{"id":351962,"date":"2021-06-28T08:47:47","date_gmt":"2021-06-28T05:47:47","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=351962"},"modified":"2021-06-28T08:47:47","modified_gmt":"2021-06-28T05:47:47","slug":"t%c9%99bi%c9%99tin-qapimizi-doy%c9%99n-x%c9%99b%c9%99rdarligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=351962","title":{"rendered":"T\u0259bi\u0259tin \u201cqap\u0131m\u0131z\u0131 d\u00f6y\u0259n\u201d x\u0259b\u0259rdarl\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"<p><em>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r tozlu havalar\u0131n artmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini n\u0259 il\u0259 izah edirl\u0259r?<\/em><\/p>\n<p>\u0130yunun 20-d\u0259 Bak\u0131da v\u0259 Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131nda havada toz duman\u0131n\u0131n artmas\u0131 hal\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131. Bildirildi ki, havada tozun miqdar\u0131 sanitar normadan 1,9 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Bel\u0259 havalar\u0131 son ill\u0259r daha \u00e7ox g\u00f6r\u00fcr\u00fck v\u0259 insanlar \u201c30-40 il \u00f6nc\u0259 bel\u0259 hava nadir hallarda olard\u0131\u201d tipli fikirl\u0259r dil\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n \u0259vv\u0259ll\u0259r bel\u0259 havaya tez-tez rast g\u0259linm\u0259yib? \u018fg\u0259r son ill\u0259r art\u0131bsa, bunun s\u0259b\u0259bi n\u0259dir?<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/kaspi.az\/az\/tebietin-qapimizi-dyen-xeberdarlii?fbclid=IwAR19c-64aj8OgbfGrioVmfXEyapRQ-3HtwexY5pWBD3GvQJYDmMX_gX7adA\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>\u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin<\/strong><\/a>\u00a0bu m\u00f6vzuda haz\u0131rlanm\u0131\u015f yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik:<\/p>\n<p>\u015e\u0259h\u0259rl\u0259rin ekoloji v\u0259ziyy\u0259ti \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis, dosent, co\u011frafiya elml\u0259ri namiz\u0259di \u015e\u0259k\u0259r M\u0259mm\u0259dova deyir ki, isti hava \u015f\u0259raitind\u0259 havada toz duman\u0131n\u0131n artmas\u0131 normal q\u0259bul olunur, amma burda da m\u00fc\u0259yy\u0259n h\u0259dd var: \u201cYer k\u00fcr\u0259sind\u0259 m\u00f6vcud olan hava k\u00fctl\u0259l\u0259rind\u0259n Az\u0259rbaycana s\u0259kkiz\u00a0atmosfer prosesl\u0259ri t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bunlardan d\u00f6rd\u00a0hava k\u00fctl\u0259si m\u0259hz ekoloji v\u0259ziyy\u0259ti g\u0259rginl\u0259\u015fdir\u0259nl\u0259rdir: yerli hava d\u00f6vran\u0131 prosesl\u0259ri, tropik hava k\u00fctl\u0259l\u0259rinin daxil olmas\u0131, kontinental hava k\u00fctl\u0259l\u0259rinin t\u0259siri, c\u0259nub siklonlar\u0131n\u0131n t\u0259siri. Bu d\u00f6rd\u00a0hava k\u00fctl\u0259sinin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sinin \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259 s\u0259viyy\u0259si yay aylar\u0131nda y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 qalx\u0131r. B\u0259zil\u0259rind\u0259 q\u0131\u015f aylar\u0131nda t\u0259siri daha \u00e7ox \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir. Qeyd etdiyimiz s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n respublika \u0259razisind\u0259 temperatur y\u00fcks\u0259l\u0259n kimi tozlu-dumanl\u0131 hava \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. Ancaq yay aylar\u0131nda da havan\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259 normas\u0131 var.<\/p>\n<div id=\"AdviadNativeVideo0\" class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, bir kubmetr havada tozun orta konsentrasiya h\u0259ddi 0,05 milliqram olmal\u0131d\u0131r. Amma biz g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, bu r\u0259q\u0259m normadan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 y\u00fcks\u0259kdir. Bir kubmetr havada 0,08-0,09 v\u0259 1 milliqram h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u015e.M\u0259mm\u0259dova qeyd etdi ki, 1 kubmetr havada tozun orta konsentrasiya h\u0259ddi 0,00-dan 0,010-a q\u0259d\u0259rdirs\u0259, bu, z\u0259if \u00e7irkl\u0259nm\u0259dir. 0,010-dan, 0,030-a q\u0259d\u0259r orda \u00e7irkl\u0259nm\u0259 h\u0259ddidir. 0,040-dan 0,060-a q\u0259d\u0259r \u00e7irkl\u0259nmi\u015f, 0,060-dan 1-\u0259 q\u0259d\u0259r k\u0259skin \u00e7irkl\u0259nm\u0259 hesab olunur.