{"id":327576,"date":"2021-04-20T07:59:03","date_gmt":"2021-04-20T04:59:03","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=327576"},"modified":"2021-04-20T07:59:03","modified_gmt":"2021-04-20T04:59:03","slug":"bir-q%c9%99l%c9%99m-bir-kagiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=327576","title":{"rendered":"Bir q\u0259l\u0259m, bir ka\u011f\u0131z\u2026"},"content":{"rendered":"<p><strong>Klavyatura il\u0259 yazark\u0259n barmaqlar\u0131n davaml\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259ti, d\u00fcym\u0259l\u0259rin s\u0259si insanda fiziki v\u0259 psixi yor\u011funlu\u011fu art\u0131r\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ndi h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 elektron cihazlar olmadan t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bilmirik.\u00a0 Bu r\u0259q\u0259msal al\u0259tl\u0259r yaln\u0131z evd\u0259 v\u0259 i\u015fd\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259rimiz deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259saf\u0259l\u0259ri yax\u0131nla\u015fd\u0131ran, kilometrl\u0259rl\u0259 bizd\u0259n uzaqda ya\u015fayanlarla \u00fcnsiyy\u0259t qurma\u011f\u0131m\u0131za yard\u0131m\u00e7\u0131 vasit\u0259\u00e7il\u0259rdir. Onlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 uzaqdak\u0131 h\u0259ms\u00f6hb\u0259tl\u0259r il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t qura, ox\u015far maraqlar\u0131m\u0131z olan insanlarla \u0259laq\u0259l\u0259ri geni\u015fl\u0259ndir\u0259 v\u0259 daha \u00e7ox sevdiyimiz \u015feyl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful ola bil\u0259rik. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elektron cihazlardan geni\u015f istifad\u0259 h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 yaln\u0131z yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa do\u011fru d\u0259yi\u015fm\u0259di. M\u00fcasir insan\u0131 t\u0259nb\u0259ll\u0259\u015fdirdi, fiziki aktivliyi azaltd\u0131, h\u0259rt\u0259r\u0259fli faydal\u0131 olan bir \u00e7ox bacar\u0131qlar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 q\u0259l\u0259m il\u0259 yazman\u0131 aradan \u00e7\u0131xard\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, ulu babalar\u0131m\u0131z\u0131n zaman\u0131nda \u201cyaz\u0131\u201d deyildiyi zaman m\u00fcr\u0259kk\u0259b\u0259 bat\u0131r\u0131laraq istifad\u0259 olunan l\u0259l\u0259k (pero) q\u0259l\u0259ml\u0259r, daha sonralar karanda\u015f (siyah da\u015f) a\u011fla g\u0259lirdi. O zamanlar beynin m\u0259hsulu olan yaz\u0131ya o q\u0259d\u0259r qiym\u0259t verilirdi, yaz\u0131 el\u0259 d\u0259y\u0259rli m\u0259hsul hesab olunurdu ki, yax\u015f\u0131, keyfiyy\u0259tli bir l\u0259l\u0259k \u00e7ox qiym\u0259tli h\u0259diyy\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilirdi. M\u0259\u015fhur alman \u015fairi v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkiri H\u00f6te dahi rus \u015fairi Pu\u015fkin\u0259 bahal\u0131 futlyar\u0131 olan pero ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min h\u0259diyy\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 \u015fairin Sankt-Peterburqdak\u0131 ev-muzeyind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ll\u0259r ke\u00e7dikc\u0259, texnologiya da inki\u015faf etdi. Komp\u00fcter, ipad, a\u011f\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131 q\u0259l\u0259ml\u0259 yazma\u011f\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131b \u00e7\u0131xard\u0131. Art\u0131q yaz\u0131n\u0131 m\u00fcr\u0259kk\u0259bli q\u0259l\u0259ml\u0259 yox, klaviatura il\u0259 yazma\u011fa ad\u0259t etdik. \u0130nsanlar\u0131n fikirl\u0259rini v\u0259 ya hans\u0131sa m\u0259tni yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 daha funksional elektron avadanl\u0131qlara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131ld\u0131. T\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rdi ki, daimi klaviatura istifad\u0259 ed\u0259nl\u0259r \u0259l il\u0259 yazmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r, s\u00fcr\u0259t