{"id":326963,"date":"2021-04-17T14:34:41","date_gmt":"2021-04-17T11:34:41","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=326963"},"modified":"2021-04-17T14:34:41","modified_gmt":"2021-04-17T11:34:41","slug":"yumurtanin-faydalari-mut%c9%99x%c9%99ssisl%c9%99r-aciqlayir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=326963","title":{"rendered":"Yumurtan\u0131n faydalar\u0131 &#8211; M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r a\u00e7\u0131qlay\u0131r"},"content":{"rendered":"<div><b>Az\u0259rbaycan Qida T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u0130nstitutunun Elmi-t\u0259dqiqat v\u0259 riskl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si departamentinin Heyvan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri Q. C\u0259lladov, R. S\u0259f\u0259rova, \u015e. M\u0259mm\u0259dova, R. K\u0259ng\u0259rli t\u0259r\u0259find\u0259n &#8220;Yumurtan\u0131n t\u0259rkibi v\u0259 faydal\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259 haz\u0131rlan\u0131b.<\/b><\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong>ARANTV.AZ<\/strong> h\u0259min m\u0259qal\u0259ni t\u0259qdim edir:<\/div>\n<div>\n<div class=\"inlineads\"><\/div>\n<\/div>\n<div>Yumurta z\u0259ngin biokimy\u0259vi t\u0259rkib\u0259 malik olan qida m\u0259hsuludur. Orqanizm t\u0259r\u0259find\u0259n asan (90-95 %) m\u0259nims\u0259nil\u0259n yumurta qida rasionunda \u0259sas yer tutur. H\u0259m\u00e7inin y\u00fcks\u0259k protein (z\u00fclal) t\u0259rkibli olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n yumurta qida d\u0259y\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259t il\u0259 eyni qrupa daxil edilir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, qida m\u0259hsulu kimi \u0259sas\u0259n toyuq yumurtas\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bildir\u00e7in, \u00f6rd\u0259k, hind qu\u015fu, qaz, d\u0259v\u0259qu\u015fu yumurtas\u0131 da insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n istehlak olunur. Qeyd olunan yumurta n\u00f6vl\u0259ri aras\u0131nda bildir\u00e7in yumurtas\u0131 kalsiumla, \u00f6rd\u0259k yumurtas\u0131 ya\u011f birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259, hind qu\u015fu yumurtas\u0131 sinkl\u0259, qaz yumurtas\u0131 is\u0259 protein miqdar\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k olmas\u0131na g\u00f6r\u0259 toyuq yumurtas\u0131ndan f\u0259rql\u0259nir. \u00d6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck qu\u015f yumurtas\u0131 hesab olunan d\u0259v\u0259qu\u015fu yumurtas\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kisi 1.0 &#8211; 1.4 kq t\u0259\u015fkil etm\u0259kl\u0259, enerji d\u0259y\u0259ri 160 kkal\/100 q-a b\u0259rab\u0259rdir. Z\u00fclal, ya\u011f, el\u0259c\u0259 d\u0259 kalsium, kalium v\u0259 fosfor miqdar\u0131na g\u00f6r\u0259 toyuq yumurtas\u0131 il\u0259 eyni olan d\u0259v\u0259qu\u015fu yumurtas\u0131 t\u0259rkibind\u0259ki xolesterolun az olmas\u0131 il\u0259 (10-15mq\/100 q) dig\u0259r n\u00f6v qu\u015f yumurtalar\u0131ndan f\u0259rql\u0259nir. Bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 onun p\u0259hriz qida n\u00f6v\u00fc kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 \u0259sas verir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u0130nsanlar\u0131n qida rasionunda \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil ed\u0259n toyuq yumurtas\u0131 biokimy\u0259vi t\u0259rkibin\u0259 g\u00f6r\u0259 vitaminl\u0259r (A, B1, B2, B3,B4,B5, B9, B12,D, E, K, H ), proteinl\u0259r (yumurta a\u011f\u0131nda- ovalbumin, ovotransferrin, ovomukoid, ovoqlobulin, flavoprotein, avidin, yumurta sar\u0131s\u0131nda- fosvitinl\u0259r), makro- v\u0259 mikroelementl\u0259r (Ca, Mg, K, P, Fe, Se, Zn, Cr, Cl, Mn, Mo, Co, F, I, S, Cu v\u0259 s.), antioksidantlar (lutein v\u0259 zeaksantin), fermentl\u0259r v\u0259 dig\u0259r bioloji aktiv madd\u0259l\u0259r il\u0259 z\u0259ngindir. Yumurtan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 proteinl\u0259r 13-17 %, lipidl\u0259r 11-12 %, minerallar 1-2 %, karbohidratlar is\u0259 1 %-\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259\u015fkil edir. Proteinl\u0259r \u0259sas\u0259n yumurta a\u011f\u0131nda toplanmaqla, t\u0259rkibind\u0259 20 m\u0259lum amintur\u015fusunun dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131na rast g\u0259linir. \u018fv\u0259zolunmaz amintur\u015fular\u0131 (histidin, izoleysin, leysin, lizin, metionin, fenilalanin, treonin, triptofan v\u0259 valin) yumurtan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 daha \u00e7oxdur.