{"id":313641,"date":"2021-03-16T08:23:01","date_gmt":"2021-03-16T05:23:01","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=313641"},"modified":"2021-03-16T08:23:01","modified_gmt":"2021-03-16T05:23:01","slug":"torpaq-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99si-haqqinda-bunlari-bilirdinizmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=313641","title":{"rendered":"Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si haqq\u0131nda bunlar\u0131 bilirdinizmi?"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u201c\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r Novruz bayram\u0131n\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm atributlar\u0131ndand\u0131r. H\u0259r bir \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 t\u0259bi\u0259tin bir \u00fcns\u00fcr\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilib v\u0259 bel\u0259likl\u0259, insanlar\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcnd\u0259 ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin simvolik obraz\u0131 formala\u015f\u0131b. \u0130lin son ay\u0131n\u0131n d\u00f6rd \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r say\u0131l\u0131r. Novruz \u00f6nc\u0259si qeyd olunan son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 is\u0259 \u201cax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d adlan\u0131r\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>Bunu\u00a0<strong><a href=\"https:\/\/publika.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Publika.az<\/a><\/strong>-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent\u00a0<strong>A\u011faverdi X\u0259lil<\/strong>\u00a0deyib. Alimin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si boz ay\u0131n d\u00f6rd m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sinin ilkidir: \u201cXalq aras\u0131nda o, \u201c\u0259vv\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cg\u00f6z\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201csular novruzu\u201d, \u201cg\u00fcl \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r. Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si q\u0259dim insan\u0131n suya tap\u0131nma inanc\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, qorxulu yuxular\u0131n suya dan\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 il\u0259 insan\u0131 izl\u0259y\u0259n q\u0259zalar\u0131n d\u0259f olunmas\u0131 inam\u0131 t\u00fcrk mifoloji t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u0259sas elementl\u0259rind\u0259n biridir\u201d.<\/p>\n<p>A.X\u0259lil ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin ikincisi olan od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259n d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131b: \u201cBuna xalq aras\u0131nda \u201c\u00fcsk\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201c\u00fcsk\u00fc gec\u0259si\u201d, \u201cikinci c\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, yaxud \u201cadd\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d d\u0259 deyilir. Od m\u00fcq\u0259dd\u0259s hesab edilirdi. \u00c7ox q\u0259dim ke\u00e7mi\u015fd\u0259 yeni anadan olmu\u015f u\u015fa\u011f\u0131 odun ba\u015f\u0131na doland\u0131rmaqla paklayar, ancaq bundan sonra anan\u0131n quca\u011f\u0131na ver\u0259rdil\u0259r. Bu yolla pakla\u015fmam\u0131\u015f u\u015faq murdar hesab edil\u0259r, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ana onu rahatl\u0131qla quca\u011f\u0131na ala bilm\u0259zmi\u015f. Bu inam\u0131n v\u0259 buna \u0259saslanan x\u00fcsusi m\u0259rasimin \u00e7ox ayd\u0131n izi bu g\u00fcn d\u0259 \u201c\u00c7evir oca\u011fa, al quca\u011fa\u201d kimi atalar s\u00f6zl\u0259rind\u0259 ya\u015famaqdad\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Dosent ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc olan yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259n d\u0259 b\u0259hs edib: \u201cXalq aras\u0131nda bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259y\u0259 \u201ck\u00fcl\u0259k oyadan \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201ck\u00fcl\u0259kli \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cyel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si\u201d d\u0259 deyilir. Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra deyim v\u0259 inanclar var. Onlardan birini deyim, dem\u0259li, yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si gec\u0259si s\u00f6y\u00fcd a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131na ke\u00e7ib niyy\u0259t edirl\u0259rmi\u015f v\u0259 Yel baban\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlarm\u0131\u015f. \u018fg\u0259r Yel baba s\u0259nin s\u0259sini e\u015fidib \u0259ss\u0259 v\u0259 s\u00f6y\u00fcd\u00fcn budaqlar\u0131 s\u0259n\u0259 toxunsa, dil\u0259yin yerin\u0259 yet\u0259rmi\u015f\u201d.<\/p>\n<p>A\u011faverdi X\u0259lil ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin sonuncusu olan torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si haqq\u0131nda bunlar\u0131 deyib: \u201cQ\u0259dim ad\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fcnd\u0259 \u0259cdadlar\u0131n, \u0259zizl\u0259rin m\u0259zarlar\u0131 ziyar\u0259t olunar, onlar\u0131n ruhuna dualar oxunar. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir ad\u0259ti d\u0259 budur ki, h\u0259min \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131nda adamlar od \u00fcst\u00fcnd\u0259n yeddi d\u0259f\u0259 o yan-bu yana at\u0131lar, bununla da k\u00f6hn\u0259 ilin azar-bezar\u0131n\u0131, d\u0259rd-b\u0259las\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259rind\u0259n qovub t\u0259z\u0259 il\u0259 sa\u011flam canla q\u0259d\u0259m qoyduqlar\u0131na inanarlar\u201d.<\/p>\n<p>Ekspertin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc ax\u015fam \u00e7a\u011f\u0131 qon\u015fular\u0131n qap\u0131s\u0131n\u0131 sakitc\u0259 pusurlar:<\/p>\n<p>\u201cQap\u0131ya yax\u0131nla\u015fark\u0259n e\u015fidil\u0259n ilk s\u00f6z\u00fc v\u0259 ya ifad\u0259ni yozub, g\u0259l\u0259c\u0259k bar\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fclahiz\u0259l\u0259r s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, ilk e\u015fidil\u0259n s\u00f6zl\u0259r \u201ci\u015f\u0131\u011f\u0131 yand\u0131r\u201d, \u201cyax\u015f\u0131 olacaq\u201d v\u0259 s. olarsa, h\u0259r \u015feyin yax\u015f\u0131 olaca\u011f\u0131 g\u00fcman edilir. \u018fksin\u0259, \u201cs\u00f6nd\u00fcr\u201d, \u201cba\u015f\u0131m a\u011fr\u0131y\u0131r\u201d v\u0259 s. kimi s\u00f6zl\u0259r e\u015fidil\u0259rs\u0259, pis t\u0259r\u0259f\u0259 yozulur. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n folklor yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 onlarca deyim, s\u0131nama, tapmaca, atalar s\u00f6z\u00fc, n\u0259\u011fm\u0259, r\u0259vay\u0259t var. \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r xalq\u0131m\u0131z\u0131n bayram m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin r\u0259ngar\u0259ngliyini \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259l\u0259rdir. Onlar\u0131n eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l ba\u015flanan q\u0259dim tarixi var\u201d.<\/p>\n<p>A.X\u0259lilin fikrinc\u0259, \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 m\u0259rasiml\u0259rinin m\u0259zmunu yarad\u0131l\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131 d\u00f6rd sakral \u00fcns\u00fcr haqq\u0131ndak\u0131 q\u0259dim t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259n, \u0259ski xalq inanclar\u0131ndan, arxaik ritual elementl\u0259rind\u0259n, alt\u0131 g\u00fcnl\u00fck t\u0259qvim sistemind\u0259n v\u0259 yaz\u0131n g\u0259li\u015fi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00f6vs\u00fcm \u015f\u00f6l\u0259nl\u0259rind\u0259n qaynaqlan\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cHaz\u0131rda \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r yaz m\u00f6vs\u00fcm\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 ke\u00e7iril\u0259n Novruz bayram\u0131 m\u0259d\u0259ni kompleksin\u0259 daxildir v\u0259 bir ay \u00f6nc\u0259d\u0259n xalq\u0131 b\u00f6y\u00fck bayrama \u2013 Novruza haz\u0131rlay\u0131r, c\u0259miyy\u0259td\u0259 bayram ovqat\u0131n\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r ed\u0259r\u0259k ictimai \u0259hval-ruhiyy\u0259ni y\u00fcks\u0259ldir v\u0259 sosial harmoniyan\u0131n t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 ciddi rol oynay\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>Bir s\u00f6zl\u0259, ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n biz\u0259 \u0259man\u0259t etdiyi ritual kompleksin t\u0259rkib hiss\u0259sidir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>H\u0259mi\u015f\u0259\u00a0<a href=\"https:\/\/publika.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Publika.az<\/a>-\u0131n x\u0259b\u0259r qap\u0131s\u0131n\u0131 pusun ki, xo\u015f x\u0259b\u0259r e\u015fid\u0259siniz.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r Novruz bayram\u0131n\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm atributlar\u0131ndand\u0131r. H\u0259r bir \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 t\u0259bi\u0259tin bir \u00fcns\u00fcr\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilib v\u0259 bel\u0259likl\u0259, insanlar\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcnd\u0259 ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin simvolik obraz\u0131 formala\u015f\u0131b. \u0130lin son ay\u0131n\u0131n d\u00f6rd \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r say\u0131l\u0131r. Novruz \u00f6nc\u0259si qeyd olunan son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 is\u0259 \u201cax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d adlan\u0131r\u201d. Bunu\u00a0Publika.az-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent\u00a0A\u011faverdi X\u0259lil\u00a0deyib. Alimin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si boz ay\u0131n d\u00f6rd m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sinin ilkidir: \u201cXalq aras\u0131nda o, \u201c\u0259vv\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cg\u00f6z\u0259l \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201csular novruzu\u201d, \u201cg\u00fcl \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r. Su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si q\u0259dim insan\u0131n suya tap\u0131nma inanc\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, qorxulu yuxular\u0131n suya dan\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 il\u0259 insan\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":313642,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1.jpg",800,450,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1.jpg",800,450,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1.jpg",800,450,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1-300x169.jpg",300,169,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1.jpg",800,450,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1.jpg",800,450,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/maxresdefault-1.jpg",800,450,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"\u201c\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r Novruz bayram\u0131n\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm atributlar\u0131ndand\u0131r. H\u0259r bir \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 t\u0259bi\u0259tin bir \u00fcns\u00fcr\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilib v\u0259 bel\u0259likl\u0259, insanlar\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcnd\u0259 ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin simvolik obraz\u0131 formala\u015f\u0131b. \u0130lin son ay\u0131n\u0131n d\u00f6rd \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r say\u0131l\u0131r. Novruz \u00f6nc\u0259si qeyd olunan son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 is\u0259 \u201cax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d adlan\u0131r\u201d. Bunu\u00a0Publika.az-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent\u00a0A\u011faverdi X\u0259lil\u00a0deyib. Alimin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, su \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si boz&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/313641"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=313641"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/313641\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/313642"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=313641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=313641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=313641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}