{"id":320691,"date":"2021-03-31T09:54:50","date_gmt":"2021-03-31T06:54:50","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=320691"},"modified":"2021-03-31T10:26:08","modified_gmt":"2021-03-31T07:26:08","slug":"bu-gun-31-mart-az%c9%99rbaycanlilarin-soyqirimi-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=320691","title":{"rendered":"BU G\u00dcN 31 MART-AZ\u018fRBAYCANLILARIN SOYQIRIMI G\u00dcN\u00dcD\u00dcR."},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-320701\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/6d7c3129-b423-4f82-a029-0a7354552771-297x300.jpg\" alt=\"\" width=\"297\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p><strong>Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si, Rusiyada ba\u015f vermi\u015f 1917-ci il fevral v\u0259 oktyabr\u00a0 \u00e7evrili\u015fl\u0259rind\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u00f6z iddialar\u0131n\u0131 bol\u015fevik bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda realla\u015fd\u0131rma\u011fa nail oldular. <\/strong><\/p>\n<p>1918-ci ilin mart ay\u0131ndan etibar\u0259n \u201c\u0259ksinqilab\u00e7\u0131 \u00fcns\u00fcrl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259\u201d \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda Bak\u0131 Kommunas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmum\u0259n Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u0259n m\u0259nfur plan h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131na \u0259b\u0259di h\u0259kk olunmu\u015fdur. Minl\u0259rl\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali yaln\u0131z milli m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdir. Erm\u0259nil\u0259r evl\u0259r\u0259 od vurmu\u015f, insanlar\u0131 diri-diri yand\u0131rm\u0131\u015flar. Milli memarl\u0131q incil\u0259rini, m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, x\u0259st\u0259xanalar\u0131, m\u0259scid v\u0259 dig\u0259r abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, Bak\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini xarabal\u0131\u011fa \u00e7evirmi\u015fl\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba q\u0259zalar\u0131nda, Qaraba\u011fda, Z\u0259ng\u0259zurda, Nax\u00e7\u0131vanda, L\u0259nk\u0259randa v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015fqa b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu \u0259razil\u0259rd\u0259 dinc \u0259hali k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b m\u0259hv edilmi\u015fdir. Faci\u0259nin g\u00fcnahs\u0131z qurbanlar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 qad\u0131nlar v\u0259 u\u015faqlar x\u00fcsusi il\u0259 se\u00e7ilir. Erm\u0259ni vandaliziminin bariz n\u00fcmun\u0259si olaraq x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n azya\u015fl\u0131lar\u0131 v\u0259 silahs\u0131z qad\u0131nlar\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Onlar\u0131n a\u011flas\u0131\u011fmaz i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si faci\u0259nin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha s\u00fcbut edir. Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 apar\u0131lan soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin xronologiyas\u0131n\u0131 xat\u0131rlayark\u0259n, xalq\u0131m\u0131za m\u00fcnasib\u0259td\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n v\u0259h\u015filik v\u0259 cinay\u0259tl\u0259rin miqyas\u0131 v\u0259 metodologiyas\u0131 heyr\u0259t v\u0259 q\u0259z\u0259b do\u011furmaya bilmir. 1918-ci ilin mart-aprelind\u0259 Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba, Mu\u011fan v\u0259 L\u0259nk\u0259randa erm\u0259nil\u0259r 50 min az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f, 10 minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 \u00f6z do\u011fma yurd-yuvalar\u0131ndan did\u0259rgin salm\u0131\u015flar. T\u0259kc\u0259 Bak\u0131da 30 min\u0259 yax\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Erm\u0259nil\u0259r \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 1653-\u00fc qad\u0131n v\u0259 965-i u\u015faq olmaqla \u00fcmumilikd\u0259 7000-d\u0259n \u00e7ox insan\u0131 soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qoymu\u015fdular. \u015eamax\u0131da 58, Quba \u0259razisind\u0259 122, Qaraba\u011f\u0131n Da\u011fl\u0131q hiss\u0259sind\u0259 150, Z\u0259ng\u0259zurda 115, \u0130r\u0259van Quberniyas\u0131nda 211 k\u0259nd yerl\u0259 yeksan olunub. Nuru Pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Qafqaz \u0130slam Ordusu haraya \u00e7atmasa idi bu q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n miqyas\u0131 daha d\u0259h\u015f\u0259tli olard\u0131. Da\u015fnak quldur d\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015flarda 5 min az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259 min n\u0259f\u0259r\u0259d\u0259k t\u00fcrk h\u0259lak olmu\u015fdur. Onlar\u0131n m\u0259zarlar\u0131 da\u011f\u00fcst\u00fc parkdad\u0131r, onlara ehtiram simvolu olaraq abid\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarand\u0131qdan sonra 1918-ci ilin mart hadis\u0259l\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirmi\u015fdir. Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 1918-ci il iyulun 15-d\u0259 bu faci\u0259nin t\u0259dqiqi m\u0259qs\u0259di il\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 istintaq komissiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi. Komissiya mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131, ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u015eamax\u0131dak\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259ri, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri a\u011f\u0131r cinay\u0259tl\u0259ri ara\u015fd\u0131rd\u0131. M\u0259lumatlarda deyilir ki, 1918-ci il 30 mart tarixind\u0259 ax\u015fam saat 05:00-da Bak\u0131da ilk at\u0259\u015f s\u0259sl\u0259ri e\u015fidildi. \u018fvv\u0259lc\u0259d\u0259n planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259kc\u0259 erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259ri deyil, Bak\u0131dak\u0131 erm\u0259nip\u0259r\u0259stl\u0259r d\u0259 bu sava\u015fa qo\u015fuldular. Yax\u015f\u0131 silahlanm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259rbi haz\u0131rl\u0131ql\u0131 erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259ri m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n evl\u0259rin\u0259 basq\u0131nlar ed\u0259r\u0259k, onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, 3 \u2013 4 g\u00fcnl\u00fck k\u00f6rp\u0259l\u0259ri x\u0259nc\u0259rl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirir, u\u015faqlar\u0131 alovlar i\u00e7in\u0259 at\u0131rd\u0131lar. Qad\u0131nlar daha a\u011f\u0131r \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Arxiv materiallar\u0131na g\u00f6r\u0259 qulaqlar\u0131, burunlar\u0131 k\u0259sil\u0259n, orqanlar\u0131 par\u00e7a-par\u00e7a edil\u0259n 57 qad\u0131n\u0131n meyidi tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.1918-ci ilin mart ay\u0131nda \u015eamax\u0131n\u0131n 58 k\u0259ndi Bak\u0131 Sovetin\u0259 ba\u011fl\u0131 erm\u0259ni ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. Qo\u015funu il\u0259 \u015eamax\u0131ya g\u0259l\u0259n S.Lalayan ilk olaraq ya\u015fl\u0131lar\u0131n, qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n gizl\u0259ndiyi m\u0259scidi m\u00fchasir\u0259y\u0259 alma\u011f\u0131, sonra is\u0259 yand\u0131rma\u011f\u0131 \u0259mr etdi. Tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir: \u00abU\u015faq v\u0259 qad\u0131nlar\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si m\u0259scidd\u0259 gizl\u0259ndi. Tan\u0131nm\u0131\u015f Axund Molla S\u0259f\u0259rqulu \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. H\u0259r k\u0259s axunda bir \u015fey edilm\u0259y\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Amma erm\u0259nil\u0259r m\u0259scid\u0259 gir\u0259r\u0259k, axundu tapd\u0131lar. Onun g\u00f6zl\u0259rini \u00e7\u0131xar\u0131b, dilini, burnunu v\u0259 qulaqlar\u0131n\u0131 k\u0259sdil\u0259r m\u0259scidd\u0259ki b\u00fct\u00fcn qad\u0131nlar \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u00bb.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-320705\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/1d559d17-0a98-423b-b45e-40c050c30e53-300x201.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"201\" \/><\/p>\n<p>T\u0259qrib\u0259n 8000-\u0259 yax\u0131n insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc ki, bunun da 1653 n\u0259f\u0259ri qad\u0131n, 965-i is\u0259 u\u015faq idi. Aprel ay\u0131nda bu b\u00f6lg\u0259nin 122 k\u0259ndi da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, y\u00fczl\u0259rl\u0259 m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrk v\u0259 l\u0259zgi q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi. He\u00e7 t\u0259sad\u00fcfi deyil ki, 2007-ci il aprelin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Quba \u0259razisind\u0259 k\u00fctl\u0259vi m\u0259zarl\u0131qlar a\u015fkar edilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn bunlar bir daha az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 il\u0259 qon\u015fu olan Az\u0259rbaycan\u0131n Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131nda 115 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, 3257 n\u0259f\u0259r ki\u015fi, 3276 n\u0259f\u0259r qad\u0131n, 2196 u\u015faq q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 bu h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi n\u0259zdind\u0259 x\u00fcsusi qurum yarad\u0131ld\u0131. 