{"id":299970,"date":"2021-02-23T16:44:22","date_gmt":"2021-02-23T13:44:22","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=299970"},"modified":"2021-02-23T16:44:22","modified_gmt":"2021-02-23T13:44:22","slug":"az%c9%99rbaycanda-%c9%99halinin-ur%c9%99yini-tixayib-oldur%c9%99n-yag-biz-nec%c9%99-qurbana-cevrildik-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=299970","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda \u0259halinin \u00fcr\u0259yini t\u0131xay\u0131b \u00f6ld\u00fcr\u0259n ya\u011f -Biz nec\u0259 qurbana \u00e7evrildik?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Transya\u011flar \u2013 s\u00f6z\u00fcn\u00fc hardasa e\u015fitmisiz. G\u00f6rm\u0259misiz, \u00e7\u00fcnki sat\u0131\u015fda \u00fcz\u0259rind\u0259 transya\u011f yaz\u0131s\u0131 olan ya\u011f sat\u0131lm\u0131r. Ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z qidalar\u0131n, fast-fudun, bir \u00e7ox \u0259rzaq v\u0259 \u015firniyyatlar\u0131n etiketind\u0259 bu s\u00f6z yaz\u0131lm\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259kiml\u0259r bildirir ki, Az\u0259rbaycanda damar t\u0131xanmalar\u0131 g\u0259ncl\u0259\u015fib, indi 40 ya\u015f\u0131ndan sonra damar\u0131 a\u00e7\u0131q, normal insan tapmaq \u00e7\u0259tindir.<br \/>\nG\u0259nc qad\u0131nlarda hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 damarlar tutulur, varikoz, tromboz, g\u0259nc ki\u015fil\u0259rd\u0259 ayaqlarda, \u00fcr\u0259kd\u0259 \u0259sas damarlar\u0131n tutulmas\u0131, infarkt, u\u015faqlarda qan pozulmas\u0131, nevroloji x\u0259st\u0259lik\u0259r, \u00fcr\u0259k-damar probleml\u0259ri \u2013 ham\u0131s\u0131 damar t\u0131xanmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir.<\/p>\n<p>Damarlar xolesterin, ya\u011fl\u0131 kir\u0259cl\u0259rl\u0259 daral\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u0259halid\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 damar tutulmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini qidalanmada v\u0259 ya\u011flarda g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu ya\u011flar\u0131n ba\u015f\u0131nda is\u0259 trans ya\u011flar g\u0259lir.<\/p>\n<p>Transya\u011f n\u0259dir, nec\u0259 al\u0131n\u0131r, niy\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>Medicina.az bu transya\u011flar\u0131n t\u0259siri bar\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>N\u0259dir transya\u011f?<\/strong><\/p>\n<p>Transya\u011f \u2013 s\u00fcni yolla al\u0131nan modifikasiya olunmu\u015f molekuldur, bu molekul marqarin v\u0259 rafin\u0259 olunmu\u015f ya\u011flar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olur. H\u0259r bir t\u0259rkibind\u0259 rafin\u0259 olunmu\u015f ya\u011f v\u0259 marqarin olan qida m\u0259hsulunun i\u00e7ind\u0259 bu molekul yaran\u0131r: haz\u0131r yem\u0259kl\u0259r, restoran qidalar\u0131, fast food, yar\u0131mfabrikatlar, tortlar, konfetl\u0259r, \u015fokoladlar, \u015firniyyatlar, x\u0259mir m\u0259mulatlar\u0131<\/p>\n<p>H\u0259r \u015fey insanl\u0131\u011f\u0131n ya\u011fa t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n artmas\u0131 v\u0259 qida s\u0259nayesinin bunu ucuz yolla \u00f6d\u0259m\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131ndan sonra ba\u015flad\u0131. \u0130\u015fbazlar, s\u0259naye n\u0259h\u0259ngl\u0259ri m\u00fcasir, daha s\u0259rf\u0259li, guya t\u0259rkibi yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bitki ya\u011flar\u0131 istehsal etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar, bu ya\u011flar daha uzun m\u00fcdd\u0259t saxlan\u0131la bilirdi.