{"id":315367,"date":"2021-03-18T16:51:51","date_gmt":"2021-03-18T13:51:51","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=315367"},"modified":"2021-03-18T17:26:18","modified_gmt":"2021-03-18T14:26:18","slug":"dosab-aldim-bal-cixdi-az%c9%99rbaycanda-uzumculuyun-tarixin%c9%99-qisa-s%c9%99yah%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=315367","title":{"rendered":"&#8220;Do\u015fab ald\u0131m, bal \u00e7\u0131xd\u0131&#8221;  Az\u0259rbaycanda \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn tarixin\u0259 q\u0131sa s\u0259yah\u0259t"},"content":{"rendered":"<p>Uzaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r diyar\u0131 olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 tarix\u00e7il\u0259r, salnam\u0259\u00e7il\u0259r v\u0259 s\u0259yyahlar maraql\u0131 m\u0259lumatlar verirl\u0259r. Zaman-zaman apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259mizin q\u0259dim v\u0259 orta \u0259srl\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid z\u0259ngin t\u0259bi\u0259ti Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259r ed\u0259n s\u0259yyahlar\u0131n v\u0259 salnam\u0259\u00e7il\u0259rin diqq\u0259rtini \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb etmi\u015fdir.<br \/>\nH\u0259l\u0259 e.\u0259. 63 &#8211; b.e. 24-c\u00fc ill\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f yunan co\u011frafiya\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 tarix\u00e7isi Starbonun \u201cCo\u011frafiya\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycandan b\u0259hs ed\u0259r\u0259k yazm\u0131\u015fd\u0131r: \u201cBu torpaq n\u0259inki, c\u00fcrb\u0259c\u00fcr bostan m\u0259hsullar\u0131, h\u0259m d\u0259 h\u0259r c\u00fcr bitkil\u0259r yeti\u015fdirir. Burada yeti\u015fdiril\u0259n \u00fcz\u00fcm t\u0259n\u0259kl\u0259ri q\u0131\u015fda torpa\u011fa basd\u0131r\u0131lm\u0131r, t\u0259n\u0259kl\u0259r o q\u0259d\u0259r m\u0259hsul verir ki, m\u0259hsulun \u00e7ox hiss\u0259sini y\u0131\u011fa bilmirl\u0259r, m\u0259hsul budaqda qal\u0131r. H\u0259m d\u0259 torpaq he\u00e7 bir x\u0131rda qulluq t\u0259l\u0259b etmir.\u201d<br \/>\nArt\u0131q burdan ayd\u0131n olur ki, \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck q\u0259dim zamanlardan Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131nda v\u0259 iqtisadiyyat\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259ni \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn ilk \u0259razil\u0259rind\u0259n olmas\u0131 d\u00fcnya aliml\u0259rinin d\u0259 maraq dair\u0259si olmu\u015fdur. M\u0259\u015fhur \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fc alim A.M.Neqrul \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn inki\u015faf tarixind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n De Kondol v\u0259 N.\u0130 Vavilova istinad ed\u0259r\u0259k bildirmi\u015fdi ki, Zaqafqaziya, Orta Asiya v\u0259 \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259ri olmu\u015fdur.<br \/>\nAz\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131lar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n tap\u0131nt\u0131lar; \u00fcz\u00fcm salx\u0131mlar\u0131n\u0131n v\u0259 yarpa\u011f\u0131n\u0131n , \u015f\u0259rab qablar\u0131 v\u0259 s. \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn 3 min il bundan \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 bec\u0259rilm\u0259sini \u0259sas verir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-315370\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c-300x196.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"196\" \/><\/p>\n<p>Sonrak\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar v\u0259 apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131larla subut edilir ki, \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259halisinin m\u00fch\u00fcm m\u0259\u015f\u011fulluq sah\u0259l\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur.<br \/>\nXII \u0259srd\u0259 \u00d6r\u0259nqala yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 qaz\u0131nt\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu mahalda \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn geni\u015f inki\u015faf etm\u0259si subut etmi\u015fdir. XVIll \u0259srd\u0259 Rus \u00e7ar\u0131 I Pyotrun \u015eamax\u0131, D\u0259rb\u0259nd, \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fc c\u0259hdl\u0259ri d\u0259 m\u0259lumdur. G\u0259nc\u0259 \u0259traf\u0131nda Bala ba\u011fban, B\u00f6y\u00fck ba\u011fban adlanan \u0259razil\u0259rin \u0259halisi m\u0259\u015fhur T\u0259brizi \u00fcz\u00fcm sortu bec\u0259rib m\u0259\u015fhur olmu\u015flar.