{"id":326848,"date":"2021-04-17T11:12:49","date_gmt":"2021-04-17T08:12:49","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=326848"},"modified":"2021-04-17T11:12:49","modified_gmt":"2021-04-17T08:12:49","slug":"mocuz%c9%99-yaradan-dua-ismi-%c9%99z%c9%99m","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=326848","title":{"rendered":"\u201cM\u00f6c\u00fcz\u0259 yaradan dua\u201d \u2013 \u0130SM\u0130-\u018fZ\u018fM"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"entry-sub-title\">Dini m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lum olur ki, Allah\u0131n adlar\u0131ndan biri b\u00fct\u00fcn adlar i\u00e7ind\u0259n se\u00e7ilmi\u015f v\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u00fcr.<\/h2>\n<p>Dini m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lum olur ki, Allah\u0131n adlar\u0131ndan biri b\u00fct\u00fcn adlar i\u00e7ind\u0259n se\u00e7ilmi\u015f v\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Onun x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lum olan budur ki, h\u0259min ad Allah\u0131n b\u00fct\u00fcn zat\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn sif\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. H\u0259m d\u0259 bu, Allah\u0131n \u0259n \u00e7ox sevdiyi v\u0259 \u00e7a\u011fr\u0131lmaq ist\u0259diyi add\u0131r. Allah\u0131n bu ad\u0131na \u201cismi-\u0259z\u0259m\u201d, y\u0259ni \u0259n b\u00f6y\u00fck, \u0259n \u0259z\u0259m\u0259tli ad deyirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130smi-\u0259z\u0259m el\u0259 bir add\u0131r ki, onu s\u00f6yl\u0259y\u0259n v\u0259 Allah\u0131 bu ada and ver\u0259n \u015f\u0259xsin duas\u0131 m\u00fctl\u0259q q\u0259bul olar. Bu ad\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259kl\u0259 \u0259n qeyri-m\u00fcmk\u00fcn i\u015fl\u0259ri etm\u0259k, \u0259n q\u0259rib\u0259 m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259ri t\u00f6r\u0259tm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130st\u0259r ke\u00e7mi\u015f pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u00f6vliyalar\u0131n h\u0259yat\u0131nda bu bar\u0259d\u0259 xeyli n\u00fcmun\u0259l\u0259r vard\u0131r. H\u0259tta \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259ri na\u011f\u0131llar\u0131nda da m\u00f6z\u00fcc\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n \u201cismi-\u0259z\u0259m dua\u201ds\u0131 haqda xeyli r\u0259vay\u0259t var.<\/p>\n<h3>\u0130SM\u0130-\u018fZ\u018fM VARMI, YOXMU?<\/h3>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, filosof v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rin he\u00e7 d\u0259 ham\u0131s\u0131 ismi-\u0259z\u0259min m\u00f6vcudlu\u011funu q\u0259bul etm\u0259mi\u015fl\u0259r. F\u0259xr Razi \u00f6z t\u0259fsirind\u0259 bu m\u00f6vzuya ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tir\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, ad (ism) adland\u0131r\u0131lan\u0131 (m\u00fcs\u0259mman\u0131) ifad\u0259 etm\u0259li, tan\u0131td\u0131rmal\u0131d\u0131r. Allah\u0131n zat\u0131n\u0131 oldu\u011fu kimi anlamaq insana m\u00fcy\u0259ss\u0259r olan bir i\u015f deyil. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Ona h\u0259qiq\u0259tini (zat\u0131n\u0131) tam \u0259hat\u0259 ed\u0259n bir ad qoymaq qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Amma bu m\u0259lumatlar\u0131n sonunda m\u00fc\u0259llif ismi-\u0259z\u0259min m\u00f6vcudlu\u011funa dair s\u00fcbutlar\u0131n daha tutarl\u0131 oldu\u011funu bildirir. Ismi-\u0259z\u0259min m\u00f6vcudlu\u011funa inanmayan v\u0259 Allah\u0131n adlar\u0131ndan birini daha \u00fcst\u00fcn sayma\u011f\u0131n \u0259leyhin\u0259 olanlar\u0131n s\u0131ras\u0131nda C\u00fcneyd Ba\u011fdadi, \u0130bn Hibban, \u0130bn C\u0259rir T\u0259b\u0259ri, Baqillani, \u018f\u015f\u0259ri kimi b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin ad\u0131 \u00e7\u0259kilir.<\/p>\n<p>H\u0259disl\u0259rd\u0259n m\u0259lum oldu\u011fu kimi, ismi-\u0259z\u0259m b\u0259zi din m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rin\u0259 m\u0259lum idi. \u0130mam C\u0259f\u0259r Sadiq (\u0259) buyurub ki, ismi-\u0259z\u0259m 73 h\u0259rfd\u0259n ibar\u0259tdir. Allah bu h\u0259rfl\u0259rin 25-ni H\u0259zr\u0259t Ad\u0259m\u0259 (\u0259), 25-ni H\u0259zr\u0259t Nuha (\u0259), 8-ni H\u0259zr\u0259t \u0130brahim\u0259 (\u0259), 4-n\u00fc H\u0259zr\u0259t Musaya (\u0259), 2-ni is\u0259 H\u0259zr\u0259t \u0130saya (\u0259) \u00f6yr\u0259tmi\u015fdi. H\u0259zr\u0259t \u0130sa Pey\u011f\u0259mb\u0259r (\u0259) bu iki h\u0259rfin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u00f6l\u00fcl\u0259ri dirildir v\u0259 b\u0259r\u0259s (xora) x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulandar\u0131 sa\u011fald\u0131rd\u0131. H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 (s) is\u0259 h\u0259rfl\u0259rin 72-si \u00f6yr\u0259dilmi\u015fdi. Allah h\u0259rfl\u0259rin birini gizli saxlay\u0131b ki, \u00f6z\u00fc b\u0259nd\u0259l\u0259rin mahiyy\u0259tini tam bilsin, amma b\u0259nd\u0259l\u0259r Onun mahiyy\u0259tini tam anlamas\u0131nlar (Bihar\u00fcl-\u0259nvar, XI, 68).