dilind\u0259 215 milyon, portuqal dilind\u0259 194 milyon, \u0130ndoneziya dilind\u0259 176 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox dan\u0131\u015fan var. Frans\u0131z dili onluqda ax\u0131r\u0131nc\u0131d\u0131r. 120 milyondan \u00e7ox adam frans\u0131zca dan\u0131\u015f\u0131r.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 is\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 200 milyondan \u00e7ox adam\u0131n dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 bildirilir.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00fcnyada \u0259n i\u015fl\u0259k dill\u0259r ingilis, ispan, \u0259r\u0259b, rus, frans\u0131z, alman, \u00e7in, portuqal dill\u0259ri hesab olunur. D\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin t\u0259msil olundu\u011fu Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131nda 6 r\u0259smi dil var: ingilis, frans\u0131z, \u0259r\u0259b, \u00c7in, rus v\u0259 ispan dill\u0259ri.<\/p>\n<p>UNESCO \u0259n az\u0131 \u00fc\u00e7 s\u0259viyy\u0259li dil bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n; ana dili, milli dil, \u00fcnsiyy\u0259t dilinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sini t\u0259bli\u011f etm\u0259kl\u0259 dil\u00e7ilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 olan \u00e7oxdilliliyi t\u0259bli\u011f edir.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin qeyd ed\u0259k ki, d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n dill\u0259ri alt\u0131 &#8211; Altay, Ural, Hind-Avropa, Avrasiya, Qafqaz, Paleoasiya dil ail\u0259sind\u0259 birl\u0259\u015fib. He\u00e7 kimin dan\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 dill\u0259r is\u0259 \u00f6l\u00fc dill\u0259r qrupuna aid edilir. El\u0259 regionlar var ki, orada \u00e7oxlu dill\u0259r m\u00f6vcudur. M\u0259s\u0259l\u0259n. Qafqaz b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ya\u015fayanlar 100-d\u0259n \u00e7ox dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar. Yeni Qvineya \u0259halisi t\u0259qrib\u0259n 700 dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r. Afrikada 1000-d\u0259n \u00e7ox m\u00fcxt\u0259lif dil var.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r bildirirl\u0259r ki, ana dilind\u0259n sonra ikinci dil \u00f6yrnm\u0259k ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xs buna erk\u0259n ya\u015flar\u0131ndan ba\u015flamal\u0131d\u0131r. S\u00fcbut olunub ki, erk\u0259n ya\u015flar\u0131nda insan beyninin dil\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259k funksiyas\u0131 g\u00fccl\u00fc olur.<\/p>\n<p>El\u0259 insanlar var ki, onlarda dil \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 anadang\u0259lm\u0259 x\u00fcsusi istedad olur. Bel\u0259 adamlar be\u015f-alt\u0131, h\u0259tta doqquz-on dild\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l dan\u0131\u015fa dan\u0131\u015fa bilirl\u0259r. Onlara poliqlot deyilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r mill\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ana dili var v\u0259 bu \u00a0dill\u0259r \u00a0ayr\u0131l\u0131qda d\u00fcnya haqq\u0131nda bilik, d\u00fcnyan\u0131 g\u00f6rm\u0259k v\u0259 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn vasit\u0259dir. \u018fb\u0259s yer\u0259 deyilmir ki, bir mill\u0259tin mal\u0131n\u0131, d\u00f6vl\u0259tini v\u0259 h\u0259tta v\u0259t\u0259nini i\u015f\u011fal ets\u0259n, \u00f6l\u00fcb-itm\u0259z, amma dilini alsan, m\u0259hv olar v\u0259 ondan ni\u015fan qalmaz. UNESCO-nun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada 6000-d\u0259n \u00e7ox dil var, lakin onlar\u0131n yar\u0131dan \u00e7oxu m\u0259hv olmaq \u00fczr\u0259dir. UNESCO ekspertl\u0259rinin fikrinc\u0259, g\u0259l\u0259n \u0259sr\u0259d\u0259k d\u00fcnya dill\u0259rinin yar\u0131s\u0131n\u0131n itib-bataca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. \u00c7\u00fcnki onlardan dan\u0131\u015f\u0131q dili kimi istifad\u0259 olunmur. Bir dilin ya\u015famas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 h\u0259min dild\u0259 \u0259n az\u0131 100 min insan dan\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259rin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":290860,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111-300x166.jpg",300,166,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111.jpg",640,354,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/fb8e51c5161297223366471151110411111.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"H\u0259r mill\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ana dili var v\u0259 bu \u00a0dill\u0259r \u00a0ayr\u0131l\u0131qda d\u00fcnya haqq\u0131nda bilik, d\u00fcnyan\u0131 g\u00f6rm\u0259k v\u0259 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn vasit\u0259dir. \u018fb\u0259s yer\u0259 deyilmir ki, bir mill\u0259tin mal\u0131n\u0131, d\u00f6vl\u0259tini v\u0259 h\u0259tta v\u0259t\u0259nini i\u015f\u011fal ets\u0259n, \u00f6l\u00fcb-itm\u0259z, amma dilini alsan, m\u0259hv olar v\u0259 ondan ni\u015fan qalmaz. UNESCO-nun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada 6000-d\u0259n \u00e7ox dil var, lakin onlar\u0131n yar\u0131dan \u00e7oxu m\u0259hv&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/290859"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=290859"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/290859\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/290860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=290859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=290859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=290859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}