<\/p>\n<p>\u015e.M\u0259mm\u0259dova son vaxtlar toz duman\u0131n\u0131n normadan \u00e7ox olmas\u0131n\u0131 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir: \u201c\u0130qlim d\u0259yi\u015fir, istil\u0259\u015fm\u0259 gedir. \u0130qlimd\u0259 istil\u0259\u015fm\u0259 getdikc\u0259, temperatur y\u00fcks\u0259lir, ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n miqdar\u0131 azal\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 s\u0259hrala\u015fma prosesi ba\u015f verir. S\u0259hra, yar\u0131ms\u0259hra v\u0259 land\u015faft \u0259razil\u0259rd\u0259n qalxan hava k\u00fctl\u0259l\u0259ri d\u0259 tozlu olur. O hava \u0259razimiz\u0259 daxil olanda, bel\u0259 \u015f\u0259raiti yarad\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u015e.M\u0259mm\u0259dova qeyd etdi ki, yerli hava d\u00f6vran\u0131n\u0131n hava k\u00fctl\u0259l\u0259rinin g\u0259tirdiyi toz duman\u0131n\u0131 d\u0259f etm\u0259si d\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Lakin k\u00fcl\u0259yin s\u00fcr\u0259ti saniy\u0259d\u0259 0-1 metr oldu\u011fu halda, tozun havada qalma davamiyy\u0259ti \u00e7oxal\u0131r v\u0259 ekoloji v\u0259ziyy\u0259ti g\u0259rginl\u0259\u015fdirir: \u201cSon g\u00fcnl\u0259rd\u0259 havada olan tozun orta konsentrasiya h\u0259ddinin normadan 4-5 d\u0259f\u0259 art\u0131q oldu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. Bel\u0259 tozlu hava \u015f\u0259raiti is\u0259 insanlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u00fcxt\u0259lif probleml\u0259r yarad\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Ekoloq Samir \u0130sayev bildirdi ki, toz duman\u0131n\u0131n artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olacaq faktor \u00e7oxdur, amma \u0259sas olan\u0131 iqlim d\u0259yi\u015fikliyidir: \u201c\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi t\u0259kc\u0259 havan\u0131n isinib-soyumas\u0131 il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fcr. \u0130qlimd\u0259 ged\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r qap\u0131n\u0131 el\u0259 bu c\u00fcr d\u00f6y\u00fcr. Toz duman\u0131n\u0131n artmas\u0131 t\u0259k bizd\u0259 deyil, m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Yaxud \u0259vv\u0259ll\u0259r olmayan tornadolar meydana g\u0259lir. Aral\u0131q d\u0259nizi \u0259razil\u0259rind\u0259 tornado \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Y\u0259ni o hallar ki, 50-100 il \u0259vv\u0259l olmurdu, biz onlar\u0131 indi g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bunlar iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ridir. Daha quru iqlim \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib. S\u0259hrala\u015fma, k\u00fcl\u0259k eroziyas\u0131, tozun k\u00fcl\u0259yi qald\u0131rmas\u0131, transs\u0259rh\u0259d da\u015f\u0131nmas\u0131 da bunun t\u0259zah\u00fcrl\u0259rind\u0259n biridir. B\u00fct\u00fcn bunlar iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 prosesl\u0259rdir. Toz duman\u0131n\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259si d\u0259 get-ged\u0259 arta, intensiv xarakter ala bil\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>S.\u0130sayev toz duman\u0131n\u0131n artmas\u0131na s\u0259b\u0259b kimi s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n b\u0259zi faktorlar\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyir: \u201cAra\u015fd\u0131randa, m\u00fcxt\u0259lif tipli s\u0259b\u0259bl\u0259r ola bil\u0259r. Ancaq b\u0259z\u0259n el\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilir ki, m\u0259ntiql\u0259 yana\u015fanda, g\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, \u0259sasl\u0131 deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, deyirl\u0259r ki, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u0259vv\u0259l ya\u015f\u0131ll\u0131q daha \u00e7ox idi, indi azd\u0131r, ona g\u00f6r\u0259 toz duman\u0131 art\u0131b. Lakin t\u0259kc\u0259 Bak\u0131da deyil, \u015f\u0259h\u0259rin k\u0259nar\u0131nda, b\u00f6lg\u0259l\u0259rimizd\u0259 d\u0259 toz art\u0131m\u0131 var. \u015e\u0259h\u0259rin k\u0259nar\u0131nda ya\u015f\u0131ll\u0131qlar art\u0131b. Bu bax\u0131mdan ya\u015f\u0131ll\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259si bir az h\u0259qiq\u0259t\u0259uy\u011fun versiya deyil. B\u0259z\u0259n Bak\u0131da tikinti i\u015fl\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 da s\u0259b\u0259b g\u00f6st\u0259rilir. Amma Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n k\u0259narda tikinti yoxdur. O bax\u0131mdan, bunu ya\u015f\u0131lla\u015fd\u0131rman\u0131n azalmas\u0131, tikinti i\u015fl\u0259ri il\u0259 ba\u011flamaq \u0259sas s\u0259b\u0259bd\u0259n yay\u0131nmaqd\u0131r. \u018fsas s\u0259b\u0259b iqlim d\u0259yi\u015fikliyidir\u201d.<\/p>\n<p>Ekoloqun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259k deyil, bir yerd\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmal\u0131d\u0131rlar: \u201c\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259n uy\u011funla\u015fma t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutub. Daxild\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancaq bir m\u0259s\u0259l\u0259ni unutmamal\u0131y\u0131q. M\u0259s\u0259l\u0259n, tozun b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Az\u0259rbaycana k\u0259nardan g\u0259lir. T\u0259kc\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n add\u0131mlar atmaqla iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 qlobal aksiyad\u0131r v\u0259 burda b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259r h\u0259mr\u0259y olmal\u0131d\u0131rlar.