{"id":356037,"date":"2021-07-10T09:36:47","date_gmt":"2021-07-10T06:36:47","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=356037"},"modified":"2021-07-10T09:36:48","modified_gmt":"2021-07-10T06:36:48","slug":"dunyani-gozl%c9%99y%c9%99n-boyuk-t%c9%99hluk%c9%99-tezlikl%c9%99-yox-olacaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=356037","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131 g\u00f6zl\u0259y\u0259n B\u00d6Y\u00dcK T\u018fHL\u00dcK\u018f: Tezlikl\u0259 YOX OLACAQ"},"content":{"rendered":"<p><strong>Milli Aeronavtika v\u0259 Kosmos \u0130dar\u0259si (NASA) Yerin istiliyin\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynayan Arktika buzlaqlar\u0131n\u0131n h\u0259r 10 ild\u0259 13% azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Aliml\u0259r bu v\u0259ziyy\u0259t s\u0259b\u0259bind\u0259n Yer k\u00fcr\u0259sinin istil\u0259\u015f\u0259c\u0259yini, q\u00fctb ay\u0131lar\u0131 v\u0259 okean canl\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir acl\u0131qla m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131qlar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yibl\u0259r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r Kanada il\u0259 Qrenlandiya aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n \u015fimal-q\u0259rb ke\u00e7idinin yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n ticar\u0259t\u0259 a\u00e7\u0131la bil\u0259c\u0259yini, ancaq bunun b\u00f6y\u00fck ekoloji f\u0259lak\u0259tl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259yini d\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131blar.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/publika.az\/storage\/2021\/07\/06\/arktik-deniz-buzu-yakin-bir-zamanda-yok-olacak-dunyayi-bekleyen-tehlikeler-aciklandi-16807e.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"600\" \/><\/p>\n<p>Arktika buzlaqlar\u0131 planetin istiliyin\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r v\u0259 bu t\u0259bii termostatla ba\u011fl\u0131 h\u0259r hans\u0131 problem b\u00f6y\u00fck narahatl\u0131q yarad\u0131r. NASA-dan \u0259ld\u0259 olunan r\u0259q\u0259ml\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, Arktika buzlaqlar\u0131 1981-2010-cu ill\u0259rin ortalamas\u0131na nisb\u0259t\u0259n son on ild\u0259 13,1% civar\u0131nda \u0259rim\u0259y\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b.<\/p>\n<p><strong>\u0130nsan f\u0259aliyy\u0259ti \u0259sas faktordur<\/strong><\/p>\n<p>2007-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr olunan qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00f6y\u00fck bir hesabat insan f\u0259aliyy\u0259tinin s\u0259b\u0259b oldu\u011fu atmosferd\u0259ki istixana qazlar\u0131n\u0131n konsentrasiyas\u0131n\u0131n artmas\u0131 v\u0259 \u0259razid\u0259ki buzun azalmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilib. Qlobal istil\u0259\u015fm\u0259n\u0131n oldu\u011fu Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 d\u0259niz buzlaqlar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u0259rim\u0259si s\u0259thd\u0259ki orta temperaturun artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/publika.az\/storage\/2021\/07\/06\/arktik-deniz-buzu-yakin-bir-zamanda-yok-olacak-dunyayi-bekleyen-tehlikeler-aciklandi-69552e.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"664\" \/><\/p>\n<p><strong>Buzlaqlar G\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcalar\u0131n\u0131n 80 faizini yans\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>D\u0259niz buzunun G\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n 80 faizini yenid\u0259n kosmosa yans\u0131td\u0131\u011f\u0131 t\u0259xmin edilir. Ancaq buzlaqlar \u0259riy\u0259nd\u0259 \u0259ks olunan G\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcas\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 90 faizini \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb ed\u0259n qaranl\u0131q okean s\u0259thi \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Bu da Yer k\u00fcr\u0259sinin istil\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Elmd\u0259 &#8220;Albedo t\u0259siri&#8221; olaraq tan\u0131nan bu hadis\u0259 a\u00e7\u0131q r\u0259ngli s\u0259thl\u0259rin qaranl\u0131q s\u0259thl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox istiliyi \u0259ks etdirm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n meydana g\u0259lir.