{"id":295173,"date":"2021-02-17T08:49:31","date_gmt":"2021-02-17T05:49:31","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=295173"},"modified":"2021-02-17T08:49:31","modified_gmt":"2021-02-17T05:49:31","slug":"dunyanin-ohd%c9%99sind%c9%99n-g%c9%99l%c9%99-bilm%c9%99diyi-probleml%c9%99rd%c9%99n-biri-yaxinlarimizi-nec%c9%99-qoruya-bil%c9%99rik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=295173","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilm\u0259diyi probleml\u0259rd\u0259n biri&#8230; &#8211; Yax\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131 nec\u0259 qoruya bil\u0259rik?"},"content":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilm\u0259diyi probleml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 intihard\u0131r. \u0130nsan niy\u0259 ya\u015famaq ist\u0259mir, yaxud niy\u0259 ya\u015faya bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u0259 q\u0259sd yolunu se\u00e7ir? Bu suallar b\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259vv\u0259lind\u0259n insanl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong>\u00a0 bildirir ki, m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0<a href=\"http:\/\/az.trend.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Trend<\/a>-\u0259 a\u00e7\u0131qlama ver\u0259n psixologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru T\u0259ran\u0259 Pa\u015fayevan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6z\u00fcn\u0259q\u0259sd biri dig\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259d\u0259 olan sosial m\u00fchit v\u0259 f\u0259rdi psixoloji probleml\u0259rin t\u0259siri il\u0259 \u0259laq\u0259lidir:<\/p>\n<p>&#8220;Y\u0259ni biri dig\u0259rini k\u00f6r\u00fckl\u0259yir. B\u0259zi t\u0259dqiqatlar is\u0259 psixi c\u0259h\u0259td\u0259n sa\u011flam olmayan \u015f\u0259xsl\u0259rin daha \u00e7ox intihar yolunu se\u00e7diyini g\u00f6st\u0259rir. S\u0259b\u0259b n\u0259 olursa olsun, g\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, \u015f\u0259xs intihar yolunu \u00f6z\u00fc se\u00e7ir. \u0130ntihara c\u0259hdin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131na bil\u0259rmi, \u00f6l\u00fcm\u00fc se\u00e7\u0259n insan\u0131 yenid\u0259n h\u0259yata qaytarmaq olarm\u0131? \u00d6nc\u0259 intiharla ba\u011fl\u0131 b\u0259zi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259, faktlara diqq\u0259t yetir\u0259k&#8221;.<\/p>\n<p>T.Pa\u015fayeva vur\u011fulay\u0131b ki, ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyada h\u0259r 40 saniy\u0259d\u0259n bir intihar hadis\u0259si ba\u015f verir: &#8220;Faci\u0259li \u00f6l\u00fcm say\u0131na g\u00f6r\u0259 ki\u015fil\u0259r ilk s\u0131rada g\u0259lir. \u0130ntihara c\u0259hd hallar\u0131 is\u0259 qad\u0131nlarda daha y\u00fcks\u0259kdir. Risk qrupuna daha \u00e7ox yeniyetm\u0259l\u0259r v\u0259 ya\u015fl\u0131lar daxildir. \u0130ntihar ed\u0259nl\u0259rin 90-95-faizini psixi c\u0259h\u0259td\u0259n sa\u011flam olmayan \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259\u015fkil edir. Y\u0259ni depressiya, bipolyar pozuntu, \u015fizofreniya, \u015f\u0259xsiyy\u0259t pozuntusu kimi ruhi rahats\u0131zl\u0131qlar\u0131 olanlar, h\u0259m\u00e7inin narkotik vasit\u0259 v\u0259 alkoqol as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r \u00fczd\u0259niraq bir &#8220;sevgiyl\u0259&#8221; \u00f6l\u00fcm\u00fcn a\u011fu\u015funa at\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n<p>Pay\u0131z v\u0259 q\u0131\u015f aylar\u0131nda intihar hallar\u0131n\u0131n nisb\u0259t\u0259n art\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Psixologiyada pay\u0131z, q\u0131\u015f depressiyalar\u0131 terminl\u0259ri d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. Depressiv v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rin d\u0259 intihara aparmas\u0131 diqq\u0259t\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nsan niy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 q\u0259sd edir, niy\u0259 ya\u015famaq \u0259v\u0259zin\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fc se\u00e7ir, buna s\u0259b\u0259b n\u0259dir? S\u0259b\u0259bl\u0259r \u00e7oxdur v\u0259 f\u0259rqlidir. \u00c7ar\u0259sizlik v\u0259 \u00fcmidsizliy\u0259 qap\u0131lan b\u0259zi insanlar intihar yolunu se\u00e7ir. \u0130nsan \u00e7\u0259tinliy\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, \u00f6z\u00fcn\u0259 qapan\u0131r, \u0259trafdan yard\u0131m g\u00f6zl\u0259mir, problemi \u00f6z\u00fc h\u0259ll etm\u0259k ist\u0259yir, yaxud yax\u0131n \u00e7evr\u0259si yard\u0131m \u0259li uzatm\u0131r v\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xs \u00fcmidsizliy\u0259 qap\u0131l\u0131r. Art\u0131q o u\u00e7urumun k\u0259nar\u0131ndad\u0131r, geriy\u0259 yollar ba\u011flan\u0131b. Onun \u00fc\u00e7\u00fcn birc\u0259 yol qal\u0131r: h\u0259yatdan, ya\u015famaqdan xilas olmaq!