a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr, yaz\u0131n\u0131n oxunaql\u0131l\u0131\u011f\u0131 itir v\u0259 s. Dem\u0259k ki, h\u0259r hans\u0131 bir bacar\u0131q kimi, bu kefiyy\u0259t d\u0259 yaln\u0131z istifad\u0259 edildikd\u0259 tamamil\u0259 qorunur. \u0130nformasiya kommunikasiya texnologiyalar\u0131n\u0131n haz\u0131rk\u0131 inki\u015faf d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ist\u0259r evd\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 h\u0259r hans\u0131 m\u0259kanda yazmaq, informasiya \u00f6t\u00fcrm\u0259k daha asand\u0131r. Art\u0131q q\u0259bzl\u0259ri, kommunal \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259ri bel\u0259 terminaldak\u0131 2-3 d\u00fcym\u0259ni basmaqla yerin\u0259 yetir\u0259 bilirik. H\u0259r hans\u0131 d\u00f6vl\u0259t orqan\u0131na m\u00fcraci\u0259ti elektron formada yaz\u0131b g\u00f6nd\u0259ririk.<\/p>\n<p>Bu q\u0259d\u0259r funksionall\u0131q ancaq m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259l\u0259r vermir\u2026Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, yaz\u0131 yazark\u0259n q\u0259l\u0259md\u0259n v\u0259 ya klaviaturadan istifad\u0259 orqanizm\u0259 f\u0259rqli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 ki, klaviatura il\u0259 yazark\u0259n barmaqlar\u0131n davaml\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259ti, d\u00fcym\u0259l\u0259rin s\u0259si insanda fiziki v\u0259 psixi yor\u011funlu\u011fu art\u0131r\u0131r.\u00a0 Lakin \u0259l il\u0259 yazmaq is\u0259 biz\u0259 ist\u0259r fiziki, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 psixoloji m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.\u00a0 H\u0259l\u0259 1980-ci ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rdi ki, h\u0259r g\u00fcn 15-30 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 \u00a0icra edil\u0259n \u201cyaz\u0131 terapiyas\u0131\u201d insan\u0131n fiziki v\u0259 zehni sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 fayda ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>AB\u015e-\u0131n Viskonsin \u015ftat\u0131n\u0131n Medison \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u201cUniversity of Wisconsin\u2013Madison\u201dun bir qrup t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, q\u0259l\u0259ml\u0259 yazmaq zehni bacar\u0131qlar\u0131n inki\u015faf\u0131na birm\u0259nal\u0131 olaraq m\u00fcsb\u0259t v\u0259 inkarolunmaz t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Universitetin apard\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rdi ki, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r klaviatura il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 q\u0259l\u0259ml\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli yaz\u0131rlar. Bundan ba\u015fqa \u0259l il\u0259 yazark\u0259n \u00f6zl\u0259rini daha yax\u015f\u0131 ifad\u0259 edirl\u0259r v\u0259 daha orijinal fikirl\u0259r \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. Bu ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6r\u0259, yaz\u0131 zaman\u0131 barmaq h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri; d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, dil v\u0259 s\u00fcr\u0259tli yadda\u015f kimi beynin m\u00fcxt\u0259lif hiss\u0259l\u0259rini aktivl\u0259\u015fdirir. Bel\u0259 olduqda, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131r. Onlar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7atd\u0131rark\u0259n fikirl\u0259rini daha yax\u015f\u0131 ifad\u0259 etm\u0259k qabiliyy\u0259ti s\u00fcr\u0259tl\u0259nir.<\/p>\n<p>1999-cu ild\u0259 \u201cJournal of Traumatic Stress\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 stresli zamanlarda q\u0259l\u0259ml\u0259 yaz\u0131 yazmaq insan\u0131 rahatlad\u0131r, daha \u00e7ox terapevtik fayda verir.