{"id":344316,"date":"2021-06-05T19:22:44","date_gmt":"2021-06-05T16:22:44","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=344316"},"modified":"2021-06-05T19:22:44","modified_gmt":"2021-06-05T16:22:44","slug":"islam-dini-fiziki-m%c9%99hdudiyy%c9%99tli-s%c9%99xsl%c9%99r%c9%99-hansi-munasib%c9%99td%c9%99dir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=344316","title":{"rendered":"\u0130slam dini fiziki m\u0259hdudiyy\u0259tli \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 hans\u0131 m\u00fcnasib\u0259td\u0259dir?"},"content":{"rendered":"<p>\u0130slam dininin \u0259n \u00e7ox d\u0259y\u0259r verdiyi m\u0259fhumlardan biri d\u0259 insan heysiyyat\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tidir. Dinimiz he\u00e7 kimin a\u015fa\u011f\u0131lanmas\u0131na, t\u0259hqir olunmas\u0131na icaz\u0259 vermir. H\u0259r k\u0259sin can\u0131, mal\u0131, namusu kimi heysiyyat\u0131 v\u0259 ehtiram\u0131 da \u0130slamda qorunur.<\/p>\n<p>Bir \u015f\u0259xsi t\u0259hqir etm\u0259k, q\u0259lbini q\u0131rmaq \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcnahlardan say\u0131l\u0131r. H\u0259tta h\u0259disl\u0259rd\u0259 m\u00f6minin q\u0259lbi K\u0259b\u0259y\u0259 b\u0259rab\u0259r v\u0259 ondan uca tutulur. B\u0259zi arifl\u0259r bu h\u0259disl\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq, bir m\u00f6minin q\u0259lbini q\u0131rma\u011f\u0131 K\u0259b\u0259ni da\u011f\u0131tmaqdaqdan daha a\u011f\u0131r g\u00fcnah kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong>\u00a0 islam.az-a istinad\u0259n bildirir ki, \u0130slam dini n\u0259inki insan\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 t\u0259hqir etm\u0259y\u0259 icaz\u0259 vermir, h\u0259tta onun i\u015ftirak\u0131 olmadan bel\u0259, m\u0259nfi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini if\u015fa etm\u0259yi, m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131 qada\u011fan edir. Buna qeyb\u0259t deyirl\u0259r. Ay\u0259 v\u0259 h\u0259disl\u0259rd\u0259 m\u00f6minin qeyb\u0259tini dan\u0131\u015fmaq \u00f6l\u00fcn\u00fcn \u0259tini yem\u0259y\u0259 b\u0259rab\u0259r tutulub. Diqq\u0259t edin ki, burada h\u0259tta m\u0259nfi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n bel\u0259, dan\u0131\u015fmaq istisna edilmir. Bir \u015f\u0259xsin h\u0259r hans\u0131 xo\u015fag\u0259lm\u0259z c\u0259h\u0259tl\u0259rini, onun \u00f6z\u00fcn\u00fcn raz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 t\u0259rzd\u0259 m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xarmaq v\u0259 ad\u0131n\u0131 halland\u0131rmaq da qeyb\u0259t say\u0131l\u0131r. \u018fg\u0259r bir \u015f\u0259xs haqq\u0131nda onun \u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u015ftirak\u0131 olmadan deyil\u0259nl\u0259r yaland\u0131rsa &#8211; iftirad\u0131r, do\u011frudursa &#8211; qeyb\u0259tdir. Bunlar\u0131n h\u0259r ikisi g\u00fcnahd\u0131r.<br \/>\nDinimiz t\u0259kc\u0259 diri insan\u0131n deyil, \u00f6l\u00fcn\u00fcn d\u0259 ehtiram\u0131n\u0131 saxlama\u011f\u0131 \u0259mr edir. \u00d6l\u00fcn\u00fcn c\u0259s\u0259dini t\u0259hqir etm\u0259k, q\u0259brin\u0259 h\u00f6rm\u0259tsizlik g\u00f6st\u0259rm\u0259k, ad\u0131n\u0131 nalayiq \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7\u0259km\u0259k yasaq edilib. B\u00fct\u00fcn bunlar \u0130slam dininin insan \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259r verdiyinin g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n<p>Dinimizin x\u00fcsusi h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015fd\u0131\u011f\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n q\u00fcsuru olan \u015f\u0259xsl\u0259rdir. M\u00fcs\u0259lmanlar bu c\u00fcr \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015fmal\u0131, onlar\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259n t\u0259crid olunmalar\u0131na, \u00f6z\u00fcn\u0259 qapanmalar\u0131na, \u00f6z\u00fcn\u00fc art\u0131q v\u0259 laz\u0131ms\u0131z biri kimi hiss etm\u0259l\u0259rin\u0259 imkan verm\u0259m\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>Fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n q\u00fcsurlu \u015f\u0259xsl\u0259r tarixin b\u00fct\u00fcn d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015flar. Ekoloji \u015f\u0259rait v\u0259 texniki vasit\u0259l\u0259rin art\u0131m\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259halinin n\u00f6qsanl\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259sinin say \u00e7\u0259kisi d\u0259 getdikc\u0259 art\u0131r. Statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0131 g\u00f6r\u0259, \u0259g\u0259r 1970-ci ill\u0259rd\u0259 d\u00fcnya \u0259halisinin t\u0259qrib\u0259n 10 faizinin fiziki q\u00fcsura malik oldu\u011fu qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131sa, 2010-cu ild\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 15 faiz\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n<p>T\u0259biidir ki, \u0130slam\u0131n ilk d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 (s\u0259dr\u00fcl-\u0130slam), H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) v\u0259 m\u0259sum imamlar\u0131n (\u0259) zaman\u0131nda da fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n q\u00fcsurlu \u015f\u0259xsl\u0259r ya\u015fam\u0131\u015flar. Tarix v\u0259 rical kitablar\u0131nda onlarla \u0259lil s\u0259hab\u0259 haqq\u0131nda m\u0259lumat verilir. \u0130st\u0259r \u015fi\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u0259hli-s\u00fcnn\u0259nin h\u0259dis m\u0259cmu\u0259l\u0259rind\u0259 bu s\u0259hab\u0259l\u0259rd\u0259n n\u0259ql edilmi\u015f y\u00fczl\u0259rl\u0259 h\u0259dis m\u00f6vcuddur. Maraql\u0131d\u0131r ki, \u0130slam tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yer tutmu\u015f, m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rd\u0259 apar\u0131c\u0131 rol oynam\u0131\u015f, h\u0259dis ravisi kimi m\u0259\u015fhurla\u015fm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin aras\u0131nda da fiziki n\u00f6qsan\u0131 olanlar\u0131n adlar\u0131na rast g\u0259lirik.