<\/p>\n<p>Son olaraq trans ya\u011flar \u2013 doymam\u0131\u015f ya\u011f n\u00f6v\u00fc icad edilib.<\/p>\n<p>\u0130lk bel\u0259 ya\u011f\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 1911-ci ild\u0259 i\u015fl\u0259r gedib. Bel\u0259 ya\u011f t\u0259rkibli ilk qidalar AB\u015e bazarlar\u0131nda aktiv sat\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>M\u00fcasir qida industiyas\u0131 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 trans ya\u011flar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub: o, ucuzdur, dads\u0131zd\u0131r, qoxusuzdur, xarab olmur.<\/p>\n<p>D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131 ne\u00e7\u0259 ill\u0259rdir bu ya\u011flar\u0131n qida m\u0259hsullar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259n bird\u0259f\u0259lik \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u00f6vsiyy\u0259 edir, lakin he\u00e7 bir qida n\u0259h\u0259ngi buna m\u0259h\u0259l qoymur.<\/p>\n<p>Trans ya\u011flar\u0131 insan orqanizmi h\u0259ll etmir, qan onu da\u015f\u0131ya bilmir, qaraciy\u0259r tan\u0131m\u0131r, damarlarda \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc yarad\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 ne\u00e7\u0259 kilometrl\u0259rl\u0259 uzanan v\u0259 b\u00fct\u00fcn orqanlar\u0131 qan v\u0259 oksigenl\u0259 t\u0259min ed\u0259n arteriyalar, venalar, h\u0259tta kapilyarlar da trans ya\u011flar\u0131n \u0259sirin\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n<p><strong>Trans ya\u011flar\u0131n orqanizm\u0259 s\u00fcbut olunmu\u015f z\u0259r\u0259rl\u0259ri:<\/strong><\/p>\n<p><em>-\u0130mmuniteti z\u0259ifl\u0259dir<\/em><\/p>\n<p><em>-S\u00fcd ver\u0259n qad\u0131nlarda s\u00fcd\u00fc azald\u0131r<\/em><\/p>\n<p><em>-Ki\u015fil\u0259rd\u0259 testosterini z\u0259ifl\u0259dir<\/em><\/p>\n<p><em>-\u00dcr\u0259yin i\u015femik x\u0259st\u0259liyi, ateroskleroz, magistral damarlar\u0131 tutur<\/em><\/p>\n<p><em>-G\u00f6rm\u0259ni z\u0259ifl\u0259dir<\/em><\/p>\n<p><em>-Piyl\u0259nm\u0259, diabet<\/em><\/p>\n<p><em>-Stres\u0259 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 azald\u0131r<\/em><\/p>\n<p><strong>S\u00fcfr\u0259mizd\u0259ki trans ya\u011flar<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 t\u0259kc\u0259 marqarind\u0259n uzaq durmaqla bitmir. Bu siyah\u0131 \u00e7ox uzundur v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik qidam\u0131zda ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z var.<\/p>\n<p><strong>Siyah\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olun:<\/strong><\/p>\n<p>-Keyfiyy\u0259tsiz, ucuz k\u0259r\u0259 ya\u011f\u0131, buterbrod \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u011flar, rafin\u0259 olunmu\u015f b\u00fct\u00fcn bitki ya\u011flar\u0131<\/p>\n<p>-A\u011f un m\u0259mulatlar\u0131, a\u011f \u00e7\u00f6r\u0259k<\/p>\n<p>H\u0259kiml\u0259r bildirir ki, Az\u0259rbaycanda damar t\u0131xanmalar\u0131 g\u0259ncl\u0259\u015fib, indi 40 ya\u015f\u0131ndan sonra damar\u0131 a\u00e7\u0131q, normal insan tapmaq \u00e7\u0259tindir.