<br \/>\nM\u00fch\u0259ddis C\u0259zairi bu h\u0259dis\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tir\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, H\u0259zr\u0259t \u0130brahim\u0259 (\u0259) H\u0259zr\u0259t Ad\u0259md\u0259n (\u0259) v\u0259 Nuhdan (\u0259) az h\u0259rf \u00f6yr\u0259dilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi Onun o biril\u0259rd\u0259n \u0259skik olmas\u0131 m\u0259nas\u0131n\u0131 vermir. Az h\u0259rf alan da, \u00e7ox h\u0259rf alan da \u2013 bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 \u00fclul-\u0259zm pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rdir. Lakin ismi-\u0259z\u0259min h\u0259rfl\u0259rinin ham\u0131s\u0131 eyni deyil, bunlar\u0131n b\u0259zil\u0259ri o biril\u0259rd\u0259n daha \u00fcst\u00fcnd\u00fcr, daha \u0259hat\u0259lidir.<\/p>\n<h3>\u0130SM\u0130-\u018fZ\u018fM\u0130 B\u0130L\u018fN ADAM C\u0130NL\u018fRD\u018fN D\u018f G\u00dcCL\u00dcD\u00dcR<\/h3>\n<p>\u0130smi-\u0259z\u0259min m\u00f6vcudlu\u011fu bar\u0259d\u0259 Qurani-k\u0259rimin b\u0259zi ay\u0259l\u0259rini s\u00fcbut kimi g\u0259tirirl\u0259r. \u018flb\u0259tt\u0259, bu ay\u0259l\u0259rin he\u00e7 birind\u0259 ismi-\u0259z\u0259m haqq\u0131nda a\u00e7\u0131q-a\u015fkar dan\u0131\u015f\u0131lm\u0131r v\u0259 onun ad\u0131 \u00e7\u0259kilmir, t\u0259fsirl\u0259rd\u0259 ay\u0259nin ismi-\u0259z\u0259m\u0259 i\u015far\u0259 etdiyi bildirilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, H\u0259zr\u0259t S\u00fcleyman Pey\u011f\u0259mb\u0259r (\u0259) S\u0259ba m\u0259lik\u0259si Bilqeysin taxt\u0131n\u0131 g\u0259tizdirm\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259, Onun yan\u0131ndak\u0131lardan biri (bunun v\u0259zir As\u0259f ibn B\u0259rxiya oldu\u011funu yaz\u0131rlar) demi\u015fdi ki, bu i\u015fi bir g\u00f6z q\u0131rp\u0131m\u0131nda ed\u0259 bil\u0259r: \u201cKitabdan (Allah\u0131n kitab\u0131ndan, yaxud l\u00f6vhi-m\u0259hfuzdan) bir q\u0259d\u0259r x\u0259b\u0259ri olan birisi dedi: \u201cM\u0259n onu s\u0259n\u0259 bir g\u00f6z q\u0131rp\u0131m\u0131nda g\u0259tir\u0259r\u0259m\u201d (N\u0259ml, 40).<\/p>\n<p>T\u0259fsirl\u0259rd\u0259 yaz\u0131l\u0131b ki, As\u0259f bu i\u015fi ismi-\u0259z\u0259min k\u00f6m\u0259yi il\u0259 etmi\u015fdi. Burada diqq\u0259ti \u00e7\u0259k\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259 budur ki, As\u0259f ibn B\u0259rxiya ismi-\u0259z\u0259mi bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259tta cinl\u0259rd\u0259n d\u0259 g\u00fccl\u00fc idi. \u00c7\u00fcnki bundan \u0259vv\u0259lki ay\u0259l\u0259rd\u0259 deyildiyi kimi, H\u0259zr\u0259t S\u00fcleyman (\u0259) Bilqeysin taxt\u0131n\u0131 kimin g\u0259tir\u0259 bil\u0259c\u0259yini \u00f6z h\u00fczurundak\u0131 cinl\u0259rd\u0259n, heyvanlardan v\u0259 insanlardan soru\u015fanda (o h\u0259zr\u0259t bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n dilini bilirdi v\u0259 bunlar \u00fcz\u0259rind\u0259 hakim idi), \u201ccinl\u0259rd\u0259n olan bir ifrit dedi: \u201cS\u0259n yerind\u0259n (taxt\u0131ndan) qalxmam\u0131\u015f m\u0259n onu s\u0259n\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259m. M\u0259n bu i\u015fi g\u00f6rm\u0259y\u0259 \u00e7ox q\u00fcvv\u0259tliy\u0259m, etibarl\u0131yam!\u201d (N\u0259ml, 39). Lakin As\u0259f bundan da q\u0131sa vaxt \u0259rzind\u0259 \u2013 bir g\u00f6z q\u0131rp\u0131m\u0131nda bunu ed\u0259 bil\u0259c\u0259yini s\u00f6yl\u0259di.<\/p>\n<p>H\u0259disl\u0259r d\u0259 bunu t\u0259sdiq edir ki, As\u0259f ibn B\u0259rxiya ismi-\u0259z\u0259min 73 h\u0259rfind\u0259n birini bilirmi\u015f. \u0130mam \u018fli N\u0259qi buna \u0259lav\u0259 olaraq buyurub ki, ismi-\u0259z\u0259min 72 h\u0259rfi \u018fhli-beyt imamlar\u0131na m\u0259lumdur, bir h\u0259rf is\u0259 Allah\u0131n qeyb elmin\u0259 aiddir (Nur\u00fcs-s\u0259q\u0259leyn t\u0259fsiri, IV, 90).<\/p>\n<h3>\u0130SM\u0130-\u018fZ\u018fM P\u0130S ADAMIN \u018fL\u0130ND\u018f G\u00dcCL\u00dc S\u0130LAHDIR<\/h3>\n<p>R\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259 deyilir ki, H\u0259zr\u0259t Musa Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (\u0259) m\u00fcasiri olmu\u015f B\u0259l\u0259m ibn Baura adl\u0131 abid d\u0259 ismi-\u0259z\u0259mi bilirmi\u015f. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 B\u0259l\u0259min b\u00fct\u00fcn dualar\u0131 m\u00fcst\u0259cab olurdu. \u0130smi-\u0259z\u0259min k\u00f6m\u0259yi il\u0259 o, k\u0259ram\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rirdi. T\u00f6vhid m\u00f6vzusunda B\u0259l\u0259m \u00e7oxlu kitab yazm\u0131\u015fd\u0131, h\u0259tta 200 n\u0259f\u0259r katib h\u0259mi\u015f\u0259 onu m\u00fc\u015fayi\u0259t edir v\u0259 dedikl\u0259rini q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259tta H\u0259zr\u0259t Musa (\u0259) B\u0259ni-\u0130srail q\u00f6vm\u00fc il\u0259 birlikd\u0259 B\u0259l\u0259min ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 torpaqlar\u0131 f\u0259th etm\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259, o yerin camaat\u0131 B\u0259l\u0259m\u0259 yalvard\u0131 ki, \u00f6z g\u00fcc\u00fcnd\u0259n istifad\u0259 edib Musan\u0131n (\u0259) qaba\u011f\u0131n\u0131 als\u0131n. \u018fvv\u0259lc\u0259 B\u0259l\u0259m etiraz etdi. S\u00f6yl\u0259di ki, Musa (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rdir, Ona ita\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r, Onunla m\u00fcbariz\u0259 aparmaq m\u0259nas\u0131zd\u0131r; \u00e7\u00fcnki Onun yard\u0131m\u00e7\u0131s\u0131 Allahd\u0131r.<\/p>\n<p>Amma camaat yalvar\u0131b-yaxarmaqda davam edirdi. Onlar h\u0259tta qiym\u0259tli h\u0259diyy\u0259l\u0259rl\u0259 B\u0259l\u0259min arvad\u0131n\u0131 da \u00f6z t\u0259r\u0259fl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 nail oldular. Arvad\u0131 B\u0259l\u0259mi dil\u0259 tutub, Musaya (\u0259) qar\u015f\u0131 t\u0259dbir g\u00f6rm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Bir yandan arvad\u0131n\u0131n yalvar\u0131\u015flar\u0131, bir yandan da qap\u0131s\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259rin xahi\u015fi B\u0259l\u0259mi \u00f6z fikrind\u0259n d\u00f6nd\u0259rdi.<br \/>\nB\u0259l\u0259m H\u0259zr\u0259t Musaya (\u0259) qar\u015f\u0131 dua etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259hraya getdi. Deyirl\u0259r ki, bu dua el\u0259 g\u00fccl\u00fc idi ki, H\u0259zr\u0259t Musan\u0131n (\u0259) q\u00f6vm\u00fc 40 g\u00fcn B\u0259l\u0259min ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 torpaqlara yol tapa bilm\u0259dil\u0259r. Onlar b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc yol gedir, amma ax\u0131rda yen\u0259 \u0259vv\u0259lki n\u00f6qt\u0259y\u0259 qay\u0131d\u0131rd\u0131lar. Ax\u0131rda Musa Pey\u011f\u0259mb\u0259r (\u0259) bunun s\u0259b\u0259bini bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Allaha yalvard\u0131 v\u0259 Allah Ona v\u0259hy etdi ki, b\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri ismi-\u0259z\u0259m vasit\u0259sil\u0259 bu i\u015fi edir. Musa (\u0259) Allaha dua etdi ki, B\u0259l\u0259min \u015f\u0259rrini onlardan uzaqla\u015fd\u0131rs\u0131n. Allah B\u0259l\u0259min hafiz\u0259sind\u0259m ismi-\u0259z\u0259mi sildi. Art\u0131q B\u0259l\u0259min he\u00e7 bir duas\u0131 m\u00fcst\u0259cab olmad\u0131. K\u0259ram\u0259tini itirmi\u015f B\u0259l\u0259m Allaha asi oldu v\u0259 k\u00fcfr\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc, bel\u0259likl\u0259 ne\u00e7\u0259 illik ibad\u0259tini d\u0259 zay etdi. Onun ad\u0131 \u00f6z yolunu azm\u0131\u015f din xadiminin n\u00fcmun\u0259si kimi bu g\u00fcn d\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259kd\u0259dir.<br \/>\nQuranda B\u0259l\u0259min ad\u0131 verilm\u0259s\u0259 d\u0259, bu \u0259hvalata \u00fcst\u00fc\u00f6rt\u00fcl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 i\u015far\u0259 edilib (\u018fraf, 175-176). H\u0259min ay\u0259l\u0259rd\u0259ki \u201day\u0259l\u0259rimizi verdiyimiz kims\u0259\u201c ifad\u0259si ismi-\u0259z\u0259md\u0259n x\u0259b\u0259rdar olan B\u0259l\u0259m ibn Baura haqq\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<h3>\u0130SM\u0130-\u018fZ\u018fM HANSIDIR?<\/h3>\n<p>\u0130smi-\u0259z\u0259min konkret n\u0259d\u0259n ibar\u0259t oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar \u00e7ox f\u0259rqli v\u0259 r\u0259ngar\u0259ngdir. \u0130slam m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rind\u0259n r\u0259vay\u0259t edil\u0259n onlarla h\u0259disd\u0259 bu v\u0259 ya dig\u0259r ad\u0131n, ifad\u0259nin, h\u0259tta ay\u0259 v\u0259 duan\u0131n ismi-\u0259z\u0259m oldu\u011fu bildirilib. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130mam C\u0259f\u0259r Sadiqin (\u0259) bel\u0259 buyurdu\u011funu r\u0259vay\u0259t edirl\u0259r: \u201cBsmillahir-R\u0259hmanir-R\u0259him Allah\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck (\u0259kb\u0259r) v\u0259 ya \u0259n \u0259z\u0259m\u0259tli (\u0259z\u0259m) ad\u0131d\u0131r\u201d. Ba\u015fqa bir r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130mam Sadiq (\u0259) ismi-\u0259z\u0259min \u00fcmm\u00fcl-kitab\u0131n (y\u0259ni Fatih\u0259 sur\u0259sinin) i\u00e7ind\u0259 par\u00e7alanm\u0131\u015f, b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f halda m\u00f6vcud oldu\u011funu buyurub. Yen\u0259 \u0130mam Sadiqin (\u0259) \u00f6z s\u0259hab\u0259sin\u0259 bel\u0259 buyurdu\u011funu yaz\u0131rlar: \u201c\u0130st\u0259yirs\u0259nmi s\u0259n\u0259 Allah\u0131n ismi-\u0259z\u0259mini \u00f6yr\u0259dim? \u018flh\u0259mdu lillah (Fatih\u0259), Q\u00fcl h\u00fcv\u0259llah (Ixlas) sur\u0259l\u0259rini, ay\u0259t\u00fcl-k\u00fcrsini, \u0130nna \u0259nz\u0259lnah (Q\u0259dr) sur\u0259sini oxu, sonra \u00fcz\u00fc qibl\u0259y\u0259 sar\u0131 durub ist\u0259diyin \u015fey bar\u0259d\u0259 dua et\u201d. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, b\u0259zi h\u0259disl\u0259rd\u0259 deyilir ki, Bismillahir-R\u0259hamanir-R\u0259him ay\u0259sinin ismi-\u0259z\u0259m\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z\u00fcn qaras\u0131n\u0131n (b\u0259b\u0259yinin) a\u011f\u0131na yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan da art\u0131qd\u0131r (Bihar\u00fcl-\u0259nvar, XCIII, 223-224).<\/p>\n<h3>\u0130mam Rza (\u0259) \u201cya h\u0259yy\u00fc ya q\u0259yyum\u201d (ey diri v\u0259 ey sabit, h\u0259r \u015feyin Ona dayaqland\u0131\u011f\u0131 \u2013 Allaha i\u015far\u0259dir) zikrinin ismi-\u0259z\u0259m oldu\u011funu buyurmu\u015fdur.<\/h3>\n<p>Yen\u0259 \u0130mam Rza (\u0259) buyurub ki, s\u00fcbh namaz\u0131ndan sonra a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 zikri 100 d\u0259f\u0259 s\u00f6yl\u0259m\u0259yin ismi-\u0259z\u0259m\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z\u00fcn qaras\u0131n\u0131n a\u011f\u0131na yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan daha \u00e7oxdur: \u201cBismillahir-R\u0259hmanir-R\u0259him. La h\u00f6vl\u0259 v\u0259 la q\u00fcvv\u0259t\u0259 illa billahil-\u0259liyyil-\u0259zim\u201d (R\u0259hman v\u0259 R\u0259him Allah\u0131n ad\u0131 il\u0259. Uca v\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tli Allahdan savay\u0131 he\u00e7 kimd\u0259 q\u00fcvv\u0259t v\u0259 q\u00fcdr\u0259t yoxdur).<\/p>\n<p>B\u0259di\u00fcz-zaman Nursi yaz\u0131r ki, H\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) \u0259sma\u00fcl-h\u00fcsnadan \u201cF\u0259rd, H\u0259yy, Q\u0259yyum, H\u0259k\u0259m, \u018fdl, Q\u00fcddus\u201d adlar\u0131n\u0131, \u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259 \u201cH\u0259k\u0259m, \u018fdl\u201d adlar\u0131n\u0131, m\u0259\u015fhur sufi, \u201cq\u00f6vsi-\u0259z\u0259m\u201d l\u0259q\u0259bli \u018fbd\u00fclqadir Gilani \u201cH\u0259yy\u201d ad\u0131n\u0131, \u0130mam R\u0259bbani is\u0259 \u201cQ\u0259yyum\u201d ad\u0131n\u0131 ismi-\u0259z\u0259m say\u0131rd\u0131lar. Bu m\u00f6vqed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Nursi bel\u0259 bir fikr\u0259 g\u0259lir ki, h\u0259r k\u0259sin irfan yolundak\u0131 m\u0259qam\u0131na uy\u011fun olaraq, ismi-\u0259z\u0259m d\u0259 f\u0259rqli olur. \u00c7\u00fcnki Allah\u0131n h\u0259r hans\u0131 ad\u0131 o zaman insan \u00fc\u00e7\u00fcn ismi-\u0259z\u0259m\u0259 d\u00f6n\u00fcr v\u0259 ona f\u00f6vq\u0259l-ad\u0259 q\u00fcvv\u0259 b\u0259x\u015f edir ki, insan h\u0259min ad\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131n d\u0259rinliyin\u0259 tam varm\u0131\u015f olsun, \u00f6z ruhu il\u0259 o ad\u0131 ya\u015faya bilsin, y\u0259ni o ad\u0131n m\u0259zh\u0259rin\u0259 (z\u00fchur yerin\u0259) \u00e7evrilsin. Yaln\u0131z bu zaman o ad h\u0259min adam\u0131n dilind\u0259 qeyri-adi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik ola bil\u0259r.<\/p>\n<h3>M\u0259\u015fhur s\u0259hab\u0259, Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259misi o\u011flu Abdullah ibn Abbas deyirdi ki, ismi-\u0259z\u0259m H\u0259\u015fr sur\u0259sinin ax\u0131r\u0131nc\u0131 6 ay\u0259sind\u0259dir.<\/h3>\n<p>\u018fsma bint Zeyd adl\u0131 s\u0259hab\u0259 qad\u0131n is\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin Ali-\u0130mran sur\u0259sind\u0259n 26-s\u0131 v\u0259 27-ci ay\u0259l\u0259ri ismi-\u0259z\u0259m sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 r\u0259vay\u0259t edirdi.