<\/p>\n<p>M\u00fch\u00fcm n\u00f6qt\u0259l\u0259rd\u0259n biri bundan ibar\u0259tdir ki, Pey\u011f\u0259mb\u0259r (\u0259) zaman\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f \u0259lil s\u0259hab\u0259l\u0259rin adlar\u0131 qeyd edil\u0259rk\u0259n, bir qayda olaraq, onlara bu \u0259lilliyi g\u00f6st\u0259r\u0259n l\u0259q\u0259b qo\u015fulmam\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7\u00fcnki \u0259ziz Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz (s) fiziki q\u00fcsurlu \u015f\u0259xsl\u0259rin n\u00f6qsan\u0131n\u0131 \u00fcz\u0259 vurma\u011f\u0131, onlar\u0131 bu n\u00f6qsan\u0131 qabardan l\u0259q\u0259bl\u0259rl\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rma\u011f\u0131 qada\u011fan edirdi. Dinimizd\u0259 \u015f\u0259xsin \u00f6z\u00fcn\u00fcn ac\u0131\u011f\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 ona &#8220;uzun&#8221;, &#8220;pota&#8221;, &#8220;gombul&#8221;, &#8220;\u00e7\u0259pg\u00f6z&#8221;, &#8220;\u00e7olaq&#8221;, &#8220;ke\u00e7\u0259l&#8221;, &#8220;kor&#8221;, &#8220;p\u0259lt\u0259k&#8221;, &#8220;d\u0259li&#8221; kimi l\u0259q\u0259bl\u0259r qo\u015fmaq, \u00f6z\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 zaman bel\u0259, onu bu l\u0259q\u0259bl\u0259rl\u0259 adland\u0131rmaq g\u00fcnah say\u0131l\u0131r.<br \/>\nT\u0259fsirl\u0259rd\u0259 qeyd edildiyin\u0259 \u0259sas\u0259n, Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) b\u0259zi xan\u0131mlar\u0131 \u00f6z aralar\u0131nda bir-birini l\u0259q\u0259bl\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b m\u0259sx\u0259r\u0259 edirdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00fcmm\u00fcl-m\u00f6minin \u00dcmmi-S\u0259l\u0259m\u0259nin v\u0259 ya \u00fcmm\u00fcl-m\u00f6minin Zeyn\u0259b bint X\u00fczeym\u0259nin boyu q\u0131sa oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00fcmm\u00fcl-m\u00f6minin Ai\u015f\u0259 ona istehza edib, eyibini \u00fcz\u0259 vururdu. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) bu h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 onlar\u0131 danlam\u0131\u015fd\u0131. H\u0259tta b\u0259zi t\u0259fsirl\u0259rd\u0259 &#8220;H\u00fccurat&#8221; sur\u0259sinin 11-ci ay\u0259sinin bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 nazil oldu\u011funu yazm\u0131\u015flar: &#8220;Ey iman g\u0259tir\u0259nl\u0259r! Bir q\u00f6vm dig\u0259rini la\u011fa qoymas\u0131n. Ola bilsin ki, onlar (la\u011fa qoyulanlar) o biril\u0259rind\u0259n (la\u011fa qoyanlardan Allah yan\u0131nda) daha yax\u015f\u0131 olsunlar. Qad\u0131nlar da bir-birin\u0259 (ri\u015fx\u0259nd el\u0259m\u0259sinl\u0259r). B\u0259lk\u0259, onlar (ri\u015fx\u0259nd olunanlar) o biril\u0259rind\u0259n (ri\u015fx\u0259nd ed\u0259nl\u0259rd\u0259n) daha yax\u015f\u0131d\u0131rlar. Bir-biriniz\u0259 t\u0259n\u0259 etm\u0259yin (ay\u0131b tutmay\u0131n) v\u0259 bir-birinizi pis l\u0259q\u0259bl\u0259rl\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rmay\u0131n. \u0130man g\u0259tirdikd\u0259n sonra fasiq ad\u0131n\u0131 qazanmaq nec\u0259 d\u0259 pisdir. M\u0259hz t\u00f6vb\u0259 etm\u0259y\u0259nl\u0259r zal\u0131mlard\u0131r! (\u00d6zl\u0259rin\u0259 z\u00fclm ed\u0259nl\u0259rdir!)&#8221; (H\u00fccurat, 11).<\/p>\n<p>(\u0130kinci hiss\u0259)<br \/>\nSonrak\u0131 zamanlarda Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) fiziki q\u00fcsurlu \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 l\u0259q\u0259b qo\u015fmamaq bar\u0259d\u0259 t\u00f6vsiy\u0259si (dig\u0259r m\u00fch\u00fcm t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri kimi) unuduldu v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar bir-birini l\u0259q\u0259bl\u0259rl\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Art\u0131q Pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n (s) sonra, \u0130slam\u0131n ilk onillikl\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, tarix kitablar\u0131nda h\u00f6kmdar v\u0259 aliml\u0259rin, \u015fair v\u0259 h\u0259dis ravil\u0259rinin fiziki q\u00fcsurunu g\u00f6st\u0259r\u0259n l\u0259q\u0259bl\u0259rl\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u015fahidi oluruq. M\u0259s\u0259l\u0259n: \u018f&#8217;v\u0259r (t\u0259kg\u00f6z), \u018fbr\u0259\u015f (ala-bula), \u018fqt\u0259 (qolu k\u0259sik), \u018fft\u0259s (burnu k\u0259sik), \u018fxf\u0259\u015f (x\u0131rdag\u00f6z), \u018fsr\u0259m (b\u0259zi di\u015fl\u0259ri s\u0131nm\u0131\u015f), \u018fbr\u0259s (b\u0259d\u0259nind\u0259 a\u011f l\u0259k\u0259l\u0259r &#8211; piqmentl\u0259r olan), \u018f&#8217;m\u0259\u015f (g\u00f6zl\u0259ri z\u0259if g\u00f6r\u0259n), \u018f&#8217;\u015fa (gec\u0259l\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259n, &#8220;toyuq x\u0259st\u0259liyi&#8221; olan), \u018fhv\u0259s (bir g\u00f6z\u00fc o birind\u0259n b\u00f6y\u00fck olan), \u018f\u015f&#8217;\u0259s (sa\u00e7lar\u0131 p\u0131rtla\u015f\u0131q), \u018fhd\u0259b (qozbel), \u018f\u015fk\u0259l (g\u00f6zl\u0259ri q\u0131zarm\u0131\u015f), \u018f&#8217;n\u0259q (uzun boyunlu), S\u0259&#8217;l\u0259b (t\u00fclk\u00fc), Cahiz (dombag\u00f6z), Himar (uzunqulaq), Utru\u015f (kar)\u00b8 \u018fs\u0259mm (kar), V\u0259r\u015f (pendir) v\u0259 s.<\/p>\n<p>Lakin m\u0259sum imamlar\u0131m\u0131z bu c\u00fcr yanl\u0131\u015f h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 \u015f\u0259rait yaratmama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, \u00f6z davran\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 \u0259trafdak\u0131lara n\u00fcmun\u0259 olurdular. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130mam \u018flinin (\u0259) \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259hab\u0259l\u0259rind\u0259n biri, C\u0259m\u0259l v\u0259 Siffeyn d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin q\u0259hr\u0259man\u0131 Malik ibn Haris N\u0259x\u0259i &#8220;\u018f\u015ft\u0259r&#8221;, y\u0259ni &#8220;g\u00f6z\u00fc y\u0131rt\u0131q&#8221; l\u0259q\u0259bi il\u0259 m\u0259\u015fhurdur. O, Y\u0259rmuk sava\u015f\u0131nda g\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259lil oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn bu l\u0259q\u0259bi qazanm\u0131\u015fd\u0131. Maraql\u0131d\u0131r ki, \u0130mam \u018flinin (\u0259) Malikl\u0259 ba\u011fl\u0131 buyurdu\u011fu k\u0259lamlar\u0131n he\u00e7 birind\u0259 onu bu l\u0259q\u0259bl\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131 rast\u0131m\u0131za \u00e7\u0131xmad\u0131. H\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) Maliki ist\u0259r sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u015f\u0259had\u0259tind\u0259n sonra he\u00e7 zaman &#8220;\u018f\u015ft\u0259r&#8221; l\u0259q\u0259bi il\u0259 adland\u0131rmam\u0131\u015f, yaln\u0131z ad\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130slam dini insanlar aras\u0131nda onlar\u0131n fiziki v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 ayr\u0131-se\u00e7kilik salm\u0131r. H\u0259tta Qurani-K\u0259rimin xitablar\u0131 bel\u0259, ya b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti (&#8220;ya eyyuh\u0259nnas&#8221;, y\u0259ni ey insanlar), ya da iman g\u0259tir\u0259nl\u0259ri (&#8220;ya eyyuh\u0259ll\u0259zin\u0259 am\u0259nu&#8221;, y\u0259ni ey iman g\u0259tirmi\u015fl\u0259r) \u0259hat\u0259 edir. \u018fqid\u0259 v\u0259 \u0259xlaq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259qli c\u0259h\u0259td\u0259n q\u00fcsurlu \u015f\u0259xsl\u0259r istisna olmaqla, ham\u0131 b\u0259rab\u0259r v\u0259 eynidir. \u018fqli c\u0259h\u0259td\u0259n n\u00f6qsan\u0131 olanlar &#8220;m\u00fcst\u0259z\u0259f&#8221; kateqoriyas\u0131na aid edilir v\u0259 onlar d\u0259rk ed\u0259 bilm\u0259dikl\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 cavabdeh say\u0131lm\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u018fm\u0259li (praktiki) v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, ibad\u0259tl\u0259r\u0259 g\u0259linc\u0259, burada da Allah-Taala h\u0259r k\u0259s\u0259 tutumuna uy\u011fun olaraq v\u0259zif\u0259 y\u00fckl\u0259mi\u015fdir. \u00c7\u00fcnki Allah he\u00e7 kim\u0259 tutumundan art\u0131q y\u00fck verm\u0259z (B\u0259q\u0259r\u0259, 286). M\u0259s\u0259l\u0259n, namaz\u0131 ayaq \u00fcst\u0259 q\u0131la bilm\u0259y\u0259nl\u0259r oturmu\u015f halda, bunu da ed\u0259 bilm\u0259y\u0259nl\u0259r uzanm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 q\u0131lmal\u0131d\u0131rlar. Fiziki bax\u0131mdan g\u00fcc\u00fc \u00e7atmayanlar oruc tutmaqdan azadd\u0131rlar v\u0259 s.<\/p>\n<p>Allah-Taala Quranda h\u0259tta b\u0259zi fiziki q\u00fcsurlara toxunduqda bel\u0259, onlar\u0131 ad\u0259t\u0259n, h\u0259qiqi m\u0259nada deyil, m\u0259cazi m\u0259nada vur\u011fulay\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Quranda g\u00f6rm\u0259 q\u00fcsuru bar\u0259d\u0259 s\u00f6z a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f 28 ay\u0259 vard\u0131r. Bunlar\u0131n 18-d\u0259 m\u0259cazi korluqdan, y\u0259ni Allaha iman g\u0259tirm\u0259m\u0259kd\u0259n, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, q\u0259lb g\u00f6z\u00fcn\u00fcn korlu\u011fundan dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Quran iman g\u0259tirmy\u0259n m\u00fc\u015frikl\u0259r bar\u0259d\u0259 &#8220;onlar kar, lal v\u0259 kordurlar&#8221; buyurur (B\u0259q\u0259r\u0259, 18). Y\u0259ni haqq\u0131 g\u00f6rm\u0259z, haqq\u0131 e\u015fitm\u0259z v\u0259 haqq\u0131 dan\u0131\u015fmazlar. Ay\u0259l\u0259rin birind\u0259 bu m\u0259na daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edilir: &#8220;Biz cinl\u0259rd\u0259n v\u0259 insanlardan bir \u00e7oxunu c\u0259h\u0259nn\u0259m \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131q. Onlar\u0131n q\u0259lbl\u0259ri vard\u0131r, lakin onunla (Allah\u0131n birliyini s\u00fcbut ed\u0259n d\u0259lill\u0259ri, \u00f6zl\u0259rinin dini borc v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rini) anlamazlar. Onlar\u0131n g\u00f6zl\u0259ri vard\u0131r, lakin onunla (Allah\u0131n m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rini) g\u00f6rm\u0259zl\u0259r. Onlar\u0131n qulaqlar\u0131 vard\u0131r, lakin onunla (\u00f6y\u00fcd-n\u0259sih\u0259t) e\u015fitm\u0259zl\u0259r. Onlar heyvan kimidirl\u0259r, b\u0259lk\u0259 d\u0259, (ondan) daha \u00e7ox z\u0259lal\u0259td\u0259dirl\u0259r. Qafil olanlar da m\u0259hz onlard\u0131r!&#8221; (\u018fraf, 179).<\/p>\n<p>B\u0259zi ay\u0259l\u0259rd\u0259 fiziki bax\u0131mdan korluq q\u0259sd edils\u0259 d\u0259, bunlar\u0131n bir qismi d\u00fcnya h\u0259yat\u0131, bir qismi d\u0259 axir\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. D\u00fcnya h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir qrup ay\u0259l\u0259rd\u0259 H\u0259zr\u0259t Yusifin (\u0259) ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na a\u011flay\u0131b g\u00f6zl\u0259ri tutulan Y\u0259qub Pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n (\u0259) v\u0259 onun \u015f\u0259fa tapmas\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r (Yusif sur\u0259si). Daha iki ay\u0259d\u0259 H\u0259zr\u0259t \u0130saya (\u0259) korlar\u0131 sa\u011faltmaq kimi m\u00f6c\u00fcz\u0259 verildiyi buyurulur (Ali-\u0130mran, 49 v\u0259 Maid\u0259, 110). Nur sur\u0259sinin 61-ci, F\u0259th sur\u0259sinin 17-ci ay\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 kor insan\u0131n \u00fcz\u00fcrl\u00fc oldu\u011fu hallar a\u00e7\u0131qlan\u0131r. Allah-Taala m\u00f6minl\u0259 kafiri m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259rk\u0259n d\u0259 korla g\u00f6r\u0259n, karla e\u015fid\u0259n aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqi misal \u00e7\u0259kir: &#8220;Bu iki tayfan\u0131n (kafirl\u0259rin v\u0259 m\u00f6minl\u0259rin) v\u0259ziyy\u0259ti korla kar\u0131n, g\u00f6r\u0259nl\u0259 e\u015fid\u0259nin v\u0259ziyy\u0259ti kimidir. Onlar eyni ola bil\u0259rl\u0259rmi?! M\u0259g\u0259r ibr\u0259t alm\u0131rs\u0131n\u0131z?