{"id":320984,"date":"2021-03-31T13:43:38","date_gmt":"2021-03-31T10:43:38","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=320984"},"modified":"2021-03-31T13:43:38","modified_gmt":"2021-03-31T10:43:38","slug":"turk-xalqlarinin-soyqirimi-gunu-t%c9%99sis-edilm%c9%99lidir-t%c9%99klif","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=320984","title":{"rendered":"T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 g\u00fcn\u00fc t\u0259sis edilm\u0259lidir &#8211; T\u0259klif"},"content":{"rendered":"<p>Biz t\u00fcrk xalqlar\u0131 olaraq tariximizi, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizi b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015fdirm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131mlar atd\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimi, eyni m\u0259nb\u0259d\u0259n qaynaqlanan faci\u0259l\u0259rimizi d\u0259 birl\u0259\u015fdirib ortaq bir &#8220;T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131&#8221; an\u0131m g\u00fcn\u00fcn\u00fc t\u0259sis ed\u0259r\u0259k r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259r il b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda qeyd etm\u0259liyik.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0<\/strong> bildirir ki, bunu <a href=\"https:\/\/az.trend.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Trend<\/a>-\u0259\u00a0AMEA Tarix \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, dosent M\u00fcbariz A\u011falarl\u0131 deyib.<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, ist\u0259r \u00e7ar Rusiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 sovet Rusiyas\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 insan itkisin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b, t\u00fcrk etnosunun m\u0259n\u0259vi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131 yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdi. XIX \u0259srd\u0259n etibar\u0259n C\u0259nubi Qafqaza &#8211; Az\u0259rbaycana, h\u0259m\u00e7inin T\u00fcrk\u00fcstan b\u00f6lg\u0259sin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k yerl\u0259\u015fdiril\u0259n v\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259rbi-siyasi al\u0259t kimi istifad\u0259 olunan erm\u0259nil\u0259r, bu imkandan yararlanaraq mifoloji mahiyy\u0259t da\u015f\u0131yan v\u0259 ger\u00e7\u0259k tarixd\u0259n tamamil\u0259 uzaq olan s\u0259rs\u0259m &#8220;B\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan&#8221; ideyas\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u0259 c\u0259hd edibl\u0259r. Mahiyy\u0259tini v\u0259 sosial xarakterini terrorizm prinsipl\u0259ri t\u0259\u015fkil ed\u0259n &#8220;panarmeniya&#8221; ideologiyas\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri on minl\u0259rl\u0259 t\u00fcrk v\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u0259halisinin soyq\u0131r\u0131m\u0131na s\u0259b\u0259b olub, erm\u0259nil\u0259r v\u0259 onlar\u0131n himay\u0259darlar\u0131 \u00e7ox sayda g\u00fcnahs\u0131z t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halinin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 bais olublar:<\/p>\n<p>&#8220;1914-c\u00fc ild\u0259n ba\u015flayaraq \u015e\u0259rqi Anadoluda Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 x\u0259yan\u0259t ed\u0259r\u0259k Rusiya v\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 cinay\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259dibl\u0259r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, t\u0259kc\u0259 1914-1921-ci ill\u0259rd\u0259 \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda, Anadolu b\u00f6lg\u0259sind\u0259, T\u00fcrk\u00fcstan \u0259razisind\u0259 on minl\u0259rl\u0259 g\u00fcnahs\u0131z t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisi q\u0259tl\u0259 yetirilib. T\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 erm\u0259nil\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n \u00e7ox sayda qiym\u0259tli s\u0259n\u0259dl\u0259r bu g\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259 Cumhuriyy\u0259ti Ba\u015fbakanl\u0131q Osmanl\u0131 Arxivind\u0259 (BOA) qorunub saxlan\u0131l\u0131r. Arxivd\u0259n \u0259ld\u0259 olunan s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259ki faktiki materiallar s\u00fcbut edir ki, t\u0259kc\u0259 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u015e\u0259rqi Anadolu (Qars, \u0130\u011fd\u0131r, B\u0259yazit, Mu\u015f, Van, \u018frzurum, Trabzon, Ka\u011f\u0131zman v\u0259 s.), on minl\u0259rl\u0259 dinc, silahs\u0131z t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halini, o c\u00fcml\u0259d\u0259n u\u015faqlar\u0131, qad\u0131nlar\u0131, m\u0259hz t\u00fcrk oldu\u011funa gpr\u0259 amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetiribl\u0259r. Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 istinad\u0259n qeyd etm\u0259k olar ki, 1914-1921-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 kimi erm\u0259nil\u0259r Qars v\u0259 \u018frdahanda 30.000 \u0259liyal\u0131n \u0259halini \u00f6ld\u00fcr\u00fcb&#8221;.<\/p>\n<p>Alim qeyd edib ki, d\u00f6vr\u00fcn qaynaqlar\u0131 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259ki q\u0259tliamlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n 7 \u015f\u0259h\u0259rinin b\u00f6y\u00fck da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131, 12 q\u0259zada 252 k\u0259ndin yand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 viran qoyuldu\u011funu, 100 min ail\u0259nin q\u0259zalardan, bir ne\u00e7\u0259 min n\u0259f\u0259rin \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259ki ev-e\u015fikl\u0259rind\u0259n did\u0259rgin d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc, 10 min n\u0259f\u0259rin \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>M.A\u011falarl\u0131 bildirib ki, 1916-c\u0131 ild\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259cburi sur\u0259td\u0259 h\u0259rbi s\u0259f\u0259rb\u0259rliy\u0259 al\u0131nan q\u0131r\u011f\u0131z t\u00fcrkl\u0259rinin etirazlar\u0131 zaman\u0131 ba\u015f ver\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlarda ruslar k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 dinc \u0259halini q\u0259tl\u0259 yetirilib. &#8220;\u00dcrk\u00fcn q\u0259tliam\u0131&#8221; ad\u0131 il\u0259 tarix\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n bu faci\u0259d\u0259 100 min n\u0259f\u0259r q\u0131r\u011f\u0131z t\u00fcrk\u00fc \u00e7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qal\u0131b. Soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259tinin davm\u0131 olaraq 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r on minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fcn\u00fc d\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdir. AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yarad\u0131lan F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n m\u0259lum olur ki, 1918-ci ilin mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 zaman\u0131 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 11 min n\u0259f\u0259r\u0259d\u0259k t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb, onlar\u0131n \u00e7oxunun meyitl\u0259ri tap\u0131lmay\u0131b. \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131n\u0131n 53 k\u0259ndind\u0259 erm\u0259nil\u0259r 8027 n\u0259f\u0259r, L\u0259nk\u0259randa 2 000 n\u0259f\u0259r, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 132 min az\u0259rbyacanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilib.<\/p>\n<div>\n<div id=\"AdviadNativeVideo0\" class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<\/div>\n<p>M.A\u011falarl\u0131 \u0259lav\u0259 edib ki, r\u0259smi arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rinin verdiyi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n 1918-1919-ci ill\u0259rd\u0259 F\u0259rqan\u0259 vadisind\u0259 erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 35 000 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirilib. 10 il davam ed\u0259n bol\u015fevik terroru n\u0259tic\u0259sind\u0259 is\u0259 T\u00fcrk\u00fcstanda 1 milyon 700 min n\u0259f\u0259r g\u00fcnahs\u0131z insan v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb. 1927-1933-ci ill\u0259rd\u0259 bol\u015fevik hakimiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n mal-m\u00fclkl\u0259ri \u0259lind\u0259n al\u0131naraq acl\u0131\u011fa m\u0259hkum edilmi\u015f qazax t\u00fcrkl\u0259rinin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hvi prosesi ba\u015f vermi\u015fdir. Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rinin verdiyi m\u0259lumatlar g\u00f6r\u0259, 1927-1933 -c\u00fc ill\u0259rd\u0259 ac\u0131ndan v\u0259 k\u00fctl\u0259vi repressiyalardan \u00f6l\u0259n qazax t\u00fcrkl\u0259rinin say\u0131 2 milyon 300 min n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Bu d\u00f6vrd\u0259 m\u0259hv edil\u0259n qazax \u0259halisi Qazax\u0131stan\u0131n \u00fcmumi \u0259halisinin 54 faizin\u0259 b\u0259rab\u0259r idi:<\/p>\n<p>&#8220;D\u00f6vr\u00fcn arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 istinad ed\u0259r\u0259k bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259k olur ki, 1905-1930 -cu ill\u0259rd\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda \u0259n az\u0131 5 milyon n\u0259f\u0259r g\u00fcnahs\u0131z t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisi rus-bol\u015fevik-da\u015fnaklar t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilib. Ortaq dil, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f, m\u0259d\u0259ni v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 bir-birin\u0259 ba\u011flanan t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131, t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, eyni zamanda ortaq faci\u0259 &#8211; soyq\u0131r\u0131m faci\u0259si d\u0259 birl\u0259\u015fdirir. X\u00fcsusil\u0259 XX \u0259srd\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131 v\u0259 bu imperiyan\u0131n siyasi varisi olan sovet Rusiyas\u0131 zaman -zaman h\u0259rbi-siyasi al\u0259t kimi istifad\u0259 etdikl\u0259ri erm\u0259ni \u00fcns\u00fcrl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 milyonlarla t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini q\u0259tl\u0259 yetir\u0259r\u0259k soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7iribl\u0259r. \u018fg\u0259r biz t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda ba\u015f ver\u0259n bu q\u0259tliam h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini qan yadda\u015f\u0131m\u0131za h\u0259kk ed\u0259r\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259s\u0259k, bu faci\u0259l\u0259r yenid\u0259n t\u0259krarlana bil\u0259r. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda bel\u0259 qanl\u0131 soyq\u0131r\u0131mlar\u0131n t\u0259krarlanmamas\u0131 namin\u0259 eyni m\u0259nb\u0259d\u0259n qaynaqlanan faci\u0259l\u0259rimizi birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k ortaq bir &#8220;T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131&#8221; an\u0131m g\u00fcn\u00fcn\u00fc qeyd etm\u0259liyik&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Biz t\u00fcrk xalqlar\u0131 olaraq tariximizi, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizi b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015fdirm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131mlar atd\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimi, eyni m\u0259nb\u0259d\u0259n qaynaqlanan faci\u0259l\u0259rimizi d\u0259 birl\u0259\u015fdirib ortaq bir &#8220;T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131&#8221; an\u0131m g\u00fcn\u00fcn\u00fc t\u0259sis ed\u0259r\u0259k r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259r il b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda qeyd etm\u0259liyik. ARANTV.AZ\u00a0 bildirir ki, bunu Trend-\u0259\u00a0AMEA Tarix \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, dosent M\u00fcbariz A\u011falarl\u0131 deyib. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, ist\u0259r \u00e7ar Rusiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 sovet Rusiyas\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 insan itkisin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b, t\u00fcrk etnosunun m\u0259n\u0259vi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131 yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdi. XIX \u0259srd\u0259n etibar\u0259n C\u0259nubi Qafqaza &#8211; Az\u0259rbaycana,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":320985,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/935158-1.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Biz t\u00fcrk xalqlar\u0131 olaraq tariximizi, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizi b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015fdirm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131mlar atd\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimi, eyni m\u0259nb\u0259d\u0259n qaynaqlanan faci\u0259l\u0259rimizi d\u0259 birl\u0259\u015fdirib ortaq bir &#8220;T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131&#8221; an\u0131m g\u00fcn\u00fcn\u00fc t\u0259sis ed\u0259r\u0259k r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259r il b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda qeyd etm\u0259liyik. ARANTV.AZ\u00a0 bildirir ki, bunu Trend-\u0259\u00a0AMEA Tarix \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, dosent M\u00fcbariz A\u011falarl\u0131 deyib. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, ist\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/320984"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=320984"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/320984\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/320985"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=320984"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=320984"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=320984"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}