<\/p>\n<p>\u018fn\u0259s ibn Malik deyir ki, bir g\u00fcn Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u018fbu \u018fyya\u015f Zeyd ibn Samit adl\u0131 \u015f\u0259xsin bel\u0259 dua etdiyini e\u015fidir: \u201cAllah\u00fcmm\u0259 inni \u0259s\u0259l\u00fck\u0259 bi-\u0259nn\u0259 l\u0259k\u0259l-h\u0259md. La ilah\u0259 illa \u0259nt. Ya m\u0259nnan ya b\u0259di\u0259s-s\u0259mavati v\u0259l-\u0259rz. Ya z\u0259l-c\u0259lali v\u0259l-ikram\u201d (Allah\u0131m, s\u0259nd\u0259n \u00f6z ist\u0259yimi ist\u0259yir\u0259m. \u00c7\u00fcnki h\u0259md S\u0259n\u0259 m\u0259xsusdur. S\u0259nd\u0259n ba\u015fqa ilah yoxdur. Ey b\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7ox ehsan ed\u0259n, ey g\u00f6yl\u0259ri v\u0259 yeri yaradan, ey c\u0259lal v\u0259 k\u0259r\u0259m sahibi). Pey\u011f\u0259mb\u0259r bu duan\u0131 e\u015fid\u0259nd\u0259 s\u0259hab\u0259l\u0259rin\u0259 buyurur: \u201cBilirsinizmi, bu ki\u015fi Allaha n\u0259 dua edirdi? O, Allah\u0131 ismi-\u0259z\u0259ml\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Bu ad\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259nin duas\u0131 m\u00fcst\u0259cab olar, ist\u0259diyi veril\u0259r\u201d (Bihar\u00fcl-\u0259nvar, XCIII, 224). Eyni duaya sonuna \u201cya h\u0259yy\u00fc ya q\u0259yyum\u201d s\u00f6zl\u0259rini \u0259lav\u0259 etm\u0259k \u015f\u0259rti il\u0259 \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 rast g\u0259lirik (bax: S\u00fcn\u0259n\u00fc \u018fbu Davud, 1495-ci h\u0259dis; S\u00fcn\u0259n\u00fcn-N\u0259sai, 1301-ci h\u0259dis. Bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqli variant\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bax: S\u00fcn\u0259n\u00fct-Tirmizi, 3538-ci h\u0259dis).<\/p>\n<p>M\u0259\u015fhur alim \u0130bn K\u0259sir yuxar\u0131da ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n s\u0259hab\u0259 qad\u0131n \u018fsma bint Zeyd\u0259 istinad\u0259n yaz\u0131rd\u0131 ki, Pey\u011f\u0259mb\u0259r ismi-\u0259z\u0259min a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 ay\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t oldu\u011funu buyurmu\u015fdur: B\u0259q\u0259r\u0259 sur\u0259sinin 163-c\u00fc ay\u0259si v\u0259 Ali-Imran sur\u0259sinin 1-2-ci ay\u0259l\u0259ri (\u0130bn K\u0259sir t\u0259fsiri, I, 474).<\/p>\n<p>\u018fbu \u0130mam\u0259 adl\u0131 s\u0259hab\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n r\u0259vay\u0259t edirdi ki, ismi-\u0259z\u0259m B\u0259q\u0259r\u0259, Ali-\u0130mran v\u0259 Ta-Ha sur\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259dir. \u018fbu \u0130mam\u0259 bu h\u0259dis\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tir\u0259r\u0259k deyirdi ki, konkret olaraq B\u0259q\u0259r\u0259 sur\u0259sind\u0259n ay\u0259t\u00fcl-k\u00fcrsid\u0259, Ali-\u0130mran sur\u0259sind\u0259n 1-2-ci ay\u0259l\u0259rd\u0259, Ta-Ha sur\u0259sind\u0259n is\u0259 111-ci ay\u0259d\u0259 ismi-\u0259z\u0259min olmas\u0131 ehtimal edilir.<br \/>\nH\u0259zr\u0259t Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u00f6z xan\u0131mlar\u0131 Ai\u015f\u0259y\u0259 v\u0259 \u00dcmmi-S\u0259l\u0259m\u0259y\u0259 ismi-\u0259z\u0259mi \u00f6yr\u0259tm\u0259si bar\u0259d\u0259 h\u0259disl\u0259r vard\u0131r ki, bunlarda ismi-\u0259z\u0259min t\u0259xmini m\u0259tni d\u0259 verilib.<br \/>\nHicri I \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f m\u0259\u015fhur m\u00fcs\u0259lman alimi \u018fta ibn \u018fsl\u0259m inan\u0131rd\u0131 ki, ismi-\u0259z\u0259m bu s\u00f6zl\u0259rin i\u00e7ind\u0259dir: \u201cBismillahir-R\u0259hmanir-R\u0259him. Ya Allah, ya Allah, ya Allah. Ya R\u0259hman, ya R\u0259hman. Ya Nur, ya Nur. Ya z\u0259t-tuli ya z\u0259l-c\u0259lali v\u0259l-ikram\u201d.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck \u00f6vliyalar v\u0259 Allah dostlar\u0131 da ismi-\u0259z\u0259m\u0259 vaqif idil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u018fbd\u00fclqadir Gilaninin bu yolla \u00f6l\u00fcn\u00fc diriltdiyini, bi\u015firilib yeyilmi\u015f bir toyu\u011fu h\u0259yata qaytard\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131rlar.<\/p>\n<h3>\u0130MAMLAR DA \u0130SM\u0130-\u018fZ\u018fM\u0130 B\u0130L\u0130RD\u0130L\u018fR<\/h3>\n<p>M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u0130mam \u018flinin (\u0259), \u0130mam Zeyn\u00fcl-abidinin (\u0259) v\u0259 \u0130mam Kazimin (\u0259) d\u0259 ismi-\u0259z\u0259mi bilm\u0259l\u0259ri v\u0259 bu adla dua etm\u0259l\u0259ri x\u0259b\u0259r verilir. X\u00fcsusil\u0259, \u0130mam Zeyn\u00fcl-abidinin (\u0259) ismi-\u0259z\u0259mi hans\u0131 yolla \u00f6yr\u0259nm\u0259si bar\u0259d\u0259 r\u0259vay\u0259t \u00e7ox maraql\u0131d\u0131r. O h\u0259zr\u0259t buyurub ki, il \u0259rzind\u0259 h\u0259r namazdan sonra Allaha dua etdim ki, m\u0259n\u0259 ismi-\u0259z\u0259mi \u00f6yr\u0259tsin. Bir g\u00fcn s\u00fcbh namaz\u0131n\u0131 q\u0131landan sonra m\u0259ni m\u00fcrg\u00fc tutdu. Yuxuda bir n\u0259f\u0259rin m\u0259n\u0259 bel\u0259 dediyini e\u015fitdim: \u201cDuan m\u00fcst\u0259cab oldu. Bel\u0259 de: \u201cAllah\u00fcmm\u0259 inni \u0259s\u0259l\u00fck\u0259 bismik. Allah\u00fc Allah\u00fc Allah\u00fc Allah\u00fc Allah. \u018fll\u0259zi la ilah\u0259 illa h\u00fcv\u0259 r\u0259bb\u00fcl-\u0259r\u015f\u00fcl-\u0259zim\u201d. (Allah\u0131m, ad\u0131n\u0131n xatirin\u0259 S\u0259nd\u0259n ist\u0259yir\u0259m. Allah, Allah, Allah, Allah, Allah. Ondan ba\u015fqa ilah yoxdur v\u0259 o, b\u00f6y\u00fck \u0259r\u015fin r\u0259bbidir). \u0130mam buyurub ki, bu dua il\u0259 Allahdan h\u0259r n\u0259 ist\u0259mi\u015f\u0259ms\u0259, m\u0259n\u0259 verib (Bihar\u00fcl-\u0259nvar, XCIII, 226).