<\/p>\n<p><strong>\u00dcf\u00fcq n\u00f6qt\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Arktikada okean\u0131n donmas\u0131 v\u0259 \u0259rim\u0259si m\u00f6vs\u00fcmi olaraq ba\u015f verir. Donma mart ay\u0131nda, \u0259rim\u0259 is\u0259 sentyabr ay\u0131nda maksimum h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131r. M\u0259lumatlar g\u00f6st\u0259rir ki, d\u00fcnyan\u0131n istil\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n sonra Arktika buzlaqlar\u0131n\u0131n d\u0259r\u0259c\u0259si h\u0259r 10 ild\u0259 13% azal\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, Yer s\u0259thind\u0259 v\u0259 peykl\u0259rd\u0259 apar\u0131lan m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rd\u0259n al\u0131nan m\u0259lumatlar planetin istil\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n sonra Arktika q\u00fctb b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki d\u0259niz buzunun azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/publika.az\/storage\/2021\/07\/06\/arktik-deniz-buzu-yakin-bir-zamanda-yok-olacak-dunyayi-bekleyen-tehlikeler-aciklandi-3f52bf.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"600\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8220;Albedo effekti&#8221;<\/strong><\/p>\n<p>Bu durum meydana g\u0259ldikd\u0259 albedo (v\u0259 ya yans\u0131tma) t\u0259siri azal\u0131r, \u00e7\u00fcnki qaranl\u0131q okean sular\u0131 y\u00fcng\u00fcl d\u0259niz buzundan daha \u00e7ox istilik q\u0259bul edir. Aliml\u0259r \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq qarla \u00f6rt\u00fcl\u00fc b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 artan \u0259rim\u0259nin son n\u00f6qt\u0259ni qoyaca\u011f\u0131ndan ehtiyatlan\u0131rlar. Bu zaman atmosfer istil\u0259\u015fm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011f\u0131n h\u0259r hans\u0131 yolu yoxdur.<\/p>\n<p><strong>Daha ki\u00e7ik v\u0259 isti d\u00fcnya<\/strong><\/p>\n<p>\u015eimal q\u00fctb b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki buz s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131 \u015fimal-q\u0259rb ke\u00e7idinin a\u00e7\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu ticar\u0259t yolu Atlantik okean\u0131n\u0131n \u015fimal\u0131n\u0131 Sakit okean\u0131n \u015fimal\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p><strong>\u015eimal-q\u0259rb ke\u00e7idi<\/strong><\/p>\n<p>19-cu \u0259srd\u0259n b\u0259ri Qrenlandiya v\u0259 Kanadan\u0131n Arktikadak\u0131 adalar aras\u0131ndak\u0131 donmu\u015f Arktika sular\u0131nda g\u0259zinti yolu tapmaq c\u0259hdl\u0259ri inki\u015faf etmi\u015f xalqlar aras\u0131nda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olub.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/publika.az\/storage\/2021\/07\/06\/arktik-deniz-buzu-yakin-bir-zamanda-yok-olacak-dunyayi-bekleyen-tehlikeler-aciklandi-88436a.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"630\" \/><\/p>\n<p>Ekstremal hava \u015f\u0259raiti il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan bir \u00e7ox d\u0259niz\u00e7i bu s\u0259b\u0259bd\u0259n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. Bununla yana\u015f\u0131, b\u0259zi m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r yay aylar\u0131nda d\u0259niz buzlar\u0131 geri \u00e7\u0259kildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn mar\u015frutun yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ticari c\u0259h\u0259td\u0259n etibarl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 t\u0259xmin edirl\u0259r. B\u0259zil\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bu hadis\u0259 qlobal g\u0259mi s\u0259nayesind\u0259 inqilab yaradacaq. Dig\u0259rl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 ba\u015f verm\u0259si g\u00f6zl\u0259nil\u0259n bir f\u0259lak\u0259tdir. \u018ftraf m\u00fchit qruplar\u0131 t\u0259miz Arktika sular\u0131ndan ke\u00e7\u0259n da\u015f\u0131nma n\u0259qliyyat\u0131n\u0131n artan h\u0259cminin t\u0259dric\u0259n b\u00f6y\u00fcy\u0259n d\u0259niz ekosisteml\u0259rin\u0259 z\u0259r\u0259r ver\u0259c\u0259yind\u0259n ehtiyatlan\u0131rlar.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259, h\u0259r hans\u0131sa g\u0259minin uzaq q\u00fctb sular\u0131nda q\u0259za il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fa v\u0259 potensial olaraq b\u00f6y\u00fck \u00e7irkl\u0259nm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yind\u0259n qorxurlar.<\/p>\n<p><strong>Heyvanlar q\u0131tl\u0131qla m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, d\u0259niz buzunun \u0259rim\u0259si q\u00fctb ay\u0131lar\u0131 kimi qida z\u0259ncirinin yuxar\u0131 hiss\u0259sind\u0259ki y\u0131rt\u0131c\u0131 heyvanlar da daxil olmaqla heyvanat al\u0259min\u0259 t\u0259sir edir. Buzlaqlar heyvanlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qald\u0131racaq q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc deyil. Bu da onlar\u0131n \u00fczm\u0259k v\u0259 ov tutmaq kimi m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tl\u0259rind\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r yarad\u0131r. Q\u00fctb ay\u0131lar\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259 qida tapa bilm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rin\u0259 \u00fcz tuturlar.