<br \/>\nXalq z\u0259rb-m\u0259s\u0259ll\u0259ri, el mah\u0131n\u0131lar\u0131 da Az\u0259rbaycanda \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn q\u0259dim tarix\u0259 malik oldu\u011funu da subut edir: &#8220;S\u0259br el\u0259, halva bi\u015f\u0259r ey qora s\u0259nd\u0259n&#8221;, &#8220;Do\u015fab ald\u0131m, bal c\u0131xd\u0131&#8221;, &#8220;T\u00fclk\u00fcn\u00fcn a\u011fz\u0131 \u00fcz\u00fcm\u0259 \u00e7atmad\u0131, dedi tur\u015fdu&#8221; v\u0259 s. kimi el s\u00f6zl\u0259ri ke\u00e7mi\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<br \/>\n(Bax:Asif Mejral\u0131yev. Ba\u011fban\u0131n Konspekti. Bak\u0131\/Az\u0259rbaycan-2017)<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-315371\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/1f489d9f-57cf-4774-a73b-8ee6a529eebf-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"225\" \/><\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 oldu\u011fu SSR\u0130 da\u011f\u0131lma\u011f\u0131na yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 t\u0259x: 1986 c\u0131 ild\u0259n b\u0259ri Az\u0259rbaycanda \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck sah\u0259sinin inki\u015faf\u0131na m\u00fcnasib\u0259t k\u0259sgin d\u0259yi\u015fdi. O ill\u0259rd\u0259 Mixail Qarba\u00e7ovun alkoqol \u0259leyhin\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 kampaniyan\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259si Az\u0259rbaycana d\u0259ymi\u015fdi. 130 min hektar \u00fcz\u00fcm ba\u011f\u0131 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdir. N\u0259zar\u0259tsiz qalan \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 dem\u0259k olar k\u0131, l\u0259\u011fv edildikd\u0259n sonra yerind\u0259 tax\u0131l v\u0259 ba\u015fqa bitkil\u0259r \u0259kilm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r . Halbuki h\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259saitl\u0259r \u00f6lk\u0259 b\u00fcdc\u0259sinin 40 faizini t\u0259\u015fkil edib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-315372\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/80682138-0826-449a-b6ca-089e0342cdd0-300x249.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"249\" \/><br \/>\nSovet ill\u0259rind\u0259<br \/>\nM\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 edildikd\u0259n v\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev xalq\u0131n t\u0259kidi il\u0259 yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn daha s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n2000-ci ild\u0259 akademik C.\u018f.\u018fliyevin v\u0259 onun \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259ksev\u0259rliyi, qay\u011f\u0131s\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 itib batmaqda olan qiym\u0259tli \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131n\u0131n bir qismi ayr\u0131-ayr\u0131 rayonlardan toplanaraq 86 adda \u00fcz\u00fcm sortu b\u0259rpa edilmi\u015fdir.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 rayonlar\u0131n\u0131n yerli \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00f6z keyfiyy\u0259tl\u0259rini qoruyub saxlam\u0131\u015f v\u0259 bu da t\u0259sdiq edir ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fckl\u0259 kort\u0259bii m\u0259\u015f\u011ful olmam\u0131\u015f, h\u0259m d\u0259 yeni yerli sortlar yaratm\u0131\u015flar. Buna misal olaraq Az\u0259rbaycanda \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn q\u0259dim v\u0259t\u0259nl\u0259rind\u0259n say\u0131lan \u015e\u0259mkir, G\u00f6yg\u00f6l, Tovuzda bec\u0259ril\u0259n Baya\u015fir\u0259 v\u0259 qiym\u0259tli s\u00fcfr\u0259 istiqam\u0259tli \u00fcz\u00fcm sortu b\u00f6lg\u0259nin \u0259n q\u0259dim aborigen \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131ndand\u0131r. H\u0259m\u00e7inin bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 G\u0259nc\u0259 qara ke\u00e7im\u0259m\u0259si, G\u0259nc\u0259 q\u0131z\u0131l \u00fcz\u00fcm\u00fc, qara\u015fir\u0259, \u015fal \u00fcz\u00fcm\u00fcd\u0259 \u0259kilib bec\u0259rilir. \u018flav\u0259d\u0259 Bak\u0131da a\u011f \u015fan\u0131, qara \u015fan\u0131, \u015eirvan zonas\u0131nda \u015eirvan\u015fah\u0131 sortu, Qaraba\u011fda Kal \u00fcz\u00fcm sortu, Naxc\u0131vanda Arna-q\u0131rna sortu bec\u0259rilir.