&#8221; (Hud, 24). Quran\u0131n \u018fb\u0259s\u0259 sur\u0259sinin \u0259vv\u0259lind\u0259 t\u0259svir edil\u0259n hadis\u0259 d\u0259 kor \u015f\u0259xsl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu hadis\u0259nin t\u0259fsiri bar\u0259d\u0259 f\u0259rqli izahlar vard\u0131r, hadis\u0259nin q\u0259hr\u0259man\u0131 Abdullah ibn \u00dcmmi-M\u0259ktum adl\u0131 s\u0259hab\u0259 haqq\u0131nda n\u00f6vb\u0259ti b\u00f6l\u00fcml\u0259rd\u0259 m\u0259lumat veril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>(\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc hiss\u0259)<br \/>\nFiziki m\u0259hdudiyy\u0259t Allah\u0131n c\u0259zas\u0131d\u0131rm\u0131?<\/p>\n<p>\u0130nsanlar\u0131n fiziki q\u00fcsurlara tutulmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi bar\u0259d\u0259 konkret s\u00f6z dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildir. \u00c7\u00fcnki \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n v\u0259 hadis\u0259l\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq bu s\u0259b\u0259bl\u0259r f\u0259rqli ola bil\u0259r. B\u0259z\u0259n insanlar\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n m\u00fcsib\u0259tl\u0259r Allah\u0131n s\u0131na\u011f\u0131 kimi q\u0259bul edilm\u0259lidir. Quran bu bar\u0259d\u0259 buyurur: &#8220;\u018flb\u0259tt\u0259, Biz sizi bir az qorxu, bir az acl\u0131q, bir az da mal, can (\u00f6vlad) v\u0259 m\u0259hsul q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 imtahan ed\u0259rik. (Ya R\u0259sulum! Bel\u0259 imtahanlara) s\u0259bir ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 m\u00fcjd\u0259 ver!&#8221; (B\u0259q\u0259r\u0259, 155). &#8220;Yoxlamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Biz sizi \u015f\u0259r v\u0259 xeyirl\u0259 imtahana \u00e7\u0259k\u0259rik&#8221; (\u018fnbiya, 35).<\/p>\n<p>B\u0259z\u0259n is\u0259 m\u00fcsib\u0259t, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u015fik\u0259stlik insan\u0131n g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n c\u0259zas\u0131 olaraq verilir: &#8220;Siz\u0259 \u00fcz ver\u0259n h\u0259r bir m\u00fcsib\u0259t \u00f6z \u0259ll\u0259rinizl\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131n\u0131z g\u00fcnahlar\u0131n (etdiyiniz \u0259m\u0259ll\u0259rin) ucbat\u0131ndand\u0131r&#8221; (\u015eura, 30). M\u0259sumlar\u0131n b\u0259d duas\u0131 il\u0259 b\u0259zi s\u0259hab\u0259l\u0259rin b\u0259laya d\u00fc\u00e7ar olmalar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, m\u00fcxt\u0259lif fiziki n\u00f6qsanlara tutulmalar\u0131 buna s\u00fcbut say\u0131la bil\u0259r.<br \/>\nB\u0259z\u0259n is\u0259 h\u0259r hans\u0131 m\u00fcsib\u0259t Allah t\u0259r\u0259find\u0259n insan\u0131n g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131 yaxud b\u00f6y\u00fck bir ziyandan qurtulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn verilir. Bu m\u0259nada m\u00fcsib\u0259t \u0259slind\u0259 bir m\u00fckafat kimi q\u0259bul edilm\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki bu, g\u00fcnahlar\u0131 ba\u011f\u0131\u015flatmaq, yaxud ziyandan qurtulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u015fansd\u0131r. H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) buyurmu\u015fdur: &#8220;M\u00fcs\u0259lmana bir d\u0259rd, x\u0259st\u0259lik, k\u0259d\u0259r, can s\u0131x\u0131nt\u0131s\u0131 verils\u0259, h\u0259tta aya\u011f\u0131na tikan batsa, m\u00fctl\u0259q bu m\u00fcsib\u0259tin \u0259v\u0259zind\u0259 Allah onun s\u0259hv v\u0259 g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayar&#8221; (S\u0259hihi-Buxari, M\u0259rza kitab\u0131, 1-ci bab; S\u0259hihi-M\u00fcslim, Birr kitab\u0131, 14-c\u00fc bab).<\/p>\n<p>Toplum i\u00e7ind\u0259 yanl\u0131\u015f olaraq formala\u015fm\u0131\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, guya fiziki v\u0259 ya \u0259qli n\u00f6qsan\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r \u00f6z valideynl\u0259rinin g\u00fcnah\u0131na g\u00f6r\u0259 bu c\u0259zaya Allah t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00fc\u00e7ar edilmi\u015fl\u0259r. Halbuki, \u0130slam m\u0259ntiqi bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni k\u00f6k\u00fcnd\u0259n r\u0259dd edir. \u0130slamda he\u00e7 kim ba\u015fqas\u0131n\u0131n \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Allah qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131m\u0131r. Ata o\u011fula, o\u011ful ataya g\u00f6r\u0259 cavabdeh deyildir. Quran ay\u0259l\u0259rind\u0259 buyurulur: &#8220;H\u0259r k\u0259sin qazand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnah ancaq \u00f6z\u00fcn\u0259 aiddir. He\u00e7 bir g\u00fcnahkar ba\u015fqas\u0131n\u0131n g\u00fcnah\u0131n\u0131 da\u015f\u0131maz&#8221; (\u018fnam, 164). &#8220;G\u00fcnah y\u00fck\u00fc a\u011f\u0131r olan kims\u0259 y\u00fck\u00fcn\u00fc da\u015f\u0131maq \u00fc\u00e7\u00fcn (ba\u015fqa birisini k\u00f6m\u0259y\u0259) \u00e7a\u011f\u0131rsa v\u0259 (\u00e7a\u011f\u0131r\u0131lan adam onun) yax\u0131n qohumu olsa bel\u0259, o y\u00fckd\u0259n bir \u015fey da\u015f\u0131nmaz&#8221; (Fatir, 18). &#8220;He\u00e7 bir g\u00fcnahkar ba\u015fqas\u0131n\u0131n g\u00fcnah\u0131na y\u00fckl\u0259nm\u0259z! \u0130nsana ancaq \u00f6z z\u0259hm\u0259ti (s\u0259yi, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, \u0259m\u0259li) qalar!&#8221; (N\u0259cm, 38-39).<\/p>\n<p>Allah-Taala o q\u0259d\u0259r zal\u0131m deyildir ki, he\u00e7 bir g\u00fcnah etm\u0259mi\u015f k\u00f6rp\u0259ni c\u0259za olaraq anadang\u0259lm\u0259 \u015fik\u0259st yarats\u0131n v\u0259 h\u0259min k\u00f6rp\u0259 bu \u015fik\u0259stliy\u0259 g\u00f6r\u0259 Allah qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcnah y\u00fck\u00fcn\u00fc da\u015f\u0131s\u0131n. Allah c\u0259zaya layiq olmayan \u015f\u0259xs\u0259 c\u0259za verm\u0259z; bu, Onun \u0259dal\u0259t sif\u0259tind\u0259n uzaqd\u0131r. \u018fksin\u0259, b\u0259zi hallarda \u015fik\u0259stliyi c\u0259za yox, m\u00fckafat kimi q\u0259bul etm\u0259k laz\u0131md\u0131r; Allah bu yolla h\u0259min \u015f\u0259xsin axir\u0259td\u0259ki aqib\u0259tini y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259k v\u0259 bu d\u00fcnyada bula\u015fa bil\u0259c\u0259yi b\u0259zi g\u00fcnahlardan onu qorumaq ist\u0259mi\u015fdir. Bu m\u00fckafat\u0131 d\u00fczg\u00fcn d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 is\u0259 insan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r buna \u015f\u00fck\u00fcr ets\u0259, h\u0259min m\u00fckafat\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n qazanm\u0131\u015f olar. \u018fksin\u0259, na\u015f\u00fck\u00fcrl\u00fck v\u0259 asilik ets\u0259, g\u00fcnah sahibi olar.