<\/p>\n<p>\u0130nsan\u0131n yax\u0131ndak\u0131 faci\u0259ni d\u0259rk etm\u0259si, h\u0259yata tutunmas\u0131, ya\u015fam\u0131na davam ed\u0259 bilm\u0259si, yanl\u0131\u015f add\u0131m atmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259, m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 ail\u0259sinin, do\u011fmalar\u0131n\u0131n, yax\u0131n \u00e7evr\u0259sinin yan\u0131nda olmas\u0131, anlay\u0131\u015f g\u00f6st\u0259rib d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc durumdan xilas etm\u0259si g\u0259r\u0259kdi. \u0130ntihara c\u0259hd ed\u0259nin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259 m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259rqlilikl\u0259r hiss olunur. Bunlara diqq\u0259t yetiril\u0259rs\u0259, zaman\u0131nda o insana d\u0259st\u0259k veril\u0259rs\u0259, faci\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nar&#8221;.<\/p>\n<p>T.Pa\u015fayeva qeyd edib ki, sa\u011falmayan, uzun s\u00fcr\u0259n, davaml\u0131 a\u011fr\u0131 ver\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259r intihara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r:<\/p>\n<p>&#8220;He\u00e7 bir maddi \u00e7\u0259tinlk \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n, daim \u00f6vladlar\u0131n\u0131n diqq\u0259ti, qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunan x\u0259st\u0259 qad\u0131n uzun s\u00fcr\u0259n x\u0259st\u0259likd\u0259n bezir, u\u015faqlar\u0131n\u0131n ona \u00e7\u0259kdiyi \u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00f6zm\u00fcr v\u0259 can\u0131na q\u0259sd edir.<\/p>\n<p>\u0130slamda \u00f6z\u00fcn\u0259q\u0259sd g\u00fcnah say\u0131l\u0131r. El\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u0130slami qaydalar\u0131n do\u011fru-d\u00fczg\u00fcn elmi t\u0259bli\u011fi d\u0259 maarifl\u0259nm\u0259 bax\u0131m\u0131ndan faydal\u0131 olard\u0131.<\/p>\n<p>S\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 psixi x\u0259st\u0259likl\u0259r, narkotik v\u0259 alkaqol alud\u0259\u00e7iliyidir. Burada irsi x\u0259st\u0259likl\u0259r, genetik faktorlar da n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r psixi sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131nda problem olan \u015f\u0259xsin n\u0259slind\u0259 intihar ed\u0259n olubsa, bu m\u00fctl\u0259q n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131 v\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xs\u0259 ail\u0259 v\u0259 yax\u0131n \u00e7evr\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015f\u0131lmal\u0131, o, daim diqq\u0259t alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Narkotika v\u0259 alkaqola meylli \u015f\u0259xsl\u0259rin ail\u0259l\u0259ri d\u0259 diqq\u0259tli olmal\u0131, problemin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 vaxt\u0131nda almal\u0131, ehtiyac yarand\u0131qda m\u00fct\u0259x\u0259ssisd\u0259n m\u0259sl\u0259h\u0259t almal\u0131d\u0131rlar. Y\u0259ni, b\u00fct\u00fcn hallarda \u0259n yax\u0131n \u00e7evr\u0259nin duyarl\u0131 olmas\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ba\u015f ver\u0259c\u0259k faci\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bil\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131n s\u0259b\u0259b oldu\u011fu intiharlar daha \u00e7ox ya\u015fl\u0131lar aras\u0131nda ba\u015f verir. T\u0259nha insanlar toplumdan uzaq d\u00fc\u015f\u00fcr, \u00fcnsiyy\u0259tsizlikd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir, \u00f6z\u00fcn\u0259 qapan\u0131r v\u0259 son n\u0259tic\u0259d\u0259 bel\u0259 ya\u015fam t\u0259rzind\u0259n bez\u0259r\u0259k \u00e7ar\u0259ni \u00f6l\u00fcmd\u0259 axtar\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;Yeniyetm\u0259 v\u0259 g\u0259nc n\u0259sili intihara aparan s\u0259b\u0259bl\u0259ri ya\u015fl\u0131 n\u0259sill\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 eynil\u0259\u015fdirm\u0259k olmaz. Yeniyetm\u0259lik d\u00f6n\u0259mi insan h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n h\u0259ssas m\u0259rh\u0259l\u0259si say\u0131la bil\u0259r. Bu d\u00f6vr m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyi il\u0259 f\u0259rql\u0259nir. \u015e\u0259xsiyy\u0259tin formala\u015fd\u0131\u011f\u0131 bir vaxtda yeniyetm\u0259y\u0259 f\u0259rqli yana\u015fma t\u0259l\u0259b olunur. Bu ya\u015flarda intiharlar daha \u00e7ox ail\u0259nin yeniyetm\u0259ni anlamamas\u0131, onu diqq\u0259t\u0259 almamas\u0131, b\u0259zi hallarda a\u015fa\u011f\u0131lamas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n ba\u015f verir. Yeniyetm\u0259lik emosiyalar\u0131n, \u00e7\u0131l\u011f\u0131nl\u0131\u011f\u0131n pik h\u0259dd\u0259 \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u00fcr.