{"id":305370,"date":"2021-03-02T17:26:38","date_gmt":"2021-03-02T14:26:38","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=305370"},"modified":"2021-03-05T18:17:33","modified_gmt":"2021-03-05T15:17:33","slug":"m%c9%99nfur-qonsumuz-olan-erm%c9%99nil%c9%99rin-artsax-iddiasina-cavab-qarabag-tarixi-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=305370","title":{"rendered":"M\u0259nfur qon\u015fumuz olan erm\u0259nil\u0259rin Artsax iddias\u0131na cavab; Qarabag tarixi &#8211; ara\u015fd\u0131rma"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-305371\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/15237fc6-ef9a-4cfb-ac98-cebd2aedc71d-229x300.jpg\" alt=\"\" width=\"229\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p><strong>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin tarixi yurd yeri olan Qarabag b\u00f6lg\u0259si c\u0259nubi qafqazda \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rnin yerl\u0259\u015fdiyi cografiyaya aiddi.<\/strong><br \/>\nQarabag\u0131n tunc d\u00f6vrn\u0259 aid Xank\u0259ndi, Sar\u0131coban, Xac\u0131ncay, \u00fcct\u0259p\u0259 kurqanlar\u0131ndan yerli t\u00fcrkl\u0259r\u0259 aid xeyli sayda maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmum\u0259l\u0259ri a\u015fkar edilmi\u015fdir. Amma bir sayda olsun bel\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 aid bir n\u00fcmun\u0259 a\u015fkar edilm\u0259mi\u015fdir.<br \/>\nSonra q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin ad\u0131 a\u015f\u015fur m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259-A\u015fquz, \u0130randilli m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259-Sak, Urartu m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259-\u0130\u015fqigulu, yunan, lat\u0131n m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0131-\u0130skit kimi c\u0259kilir. B\u0259s erm\u0259nil\u0259r\u0259 aid n\u00fcmun\u0259, m\u0259nb\u0259, subut n\u0259 var? Artsax ad\u0131n\u0131 hardan ald\u0131lar?<br \/>\nAra\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki Artsax ad\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259dim n\u0259 d\u0259 m\u00fcasir erm\u0259ni dilind\u0259 bir m\u0259nas\u0131, yozumu yoxdur. H\u0259tta saxtakar erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri Artsax ad\u0131n\u0131 \u00f6z ana dilind\u0259 m\u0259naland\u0131ra bilm\u0259dikd\u0259 \u00e7ar\u0259sizlikd\u0259n Yunan dilind\u0259 m\u0259naland\u0131rmaqa c\u0259hd etmi\u015fdil\u0259r bu c\u0259hdl\u0259rid\u0259 u\u011fursuz al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBu haqda Az\u0259rbaycan tarix\u00e7isi,tarix elml\u0259ri doktoru, professor Qiyas\u0259ddin Qeybullayev yaz\u0131r, ,,erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri \u00e7ox ba\u015f s\u0131nd\u0131rd\u0131qdan sonra yazm\u0131\u015flar ki, Arsak erm\u0259nic\u0259 deyil\u201d (Qiyas\u0259ddin Qeybullayev. Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 Erm\u0259nistan. Bak\u0131 \u2013 1992, s. 94).<br \/>\nBel\u0259 olan halda sual meydana \u00e7\u0131x\u0131r: bu ad\u0131n Erm\u0259ni dilind\u0259 m\u0259nas\u0131 yoxdursa, b\u0259s Artsax hans\u0131 dil\u0259 m\u0259xsus s\u00f6zd\u00fcr, ya etimologiyas\u0131 n\u0259dir ?