<\/p>\n<p>B\u0259z\u0259n anadang\u0259lm\u0259 \u015fik\u0259stliyin s\u0259b\u0259bi valideyn olur. Bu, k\u00f6rp\u0259nin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 deyil, t\u0259bi\u0259t qanunlar\u0131n\u0131n t\u0259bii icras\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, hamil\u0259 qad\u0131n i\u00e7ki i\u00e7irs\u0259, siqaret \u00e7\u0259kirs\u0259, \u015f\u0259ri\u0259td\u0259 hamil\u0259 qad\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l etmirs\u0259, do\u011fulan u\u015fa\u011f\u0131n n\u00f6qsanl\u0131 olmas\u0131n\u0131n bilavasit\u0259 baiskar\u0131 o \u00f6z\u00fcd\u00fcr. G\u00fcnah\u0131 k\u0259narda axtarmaq laz\u0131m deyil. Yaxud hamil\u0259lik zaman\u0131 a\u011f\u0131r y\u00fck qald\u0131rmaq, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik qaydalar\u0131na \u0259m\u0259l etm\u0259m\u0259k t\u0259bii ki, u\u015fa\u011f\u0131n \u015fik\u0259stliyin\u0259 g\u0259tirib-\u00e7\u0131xaracaq. Yeni do\u011fulmu\u015f k\u00f6rp\u0259y\u0259 laz\u0131m\u0131nca n\u0259zar\u0259t etm\u0259y\u0259n, onu \u00f6zba\u015f\u0131na buraxan, sa\u011flam qidaland\u0131rmayan, tibbi qaydalara uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259sl\u0259m\u0259y\u0259n ana \u00f6vlad\u0131n n\u00f6qsanl\u0131 olmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Bunlar t\u0259bi\u0259tin qanunlar\u0131d\u0131r v\u0259 bunlarda qeyri-adilik axtarmaq d\u00fczg\u00fcn deyil. Nec\u0259 ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc da\u011fdan a\u015fa\u011f\u0131 atan adam \u00f6ls\u0259, g\u00fcnah\u0131 ba\u015fqas\u0131nda axtarmaq olmaz.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259l\u0259r, t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r zaman\u0131 x\u0259sar\u0259t alan, i\u015f v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat f\u0259aliyy\u0259ti zaman\u0131 ehtiyats\u0131zl\u0131q \u00fcz\u00fcnd\u0259n z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259n insanlar da bunun s\u0259b\u0259bini k\u0259narda axtarmal\u0131 deyill\u0259r. M\u00fcharib\u0259y\u0259 yola d\u00fc\u015f\u0259n \u015f\u0259xs \u00f6l\u00fcm v\u0259 \u015fik\u0259stlik ehtimal\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131d\u0131r. Bu i\u015fl\u0259rin g\u00fcnahkar\u0131 Allah deyil. Allah d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin axar\u0131n\u0131 t\u0259bii qanunlar\u0131n \u00f6hd\u0259sin\u0259 burax\u0131b. Bu qanunlar\u0131n m\u00fct\u0259madi pozulmas\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n nizam\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131na g\u0259tirib-\u00e7\u0131xara bil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, t\u0259bi\u0259td\u0259ki hadis\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259r daxilind\u0259 \u00f6z axar\u0131 il\u0259 gedir. Yaln\u0131z Allah\u0131n hikm\u0259ti \u0259sas\u0131nda b\u0259zi istisna hallarda bu qanunlar\u0131n pozulmas\u0131 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r; buna m\u00f6c\u00fcz\u0259 deyilir. Amma h\u0259r add\u0131mda m\u00f6c\u00fcz\u0259 g\u00f6zl\u0259m\u0259k m\u0259nas\u0131zd\u0131r. \u0130nsan\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n v\u0259 fiziki \u015fik\u0259stlikl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n \u0259ks\u0259r hadis\u0259l\u0259r insan\u0131n ya ehtiyats\u0131zl\u0131\u011f\u0131, ya arxay\u0131nl\u0131\u011f\u0131, ya da d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sizliyi \u00fcz\u00fcnd\u0259n yaran\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130slam tarixini v\u0259r\u0259ql\u0259dikc\u0259 h\u0259m anadang\u0259lm\u0259 \u015fik\u0259st do\u011fulmu\u015f, h\u0259m d\u0259 sonradan fiziki q\u00fcsur qazanm\u0131\u015f m\u0259\u015fhur \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 rast g\u0259lirik. M\u0259qal\u0259nin n\u00f6vb\u0259ti b\u00f6l\u00fcml\u0259rind\u0259 onlar\u0131n bir qismi haqq\u0131nda m\u0259lumat ver\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>allah<\/p>\n<p>(D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc hiss\u0259)<br \/>\nFiziki m\u0259hdudiyy\u0259tli m\u0259\u015fhur s\u0259hab\u0259l\u0259r<\/p>\n<p>\u0130slam\u0131n ilk d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f fiziki q\u00fcsurlu b\u0259zi s\u0259hab\u0259l\u0259rin h\u0259yat\u0131na n\u0259z\u0259r salaq. Bu \u015f\u0259xsl\u0259rin tarixi rolunu d\u00fczg\u00fcn d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k, Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) onlarla r\u0259ftar t\u0259rzini izl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n yaln\u0131z fiziki q\u00fcsurlar\u0131n\u0131 qeyd etm\u0259k deyil, h\u0259yat tarix\u00e7\u0259sini d\u0259 q\u0131saca t\u0259svir etm\u0259yi m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun say\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p>1. \u018fmr ibn C\u0259muh<\/p>\n<p>O, M\u0259din\u0259 \u0259hlind\u0259n, B\u0259ni-S\u0259l\u0259m\u0259 soyundan idi. \u00d6z n\u0259slinin h\u00f6rm\u0259tli \u015f\u0259xsl\u0259rind\u0259n biri say\u0131l\u0131rd\u0131, igid d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc v\u0259 \u015fair t\u0259bli idi. Bununla yana\u015f\u0131, ayaqlar\u0131nda anadang\u0259lm\u0259 q\u00fcsur vard\u0131, \u00e7\u0259tinlikl\u0259 yeriyirdi.<br \/>\nO zamanlar \u018fr\u0259bistanda h\u0259r bir ail\u0259nin \u00f6z b\u00fct\u00fc vard\u0131. \u018fmr ibn C\u0259muh da \u00f6z\u00fcn\u0259 bahal\u0131 taxtadan M\u0259nat adl\u0131 b\u00fct yondurmu\u015fdu v\u0259 ona p\u0259r\u0259sti\u015f edirdi.