<\/p>\n<p>Burada tibbi-bioloji m\u0259qamlar da var t\u0259bii ki. Hormonal d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin t\u0259siriri v\u0259 sair. Valideyn \u00f6vlad\u0131ndan bir \u00e7ox halda onun g\u00fcc\u00fcnd\u0259 olmayanlar\u0131 g\u00f6zl\u0259yir, b\u0259z\u0259n d\u0259 h\u0259min ya\u015fda \u00f6z\u00fcn\u00fcn arzulad\u0131\u011f\u0131 amma \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259dikl\u0259rini \u00f6vlad\u0131 vasit\u0259sil\u0259 realla\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yir. Unutmaq olmaz ki, yeniyetm\u0259 ya\u015fda h\u0259l\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259ri tam d\u0259rinliyi il\u0259 anlamaq g\u00fcc\u00fcnd\u0259 deyil. Birinin \u00f6vlad\u0131 sad\u0259 bir pe\u015f\u0259nin sahibi olmaq ist\u0259yir, amma valideyn maddi s\u0131x\u0131nt\u0131 \u00e7\u0259km\u0259sin\u0259 baxmayaraq repititora pul x\u0259rcl\u0259yir ki, onun o\u011flunu v\u0259 ya q\u0131z\u0131n\u0131 ali m\u0259kt\u0259b\u0259 haz\u0131rla\u015fd\u0131rs\u0131n&#8221;.<\/p>\n<p>Psixoloq qeyd edib ki, g\u0259ncl\u0259ri intihara aparan s\u0259b\u0259bl\u0259r d\u0259 daha \u00e7ox emosionall\u0131qla ba\u011fl\u0131 olur:<\/p>\n<p>&#8220;B\u0259li, ya\u015f\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq insanlar f\u0259rqli s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n intihar edirl\u0259r. B\u0259s c\u0259miyy\u0259t, d\u00f6vl\u0259t, toplum, \u00e7evr\u0259 v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssiz olaraq faci\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn biz n\u0259l\u0259r etm\u0259liyik? \u018fsas sual da el\u0259 budur.<\/p>\n<p>Bu i\u015fd\u0259 K\u0130V-l\u0259rin, radio v\u0259 televiziyalar\u0131n, m\u0259kt\u0259b v\u0259 ail\u0259 psixoloqlar\u0131n\u0131n, psixoloji m\u0259rk\u0259zl\u0259rin, h\u0259m\u00e7inin dini qurumlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259suliyy\u0259t d\u00fc\u015f\u00fcr&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilm\u0259diyi probleml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 intihard\u0131r. \u0130nsan niy\u0259 ya\u015famaq ist\u0259mir, yaxud niy\u0259 ya\u015faya bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u0259 q\u0259sd yolunu se\u00e7ir? Bu suallar b\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259vv\u0259lind\u0259n insanl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr. ARANTV.AZ\u00a0 bildirir ki, m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0Trend-\u0259 a\u00e7\u0131qlama ver\u0259n psixologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru T\u0259ran\u0259 Pa\u015fayevan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6z\u00fcn\u0259q\u0259sd biri dig\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259d\u0259 olan sosial m\u00fchit v\u0259 f\u0259rdi psixoloji probleml\u0259rin t\u0259siri il\u0259 \u0259laq\u0259lidir: &#8220;Y\u0259ni biri dig\u0259rini k\u00f6r\u00fckl\u0259yir. B\u0259zi t\u0259dqiqatlar is\u0259 psixi c\u0259h\u0259td\u0259n sa\u011flam olmayan \u015f\u0259xsl\u0259rin daha \u00e7ox intihar yolunu se\u00e7diyini g\u00f6st\u0259rir. S\u0259b\u0259b n\u0259 olursa olsun, g\u00f6r\u00fcn\u0259n odur&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":295174,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/923125.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"Bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilm\u0259diyi probleml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 intihard\u0131r. \u0130nsan niy\u0259 ya\u015famaq ist\u0259mir, yaxud niy\u0259 ya\u015faya bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u0259 q\u0259sd yolunu se\u00e7ir? Bu suallar b\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259vv\u0259lind\u0259n insanl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr. ARANTV.AZ\u00a0 bildirir ki, m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0Trend-\u0259 a\u00e7\u0131qlama ver\u0259n psixologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru T\u0259ran\u0259 Pa\u015fayevan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6z\u00fcn\u0259q\u0259sd biri dig\u0259ri il\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/295173"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=295173"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/295173\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/295174"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=295173"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=295173"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=295173"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}