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Yumurta sar\u0131s\u0131 embrionun inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas qida m\u0259nb\u0259yi olmaqla, \u00f6z\u00fcnd\u0259 daha \u00e7ox lipid, vitamin, makro- v\u0259 mikroelementl\u0259r ehtiva edir. Yumurta sar\u0131s\u0131nda olan lesitin (fosfatidilxolin) qiym\u0259tli fosfolipidl\u0259r\u0259 aid olmaqla, orqanizmd\u0259 \u00fcr\u0259k-damar, sinir v\u0259 h\u0259zm sistemi orqanlar\u0131n\u0131n funksiyas\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Yumurta a\u011f\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olan lizosim fermenti bakterisid x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malikdir. Bu da yumurtan\u0131n mikroorqanizml\u0259rin t\u0259sirind\u0259n qorunaraq xarab olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, yumurtan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olan ovomusinin (qlikoprotein) miqdar\u0131 2-3 % t\u0259\u015fkil edir. Bu da yumurta a\u011f\u0131n\u0131n gel\u015f\u0259killi v\u0259 taml\u0131\u011f\u0131n\u0131n pozulmayan \u015f\u0259kild\u0259 olmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir. Yumurtan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olan lutein v\u0259 zeaksantin t\u0259bii karotinoidl\u0259r\u0259 aid olub, yumurta sar\u0131s\u0131nda toplan\u0131r ki, bu is\u0259 onun sar\u0131 \u00e7alarl\u0131 olmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Yumurtan\u0131n t\u0259rkibind\u0259ki lipidl\u0259r doymu\u015f v\u0259 doymam\u0131\u015f ali ya\u011f tur\u015fular\u0131ndan t\u0259\u015fkil olunur. Doymu\u015f ya\u011f tur\u015fular\u0131na miristin, palmitin, stearin, araxin tur\u015fular\u0131n\u0131, doymam\u0131\u015flara is\u0259 olein, palmitolein, linol, linolen, araxidon tur\u015fular\u0131n\u0131 \u015famil etm\u0259k olar ki, bu tur\u015fu kompleksi Omega-3, Omega-6 v\u0259 Omega-9 \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259msil olunur. Sterollardan yumurtan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 xolesterolun miqdar\u0131 200-220 mq t\u0259\u015fkil edir ki, bu da insan\u0131n g\u00fcnd\u0259lik xolesterol ehtiyac\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7d\u0259 iki hiss\u0259sin\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. Z\u0259ngin protein v\u0259 ya\u011f t\u0259rkibli oldu\u011fundan yumurtan\u0131n enerji d\u0259y\u0259ri 100-140 kkal\/100 q t\u0259\u015fkil edir. Z\u00fclallar\u0131n 100 ball\u0131q qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 sistemind\u0259 is\u0259 yumurta z\u00fclal\u0131 97.3 balla qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><b>Bel\u0259likl\u0259, yumurtan\u0131 faydal\u0131 qida n\u00f6v\u00fc kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n bioloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<br \/>\n<\/b><\/div>\n<div><\/div>\n<div>t\u0259rkibind\u0259 sad\u0259 z\u00fclallar (albumin v\u0259 qlobulinl\u0259r) \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil etdiyind\u0259n orqanizm t\u0259r\u0259find\u0259n asan m\u0259nims\u0259nilir;<\/div>\n<div>D vitamini ehtiva ed\u0259n qida n\u00f6v\u00fc kimi orqanizmin immun sisteminin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sini, h\u0259m\u00e7inin s\u00fcm\u00fck toxumas\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir;<\/div>\n<div>t\u0259rkibind\u0259ki antioksidantlar (lutein, zeaksantin, selen v\u0259 s.) f\u0259al bioloji x\u00fcsusiyy\u0259t\u0259 malik olmaqla, orqanizmi toksinl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259yir v\u0259 g\u00f6rm\u0259ni yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r;<\/div>\n<div>xolin v\u0259 luteinl\u0259 z\u0259ngin olan yumurta q\u0259bulu h\u0259m orqanizmd\u0259 sinir sisteminin f\u0259aliyy\u0259tini, h\u0259m d\u0259 yadda\u015f v\u0259 mental funksiyalar\u0131 t\u0259nziml\u0259yir;<\/div>\n<div>yumurtan\u0131n t\u0259rkibind\u0259ki d\u0259mir (ovotransferrin) orqanizm t\u0259r\u0259find\u0259n asan m\u0259nims\u0259nildiyind\u0259n anemiyalar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/div>\n<div>Z\u0259ngin biokimy\u0259vi t\u0259rkib\u0259 v\u0259 faydal\u0131 bioloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik olan yumurta baytarl\u0131q-sanitariya v\u0259 gigiyena qaydalar\u0131na riay\u0259t edilm\u0259diyi halda insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 m\u0259nb\u0259yi ola bil\u0259r. Bel\u0259 ki, yumurta insanlar\u0131n Salmonella spp, Bacillus cereus, Campylobacter spp, Staphylococcus aureus v\u0259 s. kimi patogen bakteriyalarla yoluxmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Odur ki, patogenl\u0259rin m\u0259hv edilm\u0259si v\u0259 infeksiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 riskl\u0259rin azald\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 yumurta istehlak\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 sanitar-gigiyenik t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 ciddi \u0259m\u0259l