1919 v\u0259 1920-ci ilin mart ay\u0131n\u0131n 31-i iki d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmummilli mat\u0259m g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilmi\u015fdir. \u018fslind\u0259 bu, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 bir \u0259srd\u0259n art\u0131q davam ed\u0259n torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 prosesl\u0259rin\u0259 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 siyasi qiym\u0259t verm\u0259k c\u0259hdi idi. Lakin, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fcqutu bu i\u015fin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131na imkan verm\u0259di. Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 1918-20-ci ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u0259dqiq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissiya yaratm\u0131\u015fd\u0131. Komissiya 36 cildlik geni\u015f material haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. Bu materiallar\u0131n ingilis, alman, rus dill\u0259rind\u0259 \u00e7ap edil\u0259r\u0259k Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Lakin 1920-ci ilin 28 aprelind\u0259 Sovet ordusu ADR-i s\u00fcquta u\u011fratd\u0131qdan sonra h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 xitam verildi. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n haqq s\u0259sini ucaltmaq, tarixi h\u0259qiq\u0259ti d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131rmaq sah\u0259sind\u0259 d\u0259 \u00dcmummilli Liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z dahiliyini v\u0259 m\u00fcdrikliyini g\u00f6st\u0259rdi. Onun 18 dekabr 1997-ci il tarixli &#8220;1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Erm\u0259nistan SSR \u0259razisind\u0259ki tarixi &#8211; etnik torpaqlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 deportasiyas\u0131 haqq\u0131nda&#8221; v\u0259 28 mart 1998-ci il tarixli &#8220;Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda&#8221; F\u0259rmanlar\u0131 il\u0259 uzun ill\u0259r gizli saxlan\u0131lan bu \u00fcmumxalq faci\u0259si \u00f6z h\u00fcquqi &#8211; siyasi qiym\u0259tini ald\u0131, tarixi yadda\u015f\u0131m\u0131z b\u0259rpa olundu.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-320706\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/b57d7066-e8ff-4409-85cd-f144d3955ced-300x172.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"172\" \/><\/p>\n<p>1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin \u0130.V.Stalinin imzas\u0131 il\u0259 t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n 100 min az\u0259rbaycanl\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n da\u011fl\u0131q rayonlar\u0131ndan Az\u0259rbaycan\u0131n malyariya yay\u0131lm\u0131\u015f q\u0131zmar iqlimi olan K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.100.000-d\u0259n art\u0131q Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini v\u0259 sonra bu haqs\u0131zl\u0131qlardan ilham alan erm\u0259ni da\u015fnaqlar\u0131 1988-ci ilin fevral\u0131nda Erm\u0259nistandan Az\u0259rbaycana qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi ax\u0131n\u0131 ba\u015flad\u0131. 230 mind\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131 \u00f6z do\u011fma yurd-yuvas\u0131ndan silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 qovub \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f, 215 n\u0259f\u0259r is\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi. Erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 m\u00fcdafi\u0259siz insanlar\u0131 amans\u0131zcas\u0131na qar\u0259t edir, d\u00f6y\u00fcr, v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bu, h\u0259min torpaqlarda min ill\u0259r boyu ya\u015fam\u0131\u015f insanlara qar\u015f\u0131 erm\u0259ni da\u015fnaqlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7oxdan i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanm\u0131\u015f plan \u00fczr\u0259 davaml\u0131 olaraq apar\u0131lan etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si idi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-320707\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/15c325e9-04b8-41bd-bf0f-173c38f5f4a4-190x300.jpg\" alt=\"\" width=\"190\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p>1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 19-dan-20-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 cinay\u0259tkar h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyat h\u0259yata ke\u00e7irildi. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc pozmaq c\u0259hdl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131, SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bar\u0259sind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 q\u0259r\u0259zli siyas\u0259t\u0259 v\u0259 yerli r\u0259hb\u0259rliyin x\u0259yan\u0259tkar f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 etiraz \u0259m\u0259liyyat\u0131 olaraq k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f dinc \u0259haliy\u0259 divan tutmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 Bak\u0131ya v\u0259 Respublikan\u0131n bir s\u0131ra rayonlar\u0131na sovet h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259ri yeridildi. Bel\u0259likl\u0259, q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n c\u0259za t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 he\u00e7 bir g\u00fcnah\u0131 olmayan 131 adam \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. 744 n\u0259f\u0259r yaralanm\u0131\u015f, 841 n\u0259f\u0259r qanunsuz h\u0259bs olunmu\u015fdur. H\u0259rbi qulluq\u00e7ular t\u0259r\u0259find\u0259n 200 ev v\u0259 m\u0259nzil, 80 avtoma\u015f\u0131n o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u0259cili yard\u0131m ma\u015f\u0131nlar\u0131, yand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi yan\u011f\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u0259mlak\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsi \u0259mlak m\u0259hv edilmi\u015fdir. H\u0259lak olanlar\u0131n aras\u0131nda qad\u0131nlar, u\u015faqlar v\u0259 qocalar, h\u0259m\u00e7inin t\u0259cili yard\u0131m i\u015f\u00e7il\u0259ri v\u0259 milis n\u0259f\u0259rl\u0259ri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>1992-ci il fevral ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259n 26-s\u0131na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 saat 12-d\u0259 erm\u0259ni h\u0259rbi quldurlar\u0131, Xank\u0259ndind\u0259 olan ke\u00e7mi\u015f SSSR\u0130 366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 polkunun a\u011f\u0131r texnikas\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsi hey\u0259tinin k\u00f6m\u0259kliyi say\u0259sind\u0259 Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin dinc sakinl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 amans\u0131z q\u0131r\u011f\u0131n t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. \u015e\u0259h\u0259r \u0259halisinin bir hiss\u0259si zorak\u0131l\u0131qdan qa\u00e7\u0131b qurtarmaq ist\u0259y\u0259rk\u0259n \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f pusqularda q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. Rusiyan\u0131n \u201cMemorial\u201d h\u00fcquq-m\u00fcdafi\u0259 m\u0259rk\u0259zinin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, d\u00f6rd g\u00fcn \u0259rzind\u0259 A\u011fdama Xocal\u0131da q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f 200 az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fcs\u0259lman\u0131n\u0131n meyidi g\u0259tirilmi\u015f, onlarla meyidin t\u0259hqir\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131 fakt\u0131 a\u015fkar edilmi\u015fdir. Ekspertiza zaman\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir ki, 151 n\u0259f\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 g\u00fcll\u0259 yaralar\u0131, 20 n\u0259f\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 q\u0259lp\u0259 yaralar\u0131 s\u0259b\u0259b olmu\u015f, 10 n\u0259f\u0259r k\u00fct al\u0259tl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. H\u00fcquq-m\u00fcdafi\u0259 m\u0259rk\u0259zi diri adam\u0131n ba\u015f d\u0259risinin soyulmas\u0131 fakt\u0131n\u0131 da m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 olmam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130nsanlar amans\u0131zl\u0131qla, i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, insanlar\u0131n ba\u015flar\u0131 k\u0259silmi\u015f, g\u00f6zl\u0259ri \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f, hamil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n qar\u0131nlar\u0131 s\u00fcng\u00fc il\u0259 de\u015fik-de\u015fik edilmi\u015fdir. 613 adam \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb, onlardan 63-\u00fc u\u015faq, 106-s\u0131 qad\u0131n, ya\u015fl\u0131lar-70 n\u0259f\u0259r.8 ail\u0259 tamamil\u0259 m\u0259hv edilib.25 u\u015faq h\u0259r 2 valideyinini itirib.130 u\u015faq bir valideynd\u0259n m\u0259hrum olub.487 adam yaralan\u0131b, onlardan 76-s\u0131 u\u015faq.1275 insan erm\u0259ni c\u0259lladlar\u0131na \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcb.150 n\u0259f\u0259r insan itgin d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 1905-1907, 1915, 1918-1920, 1948-1953, tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri t\u0259hlil ed\u0259rk\u0259n 1988-1994-ci ill\u0259r aras\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rinin ard\u0131c\u0131ll\u0131q\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar: 