{"id":321671,"date":"2021-04-01T20:26:21","date_gmt":"2021-04-01T17:26:21","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=321671"},"modified":"2021-04-01T20:26:21","modified_gmt":"2021-04-01T17:26:21","slug":"erm%c9%99nilik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=321671","title":{"rendered":"ERM\u018fN\u0130L\u0130K"},"content":{"rendered":"<p>\u018fsas\u0131 1892-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 qoyulan \u201cErm\u0259ni\u00a0 \u0130nqilabi Federasiyas\u0131 \u2013 Da\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131 b\u00fct\u00fcn C\u0259nubi Qafqazda v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 erm\u0259ni h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 idar\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu, mahiyy\u0259ti etibar\u0131 il\u0259, erm\u0259nil\u0259rin \u00f6z\u00fc demi\u015fk\u0259n,\u00a0 h\u0259qiq\u0259t\u0259n nasist partiyas\u0131 idi, onun ideologiyas\u0131 Almaniyan\u0131n Nasional Sosialist Alman F\u0259hl\u0259 Partiyas\u0131n\u0131n ideologiyas\u0131n\u0131 d\u00fcz 30 il qabaqlam\u0131\u015fd\u0131. Da\u015fnaks\u00fctunun\u00a0 proqram\u0131 erm\u0259ni irqinin x\u00fcsusi imtiyazl\u0131 olmas\u0131na, arilik iddias\u0131na (bu, rasizmdir), onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u201ciztirablara\u201d g\u00f6r\u0259 qisas alma\u011fa haqq\u0131 oldu\u011funa (revan\u015fizm), erm\u0259nil\u0259rin \u201cb\u00fct\u00fcn \u00f6zg\u0259l\u0259rd\u0259n\u201d ayr\u0131l\u0131b t\u0259mizl\u0259nm\u0259sin\u0259 (aparteid) v\u0259 terror metodlar\u0131n\u0131 ayinl\u0259r (fa\u015fizm) s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131rma\u011fa \u0259saslanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Partiyan\u0131n proqram\u0131nda\u00a0 deyilirdi: \u201cAdamlar\u0131 silahland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r bir vasit\u0259y\u0259 \u0259l atmal\u0131&#8230; Toqqu\u015fmalar\u0131 q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rmal\u0131&#8230; Hakimiyy\u0259t m\u0259murlar\u0131na qar\u015f\u0131 terror hadis\u0259l\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259li&#8230;. D\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rini talan etm\u0259li v\u0259 da\u011f\u0131tmal\u0131&#8230; Erm\u0259nil\u0259r n\u0259yin bahas\u0131na olursa olsun, m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etm\u0259lidirl\u0259r. Bu m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r \u015fey m\u0259qbul say\u0131l\u0131r: t\u0259bli\u011fat, terror, amans\u0131z partizan m\u00fcharib\u0259si v\u0259 s.\u201d G\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz kimi, h\u0259r \u015fey a\u00e7\u0131q-a\u015fkar deyilir v\u0259 h\u0259m d\u0259 Adolf Hitlerin \u201cMayn Kampf\u201d, proqram xarakterli \u0259s\u0259rind\u0259 deyildiyind\u0259n d\u0259 g\u00fccl\u00fc.<\/p>\n<p>1918-ci ilin mart ay\u0131nda v\u0259 aprelin \u0259vv\u0259lind\u0259 Bak\u0131da ba\u015f vermi\u015f az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin \u0259sl soyq\u0131r\u0131m\u0131 hadis\u0259l\u0259ri m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan tarix\u00e7il\u0259rinin elmi i\u015fl\u0259rind\u0259, 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 \u00e7ox g\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f F\u00f6vq\u0259lad\u0259 \u0130stintaq Komissiyas\u0131n\u0131n son ill\u0259rd\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f s\u0259n\u0259dli toplumlar\u0131nda \u0259trafl\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259xmini m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, 3 g\u00fcnl\u00fck t\u0259kc\u0259 Bak\u0131 faci\u0259si 12-17 min az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n \u2013dinc, \u0259liyal\u0131n insan\u0131n h\u0259lak olmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar\u0131n milli \u0259lam\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc m\u0259hv edilm\u0259si Lenin t\u0259r\u0259find\u0259n Qafqaz \u00fczr\u0259 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Komissar t\u0259yin olunmu\u015f \u015eaumyan\u0131n v\u0259 onun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi, \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131 v\u0259 dig\u0259r erm\u0259ni terror d\u0259st\u0259l\u0259ri il\u0259 h\u0259rbi &#8211; taktiki ittifaqda olan Bak\u0131 sovetinin amans\u0131zl\u0131qla icra etdiyi bir cinay\u0259t idi. Bu \u201cittifaq\u0131n\u201d hakimiyy\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 taktikas\u0131 lab\u00fcd olaraq\u00a0 loyal v\u0259 etnik \u201cyad\u201d \u0259haliy\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n milli partiyalar\u0131na v\u0259 onlar\u0131n liderl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f a\u00e7\u0131q silahl\u0131 terror siyas\u0259tin\u0259 \u00e7evrildi. Az\u0259rbaycanda bu fa\u015fizm siyas\u0259tinin \u0259sas t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259ni bol\u015fevik-da\u015fnak Stepan \u015eaumyan idi.<\/p>\n<p>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131nda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin davran\u0131\u015f\u0131 xainliyin v\u0259 satq\u0131nl\u0131\u011f\u0131n \u0259n k\u00fctl\u0259vi t\u0259zah\u00fcr\u00fc idi. L.N.Qumilyovun t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, bunlar h\u0259min erm\u0259nil\u0259r idi ki, \u201c500 il t\u00fcrk sultanlar\u0131n\u0131n \u201c\u0259sar\u0259ti\u201d alt\u0131nda ya\u015fad\u0131lar, z\u0259nginl\u0259\u015fdil\u0259r v\u0259 mane\u0259siz art\u0131b \u00e7oxald\u0131lar, h\u0259tta Amerikaya yay\u0131ld\u0131lar\u201d. Ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, L.N.Qumilyov dinc, z\u0259hm\u0259tke\u015f, \u00f6z \u0259m\u0259yi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan erm\u0259nil\u0259ri onlar\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f havadarlar\u0131ndan \u2013 h\u0259r yerd\u0259 \u00f6z xalq\u0131n\u0131n \u015f\u00f6hr\u0259tind\u0259n, \u0259z\u0259m\u0259tind\u0259n al\u0259m\u0259 car \u00e7\u0259k\u0259n v\u0259 h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l qon\u015fu xalqlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131layan, f\u00fcrs\u0259t d\u00fc\u015fd\u00fckc\u0259 mill\u0259tl\u0259raras\u0131 \u0259dav\u0259ti q\u0131z\u0131\u015fd\u0131ran da\u015fnak mill\u0259t\u00e7il\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndirirdi.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259 erm\u0259nil\u0259rinin patriarx\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259nin \u00f6lk\u0259d\u0259ki s\u0259firin\u0259 bildirmi\u015fdi ki, erm\u0259ni azl\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 hakimiyy\u0259tini devirm\u0259y\u0259 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razil\u0259rini Rusiyaya birl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131r. N\u0259z\u0259rl\u0259rini Rusiyaya v\u0259 Avropaya y\u00f6n\u0259ld\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u00f6z \u0259razi iddialar\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259sin\u0259 can at\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Tiflisd\u0259 \u201cerm\u0259ni milli b\u00fcrosunun\u201d prezidenti Qafqaza s\u0259f\u0259r etmi\u015f II Nikolay\u0131 inand\u0131r\u0131rd\u0131 ki, \u201cb\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rin erm\u0259nil\u0259ri \u015fanl\u0131 rus ordusunun s\u0131ralar\u0131na daxil olma\u011fa, rus silah\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si namin\u0259 \u00f6z canlar\u0131ndan ke\u00e7m\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131rlar. T\u0259ki rus bayra\u011f\u0131 Bosfor v\u0259 Dardanel bo\u011fazlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 s\u0259rb\u0259st dal\u011falans\u0131n. Biz ham\u0131m\u0131z t\u00fcrkl\u0259r\u0259 arxadan z\u0259rb\u0259 endirm\u0259y\u0259 haz\u0131r\u0131q\u201d. 01 noyabr 1914-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin a\u00e7\u0131q-a\u015fkar d\u0259st\u0259yi il\u0259\u00a0 T\u00fcrkiy\u0259 s\u0259rh\u0259ddi yar\u0131ld\u0131. Erm\u0259ni katolikosu 8 noyabr 1914-c\u00fc ild\u0259 E\u00e7miy\u0259dzind\u0259n yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda Qafqaz cani\u015fini qraf Voronsov-Da\u015fkova i\u015far\u0259 vururdu ki, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcharib\u0259nin \u0259sas meydan\u0131 \u201cT\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131d\u0131r\u201d. O, h\u0259m\u00e7inin t\u0259klif edirdi ki, \u0259lah\u0259zr\u0259t imperatorun ad\u0131ndan Kilikiya il\u0259 birlikd\u0259 alt\u0131 (Van, \u018frzurum, Bitlis, Sivas, Diyarb\u0259kir v\u0259 Harput) vilay\u0259tin s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 erm\u0259nil\u0259rin\u0259 muxtariyy\u0259t v\u0259di ham\u0131ya elan edilsin.<\/p>\n<p>1915-ci ilin aprel ay\u0131nda Qafqaz\u0131n Rusiyan\u0131n tabeliyind\u0259 olan b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n ax\u0131\u015f\u0131b g\u0259l\u0259n, ara q\u0131z\u0131\u015fd\u0131ran da\u015fnaklar Van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 qiyam qald\u0131rd\u0131lar v\u0259 t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 elan etdil\u0259r.<\/p>\n<p>Amerika tarix\u00e7isi Gastin Makkartiy\u0259 g\u00f6r\u0259, Anadolunun b\u00fct\u00fcn \u0259yal\u0259tl\u0259rind\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar h\u0259mi\u015f\u0259 \u0259halinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tini t\u0259\u015fkil etmi\u015fl\u0259r. Onun hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, h\u0259tta d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri ax\u0131\u015f\u0131b T\u00fcrkiy\u0259nin h\u0259min alt\u0131 vilay\u0259tin\u0259 g\u0259ls\u0259ydil\u0259r bel\u0259, yen\u0259 d\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar orada \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil ed\u0259rdil\u0259r v\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 x\u00fcsusi qeyd edir ki, h\u0259yat qabiliyy\u0259tli d\u00f6vl\u0259tin m\u00f6vcudlu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin say\u0131 kifay\u0259t etm\u0259zdi.<\/p>\n<p>Poqos Nubar pa\u015fa Londonun \u201cTayms\u201d q\u0259zetin\u0259 30 yanvar 1919-cu il tarixli m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 lov\u011fal\u0131qla b\u0259yan etmi\u015fdi ki, \u201cerm\u0259nil\u0259r T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259r\u0259fini saxlamaqdan \u00fcsyankarcas\u0131na imtina edib de-fakto olaraq m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r. Qafqazda rus ordusu s\u0131ralar\u0131nda xidm\u0259t ed\u0259n 150 min erm\u0259nid\u0259n ba\u015fqa, 50 min\u0259 yax\u0131n erm\u0259ni k\u00f6n\u00fcll\u00fcs\u00fc d\u0259 Andranikin, Nazarbekovun v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda n\u0259inki d\u00f6rd il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 Antantan\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259 vuru\u015fdular, h\u0259m d\u0259 bu ordu Rusiyan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n sonra Qafqazda t\u00fcrk ordusunun h\u00fccumunun qaba\u011f\u0131n\u0131 saxlayan yegan\u0259 q\u00fcvv\u0259 olaraq qal\u0131rd\u0131\u201d.<\/p>\n<p>G. Makkarti h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131n\u0131 hesablam\u0131\u015fd\u0131: D\u00fc\u015fm\u0259nin tez-tez 1,5 v\u0259 ya 2 milyon erm\u0259ninin \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc israrla s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na baxmayaraq, 1912-1922-ci ill\u0259rin m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 600 mind\u0259n az Anadolu erm\u0259nisi h\u0259lak olmu\u015fdu. H\u0259m d\u0259 hesablamalar\u0131nda\u00a0 Makkarti \u201cerm\u0259ni\u201d ad\u0131 alt\u0131nda ba\u015fqa xristian m\u0259zh\u0259bl\u0259rin\u0259 ita\u0259t ed\u0259n, m\u00fcharib\u0259nin t\u00f6r\u0259tdiyi m\u00fcxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n h\u0259yat\u0131n\u0131 itir\u0259n osmanl\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 da n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131rd\u0131. T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131 is\u0259 \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131n\u0131n 300 min oldu\u011funu t\u0259xmin edir.