<br \/>\n\u018flav\u0259 d\u0259 qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 pe\u015f\u0259kar kadrlar haz\u0131rlan\u0131r eyni zamanda rayonumuz \u015e\u0259mkir rayonunda \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn daha da inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259 b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t yetirilir, sah\u0259l\u0259ri art\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 Pe\u015f\u0259 liseyimizd\u0259 d\u0259 bu sah\u0259nin geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 fikir verilir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-315377\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/87dcfd8c-807b-4c7a-a9c3-56b16b2b70e7-223x300.jpg\" alt=\"\" width=\"223\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p><strong>\u015e\u0259mkir Pe\u015f\u0259 Liseyi v\u0259 \u015e\u0259mkir Kolt\u0259hn\u0259li k\u0259nd tam orta m\u0259kt\u0259bin m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/p>\n<p><strong> Maral V\u0259liyeva<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uzaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r diyar\u0131 olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 tarix\u00e7il\u0259r, salnam\u0259\u00e7il\u0259r v\u0259 s\u0259yyahlar maraql\u0131 m\u0259lumatlar verirl\u0259r. Zaman-zaman apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259mizin q\u0259dim v\u0259 orta \u0259srl\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid z\u0259ngin t\u0259bi\u0259ti Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259r ed\u0259n s\u0259yyahlar\u0131n v\u0259 salnam\u0259\u00e7il\u0259rin diqq\u0259rtini \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb etmi\u015fdir. H\u0259l\u0259 e.\u0259. 63 &#8211; b.e. 24-c\u00fc ill\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f yunan co\u011frafiya\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 tarix\u00e7isi Starbonun \u201cCo\u011frafiya\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycandan b\u0259hs ed\u0259r\u0259k yazm\u0131\u015fd\u0131r: \u201cBu torpaq n\u0259inki, c\u00fcrb\u0259c\u00fcr bostan m\u0259hsullar\u0131, h\u0259m d\u0259 h\u0259r c\u00fcr bitkil\u0259r yeti\u015fdirir. Burada yeti\u015fdiril\u0259n \u00fcz\u00fcm t\u0259n\u0259kl\u0259ri q\u0131\u015fda torpa\u011fa basd\u0131r\u0131lm\u0131r, t\u0259n\u0259kl\u0259r o q\u0259d\u0259r m\u0259hsul verir ki, m\u0259hsulun \u00e7ox hiss\u0259sini y\u0131\u011fa bilmirl\u0259r, m\u0259hsul&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":315370,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c.jpg",966,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c.jpg",966,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c.jpg",966,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c-300x196.jpg",300,196,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c.jpg",640,417,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c.jpg",966,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c.jpg",966,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/34b45e2b-d9b4-40e4-8945-cfa365144f8c-966x620.jpg",966,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Uzaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r diyar\u0131 olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 tarix\u00e7il\u0259r, salnam\u0259\u00e7il\u0259r v\u0259 s\u0259yyahlar maraql\u0131 m\u0259lumatlar verirl\u0259r. Zaman-zaman apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259mizin q\u0259dim v\u0259 orta \u0259srl\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid z\u0259ngin t\u0259bi\u0259ti Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259r ed\u0259n s\u0259yyahlar\u0131n v\u0259 salnam\u0259\u00e7il\u0259rin diqq\u0259rtini \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb etmi\u015fdir. H\u0259l\u0259 e.\u0259. 63 &#8211; b.e. 24-c\u00fc ill\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f yunan co\u011frafiya\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 tarix\u00e7isi Starbonun \u201cCo\u011frafiya\u201d \u0259s\u0259rind\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/315367"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=315367"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/315367\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/315370"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=315367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=315367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=315367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}