1988-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq erm\u0259ni ekspansiyas\u0131, erm\u0259nil\u0259rin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda apard\u0131qlar\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259 v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131 xeyli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisinin 20 faizi i\u015f\u011fal edilmi\u015f, 18 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259lak olmu\u015f, 20 mind\u0259n \u00e7oxu yaralanm\u0131\u015f, 50 mind\u0259n \u00e7oxu \u0259lil olmu\u015f, 4 mind\u0259n \u00e7ox \u0259sir v\u0259 itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 4 mind\u0259n \u00e7ox s\u0259naye v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u00fc\u0259ssis\u0259si, 660 m\u0259kt\u0259b v\u0259 u\u015faq ba\u011f\u00e7as\u0131, 250 x\u0259st\u0259xana v\u0259 tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259si da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n do\u011fma yurdu olan ya\u015fad\u0131qlar\u0131 724 \u015f\u0259h\u0259r, k\u0259nd v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259 qar\u0259t edilmi\u015f, da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259kc\u0259 XX \u0259srd\u0259 iki milyondan \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 bu v\u0259 ya dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 \u015fovinist erm\u0259ni dair\u0259l\u0259rinin v\u0259 onlar\u0131n havadarlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctd\u00fckl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259tinin t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Onu da dem\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, indiki d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7i z\u00fclm\u00fcnd\u0259n bu v\u0259 ya ba\u015fqa \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n ail\u0259 yoxdur. 1992-ci ill\u0259rd\u0259 tarixi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r m\u0259qam\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u00f6z havadarlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 bizim \u0259razil\u0259rimizd\u0259 faci\u0259l\u0259r t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r. Minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 amans\u0131zcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 7 rayon tam i\u015f\u011fal olunmu\u015f, bir milyondan art\u0131q insan\u0131 qa\u00e7q\u0131n v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 salm\u0131\u015flar. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n indiy\u0259 q\u0259d\u0259r erm\u0259nil\u0259rin planl\u0131 v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131na qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n tarixi ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 diqq\u0259tl\u0259 t\u0259svir etdikd\u0259 m\u0259lum olur ki, xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f soyq\u0131r\u0131mlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 2 milyondan \u00e7ox soyda\u015f\u0131m\u0131z m\u0259hv edilmi\u015f v\u0259 \u00f6lk\u0259miz maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi itkil\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcasir g\u0259ncliyin \u0259sas v\u0259zif\u0259si g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259t namin\u0259 obyektiv tariximiz\u0259 etinas\u0131zl\u0131q g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259si, tariximizi d\u0259qiq \u00f6yr\u0259nm\u0259li v\u0259 qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n kiml\u0259r oldu\u011funu he\u00e7 vaxt yaddan \u00e7\u0131xarmamal\u0131y\u0131q. Bu qiym\u0259tli tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r erm\u0259ni x\u0259yan\u0259tini, onlar\u0131n insanl\u0131\u011fa, b\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7evrilmi\u015f eyb\u0259c\u0259rlikl\u0259rini b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya qar\u015f\u0131s\u0131nda if\u015fa etm\u0259y\u0259 imkan yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131na qar\u015f\u0131 genosidin tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259hlil ed\u0259rk\u0259n XX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti biz\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ac\u0131 tarixd\u0259n ibr\u0259t alaraq hadis\u0259l\u0259r\u0259 tarixi, siyasi v\u0259 h\u00fcquqi qiym\u0259t verilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 aparmaq v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi bu g\u00fcnd\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar etm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyev erm\u0259nil\u0259rin \u00f6t\u0259n \u0259srd\u0259 etdikl\u0259ri genosid faktlar\u0131n\u0131n d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi add\u0131mlar atm\u0131\u015f v\u0259 atmaqdad\u0131r. Bu faci\u0259l\u0259r tariximizin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259krarlanm\u0131\u015f h\u0259qiq\u0259tl\u0259rdir v\u0259 bunlar\u0131 unutma\u011fa m\u0259n\u0259vi haqq\u0131m\u0131z yoxdur. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, m\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan aras\u0131ndak\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259ki m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc, q\u0259tiyy\u0259tli m\u00f6vqeyi Az\u0259rbaycan h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya layiqinc\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 \u0259dal\u0259tli h\u0259ll yolu tapmaq imkan\u0131 ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 faci\u0259 qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259 h\u0259r zaman x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 v\u0259 sevgi il\u0259 yana\u015f\u0131r. Xalq\u0131m\u0131z q\u0259hr\u0259man q\u0131zlar\u0131n\u0131 v\u0259 o\u011fullar\u0131n\u0131 he\u00e7 zaman unutmayacaqd\u0131r!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Aran Media\u00a0 \u00a0q\u0259zetinin ba\u015f redaktoru<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u015eeyda \u018fzizova<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si, Rusiyada ba\u015f vermi\u015f 1917-ci il fevral v\u0259 oktyabr\u00a0 \u00e7evrili\u015fl\u0259rind\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u00f6z iddialar\u0131n\u0131 bol\u015fevik bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda realla\u015fd\u0131rma\u011fa nail oldular. 1918-ci ilin mart ay\u0131ndan etibar\u0259n \u201c\u0259ksinqilab\u00e7\u0131 \u00fcns\u00fcrl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259\u201d \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda Bak\u0131 Kommunas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmum\u0259n Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u0259n m\u0259nfur plan h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131na \u0259b\u0259di h\u0259kk olunmu\u015fdur. Minl\u0259rl\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali yaln\u0131z milli m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdir. Erm\u0259nil\u0259r evl\u0259r\u0259 od vurmu\u015f, insanlar\u0131 diri-diri yand\u0131rm\u0131\u015flar. Milli memarl\u0131q incil\u0259rini, m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, x\u0259st\u0259xanalar\u0131, m\u0259scid v\u0259 dig\u0259r abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, Bak\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":320762,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19,11],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e.jpg",538,619,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e.jpg",538,619,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e.jpg",538,619,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e-261x300.jpg",261,300,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e.jpg",538,619,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e.jpg",538,619,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e.jpg",538,619,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/c16b542c-ce11-4b89-a035-53c8b2932e9e.jpg",538,619,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a> <a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=11\" rel=\"category\">Manset<\/a>","rttpg_excerpt":"Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si, Rusiyada ba\u015f vermi\u015f 1917-ci il fevral v\u0259 oktyabr\u00a0 \u00e7evrili\u015fl\u0259rind\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u00f6z iddialar\u0131n\u0131 bol\u015fevik bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda realla\u015fd\u0131rma\u011fa nail oldular. 1918-ci ilin mart ay\u0131ndan etibar\u0259n \u201c\u0259ksinqilab\u00e7\u0131 \u00fcns\u00fcrl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259\u201d \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda Bak\u0131 Kommunas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmum\u0259n Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u0259n m\u0259nfur plan h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/320691"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=320691"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/320691\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/320762"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=320691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=320691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=320691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}