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259nin \u00fcmumi statistikas\u0131 is\u0259 daha b\u00f6y\u00fck amans\u0131zl\u0131qdan x\u0259b\u0259r verir: erm\u0259nil\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tini t\u00fcrkl\u0259r t\u0259\u015fkil etm\u0259kl\u0259 2,5 milyon Anadolu m\u00fcs\u0259lman\u0131 h\u0259lak olmu\u015fdu. T\u0259kc\u0259 erm\u0259nil\u0259rin kompakt ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 alt\u0131 vilay\u0259td\u0259 1 milyondan art\u0131q \u0259liyal\u0131n, silahs\u0131z m\u00fcs\u0259lman \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Professor M.M.Kovalevski \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cErm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d (Avropan\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri m\u0259cmu\u0259si, iyun 1915-ci il) adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cErm\u0259nil\u0259r rus qo\u015funlar\u0131na etdikl\u0259ri k\u00f6m\u0259yin m\u00fcqabilind\u0259 g\u00f6zl\u0259dikl\u0259ri c\u0259zalardan can qurtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259l\u0259rl\u0259 indiki C\u0259nubi Qafqaz \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldular. Bu, bizim 1826-c\u0131 ild\u0259 farslarla apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259, 1828-1829-cu ill\u0259rd\u0259 Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259sind\u0259 d\u0259 bel\u0259 olmu\u015fdu. \u0130ranla ba\u011flanan T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra da 40 min erm\u0259ni bizim imperiyan\u0131n h\u00fcdudlar\u0131 daxilin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. Erm\u0259nil\u0259r pravoslav imperiyan\u0131n \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r. K\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r ki, imperiyan\u0131 t\u0259cav\u00fcz\u0259 v\u0259 s\u00fcquta s\u00fcr\u00fckl\u0259sinl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>\u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 30 min\u0259 yax\u0131n erm\u0259ni sovet \u0259sg\u0259ri minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f general Dro (Drastoman Kanayan), Karo Gevorkyan, Qaregin N\u0131de v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n fa\u015fistl\u0259r\u0259 qo\u015fulmaq \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131na s\u0259s verdi. E. Faytl adl\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131ya g\u00f6r\u0259, \u201cbu m\u00fcharib\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Nasional-Sosialist Almaniyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259 i\u015ftirak\u0131, s\u00f6zs\u00fcz ki, y\u0259hudil\u0259rin m\u0259hv edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dini g\u00fcd\u00fcrd\u00fc\u201d. Ba\u015fqa bir ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 Samuel Vumsun m\u0259lumatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc reyxin d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259rkibind\u0259 xidm\u0259t ke\u00e7\u0259n minl\u0259rl\u0259 erm\u0259ni y\u0259hudil\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u0259hz Dro Kr\u0131m tatarlar\u0131n\u0131n deportasiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 olan Anastas Mikoyanla\u00a0 birlikd\u0259 etnik t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi Stalin repressiyas\u0131n\u0131n f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdur. Erm\u0259ni terrorizmini t\u0259dqiq ed\u0259nl\u0259r erm\u0259ni cinay\u0259tl\u0259ri tarixind\u0259 Dronu \u0259n m\u0259n\u0259viyyats\u0131z v\u0259 \u0259n qans\u0131z fiqur kimi qiym\u0259tl\u0259ndirirl\u0259r. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, Balkan \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycanda t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259tmi\u015f erm\u0259ni fa\u015fist Qaregin Njde Hitler ordusunun general\u0131 r\u00fctb\u0259sin\u0259d\u0259k y\u00fcks\u0259lmi\u015fdi. Erm\u0259nistanda 2001-ci ild\u0259 nominal d\u0259y\u0259ri 100 dram olan metal sikk\u0259 d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Onun bir \u00fcz\u00fcnd\u0259 Hitler ordusunun general\u0131, erm\u0259ni terrorist Q. Njdenin \u015f\u0259kli, soyad\u0131 v\u0259 ad\u0131 t\u0259svir olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Fa\u015fizm insanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nidir. Fa\u015fizmin ilk qurban\u0131 is\u0259 \u00f6z xalq\u0131d\u0131r. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 erm\u0259nilik haqq\u0131nda yum\u015faq formada a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131 dem\u0259k olar: A\u011f\u0131l erm\u0259nil\u0259rd\u0259 hiyl\u0259g\u0259rliy\u0259, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 ekstremizm\u0259, s\u0259bir aqressivliy\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. \u0130nsanl\u0131q onlarda m\u0259hv olmu\u015fdur, nevrozla \u0259v\u0259zl\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2021\/04\/01\/\/-13384ffc16172913162564693441063833.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u018fsl\u0259n abxaziyal\u0131, erm\u0259ni\u015f\u00fcnas alim Badri Arveladze\u00a0 yaz\u0131r: \u201cB\u00fct\u00fcn Qafqaz yax\u015f\u0131 bilir ki, Abxaziyada (1992-1994-c\u00fc ill\u0259r) g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 erm\u0259nil\u0259r d\u0259, daha do\u011frusu, q\u0259ddarl\u0131qlar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015fm\u0131\u015f Baqramyan ad\u0131na batalyonun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri d\u0259 vuru\u015fmu\u015fdur. Onlar\u0131n vicdan\u0131na y\u00fczl\u0259rl\u0259 dinc sakinin \u0259zabl\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fc yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00fcrc\u00fc xalq\u0131 Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin susmas\u0131n\u0131 baqramyan\u00e7\u0131lar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 b\u0259ra\u0259t kimi qiym\u0259tl\u0259ndirir. \u018fg\u0259r Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti baqramyan\u00e7\u0131lar\u0131n cinay\u0259tkar \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 \u0259dal\u0259tli qiym\u0259tini verm\u0259s\u0259, onda g\u00fcrc\u00fc-erm\u0259ni dostlu\u011fundan dan\u0131\u015fmaq iki\u00fczl\u00fcl\u00fckd\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil. Onlar g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259srin cinay\u0259tini t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r, ondan n\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r, n\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259r qa\u00e7a bil\u0259c\u0259kl\u0259r.\u201d<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r Abxaziyada XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131ndan m\u0259skunla\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131blar. G\u00fcrc\u00fcl\u0259r onlara s\u0131\u011f\u0131nacaq veribl\u0259r, \u00e7\u00f6r\u0259yini, suyunu, torpa\u011f\u0131n\u0131 onlarla b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r. Haz\u0131rda baqramyan\u00e7\u0131lar Qara d\u0259niz sahilind\u0259, Qaqrada g\u00fcrc\u00fc evl\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilibl\u0259r. Bu yax\u0131nlarda erm\u0259ni m\u0259tbuat\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f bir yaz\u0131 oxudum, onun m\u00fc\u0259llifi f\u0259xrl\u0259 qeyd edir ki, Abxaziya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 q\u0259hr\u0259man ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f 15 erm\u0259ni var v\u0259 separat Abxaziya d\u00f6vl\u0259ti g\u00fcrc\u00fcl\u0259ri \u00f6ld\u00fcrd\u00fckl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 onlar\u0131 \u201cq\u0259hr\u0259man\u201d kimi tan\u0131y\u0131b.<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fcstan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin v\u0259 Abxaziya Akademiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc Serji Sajaya yaz\u0131r ki, Baqramyan batalyonunun yarad\u0131lmas\u0131 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bir ne\u00e7\u0259 on ill\u0259r \u0259rzind\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 haz\u0131rlanan sui-q\u0259sdin son m\u0259rh\u0259l\u0259si idi. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n \u015fimal q\u0259rbind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi gizli, s\u0259ssiz i\u015f\u011fal\u0131n uzun tarixi var. Abxaziyan\u0131n erm\u0259nil\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda \u201cba\u015f\u201d plan\u0131 tam t\u0259fsilat\u0131 il\u0259 h\u0259l\u0259 1970-ci ill\u0259rd\u0259 Yerevan-Moskva qatar\u0131nda milliyy\u0259tc\u0259[LK1]\u00a0 yunan hesab etdiyi g\u00fcrc\u00fc kupe qon\u015fular\u0131na s\u00fcfr\u0259d\u0259ki i\u00e7kil\u0259rd\u0259n d\u0259m olmu\u015f Sovet \u0130ttifaq\u0131 mar\u015fal\u0131 \u0130van Baqramyan\u0131n \u00f6z\u00fc s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi.<br \/>\nM\u00fcharib\u0259 m\u00fcdd\u0259tind\u0259 \u0259sir g\u00f6t\u00fcrm\u0259k v\u0259 ya \u00f6ld\u00fcrm\u0259k t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc bir \u015fey deyil, lakin burada \u0259xlaqi meyarlar da olmal\u0131d\u0131r. M\u0259hz bu keyfiyy\u0259tl\u0259r Baqramyan ad\u0131na batalyonun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rind\u0259 he\u00e7 yox idi. G\u00fcrc\u00fcl\u0259ri amans\u0131zcas\u0131na \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r, g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri m\u0259hv edir, yand\u0131r\u0131rd\u0131lar. Baqramyan\u00e7\u0131lar aras\u0131nda m\u0259nim qon\u015fular\u0131m da var idi. M\u0259ni tuta bilm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn paltomu evd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcb a\u011faca asm\u0131\u015f, onu g\u00fcll\u0259l\u0259mi\u015fdil\u0259r, m\u0259nim z\u0259ngin kitabxanam\u0131 is\u0259 oda vermi\u015fdil\u0259r. M\u0259n\u0259 Baqramyan ad\u0131na batalyonun q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda xeyli d\u0259h\u015f\u0259tli faktlar m\u0259lumdur. Ya\u015ftxva k\u0259ndind\u0259 qa\u00e7\u0131b can\u0131n\u0131 qurtarma\u011fa macal tapmayan g\u0259nc bir g\u00fcrc\u00fc qad\u0131n\u0131 qon\u015fu erm\u0259ni ail\u0259sin\u0259 p\u0259nah g\u0259tirib gizl\u0259nm\u0259k ist\u0259yib. Qon\u015fular\u0131 onu \u0259l\u0259 verib c\u0259lladlara t\u0259slim etmi\u015fdil\u0259r. Batalyonun \u0259ks\u0259riyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n cins\u0259l t\u0259cav\u00fcz\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f qad\u0131n a\u011fl\u0131n\u0131 itirmi\u015f, az sonra is\u0259 \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>Bu yax\u0131nlarda Tbilisid\u0259 (diqq\u0259t yetirin!) \u0130\u015fxanyan adl\u0131 birisinin kitab\u0131 d\u0259rc olunub, h\u0259min kitabda m\u00fc\u0259llif inand\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ki, g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin n\u0259slinin ild\u0259n-il\u0259 azalmas\u0131 demokratiya v\u0259 inki\u015faf\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sidir. Onlar\u0131 daha y\u00fcks\u0259k h\u0259yat qabiliyy\u0259tli mill\u0259t (!) \u0259v\u0259z etm\u0259lidir. Bundan sonra m\u0259nim \u00fcmidl\u0259rim pu\u00e7 oldu, m\u0259n daha inanm\u0131ram ki, erm\u0259nil\u0259r Baqramyan ad\u0131na batalyonun cinay\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bizd\u0259n \u00fczr ist\u0259sinl\u0259r. Lakin biz susmamal\u0131y\u0131q, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya e\u015fitsin dey\u0259, h\u0259r \u015feyi dem\u0259liyik v\u0259 etm\u0259liyik.