<br \/>\n-S\u00fcdl\u00fc \u015fokolad<\/p>\n<p>-Dondurma<\/p>\n<p>-Qaymaq<\/p>\n<p>-Kremli desertl\u0259r<\/p>\n<p>-Ma\u011fazada sat\u0131la b\u00fct\u00fcn n\u00f6v konditer m\u0259hsullar\u0131, \u015firniyyatlar<\/p>\n<p>-Q\u0259hv\u0259y\u0259 qat\u0131lan quru qaymaq<\/p>\n<p>-Kolbasa, sosis<\/p>\n<p>-Quru \u015forbalar<\/p>\n<p>-Dondurulmu\u015f yar\u0131mfabrikarlar<\/p>\n<p>-Mayones, ket\u00e7up, pendirli souslar<\/p>\n<p>-\u0130st\u0259nil\u0259n ya\u011fl\u0131 qida v\u0259 \u0259n yax\u015f\u0131 ya\u011fda haz\u0131rlanm\u0131\u015f yem\u0259k mikrodal\u011fal\u0131 sobada t\u0259krar y\u00fcks\u0259k h\u0259dd\u0259 q\u0131zd\u0131r\u0131lan kimi onun t\u0259rkibind\u0259 transya\u011f \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 yem\u0259yi isidib yem\u0259k buna g\u00f6r\u0259 z\u0259r\u0259rlidir<\/p>\n<p><strong>T\u0259hl\u00fck\u0259li h\u0259dd<\/strong><\/p>\n<p>Deyirl\u0259r insan orqanizmi \u00fc\u00e7\u00fcn bu t\u0259hl\u00fck\u0259 sutkada 3-4 qram trans ya\u011f q\u0259bul etdikd\u0259 yaran\u0131r. Amma bu d\u0259qiq deyil. \u00dcst\u0259lik kim bu h\u0259ddi hesablayacaq? Kim d\u0259qiq bilir ki, g\u00fcn \u0259rzind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r trans ya\u011f yeyib?<\/p>\n<p>Etiketd\u0259 \u00e7ox zaman bu ya\u011f bitki ya\u011f\u0131, marqarin, kulinar ya\u011flar, fr\u00fciter ya\u011f\u0131 kimi yaz\u0131l\u0131r. El\u0259c\u0259 d\u0259 pe\u00e7enye, sous, vafli, kreker v\u0259 ya qutuda h\u0259r hans\u0131 \u015firniyyat\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 &#8220;hidroqeniriz\u0259 olunnu\u015f\u201d, &#8220;qism\u0259n hidrogeniz\u0259 olunmu\u015f ya\u011f\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6rs\u0259niz bilin ki, s\u00f6hb\u0259t el\u0259 trans ya\u011fdan gedir.<\/p>\n<p><strong>Xilas olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc?<\/strong><\/p>\n<p>O halda ki, D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131, Qida t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi intitutlar\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f etdiyi kimi \u00fcmumilikd\u0259 qida s\u0259nayesind\u0259n bu ya\u011f \u00e7\u0131xar\u0131ls\u0131n. Bu is\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ba\u015f tutmayacaq. O zaman g\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiyn\u0259ti qalxs\u0131n, istehsal d\u00fc\u015fs\u00fcn, ma\u011fazalar bo\u015fals\u0131n.<\/p>\n<p>H\u0259kiml\u0259r bildirir ki, bir insan \u0259g\u0259r trans ya\u011fdan imtina edib, tamamil\u0259 q\u0259bul etm\u0259s\u0259, onun orqanizmind\u0259 olan bu ya\u011f qal\u0131qlar\u0131 3 il\u0259 t\u0259mizl\u0259n\u0259c\u0259k. B\u0259s siz bu q\u0259d\u0259r \u0259rzaqdan imtina etm\u0259y\u0259 haz\u0131rs\u0131zm\u0131?<\/p>\n<p><strong>\u00d6z\u00fcn\u00fcz\u0259 qada\u011fa qoyun:<\/strong><\/p>\n<p>-K\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 fr\u00fcterd\u0259, bir qabda da\u011f edilmi\u015f ya\u011fda saatlarla bi\u015f\u0259n pon\u00e7ik, pera\u015fki, \u015firniyyat, x\u0259mir m\u0259mulat\u0131, kartof fri, fast-fud yem\u0259y\u0259c\u0259ksiz<\/p>\n<p>-Dondurulmu\u015f qidalardan, asan haz\u0131rlanan t\u0259nb\u0259l mal\u0131 yar\u0131mfabrikatlar\u0131 almayacaqs\u0131z<\/p>\n<p>-Ucuz ya\u011f, mayonez, ket\u00e7updan imtina<\/p>\n<p>-yaln\u0131z t\u0259miz s\u00fcdd\u0259n v\u0259 ya\u011fdan haz\u0131rlanm\u0131\u015f m\u0259hsullar axtaracaqs\u0131z<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Transya\u011flar \u2013 s\u00f6z\u00fcn\u00fc hardasa e\u015fitmisiz. G\u00f6rm\u0259misiz, \u00e7\u00fcnki sat\u0131\u015fda \u00fcz\u0259rind\u0259 transya\u011f yaz\u0131s\u0131 olan ya\u011f sat\u0131lm\u0131r. Ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z qidalar\u0131n, fast-fudun, bir \u00e7ox \u0259rzaq v\u0259 \u015firniyyatlar\u0131n etiketind\u0259 bu s\u00f6z yaz\u0131lm\u0131r. H\u0259kiml\u0259r bildirir ki, Az\u0259rbaycanda damar t\u0131xanmalar\u0131 g\u0259ncl\u0259\u015fib, indi 40 ya\u015f\u0131ndan sonra damar\u0131 a\u00e7\u0131q, normal insan tapmaq \u00e7\u0259tindir. G\u0259nc qad\u0131nlarda hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 damarlar tutulur, varikoz, tromboz, g\u0259nc ki\u015fil\u0259rd\u0259 ayaqlarda, \u00fcr\u0259kd\u0259 \u0259sas damarlar\u0131n tutulmas\u0131, infarkt, u\u015faqlarda qan pozulmas\u0131, nevroloji x\u0259st\u0259lik\u0259r, \u00fcr\u0259k-damar probleml\u0259ri \u2013 ham\u0131s\u0131 damar t\u0131xanmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. Damarlar xolesterin, ya\u011fl\u0131 kir\u0259cl\u0259rl\u0259 daral\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u0259halid\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 damar tutulmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini qidalanmada v\u0259 ya\u011flarda g\u00f6r\u00fcr. Bu ya\u011flar\u0131n ba\u015f\u0131nda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":299971,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7.jpg",450,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7.jpg",450,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7.jpg",450,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7-300x200.jpg",300,200,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7.jpg",450,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7.jpg",450,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7.jpg",450,300,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1dc7f85d1c89e826ac29f5b590dd22b7.jpg",450,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"Transya\u011flar \u2013 s\u00f6z\u00fcn\u00fc hardasa e\u015fitmisiz. G\u00f6rm\u0259misiz, \u00e7\u00fcnki sat\u0131\u015fda \u00fcz\u0259rind\u0259 transya\u011f yaz\u0131s\u0131 olan ya\u011f sat\u0131lm\u0131r. Ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z qidalar\u0131n, fast-fudun, bir \u00e7ox \u0259rzaq v\u0259 \u015firniyyatlar\u0131n etiketind\u0259 bu s\u00f6z yaz\u0131lm\u0131r. H\u0259kiml\u0259r bildirir ki, Az\u0259rbaycanda damar t\u0131xanmalar\u0131 g\u0259ncl\u0259\u015fib, indi 40 ya\u015f\u0131ndan sonra damar\u0131 a\u00e7\u0131q, normal insan tapmaq \u00e7\u0259tindir. G\u0259nc qad\u0131nlarda hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 damarlar tutulur, varikoz, tromboz, g\u0259nc ki\u015fil\u0259rd\u0259 ayaqlarda, \u00fcr\u0259kd\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/299970"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=299970"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/299970\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/299971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=299970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=299970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=299970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}