<\/p>\n<p>Ba\u015fqa bir r\u0259vay\u0259td\u0259 \u0130mam Zeyn\u00fcl-abidin (\u0259) yuxuda ik\u0259n H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n (s) \u00f6yr\u0259ndiyi ismi-\u0259z\u0259mi bel\u0259 b\u0259yan edib: \u201cYa Allah ya Allah ya Allah. V\u0259hd\u0259k\u0259 la \u015f\u0259rik\u0259 l\u0259k. \u018fnt\u0259l-m\u0259nnan, b\u0259di\u00fcs-s\u0259mavati v\u0259l-\u0259rz, z\u00fcl-c\u0259lali v\u0259l-ikram v\u0259 z\u00fcl-\u0259smail-\u00fczzam. V\u0259 z\u00fcl-izzil-l\u0259zi la y\u0259ram. V\u0259 ilah\u00fck\u00fcm ilah\u00fcn vahid\u00fcn la ilah\u0259 illa h\u00fcv\u0259r-R\u0259hman\u00fcr-R\u0259him. V\u0259 s\u0259ll\u0259llah\u00fc \u0259la M\u00fch\u0259mm\u0259din v\u0259 alihi \u0259cm\u0259in\u201d. (Ey Allah, ey Allah, ey Allah. S\u0259n vahids\u0259n v\u0259 \u015f\u0259rikin yoxdur. S\u0259n \u00f6z b\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7ox mehribansan, g\u00f6yl\u0259ri v\u0259 yeri yaradansan, c\u0259lal v\u0259 k\u0259r\u0259m sahibis\u0259n, \u0259z\u0259m\u0259tli adlara maliks\u0259n. S\u0259n m\u0259hv olmayan izz\u0259t sahibis\u0259n. Sizin tanr\u0131n\u0131z vahid, \u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa tanr\u0131 olmayan, R\u0259hman v\u0259 R\u0259him olan ilahd\u0131r. M\u00fch\u0259mm\u0259d\u0259 v\u0259 Onun b\u00fct\u00fcn n\u0259slin\u0259 Allah\u0131n salavat\u0131 olsun). R\u0259vay\u0259tin sonunda deyilir ki, \u0130mam Zeyn\u00fcl-abidin (\u0259), Onun o\u011flu Zeyd, onun o\u011flu \u0130sa v\u0259 onun da o\u011flu \u018fhm\u0259d bu dua vasit\u0259sil\u0259 b\u00fct\u00fcn ist\u0259kl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7diyini \u00f6z t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edibmi\u015fl\u0259r (yux. m\u0259nb\u0259, s\u0259h. 226-227).<\/p>\n<p>\u0130mam \u018fli (\u0259) ismi-\u0259z\u0259ml\u0259 Allahdan ist\u0259k dil\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 edirdi ki, H\u0259did sur\u0259sinin 1-cid\u0259n 6-c\u0131ya kimi ay\u0259l\u0259rini v\u0259 H\u0259\u015fr sur\u0259sinin 21-cid\u0259n 24-c\u00fcy\u0259 kimi ay\u0259l\u0259rini oxuyub, \u0259ll\u0259rini s\u0259maya qald\u0131rm\u0131\u015f halda desinl\u0259r: \u201cYa m\u0259n h\u00fcv\u0259 hak\u0259za. \u018fs\u0259l\u00fck\u0259 bi-h\u0259qqi hazihil-\u0259sma \u0259n t\u00fcs\u0259lliy\u0259 \u0259la M\u00fch\u0259mm\u0259din v\u0259 ali M\u00fch\u0259mm\u0259d\u201d. (Ey bu c\u00fcr (y\u0259ni bu ay\u0259l\u0259rd\u0259 deyil\u0259n kimi) olan Allah! Bu adlar\u0131n xatirin\u0259 S\u0259nd\u0259n dil\u0259yir\u0259m ki, \u00f6z salavat\u0131n\u0131 M\u00fch\u0259mm\u0259d\u0259 v\u0259 n\u0259slin\u0259 \u00fcnvanlayasan).<\/p>\n<h3>Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130mam \u018fli (\u0259) ismi-\u0259z\u0259min k\u00f6m\u0259yi il\u0259 adi torpa\u011f\u0131 q\u0131z\u0131la d\u00f6nd\u0259rirmi\u015f.<\/h3>\n<p>Bir g\u00fcn kas\u0131b bir insan Ondan yard\u0131m ist\u0259yir. \u00dcst\u00fcnd\u0259 pulu olmayan \u018fli (\u0259) yerd\u0259n bir ovuc torpaq g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, ona n\u0259 is\u0259 oxuyub h\u0259min adama uzad\u0131r. Ovcunu a\u00e7anda m\u0259lum olur ki, \u0259lind\u0259ki torpaq q\u0131z\u0131la d\u00f6n\u00fcb. O adam heyr\u0259tl\u0259 bunu nec\u0259 etdiyini soru\u015fur. \u0130mam buyurur ki, oxudu\u011fum Fatih\u0259 sur\u0259si idi. H\u0259min adam da sevinc\u0259k \u0259lini at\u0131b bir ovuc torpaq g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, Fatih\u0259ni oxuyub \u0259lini a\u00e7\u0131r. Amma ovcundak\u0131 yen\u0259 torpaq olaraq qal\u0131rd\u0131. \u00d6z\u00fcn\u00fc itirmi\u015f halda \u018fliy\u0259 (\u0259) bax\u0131r. \u0130mam is\u0259 buyurur: \u201cOxuduqun h\u0259min \u015feydir. Amma oxuyan q\u0259lb ba\u015fqad\u0131r\u201d. (O.N.Topba\u015f. \u0130mandan ihsana tasavvuf, s\u0259h. 375).