<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fcstan Ba\u015f Prokurorlu\u011funda Abxaziya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Baqramyan ad\u0131na batalyon t\u0259r\u0259find\u0259n dinc g\u00fcrc\u00fc \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f cinay\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda 200 cildlik material saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Son iki y\u00fcz ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r ilk d\u0259f\u0259 olaraq c\u0259mi 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 M\u00fcz\u0259ff\u0259r Az\u0259rbaycan Ordusundan s\u0259si b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259rini ald\u0131lar. Erm\u0259ni revan\u015fizmin\u0259 bir daha imkan verilm\u0259m\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki qandan v\u0259 \u00f6l\u00fcmd\u0259n doymu\u015f erm\u0259nil\u0259r bir m\u00fcdd\u0259t sanki sakitl\u0259\u015fir v\u0259 sonra h\u0259r \u015fey yenid\u0259n ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Bayramov Akif,\u00a0<\/strong><br \/>\n<u>Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259ri<\/u><\/p>\n<p><em>M\u00fc\u0259llifd\u0259n: M\u0259qal\u0259nin yaz\u0131lmas\u0131nda d\u00f6vri m\u0259tbuat\u00a0m\u0259lumatlar\u0131ndan, Az\u0259rbaycan v\u0259 xarici\u00a0\u00f6lk\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edilmi\u015fdir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fsas\u0131 1892-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 qoyulan \u201cErm\u0259ni\u00a0 \u0130nqilabi Federasiyas\u0131 \u2013 Da\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131 b\u00fct\u00fcn C\u0259nubi Qafqazda v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 erm\u0259ni h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 idar\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu, mahiyy\u0259ti etibar\u0131 il\u0259, erm\u0259nil\u0259rin \u00f6z\u00fc demi\u015fk\u0259n,\u00a0 h\u0259qiq\u0259t\u0259n nasist partiyas\u0131 idi, onun ideologiyas\u0131 Almaniyan\u0131n Nasional Sosialist Alman F\u0259hl\u0259 Partiyas\u0131n\u0131n ideologiyas\u0131n\u0131 d\u00fcz 30 il qabaqlam\u0131\u015fd\u0131. Da\u015fnaks\u00fctunun\u00a0 proqram\u0131 erm\u0259ni irqinin x\u00fcsusi imtiyazl\u0131 olmas\u0131na, arilik iddias\u0131na (bu, rasizmdir), onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u201ciztirablara\u201d g\u00f6r\u0259 qisas alma\u011fa haqq\u0131 oldu\u011funa (revan\u015fizm), erm\u0259nil\u0259rin \u201cb\u00fct\u00fcn \u00f6zg\u0259l\u0259rd\u0259n\u201d ayr\u0131l\u0131b t\u0259mizl\u0259nm\u0259sin\u0259 (aparteid) v\u0259 terror metodlar\u0131n\u0131 ayinl\u0259r (fa\u015fizm) s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131rma\u011fa \u0259saslanm\u0131\u015fd\u0131. Partiyan\u0131n proqram\u0131nda\u00a0 deyilirdi: \u201cAdamlar\u0131 silahland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r bir vasit\u0259y\u0259 \u0259l atmal\u0131&#8230;&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":321673,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935-300x166.jpg",300,166,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935.jpg",640,354,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/3d0236a1161729127583754872910785935.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"\u018fsas\u0131 1892-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 qoyulan \u201cErm\u0259ni\u00a0 \u0130nqilabi Federasiyas\u0131 \u2013 Da\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131 b\u00fct\u00fcn C\u0259nubi Qafqazda v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 erm\u0259ni h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 idar\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu, mahiyy\u0259ti etibar\u0131 il\u0259, erm\u0259nil\u0259rin \u00f6z\u00fc demi\u015fk\u0259n,\u00a0 h\u0259qiq\u0259t\u0259n nasist partiyas\u0131 idi, onun ideologiyas\u0131 Almaniyan\u0131n Nasional Sosialist Alman F\u0259hl\u0259 Partiyas\u0131n\u0131n ideologiyas\u0131n\u0131 d\u00fcz 30 il qabaqlam\u0131\u015fd\u0131. Da\u015fnaks\u00fctunun\u00a0 proqram\u0131 erm\u0259ni irqinin x\u00fcsusi imtiyazl\u0131 olmas\u0131na, arilik iddias\u0131na (bu,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/321671"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=321671"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/321671\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/321673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=321671"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=321671"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=321671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}