olunmal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, yumurtan\u0131n yuyulmadan v\u0259 \u00e7iy halda istehlak\u0131na yol verilm\u0259m\u0259lidir. Yumurta istehsal yerind\u0259 v\u0259 istehlak\u00e7\u0131ya \u00e7atd\u0131r\u0131lana q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259miz, quru, birba\u015fa g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcas\u0131n\u0131n v\u0259 y\u00fcks\u0259k temperatur dal\u011falar\u0131n\u0131n t\u0259sir etm\u0259diyi \u015f\u0259raitd\u0259, m\u00fcvafiq temperatur rejimind\u0259 (5-12\u00b0 C) saxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ev \u015f\u0259raitind\u0259 soyuducuda saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halda is\u0259 mal qon\u015fulu\u011fu prinsipi g\u00f6zl\u0259nilm\u0259lidir. Q\u0131r\u0131landan sonra \u0259ld\u0259 edilmi\u015f maye yumurta is\u0259 d\u0259rhal istifad\u0259 edilm\u0259diyi t\u0259qdird\u0259 dondurulmal\u0131 v\u0259 ya soyuducuda 4\u00b0 C-d\u0259n yuxar\u0131 olmayan temperaturda saxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>B\u0259zi hallarda insanlarda yumurta proteinl\u0259rin\u0259 (x\u00fcsusil\u0259 ovomukoid z\u00fclal\u0131) qar\u015f\u0131 allergiya m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Odur ki, allergiyaya h\u0259ssas insanlar ist\u0259r yumurta, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 t\u0259rkibind\u0259 yumurta olan qida m\u0259hsullar\u0131n\u0131 istehlak ed\u0259rk\u0259n diqq\u0259tli olmal\u0131d\u0131rlar.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Qida T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u0130nstitutunun Elmi-t\u0259dqiqat v\u0259 riskl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si departamentinin Heyvan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri Q. C\u0259lladov, R. S\u0259f\u0259rova, \u015e. M\u0259mm\u0259dova, R. K\u0259ng\u0259rli t\u0259r\u0259find\u0259n &#8220;Yumurtan\u0131n t\u0259rkibi v\u0259 faydal\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259 haz\u0131rlan\u0131b. ARANTV.AZ h\u0259min m\u0259qal\u0259ni t\u0259qdim edir: Yumurta z\u0259ngin biokimy\u0259vi t\u0259rkib\u0259 malik olan qida m\u0259hsuludur. Orqanizm t\u0259r\u0259find\u0259n asan (90-95 %) m\u0259nims\u0259nil\u0259n yumurta qida rasionunda \u0259sas yer tutur. H\u0259m\u00e7inin y\u00fcks\u0259k protein (z\u00fclal) t\u0259rkibli olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n yumurta qida d\u0259y\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259t il\u0259 eyni qrupa daxil edilir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, qida m\u0259hsulu kimi \u0259sas\u0259n toyuq yumurtas\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bildir\u00e7in, \u00f6rd\u0259k, hind qu\u015fu, qaz, d\u0259v\u0259qu\u015fu yumurtas\u0131 da&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":326964,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file.jpg",1280,720,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file.jpg",1280,720,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file.jpg",1280,720,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file-649x365.jpg",649,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file-840x473.jpg",640,360,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file.jpg",1280,720,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file.jpg",1280,720,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2021-04-17-12-25-18Q6EBli98Yep0uvnz9rQZ_file-1200x620.jpg",1200,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan Qida T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u0130nstitutunun Elmi-t\u0259dqiqat v\u0259 riskl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si departamentinin Heyvan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri Q. C\u0259lladov, R. S\u0259f\u0259rova, \u015e. M\u0259mm\u0259dova, R. K\u0259ng\u0259rli t\u0259r\u0259find\u0259n &#8220;Yumurtan\u0131n t\u0259rkibi v\u0259 faydal\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259 haz\u0131rlan\u0131b. ARANTV.AZ h\u0259min m\u0259qal\u0259ni t\u0259qdim edir: Yumurta z\u0259ngin biokimy\u0259vi t\u0259rkib\u0259 malik olan qida m\u0259hsuludur. Orqanizm t\u0259r\u0259find\u0259n asan (90-95 %) m\u0259nims\u0259nil\u0259n yumurta qida rasionunda \u0259sas yer tutur.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/326963"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=326963"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/326963\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/326964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=326963"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=326963"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=326963"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}