<\/p>\n<p>H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) hicr\u0259td\u0259n bir il \u0259vv\u0259l M\u00fcs\u0259b ibn \u00dcmeyr adl\u0131 s\u0259hab\u0259ni Y\u0259srib\u0259 (M\u0259din\u0259y\u0259) g\u00f6nd\u0259rdi ki, burada \u0130slam dinini yays\u0131n v\u0259 \u0259halini m\u00fcs\u0259lmanl\u0131\u011fa d\u0259v\u0259t etsin. M\u00fcs\u0259bin say\u0259sind\u0259 Y\u0259srib camaat\u0131n\u0131n \u00e7oxusu m\u00fcs\u0259lman oldu. \u018fmr ibn C\u0259muhun arvad\u0131 v\u0259 \u00fc\u00e7 o\u011flu da \u0130slam\u0131 q\u0259bul etdil\u0259r. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 az adam b\u00fctp\u0259r\u0259st \u0259qid\u0259sind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131, bunlardan biri d\u0259 \u018fmr idi. O\u011fullar\u0131 \u00f6z imanlar\u0131n\u0131 ondan gizli saxlay\u0131rd\u0131lar.<br \/>\nN\u0259hay\u0259t, bir g\u00fcn o\u011fullar\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lman oldu\u011funu bil\u0259n \u018fmr onlarla s\u00f6hb\u0259t etdi. O\u011flu M\u00fcs\u0259bd\u0259n \u00f6yr\u0259ndiyi Quran ay\u0259l\u0259rini \u018fmr\u0259 oxudu. Ay\u0259l\u0259r\u0259 heyran qalan \u018fmr ibn C\u0259muhun q\u0259lbind\u0259 \u0130slama r\u0259\u011fb\u0259t yarand\u0131. Amma o, M\u0259natdan \u00fcz d\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 qorxurdu. O\u011fullar\u0131 bir g\u00fcn M\u0259nat b\u00fct\u00fcn\u00fc evd\u0259n apar\u0131b \u00e7irkab sular\u0131n t\u00f6k\u00fcld\u00fcy\u00fc \u00e7uxura tullad\u0131lar. \u018fmr b\u00fct\u00fc ev\u0259 g\u0259tirib t\u0259mizl\u0259di, gec\u0259 onun boynundan q\u0131l\u0131nc asd\u0131 ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259 bilsin. S\u0259h\u0259r yen\u0259 M\u0259nat\u0131 zibillikd\u0259n tapanda onun he\u00e7 n\u0259y\u0259 qadir olmayan cans\u0131z taxta par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu d\u0259rk etdi. Sonra M\u00fcs\u0259bin yan\u0131na g\u0259lib k\u0259lmeyi-\u015f\u0259had\u0259ti s\u00f6yl\u0259di v\u0259 m\u00fcs\u0259lman oldu.<\/p>\n<p>Bu hadis\u0259d\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t sonra Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz (s) d\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 hicr\u0259t etdi. \u018fmr B\u0259dr sava\u015f\u0131na qat\u0131lmaq ist\u0259yirdi, amma o\u011fullar\u0131 onun topal v\u0259 ya\u015fl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yib, cihada qo\u015fulmas\u0131na mane oldular. \u00dch\u00fcd sava\u015f\u0131na s\u0259f\u0259rb\u0259rlik elan edil\u0259nd\u0259 d\u0259, \u018fmrin o\u011fullar\u0131 onu evd\u0259 qoymaq ist\u0259dil\u0259r. Amma bu d\u0259f\u0259 \u018fmr \u00f6z\u00fc Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) h\u00fczuruna g\u0259ldi v\u0259 sava\u015fa qat\u0131lmaq ist\u0259diyini bildirdi: &#8220;Ey Allah\u0131n R\u0259sulu! O\u011fullar\u0131m m\u0259ni sava\u015fa qat\u0131lma\u011fa qoymurlar. Amma m\u0259n bu topal aya\u011f\u0131mla C\u0259nn\u0259t\u0259 girm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. \u015e\u0259hid olsam, bu ayaqlarla c\u0259nn\u0259t\u0259 gir\u0259 bil\u0259r\u0259mmi?&#8221; Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s): &#8220;b\u0259li&#8221; buyurdu, sonra \u018fmrin o\u011fullar\u0131na dedi: &#8220;Onu s\u0259rb\u0259st burax\u0131n. Allah ona \u015f\u0259hid m\u0259qam\u0131n\u0131 ver\u0259c\u0259k&#8221;.<\/p>\n<p>\u00dch\u00fcd sava\u015f\u0131nda \u018fmr misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f \u015f\u00fcca\u0259t g\u00f6st\u0259rdi. M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n bir hiss\u0259si d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131n\u0131 qoyub qa\u00e7sa da, \u018fmr sava\u015fmaqda davam edirdi. O, d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259-d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 bu r\u0259c\u0259zi oxuyurdu: &#8220;M\u0259n c\u0259nn\u0259ti ist\u0259yir\u0259m!&#8221; H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) onun \u015f\u00fcca\u0259tini seyr edib buyurmu\u015fdu: &#8220;Ey \u018fmr! S\u0259nin c\u0259nn\u0259td\u0259 sa\u011flam ayaqlarla g\u0259zdiyini g\u00f6r\u00fcr\u0259m&#8221;. \u00dch\u00fcd sava\u015f\u0131nda \u018fmr ibn C\u0259muh \u00f6z o\u011flu X\u0259lladla, b\u0259zi yax\u0131n qohumlar\u0131 v\u0259 n\u00f6k\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 \u015f\u0259hid oldu. Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz (s) \u0259mr verdi ki, \u018fmr il\u0259 dostu Abdullah \u018fnsarinin c\u0259naz\u0259sini bir q\u0259bird\u0259 d\u0259fn etsinl\u0259r (Abdullah m\u0259\u015fhur s\u0259hab\u0259 Cabir ibn Abdullah \u018fnsarinin atas\u0131 idi).<\/p>\n<p>46 ild\u0259n sonra M\u00fcaviy\u0259nin \u0259mri il\u0259 \u00dch\u00fcd \u0259razisind\u0259 bulaq qaz\u0131lark\u0259n, \u015f\u0259hidl\u0259rin \u00f6vladlar\u0131na tap\u015f\u0131rd\u0131lar ki, c\u0259naz\u0259l\u0259ri q\u0259bird\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b k\u0259narda basd\u0131rs\u0131nlar. Q\u0259birl\u0259ri a\u00e7anda \u018fmr ibn C\u0259muhla Abdullah\u0131n c\u0259s\u0259dl\u0259rinin \u00e7\u00fcr\u00fcm\u0259diyin g\u00f6rd\u00fcl\u0259r. R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, \u018fmr ibn C\u0259muh can\u0131n\u0131 tap\u015f\u0131rark\u0259n \u0259lini yaras\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 qoyubmu\u015f; onu el\u0259 bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259c\u0259 d\u0259fn etmi\u015fdil\u0259r. \u018fmrin c\u0259naz\u0259sini yeni q\u0259bird\u0259 d\u0259fn ed\u0259nd\u0259 \u0259lini yaras\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r, bu zaman yaradan qan a\u00e7\u0131ld\u0131. Onun \u0259lini yaran\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 qaytaranda qan k\u0259sildi (Malik ibn \u018fn\u0259s. \u018fl-Muv\u0259tta, &#8220;Kitab\u00fcl-Cihad&#8221;, h\u0259dis 1104; \u0130bn \u018fsir. \u00dcs\u00fcd\u00fcl-\u011fab\u0259, cild 3, s\u0259h. 233; \u0130bn K\u0259sir. \u018fl-Biday\u0259t\u00fc v\u0259n-nihay\u0259, cild 5, s\u0259h. 436-438; \u018fli\u0259kb\u0259r Mehdipur. \u018fcsade-cavidan, s\u0259h. 48).