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/publika.az\/storage\/2021\/07\/06\/arktik-deniz-buzu-yakin-bir-zamanda-yok-olacak-dunyayi-bekleyen-tehlikeler-aciklandi-cfd509.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"446\" \/><\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, elm adamlar\u0131n\u0131 narahat ed\u0259n ba\u015fqa bir problem is\u0259 \u0259rimi\u015f d\u0259niz buzunun Arktikadak\u0131 b\u00f6y\u00fck okean ax\u0131n\u0131 olan &#8220;Beaufort Cycle&#8221;a t\u0259sir etm\u0259sidir.<\/p>\n<p>\u018frimi\u015f yeni suyun duzlu d\u0259niz suyundan daha az s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 olur. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u015eimal Buzlu Okean\u0131ndan Atlantik okean\u0131n\u0131n \u015fimal\u0131na q\u0259fil \u015firin su ax\u0131n\u0131n\u0131n \u00fcmumi ax\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259c\u0259yini qeyd edirl\u0259r. Bunun s\u0259b\u0259bi is\u0259 suyu \u015eimali Amerika materikinin \u015f\u0259rq sahill\u0259rin\u0259 it\u0259l\u0259y\u0259n q\u00fcvv\u0259nin azalmas\u0131 il\u0259 izah olunur.<\/p>\n<p>N\u00fcmun\u0259l\u0259r Q\u0259rbi Avropaya y\u00f6n\u0259l\u0259n daha isti sular\u0131n azalmas\u0131n\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259ki istiliyin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 qlobal iqlim sistemin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Milli Aeronavtika v\u0259 Kosmos \u0130dar\u0259si (NASA) Yerin istiliyin\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynayan Arktika buzlaqlar\u0131n\u0131n h\u0259r 10 ild\u0259 13% azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b. Aliml\u0259r bu v\u0259ziyy\u0259t s\u0259b\u0259bind\u0259n Yer k\u00fcr\u0259sinin istil\u0259\u015f\u0259c\u0259yini, q\u00fctb ay\u0131lar\u0131 v\u0259 okean canl\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir acl\u0131qla m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131qlar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yibl\u0259r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r Kanada il\u0259 Qrenlandiya aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n \u015fimal-q\u0259rb ke\u00e7idinin yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n ticar\u0259t\u0259 a\u00e7\u0131la bil\u0259c\u0259yini, ancaq bunun b\u00f6y\u00fck ekoloji f\u0259lak\u0259tl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259yini d\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131blar. Arktika buzlaqlar\u0131 planetin istiliyin\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r v\u0259 bu t\u0259bii termostatla ba\u011fl\u0131 h\u0259r hans\u0131 problem b\u00f6y\u00fck narahatl\u0131q yarad\u0131r. NASA-dan \u0259ld\u0259 olunan r\u0259q\u0259ml\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, Arktika buzlaqlar\u0131 1981-2010-cu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":356038,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1.jpg",800,450,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1.jpg",800,450,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1.jpg",800,450,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1-649x365.jpg",649,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1.jpg",800,450,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1.jpg",800,450,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/earth-216834_1280-1.jpg",800,450,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"Milli Aeronavtika v\u0259 Kosmos \u0130dar\u0259si (NASA) Yerin istiliyin\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynayan Arktika buzlaqlar\u0131n\u0131n h\u0259r 10 ild\u0259 13% azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b. Aliml\u0259r bu v\u0259ziyy\u0259t s\u0259b\u0259bind\u0259n Yer k\u00fcr\u0259sinin istil\u0259\u015f\u0259c\u0259yini, q\u00fctb ay\u0131lar\u0131 v\u0259 okean canl\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir acl\u0131qla m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131qlar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yibl\u0259r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r Kanada il\u0259 Qrenlandiya aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n \u015fimal-q\u0259rb ke\u00e7idinin yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n ticar\u0259t\u0259 a\u00e7\u0131la bil\u0259c\u0259yini, ancaq&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/356037"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=356037"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/356037\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/356038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=356037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=356037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=356037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}