<\/p>\n<p>Ayd\u0131nd\u0131r ki, l\u0259l\u0259yi m\u00fcr\u0259kk\u0259b\u0259 bat\u0131raraq m\u0259ktub yazmaq texnologiya \u0259srind\u0259 m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusu ola bilm\u0259z. Bir \u00e7oxumuz komp\u00fcterl\u0259rin \u0259hat\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f\u00fck v\u0259 sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fcasir cihazlardan istifad\u0259y\u0259 art\u0131q al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131q. H\u0259mi\u015f\u0259 olmasa da b\u0259z\u0259n\u00a0 yazmaqla b\u0259zi emosional \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bil\u0259rik. \u015e\u0259h\u0259r h\u0259yat\u0131n\u0131n qa\u00e7haqovunda h\u0259r k\u0259s \u00fcr\u0259yi ist\u0259diyi an t\u0259bi\u0259td\u0259 dinc\u0259l\u0259 bilmir. T\u0259bi\u0259t- me\u015f\u0259l\u0259r, bulaqlar v\u0259 da\u011flar uzaqda olsa da ka\u011f\u0131z v\u0259 q\u0259l\u0259m daima yan\u0131m\u0131zdad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Klavyatura il\u0259 yazark\u0259n barmaqlar\u0131n davaml\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259ti, d\u00fcym\u0259l\u0259rin s\u0259si insanda fiziki v\u0259 psixi yor\u011funlu\u011fu art\u0131r\u0131r \u0130ndi h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 elektron cihazlar olmadan t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bilmirik.\u00a0 Bu r\u0259q\u0259msal al\u0259tl\u0259r yaln\u0131z evd\u0259 v\u0259 i\u015fd\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259rimiz deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259saf\u0259l\u0259ri yax\u0131nla\u015fd\u0131ran, kilometrl\u0259rl\u0259 bizd\u0259n uzaqda ya\u015fayanlarla \u00fcnsiyy\u0259t qurma\u011f\u0131m\u0131za yard\u0131m\u00e7\u0131 vasit\u0259\u00e7il\u0259rdir. Onlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 uzaqdak\u0131 h\u0259ms\u00f6hb\u0259tl\u0259r il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t qura, ox\u015far maraqlar\u0131m\u0131z olan insanlarla \u0259laq\u0259l\u0259ri geni\u015fl\u0259ndir\u0259 v\u0259 daha \u00e7ox sevdiyimiz \u015feyl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful ola bil\u0259rik. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elektron cihazlardan geni\u015f istifad\u0259 h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 yaln\u0131z yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa do\u011fru d\u0259yi\u015fm\u0259di. M\u00fcasir insan\u0131 t\u0259nb\u0259ll\u0259\u015fdirdi, fiziki aktivliyi azaltd\u0131, h\u0259rt\u0259r\u0259fli faydal\u0131 olan bir \u00e7ox bacar\u0131qlar\u0131,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":327577,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d4df7b62161884360635928847710608051.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"Klavyatura il\u0259 yazark\u0259n barmaqlar\u0131n davaml\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259ti, d\u00fcym\u0259l\u0259rin s\u0259si insanda fiziki v\u0259 psixi yor\u011funlu\u011fu art\u0131r\u0131r \u0130ndi h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 elektron cihazlar olmadan t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bilmirik.\u00a0 Bu r\u0259q\u0259msal al\u0259tl\u0259r yaln\u0131z evd\u0259 v\u0259 i\u015fd\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259rimiz deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259saf\u0259l\u0259ri yax\u0131nla\u015fd\u0131ran, kilometrl\u0259rl\u0259 bizd\u0259n uzaqda ya\u015fayanlarla \u00fcnsiyy\u0259t qurma\u011f\u0131m\u0131za yard\u0131m\u00e7\u0131 vasit\u0259\u00e7il\u0259rdir. Onlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 uzaqdak\u0131 h\u0259ms\u00f6hb\u0259tl\u0259r il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t qura, ox\u015far maraqlar\u0131m\u0131z olan insanlarla&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/327576"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=327576"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/327576\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/327577"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=327576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=327576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=327576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}