\u00a0Az\u0259rbaycan da d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 qo\u015fulub. Ya\u015f\u0131lla\u015fman\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, biom\u00fcxt\u0259lifliyin qorunmas\u0131, tullant\u0131lar\u0131n azald\u0131lmas\u0131, \u0259n\u0259n\u0259vi enerjid\u0259n istifad\u0259d\u0259n uzaqla\u015fma v\u0259 s. m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri burda aktuald\u0131r. \u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyini ya\u015fayaca\u011f\u0131q, bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259s\u0259k d\u0259, t\u0259sirini azaltmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259kim-terapevt M\u0259lah\u0259t Abbasova deyir ki, havada toz duman\u0131n\u0131n artmas\u0131 \u0259n \u00e7ox t\u0259n\u0259ff\u00fcs sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259ri olan, n\u0259f\u0259salma probleml\u0259ri ya\u015fayan, allergik x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n insanlara t\u0259sir edir: \u201cAx\u0131r vaxtlar allergik x\u0259st\u0259l\u0259rin say\u0131 art\u0131b. Ola bil\u0259r ki, havada toz miqdar\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131n da buna t\u0259siri var. Havada tozun miqdar\u0131n\u0131n artmas\u0131 qeyd etdiyim probleml\u0259ri olmayan adamlara da t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259z. \u00c7\u00fcnki ciy\u0259rl\u0259rimiz t\u0259miz oksigeni al\u0131r v\u0259 karbon qaz\u0131n\u0131 burax\u0131r. Ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z havan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 oksigenin miqdar\u0131 az, tozun miqdar\u0131 \u00e7ox olarsa, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, orqanizm\u0259 t\u0259sir ed\u0259c\u0259k. Sabah infeksion x\u0259st\u0259lik, soyuqd\u0259ym\u0259, a\u011fciy\u0259r x\u0259st\u0259liyi ke\u00e7irs\u0259k, ciy\u0259rimiz \u0259vv\u0259lki kimi sa\u011falmaya, m\u00fcalic\u0259 y\u00fcz faiz sa\u011falma il\u0259 bitm\u0259y\u0259 bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki insan\u0131n sa\u011falmas\u0131nda \u0259traf m\u00fchitin, ekologiyan\u0131n da t\u0259siri var\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r tozlu havalar\u0131n artmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini n\u0259 il\u0259 izah edirl\u0259r? \u0130yunun 20-d\u0259 Bak\u0131da v\u0259 Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131nda havada toz duman\u0131n\u0131n artmas\u0131 hal\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131. Bildirildi ki, havada tozun miqdar\u0131 sanitar normadan 1,9 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Bel\u0259 havalar\u0131 son ill\u0259r daha \u00e7ox g\u00f6r\u00fcr\u00fck v\u0259 insanlar \u201c30-40 il \u00f6nc\u0259 bel\u0259 hava nadir hallarda olard\u0131\u201d tipli fikirl\u0259r dil\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n \u0259vv\u0259ll\u0259r bel\u0259 havaya tez-tez rast g\u0259linm\u0259yib? \u018fg\u0259r son ill\u0259r art\u0131bsa, bunun s\u0259b\u0259bi n\u0259dir? \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin\u00a0bu m\u00f6vzuda haz\u0131rlanm\u0131\u015f yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik: \u015e\u0259h\u0259rl\u0259rin ekoloji v\u0259ziyy\u0259ti \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis, dosent, co\u011frafiya elml\u0259ri namiz\u0259di \u015e\u0259k\u0259r M\u0259mm\u0259dova deyir ki, isti hava \u015f\u0259raitind\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":351963,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1.jpg",750,420,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1.jpg",750,420,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1.jpg",750,420,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1-652x365.jpg",652,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1.jpg",640,358,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1.jpg",750,420,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1.jpg",750,420,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1540802225_1.jpg",750,420,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r tozlu havalar\u0131n artmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini n\u0259 il\u0259 izah edirl\u0259r? \u0130yunun 20-d\u0259 Bak\u0131da v\u0259 Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131nda havada toz duman\u0131n\u0131n artmas\u0131 hal\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131. Bildirildi ki, havada tozun miqdar\u0131 sanitar normadan 1,9 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Bel\u0259 havalar\u0131 son ill\u0259r daha \u00e7ox g\u00f6r\u00fcr\u00fck v\u0259 insanlar \u201c30-40 il \u00f6nc\u0259 bel\u0259 hava nadir hallarda olard\u0131\u201d tipli fikirl\u0259r dil\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n \u0259vv\u0259ll\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/351962"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=351962"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/351962\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/351963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=351962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=351962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=351962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}