<br \/>\n\u018flav\u0259 d\u0259 olaraq bir ne\u00e7\u0259 Az\u0259rbaycan tarix\u00e7i aliml\u0259rinin Artsax ad\u0131yla ba\u011fl\u0131 son n\u0259tic\u0259l\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<br \/>\nR\u0259\u015fid G\u00f6y\u00fc\u015fov: ,,III &#8211; IV \u0259srl\u0259rd\u0259n etibar\u0259n Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si Arsax adlan\u0131r. Bir \u00e7ox orta \u0259sr erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri Arsax ad\u0131 alt\u0131nda ayr\u0131ca \u00f6lk\u0259, v\u0259 ya x\u00fcsusi h\u00f6kmdarl\u0131q n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015flar. Arsax s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131na g\u0259linc\u0259, bir \u00e7ox t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar onun &#8230; t\u00fcrk A\u011fhun tayfalar\u0131ndan birinin ad\u0131 oldu\u011funu iddia edirl\u0259r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n g\u00f6st\u0259rm\u0259liyik ki, ilk orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Arsax\u0131n bir hiss\u0259sind\u0259 t\u00fcrkdilli A\u011fhun adlanan tayfa yerl\u0259\u015fmi\u015fdir\u201d (R\u0259\u015fid G\u00f6y\u00fc\u015fov. Qaraba\u011f\u0131n ke\u00e7mi\u015fin\u0259 s\u0259yah\u0259t. Bak\u0131 \u2013 1993, s. 7).<br \/>\nF\u0259rid\u0259 M\u0259mm\u0259dova: ,,Arsax (erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259) tarixi vilay\u0259ti, Orxistena (antik m\u00fc\u0259llifl\u0259rd\u0259) sa\u011fsahil Albaniyas\u0131n\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm vilay\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015f (haz\u0131rk\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sinin v\u0259 Mil d\u00fcz\u00fcn\u00fcn bir hiss\u0259si), &#8230; 12 x\u0131rda inzibati vahid\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc. Vilay\u0259tin \u0259halisini qarqarlar, util\u0259r, hunlar, x\u0259z\u0259rl\u0259r v\u0259 basill\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi.<br \/>\nM\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Arsax ,,m\u00f6hk\u0259ml\u0259nmi\u015f vilay\u0259t\u201d, ,,m\u00f6hk\u0259m \u00f6lk\u0259\u201d ad\u0131 il\u0259 tan\u0131n\u0131r (Bax: F\u0259rid\u0259 M\u0259mm\u0259dova. Az\u0259rbaycan\u0131n (Albaniyan\u0131n) siyasi tarixi v\u0259 tarixi co\u011frafiyas\u0131. Bak\u0131 \u2013 1993, s. 94 \u2013 95). Moisey Kalankatuklu da, Arsaxda \u00e7oxlu istehkamlar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir (Moisey Kalankatuklu. Albaniya tarixi. Bak\u0131 \u2013 1993, s. 51).<br \/>\nF. M\u0259mm\u0259dovan\u0131n bu monoqrafiyas\u0131nda t\u0259qdim etdiyi x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n e. \u0259. III \u2013 eram\u0131z\u0131n II \u0259srl\u0259rd\u0259ki ad\u0131 Orx\u0131stena, III \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq is\u0259 Arsax kimi g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir (Bax: Yen\u0259 orada. S. 134 &#8211; 144, 1 \u2013 6 &#8211; c\u0131 x\u0259rit\u0259l\u0259r)<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, t\u0259dqiqatlar\u0131n haz\u0131rk\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Artsaxdan (Arsaxdan) \u0259vv\u0259lki adlar\u0131 Urtex v\u0259 Orxistena, onunla birlikd\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f adlar\u0131 is\u0259, A\u011fvan v\u0259 Qaraba\u011f olmu\u015fdur v\u0259 he\u00e7 biri d\u0259 Erm\u0259ni dilin\u0259 m\u0259xsus s\u00f6z deyildir.<br \/>\nSonda n\u0259tic\u0259 olaraq (Bax: Arsaq Vikipediya) bizim tarixi subutda Arsak ad\u0131 sak etnonimind\u0259n yaran\u0131b, d\u00fczg\u00fcn t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc \u018frsak olub, m\u0259nas\u0131 &#8220;Sak \u0259ri, \u0259r\u0259ni, igid sak, \u0259r ki\u015fisi&#8221; dem\u0259kdir. Bizim q\u0259dimi adlar\u0131 o\u011furlay\u0131b \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259k erm\u0259nil\u0259rin ki, k\u00f6hn\u0259 \u00fcsuludur. Onda erm\u0259nil\u0259r\u0259 kim verir bu haqq\u0131 ki, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 d\u00fcnya ictimaiy\u0259tin\u0259 tarixi Erm\u0259ni torpa\u011f\u0131 kimi tan\u0131d\u0131b (\u018frsak\u0131) saxta t\u0259hrif etm\u0259kl\u0259 &#8220;Artsax&#8221; kimi yaz\u0131b n\u0259\u015fr edirl\u0259r ?