<\/p>\n<p>Daha bir r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130mam \u018fli (\u0259) B\u0259dr sava\u015f\u0131ndan \u0259vv\u0259l yuxuda H\u0259zr\u0259t X\u0131zr Pey\u011f\u0259mb\u0259ri (\u0259) g\u00f6rm\u00fc\u015f v\u0259 xahi\u015f etmi\u015fdi ki, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qalib g\u0259l\u0259 bilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Ona dua \u00f6yr\u0259tsin. H\u0259zr\u0259t X\u0131zr (\u0259) da Ona bel\u0259 dem\u0259yi tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131: \u201cYa h\u00fcv\u0259, ya m\u0259n la h\u00fcv\u0259 illa h\u00fcv\u0259\u201d. S\u0259h\u0259r \u018fli (\u0259) yuxunu H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 (s) dan\u0131\u015fanda O buyurdu ki, s\u0259n\u0259 yuxuda ismi-\u0259z\u0259mi \u00f6yr\u0259dibl\u0259r. \u0130mam \u018fli (\u0259) B\u0259dr sava\u015f\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259-d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 bu zikri deyirmi\u015f. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u018fli (\u0259) \u0130xlas sur\u0259sini oxuyandan sonra bu duan\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259r v\u0259 \u0259lav\u0259 ed\u0259rmi\u015f: \u201c\u0130\u011ffirli v\u0259ns\u00fcrni \u0259l\u0259l-q\u00f6vmil-kafirin\u201d. (M\u0259ni ba\u011f\u0131\u015fla v\u0259 kafir q\u00f6vm \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7almaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n\u0259 yard\u0131m et). \u018fmmar ibn Yasirin r\u0259vay\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259) Siffeyn sava\u015f\u0131 zaman\u0131 da bu duan\u0131 oxuyur v\u0259 soru\u015fanlara bunun ismi-\u0259z\u0259m oldu\u011funu deyirmi\u015f.<\/p>\n<h3>Yuxar\u0131dak\u0131 duada i\u015fl\u0259dil\u0259n \u201co\u201d (\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015f\u0259xs \u0259v\u0259zliyi) m\u0259nas\u0131n\u0131 bildir\u0259n \u201ch\u00fcv\u0259\u201d v\u0259 ya \u201chu\u201d k\u0259lm\u0259si \u0130slamda b\u00f6y\u00fck m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r.<\/h3>\n<p>X\u00fcsusil\u0259, t\u0259s\u0259vv\u00fcf al\u0259mind\u0259 \u201chu (h\u00fcv\u0259)\u201d \u2013 Allah\u0131n adlar\u0131 aras\u0131nda \u0259n ecazkar x\u00fcsusiyy\u0259t\u0259 malik ad say\u0131l\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, Elmal\u0131l\u0131 H\u0259mdi Yaz\u0131r\u0131n \u201cHaqq dini, Quran dili\u201d t\u0259fsirind\u0259 (B\u0259q\u0259r\u0259 sur\u0259sinin 163-c\u00fc ay\u0259sinin \u015f\u0259rhi) bu k\u0259lm\u0259nin ismi-\u0259z\u0259m olmas\u0131 ehtimal\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr: \u201cHu (o) ifad\u0259si diqq\u0259ti o r\u0259hm\u0259t v\u0259 \u015f\u0259r\u0259f qayna\u011f\u0131na, v\u0259hd\u0259tin uca ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131na y\u00f6n\u0259ldir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u201co\u201d k\u0259lm\u0259si \u0259v\u0259zlik oldu\u011fu halda, Onun (Allah\u0131n) zat\u0131na i\u015far\u0259 ed\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck ad\u0131 (ismi-\u0259z\u0259mi) olmu\u015fdur. T\u00f6vhid d\u0259nizin\u0259 q\u0259rq olan v\u0259 q\u0259lbini yaln\u0131z Allaha ba\u011flayan v\u0259lil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 bu ismin d\u0259y\u0259ri \u00e7ox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Buna ismi-\u0259z\u0259m dey\u0259nl\u0259r d\u0259 var. Bununla yana\u015f\u0131, ismi-\u0259z\u0259m \u201cAllah\u201d ad\u0131d\u0131r dey\u0259nl\u0259r daha \u00e7oxdur\u201d (E.H.Yaz\u0131r. Haqq dini, Quran dili, I, 562).<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, F\u0259xr\u0259ddin Razi d\u0259 \u201cT\u0259fsiri-k\u0259bir\u201dd\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 ismi-\u0259z\u0259min \u201cz\u00fcl-c\u0259lali v\u0259l-ikram\u201d v\u0259 ya \u201c\u0259l-h\u0259yy\u00fcl-q\u0259yyum\u201d ifad\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri verir, amma bunlar\u0131n z\u0259if oldu\u011funu bildirir. Daha sonra o, Allah\u0131n adlar\u0131ndan he\u00e7 birinin ismi-\u0259z\u0259m say\u0131la bilm\u0259diyi bar\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259ni i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r. Bu fikr\u0259 g\u00f6r\u0259, Allah\u0131n b\u00fct\u00fcn adlar\u0131 b\u00f6y\u00fck v\u0259 ucad\u0131r, onlar\u0131n birini y\u00fcks\u0259ldib, qalanlar\u0131n\u0131 \u0259skiltm\u0259k do\u011fru deyil. Amma F\u0259xr Razi bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn d\u0259 do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lir. Sonda is\u0259 ismi-\u0259z\u0259min \u201cAllah\u201d k\u0259lm\u0259sind\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131 fikrini t\u0259qdim edir v\u0259 \u0259n g\u00fccl\u00fc n\u0259z\u0259riyy\u0259 kimi bunun \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131r (F\u0259xr Razi. \u018ft-T\u0259fsir\u00fcl-k\u0259bir, I, 122-123).