<\/p>\n<p>H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) \u018fmr ibn C\u0259muhun fiziki q\u00fcsuruna baxmayaraq, onu \u00f6z n\u0259slinin b\u00f6y\u00fcy\u00fc elan etmi\u015fdi. \u0130slamdan \u0259vv\u0259l B\u0259ni-S\u0259l\u0259m\u0259 soyunun ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 x\u0259sislikd\u0259 ad qazanm\u0131\u015f C\u0259dd ibn Qeys adl\u0131 m\u00fcnafiq idi. Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz (s): &#8220;X\u0259sislikd\u0259n b\u00f6y\u00fck b\u0259la varm\u0131?&#8221; dey\u0259r\u0259k, \u018fmr ibn C\u0259muhu onun yerin\u0259 B\u0259ni-S\u0259l\u0259m\u0259 n\u0259slinin \u015feyxi t\u0259yin etmi\u015fdi (\u0130bn \u018fbdil-birr. \u018fl-\u0130stiab, 1-ci cild, s\u0259h. 163).<\/p>\n<p>(Be\u015finci hiss\u0259)<br \/>\nFiziki m\u0259hdudiyy\u0259tli m\u0259\u015fhur s\u0259hab\u0259l\u0259r<\/p>\n<p>2. Abdullah ibn \u00dcmmi-M\u0259ktum<\/p>\n<p>O, H\u0259zr\u0259t X\u0259dic\u0259nin day\u0131s\u0131 o\u011flu idi. M\u0259kk\u0259 d\u00f6n\u0259\u00acmind\u0259 \u0130slam\u0131 q\u0259bul etmi\u015f ilk m\u00fcs\u0259lmanlar\u00acdan say\u0131l\u0131rd\u0131. K\u00f6rp\u0259 ik\u0259n g\u00f6zl\u0259ri tutulmu\u015fdu, amma gur s\u0259si vard\u0131. Bilalla yana\u015f\u0131 m\u00fc\u0259zzinlik edirdi. X\u00fcsusil\u0259, ramazan ay\u0131nda s\u00fcbh azan\u0131n\u0131 Abdullah ibn \u00dcmmi-M\u0259ktum oxuyurdu. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) s\u0259hab\u0259l\u0259rin\u0259 tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, Abdullah\u0131n azan s\u0259sini e\u015fidinc\u0259y\u0259 kimi yeyib-i\u00e7\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Kor oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn sava\u015flara qat\u0131la bilmirdi. Bunun \u0259v\u0259zind\u0259 sava\u015f m\u00fcdd\u0259tinc\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) onu M\u0259din\u0259d\u0259 \u00f6z cani\u015fini t\u0259yin edirdi. B\u0259z\u0259n d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131n\u0131n k\u0259nar\u0131nda bir t\u0259p\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u0259 qalx\u0131b uca s\u0259sl\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 h\u00fccuma h\u0259v\u0259sl\u0259ndirirdi. Vida h\u0259ccind\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) s\u00f6yl\u0259diyi x\u00fctb\u0259ni uca s\u0259sl\u0259 camaata elan ed\u0259nl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Abdullah idi.<\/p>\n<p>Qurani-k\u0259rimin &#8220;\u018fb\u0259s\u0259&#8221; sur\u0259si (80-ci sur\u0259) Abdullah ibn \u00dcmmi-M\u0259ktum haqq\u0131nda naz\u0131l olmu\u015fdur. \u018fhli-s\u00fcnn\u0259 t\u0259fsirl\u0259rind\u0259 deyilir ki, bir g\u00fcn Abdullah ibn M\u0259ktum H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) h\u00fczuruna g\u0259lib xahi\u015f edir ki, ona Quran ay\u0259l\u0259rini \u00f6yr\u0259tsin. Bu zaman Allah\u0131n El\u00e7isi (s) bir d\u0259st\u0259 adamla \u00e7ox ciddi m\u00f6vzuda vacib s\u00f6hb\u0259t edirdi. Abdullah \u00f6z xahi\u015fini bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 t\u0259krarlay\u0131r. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) narahat\u00e7\u0131l\u0131qla \u00fcz\u00fcn\u00fc tur\u015fudur v\u0259 etinas\u0131z halda o biri t\u0259r\u0259f\u0259 d\u00f6n\u00fcr. \u015ei\u0259 t\u0259fsirl\u0259rind\u0259 Abdullaha qar\u015f\u0131 \u00f6z narahat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015f \u015f\u0259xsin Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) deyil, s\u0259hab\u0259l\u0259rd\u0259n biri oldu\u011fu s\u00f6yl\u0259nilir.<\/p>\n<p>Abdullah ibn \u00dcmmi-M\u0259ktum Qurani-K\u0259rimi \u0259zb\u0259r bilir v\u0259 ba\u015fqa m\u00fcs\u0259lmanlara da \u00f6yr\u0259dirdi. Hicr\u0259tin 15-ci ilind\u0259 (miladi 636-c\u0131 il) m\u00fcs\u0259lmanlarla Sasani ordusu aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f Qadisiyy\u0259 sava\u015f\u0131nda Abdullah bayra\u011f\u0131 \u0259lind\u0259 tutmu\u015f halda y\u00fcks\u0259kliy\u0259 qalx\u0131b dini \u015f\u00fcarlar s\u00f6yl\u0259yir v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri h\u00fccuma s\u0259sl\u0259yirdi. H\u0259min sava\u015fda \u015f\u0259hid oldu\u011fu r\u0259vay\u0259t edilir. Ba\u015fqa bir m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Qadisiyy\u0259 s\u0259f\u0259rind\u0259n qay\u0131dark\u0259n yolda v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>3. M\u00fcaz ibn C\u0259b\u0259l<\/p>\n<p>M\u00fcaz H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) tan\u0131nm\u0131\u015f s\u0259hab\u0259l\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. M\u0259din\u0259nin X\u0259zr\u0259c q\u0259bil\u0259sin\u0259 m\u0259nsub idi. 18 ya\u015f\u0131nda \u0130slama g\u0259lmi\u015f v\u0259 ikinci \u018fq\u0259b\u0259 bey\u0259tind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdi. O, Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) M\u0259din\u0259y\u0259 g\u0259li\u015fin\u0259 \u015f\u0259rait yaradan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n biri idi. Hicr\u0259td\u0259n sonra ba\u015f vermi\u015f b\u00fct\u00fcn m\u0259\u015fh\u00fcr sava\u015flara qat\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda \u015f\u00fcca\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi.<\/p>\n<p>M\u00fcaz Qurani-K\u0259rimi \u0259zb\u0259r bilirdi, s\u0259hab\u0259l\u0259r i\u00e7ind\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259ti vard\u0131. V\u0259fat etdikd\u0259n sonra da ikinci x\u0259lif\u0259 \u00d6m\u0259r ibn X\u0259ttab onu ehtiramla yad edib deyirdi: &#8220;\u018fg\u0259r M\u00fcaz sa\u011f olsayd\u0131, onu \u00f6z\u00fcm\u0259 cani\u015fin t\u0259yin ed\u0259rdim&#8221;. M\u00fcaz s\u0259xav\u0259tli insan idi, s\u0259rv\u0259tini ehtiyacl\u0131lara paylay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Hicr\u0259tin 9-cu ilind\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) onu Y\u0259m\u0259n\u0259 qaz\u0131 t\u0259yin etdi. R\u0259vay\u0259t edirl\u0259r ki, bu zaman Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) ondan soru\u015fdu: &#8220;Orada nec\u0259 q\u0259zav\u0259t ed\u0259c\u0259ks\u0259n?