<br \/>\nNiy\u0259 erm\u0259nil\u0259rin saxtakarl\u0131gna g\u00f6z yumur d\u00fcnya tarixcil\u0259ri ?.<\/p>\n<p><strong>\u015e\u0259mkir rayonu Kolt\u0259hn\u0259li k\u0259nd tam orta m\u0259kt\u0259bin<\/strong><\/p>\n<p><strong>Co\u011frafiya m\u00fc\u0259llimi V\u0259liyeva Maral<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin tarixi yurd yeri olan Qarabag b\u00f6lg\u0259si c\u0259nubi qafqazda \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rnin yerl\u0259\u015fdiyi cografiyaya aiddi. Qarabag\u0131n tunc d\u00f6vrn\u0259 aid Xank\u0259ndi, Sar\u0131coban, Xac\u0131ncay, \u00fcct\u0259p\u0259 kurqanlar\u0131ndan yerli t\u00fcrkl\u0259r\u0259 aid xeyli sayda maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmum\u0259l\u0259ri a\u015fkar edilmi\u015fdir. Amma bir sayda olsun bel\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 aid bir n\u00fcmun\u0259 a\u015fkar edilm\u0259mi\u015fdir. Sonra q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin ad\u0131 a\u015f\u015fur m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259-A\u015fquz, \u0130randilli m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259-Sak, Urartu m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259-\u0130\u015fqigulu, yunan, lat\u0131n m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0131-\u0130skit kimi c\u0259kilir. B\u0259s erm\u0259nil\u0259r\u0259 aid n\u00fcmun\u0259, m\u0259nb\u0259, subut n\u0259 var? Artsax ad\u0131n\u0131 hardan ald\u0131lar? Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki Artsax ad\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259dim n\u0259 d\u0259 m\u00fcasir erm\u0259ni dilind\u0259 bir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":305372,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f.jpg",992,1000,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f.jpg",992,1000,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f.jpg",992,1000,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f-298x300.jpg",298,300,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f.jpg",640,645,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f.jpg",992,1000,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f.jpg",992,1000,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/5fc87396-2d05-48eb-829a-a1b485e9031f-992x620.jpg",992,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin tarixi yurd yeri olan Qarabag b\u00f6lg\u0259si c\u0259nubi qafqazda \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rnin yerl\u0259\u015fdiyi cografiyaya aiddi. Qarabag\u0131n tunc d\u00f6vrn\u0259 aid Xank\u0259ndi, Sar\u0131coban, Xac\u0131ncay, \u00fcct\u0259p\u0259 kurqanlar\u0131ndan yerli t\u00fcrkl\u0259r\u0259 aid xeyli sayda maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmum\u0259l\u0259ri a\u015fkar edilmi\u015fdir. Amma bir sayda olsun bel\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 aid bir n\u00fcmun\u0259 a\u015fkar edilm\u0259mi\u015fdir. Sonra q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin ad\u0131 a\u015f\u015fur&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/305370"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=305370"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/305370\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/305372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=305370"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=305370"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=305370"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}