{"id":317780,"date":"2021-03-24T14:54:45","date_gmt":"2021-03-24T11:54:45","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=317780"},"modified":"2021-03-24T14:54:45","modified_gmt":"2021-03-24T11:54:45","slug":"az%c9%99rbaycanda-d%c9%99rman-bitkil%c9%99rinin-mualic%c9%99vi-xususiyy%c9%99tl%c9%99ri-t%c9%99bab%c9%99td%c9%99-istifad%c9%99sinin-q%c9%99dim-tarixi-kokl%c9%99ri-haqqinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=317780","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda  d\u0259rman bitkil\u0259rinin m\u00fcalic\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, t\u0259bab\u0259td\u0259 istifad\u0259sinin q\u0259dim tarixi k\u00f6kl\u0259ri haqq\u0131nda"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda \u0259dviyyat, d\u0259rman bitkil\u0259rinin m\u00fcalic\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, t\u0259bab\u0259td\u0259 istifad\u0259si, m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 il\u0259 insanlar h\u0259l\u0259 q\u0259dim zamanlardan b\u0259ri onlardan bir cox x\u0259st\u0259liyin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. H\u0259min ke\u00e7mi\u015fd\u0259n bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7atan m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 zaman\u0131n s\u0131na\u011f\u0131ndan u\u011furla \u00e7\u0131xaraq m\u00fcasir elmi-texniki t\u0259r\u0259qqi \u0259srind\u0259 d\u0259 \u00f6z m\u00fcalic\u0259vi faydas\u0131n\u0131 itirm\u0259yib. D\u0259rman bitkil\u0259ri haqq\u0131nda ilk m\u0259lumat h\u0259l\u0259 bizim eradan 6 min il \u0259vv\u0259l indiki \u0130ran \u0259razisind\u0259 m\u0259sk\u0259n salan q\u0259dim \u015fumer m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-317782\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c9f50715-6674-4538-a3eb-123412fa5f40-216x300.jpg\" alt=\"\" width=\"216\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p><strong>Bax: AZ\u018fRBAYCAN T\u0130BB\u0130N\u0130N XRONOLOG\u0130YASI \u0259sas tarixi hadis\u0259l\u0259r (e.\u0259. 4500 \u20142006)<\/strong><br \/>\nF\u0259rid \u018fl\u0259kb\u0259rli, tarix elml\u0259ri doktoru, professor.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 A\u011fdam rayonunun \u018ff\u0259tli k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Eneolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid \u00c7ala\u011fant\u0259p\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 apar\u0131\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131, e.\u0259. V minilliy\u0259 aid v\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 trepanasiya \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131n izl\u0259rini da\u015f\u0131yan insan k\u0259ll\u0259si a\u015fkar olunmu\u015fdur. E.\u0259. VIII\u2014IV \u0259srl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim \u0259razil\u0259ri olan Manna v\u0259 Midiya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 tibb Assuriya v\u0259 Babilistan tibbinin t\u0259siri alt\u0131nda inki\u015faf edirdi. Atropatena v\u0259 Qafqaz Albaniyas\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 tibb n\u0259z\u0259riyy\u0259si q\u0259dim Z\u0259rd\u00fc\u015ftilikd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 yunanlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259nims\u0259nilmi\u015f d\u00f6rd unsur (od, su, torpaq v\u0259 hava) n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131. Hippokrat v\u0259 Qalenin \u0259s\u0259rl\u0259ri v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 q\u0259dim Yunan tibbi Ellinizm d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (e.\u0259. IV \u0259srd\u0259n sonra) yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131.<br \/>\nMilad\u0131n IV \u0259srind\u0259n etibar\u0259n t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259 adlanan t\u00fcrk t\u0259bab\u0259ti (\u015faman\u00e7\u0131l\u0131q, c\u0259rrahiyy\u0259, cadu v\u0259 t\u0259bii d\u0259rman vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcalic\u0259) daha geni\u015f yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131. H\u0259kiml\u0259r\u0259 t\u00fcrk\u00e7\u0259 qam (\u015faman), yaxud ota\u00e7\u0131 (otlarla m\u00fcalic\u0259 ed\u0259n h\u0259kim), d\u0259rmana is\u0259 ota deyirdil\u0259r. Ya\u015f\u0131ll\u0131q ilah\u0259si \u00d6l\u0259ng h\u0259kiml\u0259rin himay\u0259\u00e7isi say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-317783\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/1e840950-b082-4e23-b02d-ce131b2d3fdc-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"300\" \/><br \/>\n\u018fr\u0259b istilas\u0131ndan sonra (VII-VIII \u0259srl\u0259r) Az\u0259rbaycanda \u0130slam tibbi, yaxud yunan-\u0259r\u0259b t\u0259bab\u0259ti deyil\u0259n yeni tibb konsepsiyas\u0131 yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bu konsepsiya, \u0259sas\u0259n, Hippokrat\u0131n v\u0259 Galenin n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131. \u018fbu \u018fli ibn Sina (980-1037) b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycanda, tibb sah\u0259sind\u0259 \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f alim say\u0131l\u0131rd\u0131. &#8220;Tibb qanunlar\u0131&#8221; (\u018fl-qanun fi \u0259t-tibb) \u0259s\u0259rinin \u0259n q\u0259dim n\u00fcsx\u0259l\u0259rind\u0259n biri (1143-c\u00fc ild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr) Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n \u018flyazmalar \u0130nstitutunda saxlan\u0131l\u0131r.