&#8221; M\u00fcaz cavab verdi: &#8220;Allah\u0131n Kitab\u0131na (Qurana) \u0259sas\u0259n q\u0259zav\u0259t ed\u0259c\u0259y\u0259m&#8221;. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) soru\u015fdu: &#8220;\u018fg\u0259r Allah\u0131n Kitab\u0131nda laz\u0131m olan h\u00f6km\u00fc tapmasan?&#8221; M\u00fcaz dedi: &#8220;Onda Allah\u0131n R\u0259sulunun s\u00fcnn\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n q\u0259zav\u0259t ed\u0259c\u0259y\u0259m&#8221;. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) yen\u0259 soru\u015fdu: &#8220;B\u0259s s\u00fcnn\u0259d\u0259 d\u0259 laz\u0131m olan\u0131 tapma-san?&#8221; M\u00fcaz dedi: &#8220;Onda \u00f6z r\u0259yim\u0259 \u0259sas\u0259n ictihad ed\u0259c\u0259y\u0259m&#8221;. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) bu cavablardan raz\u0131 halda buyurdu: &#8220;H\u0259md olsun Allaha ki, Allah R\u0259sulunun el\u00e7isini (M\u00fcaz\u0131) laz\u0131m olan \u015f\u0259kild\u0259 davranma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q etdi&#8221;.<\/p>\n<p>Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) y\u0259m\u0259nlil\u0259r\u0259 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 z\u0259man\u0259t m\u0259ktubunda M\u00fcaz haqq\u0131nda bel\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131: &#8220;\u00d6z adamlar\u0131m\u0131n aras\u0131ndan xeyirli olan birini siz\u0259 g\u00f6nd\u0259rir\u0259m&#8221;.<\/p>\n<p>M\u00fcaz Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) v\u0259fat\u0131na kimi Y\u0259m\u0259nd\u0259 qald\u0131, sonra M\u0259din\u0259y\u0259 qay\u0131td\u0131. \u018fbu B\u0259krin xilaf\u0259ti zaman\u0131 \u015eam\u0131n f\u0259thin\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n m\u00fcs\u0259lman qo\u015fununun t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131ld\u0131. Sonra \u015eam vilay\u0259tind\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131b, camaata Qurani-K\u0259rimi \u00f6yr\u0259tm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Hicri 18-ci (miladi 639-cu) ild\u0259 \u0130ordaniya \u0259razisind\u0259 taun x\u0259st\u0259liyind\u0259n v\u0259fat etdiyini yaz\u0131rlar.<\/p>\n<p>M\u0259\u015fhur \u0259dib Cahiz M\u00fcaz ibn C\u0259b\u0259li ortopedik fiziki q\u00fcsuru olan \u015f\u0259xsl\u0259rin s\u0131ras\u0131nda qeyd etmi\u015fdir. \u0130bn Q\u00fcteyb\u0259 v\u0259 \u0130bn S\u0259d kimi m\u0259\u015fhur yazarlar da onun aya\u011f\u0131nda x\u0259st\u0259lik oldu\u011funu vur\u011fulam\u0131\u015flar. Bu x\u0259st\u0259liyin anadang\u0259lm\u0259 deyil, sonradan yaranm\u0131\u015f oldu\u011funu ehtimal edirik. \u00c7\u00fcnki M\u00fcaz h\u0259m \u00fczd\u0259n yara\u015f\u0131ql\u0131, h\u0259m d\u0259 fiziki bax\u0131mdan g\u00fccl\u00fc v\u0259 ucaboylu \u015f\u0259xs olmu\u015fdur. Y\u0259m\u0259nd\u0259 \u00f6z v\u0259zif\u0259sini icra ed\u0259rk\u0259n, namaz\u0131n t\u0259hiyyat (t\u0259\u015f\u0259hh\u00fcd) hiss\u0259sind\u0259 ayaqlar\u0131n\u0131 qatlaya bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn qaba\u011fa uzad\u0131rd\u0131. H\u0259tta b\u0259zi kitablarda ona iqtida ed\u0259r\u0259k namaz q\u0131lan y\u0259m\u0259nlil\u0259rin d\u0259 ayaqlar\u0131n\u0131 qaba\u011fa uzatd\u0131qlar\u0131, sonra M\u00fcaz t\u0259r\u0259find\u0259n bunun yanl\u0131\u015f oldu\u011fununu onlara s\u00f6yl\u0259ndiyi yaz\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130slam dininin \u0259n \u00e7ox d\u0259y\u0259r verdiyi m\u0259fhumlardan biri d\u0259 insan heysiyyat\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tidir. Dinimiz he\u00e7 kimin a\u015fa\u011f\u0131lanmas\u0131na, t\u0259hqir olunmas\u0131na icaz\u0259 vermir. H\u0259r k\u0259sin can\u0131, mal\u0131, namusu kimi heysiyyat\u0131 v\u0259 ehtiram\u0131 da \u0130slamda qorunur. Bir \u015f\u0259xsi t\u0259hqir etm\u0259k, q\u0259lbini q\u0131rmaq \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcnahlardan say\u0131l\u0131r. H\u0259tta h\u0259disl\u0259rd\u0259 m\u00f6minin q\u0259lbi K\u0259b\u0259y\u0259 b\u0259rab\u0259r v\u0259 ondan uca tutulur. B\u0259zi arifl\u0259r bu h\u0259disl\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq, bir m\u00f6minin q\u0259lbini q\u0131rma\u011f\u0131 K\u0259b\u0259ni da\u011f\u0131tmaqdaqdan daha a\u011f\u0131r g\u00fcnah kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fl\u0259r. ARANTV.AZ\u00a0 islam.az-a istinad\u0259n bildirir ki, \u0130slam dini n\u0259inki insan\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 t\u0259hqir etm\u0259y\u0259 icaz\u0259 vermir, h\u0259tta onun i\u015ftirak\u0131 olmadan bel\u0259, m\u0259nfi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":344317,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[27],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/953579.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=27\" rel=\"category\">\u0130SLAM<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130slam dininin \u0259n \u00e7ox d\u0259y\u0259r verdiyi m\u0259fhumlardan biri d\u0259 insan heysiyyat\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tidir. Dinimiz he\u00e7 kimin a\u015fa\u011f\u0131lanmas\u0131na, t\u0259hqir olunmas\u0131na icaz\u0259 vermir. H\u0259r k\u0259sin can\u0131, mal\u0131, namusu kimi heysiyyat\u0131 v\u0259 ehtiram\u0131 da \u0130slamda qorunur. Bir \u015f\u0259xsi t\u0259hqir etm\u0259k, q\u0259lbini q\u0131rmaq \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcnahlardan say\u0131l\u0131r. H\u0259tta h\u0259disl\u0259rd\u0259 m\u00f6minin q\u0259lbi K\u0259b\u0259y\u0259 b\u0259rab\u0259r v\u0259 ondan uca tutulur. B\u0259zi arifl\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/344316"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=344316"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/344316\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/344317"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=344316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=344316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=344316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}