<\/p>\n<p>\u0130smi-\u0259z\u0259min niy\u0259 d\u0259qiq bilinm\u0259m\u0259si v\u0259 insanlardan gizli qalmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bin\u0259 g\u0259linc\u0259, \u0259ks\u0259r aliml\u0259rin fikri budur: Allah \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus olan \u0259sma\u00fcl-h\u00fcsnan\u0131n ham\u0131s\u0131na diqq\u0259timizi y\u00f6n\u0259ltm\u0259yimiz, b\u00fct\u00fcn adlarla Onu \u00e7a\u011f\u0131rma\u011f\u0131m\u0131z, adlar\u0131n birini yadda saxlay\u0131b qalanlar\u0131n\u0131 unutmama\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn ismi-\u0259z\u0259mi biz\u0259 konkret bildirm\u0259yib. Biz ismi-\u0259z\u0259mi zikr etm\u0259k \u00fcmidi il\u0259 \u0259sma\u00fcl-h\u00fcsnan\u0131 v\u0259 g\u00f6z\u0259l dualar\u0131 oxuyuruq, bununla da daha \u00e7ox savab qazanm\u0131\u015f oluruq.<\/p>\n<p>\u0130smi-\u0259z\u0259min n\u0259d\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 kitablardak\u0131 f\u0259rziyy\u0259l\u0259r h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00e7oxdur. Biz onlardan yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259sini burada qeyd etdik. Xat\u0131rlad\u0131r\u0131q ki, bu m\u00f6vzuda m\u00fcst\u0259qil kitablar da q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r ki, bunlar\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda S\u0259r\u0259xsi, S\u00fcyuti kimi m\u0259\u015fhur aliml\u0259rin ad\u0131na rast g\u0259lirik.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dini m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lum olur ki, Allah\u0131n adlar\u0131ndan biri b\u00fct\u00fcn adlar i\u00e7ind\u0259n se\u00e7ilmi\u015f v\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Dini m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lum olur ki, Allah\u0131n adlar\u0131ndan biri b\u00fct\u00fcn adlar i\u00e7ind\u0259n se\u00e7ilmi\u015f v\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Onun x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lum olan budur ki, h\u0259min ad Allah\u0131n b\u00fct\u00fcn zat\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn sif\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. H\u0259m d\u0259 bu, Allah\u0131n \u0259n \u00e7ox sevdiyi v\u0259 \u00e7a\u011fr\u0131lmaq ist\u0259diyi add\u0131r. Allah\u0131n bu ad\u0131na \u201cismi-\u0259z\u0259m\u201d, y\u0259ni \u0259n b\u00f6y\u00fck, \u0259n \u0259z\u0259m\u0259tli ad deyirl\u0259r. \u0130smi-\u0259z\u0259m el\u0259 bir add\u0131r ki, onu s\u00f6yl\u0259y\u0259n v\u0259 Allah\u0131 bu ada and ver\u0259n \u015f\u0259xsin duas\u0131 m\u00fctl\u0259q q\u0259bul olar. Bu ad\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259kl\u0259 \u0259n qeyri-m\u00fcmk\u00fcn&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":69717,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[27],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul.jpg",800,450,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul.jpg",800,450,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul.jpg",800,450,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul-300x169.jpg",300,169,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul.jpg",800,450,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul.jpg",800,450,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/islam_qebul.jpg",800,450,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=27\" rel=\"category\">\u0130SLAM<\/a>","rttpg_excerpt":"Dini m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lum olur ki, Allah\u0131n adlar\u0131ndan biri b\u00fct\u00fcn adlar i\u00e7ind\u0259n se\u00e7ilmi\u015f v\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Dini m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lum olur ki, Allah\u0131n adlar\u0131ndan biri b\u00fct\u00fcn adlar i\u00e7ind\u0259n se\u00e7ilmi\u015f v\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Onun x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lum olan budur ki, h\u0259min ad Allah\u0131n b\u00fct\u00fcn zat\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn sif\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. H\u0259m d\u0259 bu, Allah\u0131n \u0259n \u00e7ox sevdiyi v\u0259 \u00e7a\u011fr\u0131lmaq ist\u0259diyi&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/326848"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=326848"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/326848\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/69717"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=326848"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=326848"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=326848"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}