<br \/>\nOrta \u0259srl\u0259r zaman\u0131 Az\u0259rbaycan aliml\u0259ri tibb v\u0259 \u0259cza\u00e7\u0131l\u0131q \u00fczr\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rini fars, \u0259r\u0259b v\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 yarad\u0131rd\u0131lar. \u018flyazma kitablar\u0131 x\u0259ttatlar t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131l\u0131r, t\u0259bii d\u0259ri il\u0259 cildl\u0259nir, d\u0259rman bitkil\u0259rinin, heyvanlar\u0131n, minerallar\u0131n r\u0259ngar\u0259ng \u015f\u0259kill\u0259ri il\u0259 b\u0259z\u0259dilirdi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-317781\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/2740b1d6-471b-4e58-a80a-1e24863c0275-223x300.jpg\" alt=\"\" width=\"223\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p>\u015e\u0259mkir Pe\u015f\u0259 Liseyi v\u0259 \u015e\u0259mkir Kolt\u0259hn\u0259li k\u0259nd tam orta m\u0259kt\u0259bin m\u00fc\u0259llimi <strong>Maral V\u0259liyeva<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda \u0259dviyyat, d\u0259rman bitkil\u0259rinin m\u00fcalic\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, t\u0259bab\u0259td\u0259 istifad\u0259si, m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 il\u0259 insanlar h\u0259l\u0259 q\u0259dim zamanlardan b\u0259ri onlardan bir cox x\u0259st\u0259liyin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. H\u0259min ke\u00e7mi\u015fd\u0259n bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7atan m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 zaman\u0131n s\u0131na\u011f\u0131ndan u\u011furla \u00e7\u0131xaraq m\u00fcasir elmi-texniki t\u0259r\u0259qqi \u0259srind\u0259 d\u0259 \u00f6z m\u00fcalic\u0259vi faydas\u0131n\u0131 itirm\u0259yib. D\u0259rman bitkil\u0259ri haqq\u0131nda ilk m\u0259lumat h\u0259l\u0259 bizim eradan 6 min il \u0259vv\u0259l indiki \u0130ran \u0259razisind\u0259 m\u0259sk\u0259n salan q\u0259dim \u015fumer m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir. Bax: AZ\u018fRBAYCAN T\u0130BB\u0130N\u0130N XRONOLOG\u0130YASI \u0259sas tarixi hadis\u0259l\u0259r (e.\u0259. 4500 \u20142006) F\u0259rid \u018fl\u0259kb\u0259rli, tarix elml\u0259ri doktoru, professor. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 A\u011fdam rayonunun \u018ff\u0259tli k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":317788,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a.jpg",1000,507,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a.jpg",1000,507,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a.jpg",1000,507,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a-300x152.jpg",300,152,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a.jpg",640,324,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a.jpg",1000,507,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a.jpg",1000,507,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/05d3afee-5fd7-413c-a9ac-a11ebc26662a.jpg",1000,507,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycanda \u0259dviyyat, d\u0259rman bitkil\u0259rinin m\u00fcalic\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, t\u0259bab\u0259td\u0259 istifad\u0259si, m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 il\u0259 insanlar h\u0259l\u0259 q\u0259dim zamanlardan b\u0259ri onlardan bir cox x\u0259st\u0259liyin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. H\u0259min ke\u00e7mi\u015fd\u0259n bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7atan m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 zaman\u0131n s\u0131na\u011f\u0131ndan u\u011furla \u00e7\u0131xaraq m\u00fcasir elmi-texniki t\u0259r\u0259qqi \u0259srind\u0259 d\u0259 \u00f6z m\u00fcalic\u0259vi faydas\u0131n\u0131 itirm\u0259yib. D\u0259rman bitkil\u0259ri haqq\u0131nda ilk m\u0259lumat h\u0259l\u0259 bizim eradan 6 min il&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/317780"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=317780"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/317780\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/317788"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=317780"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=317780"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=317780"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}